Ekonomia gerraostean
-
Arrautzak kontrabandoz atorraren barruan pasatzen
Pierre Julien Lanathoua (1932) Ahatsa-Altzieta-Bazkazane
Arrautzak Luzaidera kontrabandoz pasatzen zituen. Bizikletan joaten zen Ahatsetik eta atorraren azpian ezkutatutzen zituen arrautzak.
-
Luzaidera kontrabandoa egitera 12 urterekin
Pierre Julien Lanathoua (1932) Ahatsa-Altzieta-Bazkazane
Pekotzetara (Luzaide) kontrabandoz arrautzak eramaten zituen bizikletaz. Karabineroak mugan egoten ziren eta kontuz ibili behar izaten zuen. Arrautzak eramaten zituen Hegoaldera eta bueltan bananak eta laranjak eramaten zituen. 12-13 urterekin ibiltzen zen kontrabandoan.
-
Gerraosteko taloak
Antonio Larrocea Uribuen (1931) Amorebieta-Etxano
Gerra bukatuta, artoa berriz erein zuten baina gose handia zutenez, oraindik berde zegoela batu eta ehotzen zuten taloak egiteko. Gerraostean beste lau anai-arreba jaio ziren.
-
Miseriatik ihes egiteko joan zen Ameriketara
Javier Gomeza Arrozpide (1929) Arratzu
Zerrategian lan egin zune Ameriketara joan aurretik. Gose handiko garaia bizi izan zuten eta hori izan zen Ameriketara joateko arrazoietako bat ere.
-
Goserik ez baina asetuta ere ez
Isabelle Etcheverry Elizalde (1935) Baztan
Gerraostean goserik ez zuen pasa baina inoiz ez zen asetuta gelditzen. Errazionamenduko ogia eta olioak beltzak ziren.
-
Kontrabandistei laguntzen
Isabelle Etcheverry Elizalde (1935) Baztan
Kontrabandoz ekartzen zuten Frantziatik ogia. Isabelle ibili izan da kontrabandistei laguntzen eta bere lana, behar ziren gauzekin zerrenda bat egin eta hura baserri batera eramatea zen. Ez zen lan arriskutsua eta orduko 40 pezeta irabazten zituen.
-
Kontrabandoa bizirauteko beharrezkoa zen
Isabelle Etcheverry Elizalde (1935) Baztan
Kontrabandoan gauza asko pasatzen ziren: makinak, piezak, oihala, tabakoa... Dena pasatzen zen Ipar Euskal Herritik Hegoaldera, alderantziz ez. Bi astetik behin laguntzen zien kontrabandistei eta ogi zuria ematen zieten. Beharrezkoa zen kontrabandoa.
-
Gerraostean ogia estraperloan banatzen
Esperanza Urien Totorikaguena (1938) Ermua
Gerraostean errotak itxita zeuden eta ogi zuria lortzea zaila zen. Ambrosianean egiten zen eta Eibarko Chalcha jatetxean saltzen zuten. Bertara ogia eramateko mikeleteen postua pasa behar zenez, mentitik eramaten ziren Azaldegiko (Eibar) okindegiraino, eta gero handik banatzen ziren.
-
Baserriko produktuak entregatu beharra
Esperanza Urien Totorikaguena (1938) Ermua
Muga pasatzean, mikeleteak askotan baserriko produktuekin gelditzen ziren. Baserriko etekinen parte bat entregatu behar izaten zen. Baserriaren eta lurraren azaleraren arabera kalkulatzen zuten hori udaletxean. Idazkariak bere seme-alabentzat beste etxe batzuetako artilez egindako koltxoiak hartu zituen.
-
Gurasoek galleta-fabrikan egiten zuten lan
Iñaki Etxebeste Muxika (1932) Errenteria
2 urterekin hasi zen eskolan Iñaki, Gurutzeko Alabekin; izan ere, gurasoek galleta-fabrikan egiten zuten lan. Gose handia pasa zuten etxean gerra ostean: amak fabrikatik lapurtzen zituen galletak etxerako; izeba bat galletak lapurtzen harrapatu zuten eta kalera bidali zuten.
