Ekonomia gerraostean

• Baserriak asko lagundu zien gerra denboran

  Juantxo Arteaga Yeregi (1937) Lasarte-Oria

  Guraso biak baserritarrak izateak asko lagundu zien gerra ondorenean, sagarrak eta etxeko gaiak jan zitzaketen eta. Kaletarrek gose handia pasa zuten.

• Beraiek etxeko elikagaiak; kaleko jendea goseak

  Martina Iturrioz Lazkano (1933) Lasarte-Oria

  Aitak egin izan zuen garia, baina ez asko. Ez omen da gariarentzat leku aproposa. Artoa eta babarruna izaten zituzten soroan. Goizean goiz artajorrara joan behar ihintzetan. Baratze koskor bat ere bazuten: patata, tomatea eta barazki gutxi batzuk. Dena etxerako izaten zen. Babarruna urte guztian jaten zuten. Kaleko etxe askotan ez zuten jatekorik izaten eta mendi aldera joaten ziren sagarrak lapurtzera. Euren etxera Errekaldetik eta Lasartetik etortzen ziren kuadrillak.

• Gurasoek lan asko egin zuten goserik pasa ez zezaten familian

  Gregoria Albizu Beraza (1930) Tolosa

  Gerra ostean ez zuten halako gosea pasa; aitak lehengusuaren baserritik sagardoa ekartzen zuen. 9 senide izanda, gurasoek lan asko egin zuten denak aurrera ateratzeko.

• Estraperloko gasolina eta olioa, zuhatzetan gordeta

  Felix Olaizola Alkorta (1928) Zestoa

  Baserritik bizi ziren eta garia eta sagardoa egiten zituzten, besteak beste. Dolarea bazuten etxean eta sagardoa nola egiten zuten azaltzen du. Gasolina eta olioa estraperloan izaten ziren eta kamioietan herrira ekarri eta zuhaitzetan ezkutatzen zituzten; gauez izaten zen estraperloa, ezkutukoa. Etxeko jakiak herriko agintariek agindutako tokira eraman behar izaten zituzten eta ordainetan diru apur bat ematen zieten.

• Gerraostean garia entregatu behar eta etxerako falta

  Alejandro Antxustegi Asumendi (1931) Amoroto

  Gerra sasoian ganaduak errekisatzen zituzten. Gerraostean lege gogorrak egon zirela dio. Garia entregatu behar izaten zuten herrian eta etxerako falta. Ogi beltza. Errotak ere errekisatu egiten zituzten eta eskuz ehotzeko errotatxoa erosi zuten. Baserrian artoa morokilarekin, babarruna, baba... goserik ez zuten pasa.

• Etxean egindako ogia eta morokila

  Alejandro Antxustegi Asumendi (1931) Amoroto

  Ogia etxean egiten zuten. Aitak labea nola eraiki zuen. Egurra ekarri, labea berotu eta 8-10 ogi egiten zituzten aldi bakoitzean. Sikatu ez zitezen, garitzan sartzen zituzten. Aste osorako ogia izaten zen. Morokila ere egiten zuten arto-irinarekin. Baserrian ez zuten goserik pasa.

• Zinemaren eta errealitatearen arteko kontrastea

  Patxi Oliden Gonzalez de Txabarri (1923) Orio

  Zinemaren inguruko kontuak. Gerraosteko gose garaian "o cena o cine" esaten omen zen. Zineman aberastasuna ikusi eta etxean miseria ikusteak jendea hondatzen zuela dio.

• Garai bateko gosea

  Maria Luisa San Sebastian Larraza (1947) Orio

  Amonak, Goiko kalearen erdian pertza handi bat eramaten zuen, patata txiki egosiekin. Hau guztiak inguruan biltzen ziren han askaria jateko. Beraiek, aitonaren baratzea zuten eta ez zuten goserik pasatzen.

• Gerra ostean janaria nola banatzen zen

  Patxi Pagola Ibarrola (1933) Urnieta

  Gosea pasa zuten gerra ostean; errazionamendua izaten zen orduan. Janaria entregatu ere egin behar izaten zen. Herrian arduradun gutxi batzuk egoten ziren janariaren banaketa antolatzeko. Sagardoa etxean egiteko, eskuz egiten zuten dolarean. Orain ez dute sagardorik egiten etxean.

