Ekonomia gerraostean

• Goserik ez eta bala-zauririk ere ez

  Bernarda Zabala Urdangarin (1923) Maria Zabala Urdangarin (1930) Lezo

  Ez zuten goserik pasa. Artoa nahikoa zuten, babarruna ere hartzen zuten, eta oiloak ere bazituzten. Zortea izan zuten, balak hurbil ibili arren ez zutelako etxeko inor jo.

• Goserik ezagutu gabekoa

  Manuel Olasagasti Arriaga (1940) Lezo

  Lehen oiloak eta oilarrak izaten zituzten etxean eta goiz hasten ziren kukurrukuka. Beraiek goiz jaikitzen ziren, eguzkia ikusi orduko. Gosaritan bapo jaten zuten. Manuelek ez du goserik ezagutu.

• Algarrobak harrapatu eta jan

  Boni Egibar Albisu (1940) Lezo

  Algarrobak zakutan ekarri eta nola banatzen zituzten gogoratzen du. Zakutik harrapatu eta jan ohi zituzten; gozoak omen zeuden.

• Línea de la Concepción hirian kontrabandoan

  Genaro Agirre Mendizabal (1919) Legazpi

  Gerra ostean, Sevillako kuartelean, ez zegoen urik; handik Línea de la Concepción hirira eraman zituzten. Han tabakoa pasatzen zuten kontrabandoan mugaren alde batetik bestera.

• Kontrabandoko tabakoa

  Genaro Agirre Mendizabal (1919) Legazpi

  Línea de la Concepción herrian tabakoaren kontrabandoa egiten zuten. Tabako hura nolakoa izaten zen azaltzen du.

• Goserik ez, baina beharra bai

  Iñaxi Gereñu Odria (1928) Legazpi

  Gerra ostean, ez zuten goserik pasa; ama baserrikoa zen, eta horri esker laguntza izan zuten. Goserik ez, baina beharra bai: batzuek mandarina jaten zutenean, beraiek inbidiaz egoten ziren. Behin Iñaxik eta anaiak taloak egin zituzten beren kabuz.

• Kontrabandoko anekdota

  Rafael Urzelai Gabiria (1927) Legazpi

  Lehendik hona, gauzak asko aldatu dira. Kontrabandoan ibili zeneko anekdota kontatzen du.

• Olibet gaileta-fabrikako gaileta bila

  Xebastiana Agirre Telletxea (1927) Lezo

  Lehen, inguruan zer fabrika zeuden aipatzen du. Olibet gaileta-fabrikan, puskatutako gailetak kanpoan uzten zituzten, jendeak har zitzan. Poltsiko handidun arropak janzten zituzten, ahal bezain gaileta gehien eramateko.

• 1.000 pezetako isuna

  Jabier Isasa Mitxelena (1929) Lezo

  Ezagun bati 1.000 pezetako isuna jarri zieten. Ordaintzeko, nola moldatu ziren azaltzen du.

• Gerraosteko gosea

  Secundino Arrizabalaga Murua (1930) Legazpi

  Gosea pasatakoa da. Gerraosteko errazionamendua zela eta zegoenetik jan behar zuten eta, erosterik ez zegoenean, lapurretan ere aritzen ziren. Perretxikoak ere jasotzen zituzten goseari aurre egiteko.

• Estraperloko jakiak erosteko dirurik ez

  Secundino Arrizabalaga Murua (1930) Legazpi

  Dendetan erosi zitezkeen estraperloan ekarritako gauza onak baina haiek erosteko dirurik ez zuten. Ogia bazegoen baina txarra eta gogorra. Gose handia pasatakoa da.

• Zortzi egunerako ogia eta errazionamendua

  Jesusa Zabala Aramendi (1923) Legazpi

  Ogia labesuan egiten zuten. Zortzi egunerako ogia izaten zen; "zortzigarren egunerako hortz onak behar izaten ziren". Errazionamenduko ogiaz hitz egiten du. Hasieran, ogi marroi bat ematen zien; asko papurtzen zen. Gero, ogi beltza egiten hasi ziren, eta bestea baino hobea zen. Errazionamenduko ogia zahiarekin egiten zen.

