Ekonomia gerraostean

  • Zumarragaraino errota klandestino batera

    Esperanza Urien Totorikaguena (1938) Ermua

    Gerraostean azukrea, olioa edo kafea erostea oso zaila zen. Errotak prezintatu zituzten eta garia izan arren ezin izaten zuten ehotu. Batzuk trena hartuta Zumarragaraino joaten ziren han omen zegoen errota klandestino batetara. Zahiaren eta birrinaren arteko ezberdintasuna zein den kontatzen du. Zahia ganaduari ematen zitzaion baina gerraostean ogi integrala ere egiten zen etxeetan.

  • Gerraostean ogia estraperloan banatzen

    Esperanza Urien Totorikaguena (1938) Ermua

    Gerraostean errotak itxita zeuden eta ogi zuria lortzea zaila zen. Ambrosianean egiten zen eta Eibarko Chalcha jatetxean saltzen zuten. Bertara ogia eramateko mikeleteen postua pasa behar zenez, mentitik eramaten ziren Azaldegiko (Eibar) okindegiraino, eta gero handik banatzen ziren.

  • Baserriko produktuak entregatu beharra

    Esperanza Urien Totorikaguena (1938) Ermua

    Muga pasatzean, mikeleteak askotan baserriko produktuekin gelditzen ziren. Baserriko etekinen parte bat entregatu behar izaten zen. Baserriaren eta lurraren azaleraren arabera kalkulatzen zuten hori udaletxean. Idazkariak bere seme-alabentzat beste etxe batzuetako artilez egindako koltxoiak hartu zituen.

  • Jesus Mari Arriaga Goserik ez Gizaburuagan baina Lekeition bai

    Jesus Mari Arriaga Kortabitarte (1958) Jose Ramon Arriaga Kortabitarte (1954) Gizaburuaga

    Beraiek ez dute goserik ezagutu baina badakite Lekeitiotik jendea joaten zela inguruko baserrietara janari eske. Ogi-zuri gosea zegoela kontatzen dute.

  • Gotzone Arostegi Errotari zigilua kentzen erakitsi zien guardia zibila

    Gotzone Arostegi Bengoetxea (1961) Gizaburuaga

    Amak kontatzen zion inoiz ez zuela goserik pasa gerraostean, baina jendea agertzen zela janari bila. Garia konfiskatu egiten zen eta estraperloan erabiltzen zuten irina.

  • Juantxo Arteaga Baserriak asko lagundu zien gerra denboran

    Juantxo Arteaga Yeregi (1937) Lasarte-Oria

    Guraso biak baserritarrak izateak asko lagundu zien gerra ondorenean, sagarrak eta etxeko gaiak jan zitzaketen eta. Kaletarrek gose handia pasa zuten.

  • Martina Iturrioz Beraiek etxeko elikagaiak; kaleko jendea goseak

    Martina Iturrioz Lazkano (1933) Lasarte-Oria

    Aitak egin izan zuen garia, baina ez asko. Ez omen da gariarentzat leku aproposa. Artoa eta babarruna izaten zituzten soroan. Goizean goiz artajorrara joan behar ihintzetan. Baratze koskor bat ere bazuten: patata, tomatea eta barazki gutxi batzuk. Dena etxerako izaten zen. Babarruna urte guztian jaten zuten. Kaleko etxe askotan ez zuten jatekorik izaten eta mendi aldera joaten ziren sagarrak lapurtzera. Euren etxera Errekaldetik eta Lasartetik etortzen ziren kuadrillak.

  • Gregori Albizu Beraza Gurasoek lan asko egin zuten goserik pasa ez zezaten familian

    Gregoria Albizu Beraza (1930) Tolosa

    Gerra ostean ez zuten halako gosea pasa; aitak lehengusuaren baserritik sagardoa ekartzen zuen. 9 senide izanda, gurasoek lan asko egin zuten denak aurrera ateratzeko.

  • 1304 Estraperloko gasolina eta olioa, zuhatzetan gordeta

    Felix Olaizola Alkorta (1928) Zestoa

    Baserritik bizi ziren eta garia eta sagardoa egiten zituzten, besteak beste. Dolarea bazuten etxean eta sagardoa nola egiten zuten azaltzen du. Gasolina eta olioa estraperloan izaten ziren eta kamioietan herrira ekarri eta zuhaitzetan ezkutatzen zituzten; gauez izaten zen estraperloa, ezkutukoa. Etxeko jakiak herriko agintariek agindutako tokira eraman behar izaten zituzten eta ordainetan diru apur bat ematen zieten.