-
Kalean gosea
Joxe Murua Artola (1931) Errenteria
Gerraosteko egoera du hizpide. Kalean, gosea pasatzen zuten. Baserritarrak hobeto moldatzen ziren.
-
Baratze koskorra
Joxe Murua Artola (1931) Errenteria
Gerraosteko egoera du hizpide. Kalean, gosea pasatzen zuten. Baratze koskor bat zuten: bainak, tomateak, letxugak... landatzen zituzten. Anaiarekin txufak landatu zituenekoa kontatzen du.
-
Amak 40 kilo galdu
Joxe Murua Artola (1931) Errenteria
Gose denbora du hizpide. Fanderia aldeko baserri batera esne bila joan izan zen. Joxeren amak 40 kilo galdu zituen gose denboran.
-
Errazionamenduko ogia
Joxe Murua Artola (1931) Errenteria
Gerraosteko egoera du hizpide. Errazionamenduko ogia: opil txiki bana izaten zuten jateko. Amak goizean ematen zien ogia.
-
Inguruko errotak
Antonio Zendoia Garmendia (1931) Donostia
Errotazar eta Igara errotak zituzten gertu, baina gero itxi egin zituzten eta Hernanira joaten ziren astoarekin. Aitak Tolosan idia erosi zuen eta handik oinez etorri ziren etxera. Astoarekin artoa eramaten zuten ehotzera, gero taloak egiteko. Garai batean ez zen libre errotara joatea eta kontrabandoan ibiltzen zen jendea.
-
Hernaniko errotaraino astoarekin
Antonio Zendoia Garmendia (1931) Donostia
Umetan Hernaniko errotara joaten zen astoarekin artoa ehotzera. Auzoko mutil bat behorrarekin joaten zen eta askotan elkarrekin egiten zuten bidea. Donostiara zioan autobusa "arbitroek" gelditu egiten zuten otarrak miatzeko, eta batzuetan salgaiak kendu ere bai. Behin irinik gabe bueltatu ziren eta berriro joan behar izan zuten Hernaniraino. 9 urte inguru izango zituen berak.
-
Gerra garaiako krudelkeria
Maria Luixa Otegi Tolosa (1928) Asteasu
Txikia zen gerra garaian. "Gorriak" zetozela entzuten zuten. Osaba ezkongabea fusilatu egin zuten. Herriko jauntxoek oiloak ere lapurtu zizkieten. Ahizpa zaharragoak falangez jantzita ibili ziren. Janaria herrira entregatu behar izaten zuten.
-
Gerraosteko bizimodua: goserik ez, dirurik ere ez
Andoni Arzallus Aristi (1932) Astigarraga
Gerra amaierako oroitzapen batzuk gordetzen ditu. 8 urte zituen garai hartan. Errota itxita, ilunetan joaten zirela gogoan dauka, baita uztaren parte bat entregatu beharra zegoela ere. Andoniren ustez, gerraostean, kaletarren aldean, baserritarrek ez zuten goserik pasa, elikagai faltarik ez zutelako izan. Diru falta, ordea, bai: hiri handietako lantokietako soldaten beharra izango zuten askok
-
Gerra denboran ogi faltarik ez
Antonia Garmendia Jauregi (1928) Altzaga
Gerra denboran goserik ez zuten pasatu. Baina errotara joateko zailtasunak jartzen zizkieten. Hala ere moldatzen ziren etxean ogia egiteko. Esnearekin batera kalera ere eramaten zuten saltzeko.
-
Baserrian inoiz ez dute goserik pasa
Antonia Garmendia Jauregi (1928) Altzaga
Baserrian janari faltarik ez dute inoiz izan. Errazionamenduan txokolatea ere ematen zieten. Kaleko jendeari janaria ematen zieten. Batzuk lanera ere joaten ziren janaren truke.


