Errepresioa
-
Artizera milizianoak etxeko nagusiaren bila
Klementa Arregi Lamariano (1924) Bergara
Behin milizianoak etorri zitzaizkien etxera aitaren bila, dirua "estanpillatzen" zuela eta.
-
Kartzelan sartzeko beldurra
Feli Etxeberria Galarza (1926) Amezketa
Gerra Zibilean, edozer gauzarengatik kartzelara sartzen zuten jendea. Osaba bat errekan arrantzan ari zelako sartu zuten kartzelan. Udaletxean bertan zegoen kartzela. Beldurra pasa zuten.
-
Nazionalistei jarritako zigorrak
Ana Etxeberria Etxeberria (1922) Amezketa
Isuna ordaintzeaz aparte, biltegia konfiskatu zieten nazionalista izateagatik. Pentsua ezin zuten saldu; eta, galtzen ari zitzaienez, aita agintariekin hitz egitera joan zen.
-
Dotrina euskaraz ikasten zuten
Feli Etxeberria Galarza (1926) Amezketa
Garai haietan, hiru apaiza ziren herrian; eta, bat kartzelan sartu zutenean, besteak eman zien komunioa. Dotrina jakin behar zen komunioa egiteko. Dotrinako ikasteko txartelak euskaraz izaten zen.
-
Presoek berregin zuten gerran lehertutako zubia
Patxi Oliden Gonzalez de Txabarri (1923) Orio
Gerra sasoian lehertu zuten zubia nola konpondu zuten. Hasieran egurrezkoa egin zuten, baina gutxi iraun zuen. Gero, preso hartu zituzten milizianoak jarri zituzten zubia berregiten. Beraz, zubia errepublikanoek apurtu zuten eta beraiek berregin behar izan zuten. Zubiaren obren inguruko azalpenak.
-
Haurtzaroa gerraren itzalean
Joxepa Etxeberria Bengoetxea (1924) Amezketa
12 urte zituen gerra hasi zenean. Zentralean bizi ziren oraindik. 15 eguneko kontua izango zela esan zuten arren luze iraun zuela dio. Herriko mutilak eraman zituztela dauka gogoan, baita Gaintza bonbardatu zutela ere. Korrika alde egiten zuten ezkutatzera hegazkinak ikustean. 7 urtez egon zen bere senarra frontean. Metrailaz zauritu eta bi hilabetez etxean egon ahal izan zuen sendatzen bizilagunen batek salatu eta frontera itzuli behar izan zuenera arte.
-
Osaba fusilatu zuten
Maria Luixa Otegi Tolosa (1928) Asteasu
Osaba etxean gosaltzen zegoela eraman eta fusilatu egin zuten. Amonak negar asko egiten zuen. Hileta ere ezin izan zuten egin, ez baitzekiten gorpua non zegoen. 3 etxetatik eraman zituzten gizonak.
-
Gerra Zibilean ama 27 hilabetez espetxean
Begoña Rementeria Mintegia (1949) Diaspora
Gerra garaian, aita Ameriketan zegoen. Ama Gernikan zegoen, azokan, fruta saltzen. Bonbardaketan ez zen zauritu, baina gero atxilotu eta 27 hilabetez egon zen kartzelan, abertzalea izateagatik. Ameriketara bizitzera joan zenean, hogei urte pasa behar izan ziren Euskal Herrira bueltatzeko.
-
Bi familiak Euskal Herritik ezagutzen ziren
Begoña Rementeria Mintegia (1949) Diaspora
Lino (senarra) Boiseko frontoian ezagutu zuen. Begoñak Lino etxera eraman zuen, gernikarra zelako. Orduan konturatu zen Begoñaren ama eta Linoren ama gerran ezagutu zirela. Linoren osaba ere, Begoñaren amaren espetxe berean egon zen. Familiak Euskal Herritik ezagutzen ziren.
-
Ama kartzelan egon zen gerra garaian
Begoña Rementeria Mintegia (1949) Diaspora
Haurra zenean, amari entzuten zion Boiseko beste emakume gernikarrei kartzelari buruz hitz egiten. Begoñak ez zuen ulertzen amak zergatik egon omen zen kartzelan, baina gero 16-17 urterekin, amagandik oso harro sentitzen hasi zen.