  • Alejandro Antxustegi Gerraostean garia entregatu behar eta etxerako falta

    Alejandro Antxustegi Asumendi (1931) Amoroto

    Gerra sasoian ganaduak errekisatzen zituzten. Gerraostean lege gogorrak egon zirela dio. Garia entregatu behar izaten zuten herrian eta etxerako falta. Ogi beltza. Errotak ere errekisatu egiten zituzten eta eskuz ehotzeko errotatxoa erosi zuten. Baserrian artoa morokilarekin, babarruna, baba... goserik ez zuten pasa.

  • Alejandro Antxustegi Etxean egindako ogia eta morokila

    Alejandro Antxustegi Asumendi (1931) Amoroto

    Ogia etxean egiten zuten. Aitak labea nola eraiki zuen. Egurra ekarri, labea berotu eta 8-10 ogi egiten zituzten aldi bakoitzean. Sikatu ez zitezen, garitzan sartzen zituzten. Aste osorako ogia izaten zen. Morokila ere egiten zuten arto-irinarekin. Baserrian ez zuten goserik pasa.

  • Patxi Oliden Zinemaren eta errealitatearen arteko kontrastea

    Patxi Oliden Gonzalez de Txabarri (1923) Orio

    Zinemaren inguruko kontuak. Gerraosteko gose garaian "o cena o cine" esaten omen zen. Zineman aberastasuna ikusi eta etxean miseria ikusteak jendea hondatzen zuela dio.

  • ML San Sebastian Garai bateko gosea

    Maria Luisa San Sebastian Larraza (1947) Orio

    Amonak, Goiko kalearen erdian pertza handi bat eramaten zuen, patata txiki egosiekin. Hau guztiak inguruan biltzen ziren han askaria jateko. Beraiek, aitonaren baratzea zuten eta ez zuten goserik pasatzen.

  • Patxi Pagola Gerra ostean janaria nola banatzen zen

    Patxi Pagola Ibarrola (1933) Urnieta

    Gosea pasa zuten gerra ostean; errazionamendua izaten zen orduan. Janaria entregatu ere egin behar izaten zen. Herrian arduradun gutxi batzuk egoten ziren janariaren banaketa antolatzeko. Sagardoa etxean egiteko, eskuz egiten zuten dolarean. Orain ez dute sagardorik egiten etxean.

  • Andres Beloki Urreta Gerra osteko bizimodu gogorra

    Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

    Baserrian ganadua zeukaten baino halere morroi edo neskame joan behar izaten zuten. Andres morroi joan zen 12 urte zituenean. Gerra ondorengo urte txarrak gogora ekartzen ditu. Lana asko egin behar izaten zuten.

  • Andres Beloki Urreta Morroien bizia

    Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

    Morroi bezala baserriko lanak egiten zituen. Behiak zituzten, esnetakoak. Taloa jaten zuten.

  • Andres Beloki Urreta Gosea denean, edozer jan daiteke

    Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

    Gosea zutenez, edozer jaten zuten, baita belarra ere. Batata ere jaten zuten. Ama Tolosara edo Azpeitira erostera joaten zenean, batatak erosten zituen; eta, txarrak izan arren, gustura jaten zituzten. Mendiko errota batean irina egiten zuten eta harekin taloa. Esnea ere izaten zuten. Inguruko baserrietakoei esnea eramaten zien. Gosea pasa zuten.

  • Andres Beloki Urreta Gerra ondorengo gabezia

    Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

    Gerra bukatu ondoren garai gogorrenak iritsi ziren. Franco salatzen du. Herriari etxeko janariak entregatu behar izaten zituztenez gosea pasa zuten. Horregatik morroi joan behar izan zuen.

  • Andres Beloki Urreta Iratira lanera 17 urte bete ondoren

    Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

    Hamazazpi urte zituela Tolosatik Roncalesa hartuta Iratira joan zen. Batzuetan Andoainen Leizaolako trena hartuta joaten ziren. Iratin lan asko egin zuen. Bertako nagusiaz hitz egiten du.

  • Andres Beloki Urreta Iratiko kablean egurra biltzen

    Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

    Argitik argirako lana izaten zuten bertan. Iratin izandako bizimodua deskribatzen du. Jende asko biltzen zen bertan lanean. Bederatzi hilabete jarraian pasa zituen bertan. Itzuli zenean oinez etorri zen Tolosatik, dirua ez gastatzeagatik. Etxean sartu zenean pozez jaso zuten. Kearen usaina ekartzen omen zuten.