• Gerra osteko bizimodu gogorra

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Baserrian ganadua zeukaten baino halere morroi edo neskame joan behar izaten zuten. Andres morroi joan zen 12 urte zituenean. Gerra ondorengo urte txarrak gogora ekartzen ditu. Lana asko egin behar izaten zuten.

• Morroien bizia

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Morroi bezala baserriko lanak egiten zituen. Behiak zituzten, esnetakoak. Taloa jaten zuten.

• Gosea denean, edozer jan daiteke

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Gosea zutenez, edozer jaten zuten, baita belarra ere. Batata ere jaten zuten. Ama Tolosara edo Azpeitira erostera joaten zenean, batatak erosten zituen; eta, txarrak izan arren, gustura jaten zituzten. Mendiko errota batean irina egiten zuten eta harekin taloa. Esnea ere izaten zuten. Inguruko baserrietakoei esnea eramaten zien. Gosea pasa zuten.

• Gerra ondorengo gabezia

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Gerra bukatu ondoren garai gogorrenak iritsi ziren. Franco salatzen du. Herriari etxeko janariak entregatu behar izaten zituztenez gosea pasa zuten. Horregatik morroi joan behar izan zuen.

• Iratira lanera 17 urte bete ondoren

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Hamazazpi urte zituela Tolosatik Roncalesa hartuta Iratira joan zen. Batzuetan Andoainen Leizaolako trena hartuta joaten ziren. Iratin lan asko egin zuen. Bertako nagusiaz hitz egiten du.

• Iratiko kablean egurra biltzen

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Argitik argirako lana izaten zuten bertan. Iratin izandako bizimodua deskribatzen du. Jende asko biltzen zen bertan lanean. Bederatzi hilabete jarraian pasa zituen bertan. Itzuli zenean oinez etorri zen Tolosatik, dirua ez gastatzeagatik. Etxean sartu zenean pozez jaso zuten. Kearen usaina ekartzen omen zuten.

• Basoko lanean diru asko irabazten zen

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Dirua arroparen artean gordeta ekartzen zuen, Iruñean kobratu ondoren. Egurra kablean jaisten zuten. Soldata 8 edo 9 duro eguneko izaten zen. Bertan dirurik gastatzen ez zutenez dena gorde egiten zuten. Diru asko biltzen zuten horrela eta ama ezin sinetsi gelditu zen.

• Kableko lana ikusgarria zen

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Iratiko lana nolakoa zen azaltzen du. Lana guztia aizkorarekin egiten zuten. Iratin biderik ez zegoela dio. Ez ziren herrira jaisten. Kablea nolakoa zen azaltzen du. Kablea nola muntatzen zen gazteei erakustea gustatuko litzaioke.

• Iratiko basoetan kablean lanean

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Argitik argira lanean ibiltzen ziren Iratin. Aizkoraz mozten zituzten zuhaitzak. Trontza ere erabiltzen zuten. Beste batzuk idiekin eta mandoekin ibitzen ziren kargatzen. Kablea nolakoa zen azaltzen du. Ikusgarria eta polita dela dio. Garai batean enborrak ur gainean jaisten zituzten. Errepublika garaian muntatu omen zuten lehenengo kablea.

• Iratiko kablean izandako abenturak

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Kate batekin enborrak lotzen zituzten. Kablea ikusi gabe zaila da azaltzea. Kablea aberiatzen bazen mandoekin bera jaitsi behar izaten zuten. Kablean zebiltzan garaiko anekdotak kontatzen ditu. Telefonoa bertan izaten zuten abisuak pasatzeko.

• Errekara eroritako mandoa jan zuten

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Iratin erreka handiak dira eta bertan garbitzen ziren. Xaboia izaten zuten. Behin mando bat errekan behera erori zenekoa kontatzen du. Janaria izaten zuten baina haragi gutxi. Hamasei ordu ere egiten zuten lan.