-
Ama kartzelan abertzalea izateagatik
Begoña Rementeria Mintegia (1949) Diaspora
Gernikako bonbardaketaren ondoren, amak 27 hilabete pasatu zituen kartzelan, abertzalea izateagatik. Ez daki batzokira joaten zen edo ez, baina ziur da inguruan ibiliko zela.
-
Gerran borrokan eta gero preso
Jose Manzisidor Iriondo (1913) Amorebieta-Etxano
Zornotzako San Migel Dudagoiti auzoko Ganbuena baserrikoa da. Aita bertokoa zuen eta ama auzo berdineko Egiarte baserrikoa. Hamabost urterekin itsasoan lanean hasi zen eta urbetez ibili zen. Bueltan, lantegian egin zuen lan eta gerra hasi zenean borrokan ibili zen (Elgetan, Markinan, Solluben, Bilbon...). Laredon harrapatu zuten eta Aranda de Dueroko kontzentrazio-esparruan sartu zuten. Handik, Burgosko "caja de reclutas"era eraman zuten eta gero Logroñora, fronteetako munizioak prestatzera.
-
Anaia eta osaba Bilboko Carmelo espetxean
Margarita Arrizabalaga Lauzirika (1928) Maria Angeles Arrizabalaga Lauzirika (1926) Ermua
Gerra garaian etxean soldaduak izan zituzten. Haien anai bat eta osaba bat Bilboko Carmelo espetxean egon ziren preso.
-
Miranda de Ebroko kontzentrazio-esparruan preso
Mariano Uriarte Intxausti (1917) Amorebieta-Etxano
Gerra garaian frontean borrokan ibili zen Burdinezko Hesian. Preso bidali zuten Miranda de Ebroko kontzentrazio-esparrura eta handik langileen batailoi batetara.
-
Senarra El Dueson preso
Juanita Urkiaga Lekerika (1906) Amorebieta-Etxano
Gerrako lubakiak zituzten baserri inguruan, frontea bertan zegoelako. Gerra hastean, bi alabak hartu eta Karrantzara ihes egin zuen etxetik. Senarra borrokara joan zen eta gerra ondoren preso egon zen El Dueson. Alaba txikia hartuta bertara joan zen Juanita ere, senarra gertu izateko.
-
Zaku eta Lepo buruhandiak
Joxe Murua Artola (1931) Errenteria
Herriko pertsonaia ezagun batzuetan oinarritutako buruhandiak egin zituzten Langileen Batailoietan ibilitakoek. Izenak: Zaku, Lepo...
-
Gerra garaiako krudelkeria
Maria Luixa Otegi Tolosa (1928) Asteasu
Txikia zen gerra garaian. "Gorriak" zetozela entzuten zuten. Osaba ezkongabea fusilatu egin zuten. Herriko jauntxoek oiloak ere lapurtu zizkieten. Ahizpa zaharragoak falangez jantzita ibili ziren. Janaria herrira entregatu behar izaten zuten.
-
Frankismo garaia
Antonia Garmendia Jauregi (1928) Altzaga
Nazionalistak izateagatik ilea moztu zieten Itsasondoko 3 emakumeri. Franco hil zen egunean sagardoa egiten ari ziren etxean. Auzokoekin telebistan ikusi zuten berria. 'Cara al sol' kantatu behar izaten zuten eskolan. Gustura kantatzen zuten, zer esaten zuten ez zekitelako
-
Etxean ez zuten goserik pasatu
Abelintxu Olano Olibares (1932) Ubide
Bilbon lauzpabost hilabete eman zituen preso bere aitak. Etxean ardiak zituzten, eta aurrera atera ziren goserik pasatu gabe. Herrian okerrago bizi izan zirenak egon ziren.
-
Aita Gorbeian artzain
Abelintxu Olano Olibares (1932) Ubide
Aita kartzelatik irten eta gero, Gorbeiara artzain joan zen, eta Guardia Zibilak eskuak lotuta ekarri zuen Ubidera. Gerra uztailean hasi zen, eta azaroan ebakuatu zituzten Trapagaranera.