• Garia entregatu beharra

  Isabel Kerejeta Garmendia (1916) Legazpi

  Gerrako oroitzapenak. Nazionalak noiz sartu ziren. Baserritarrak garia entregatzera behartzen zituzten udaletxean, baina Isabelen aitak "gogor egin" zion sekretarioari familia handia zuela esanez. Garia entregatu, eta trukean irina eta zahia eman omen zioten.

• Errazionamendua eta estraperloa: tren txikia

  Xalbadora Roldan Iturrioz (1922) Andoain

  Gerra ondorengo errazionamendua. Flora bizilagunaren aitak, Juanillok, tren txikian egiten zuen lana. Irina, babarrunak, azukrea... ekartzen zizkien. Guardia Zibila miaketak egiten hasi zen. Etxean lau apopilo zituztela esan zieten, eta haiek ekarritakoa zela janaria. Amak ogia egiten ikasi zuen. Apopiloak nongoak ziren.

• Estraperloa II: Tolosatik

  Xalbadora Roldan Iturrioz (1922) Andoain

  Olioa amak eta biek Tolosako Kortadi janari dendatik ekartzen zuten, kontrabando garaian. Ondo portatzen zenak lortzen zuen jatekoa. Propinak eta garai hartako eltzetxoak, lurrezko potoak.

• Estraperlorako, erdara

  Felipa Urkia Elorza (1922) Oñati

  Aitak ez zekien irakurtzen, ez idazten. Erdaraz ere ez, baina ulertu bai. Arabara joaten zen, estraperlora, beste bat itzultzaile lanetan jarrita, baina hura ere antzeko zebilen.

• Neskame, gose garaian

  Felipa Urkia Elorza (1922) Oñati

  Beste etxe batean hasi zen lanean gero, eta han oso ondo. Baina gerraostea zen, eta miseria zegoen. Taxilaria zen gizona. Emaztearekin haserretu, eta errazionamenduko kartilako hautsi zuen senarrak. Hura nola konpondu zuten.

• Estherri ez zitzaion eskola gustatzen

  Kristina Iturrioz Burgoa (1934) Esther Moriones Aurre (1936) Gernika-Lumo

  Eskolatik etxerakoan pregoia jotzen ari baziren, entzuten gelditzen zen Kristina. Gero etxera heldu eta amari esaten zion errazionamendu kartilaz zer hartu zitekeen egun hartan. Baina hala ere pozik bizi ziren. Estherrek pira egiten zuen inoiz eskolatik. Behin perrexil sorta batekin agertu ziren maistrarengana. Honek barre egitea beste erremediorik ez zuen izan. Ez zitzaion eskola batere gustatzen.

• Gosea pasatu zuten gerraostean

  Kristina Iturrioz Burgoa (1934) Esther Moriones Aurre (1936) Gernika-Lumo

  Ez dute bizimodu erraza izan. Arrazionamendua ezagutu dute. Esther ogi bila joan eta bidean jaten zuen gehiena. Gose handia pasatakoak dira. Estraperloan dena oso garesti zegoen. Ez zuten baserriko seniderik. Izan ziren estu ibilitako familia baserritarrak ere. Amari irin apur bat ekartzen zioten inoiz taloak egiteko, baina janaria oso urri ibiltzen zen. Sakarina erabiltzen zen azukrearen ordez.

• Purruteneko dendan arrazionamendua

  Kristina Iturrioz Burgoa (1934) Esther Moriones Aurre (1936) Gernika-Lumo

  Libretatxo batez joaten ziren dendara janari bila. Ezin zuten gura zuten guztia erosi. Errenterian Purruteneko dendan erosten zuen Estherren familiak gehienetan. Zergatik deitzen zitzaion "Purrut". Kristina, berriz, Makazagarenera joaten zen.