Ekonomia gerraostean

• Basoko lanean diru asko irabazten zen

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Dirua arroparen artean gordeta ekartzen zuen, Iruñean kobratu ondoren. Egurra kablean jaisten zuten. Soldata 8 edo 9 duro eguneko izaten zen. Bertan dirurik gastatzen ez zutenez dena gorde egiten zuten. Diru asko biltzen zuten horrela eta ama ezin sinetsi gelditu zen.

• Kableko lana ikusgarria zen

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Iratiko lana nolakoa zen azaltzen du. Lana guztia aizkorarekin egiten zuten. Iratin biderik ez zegoela dio. Ez ziren herrira jaisten. Kablea nolakoa zen azaltzen du. Kablea nola muntatzen zen gazteei erakustea gustatuko litzaioke.

• Iratiko basoetan kablean lanean

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Argitik argira lanean ibiltzen ziren Iratin. Aizkoraz mozten zituzten zuhaitzak. Trontza ere erabiltzen zuten. Beste batzuk idiekin eta mandoekin ibitzen ziren kargatzen. Kablea nolakoa zen azaltzen du. Ikusgarria eta polita dela dio. Garai batean enborrak ur gainean jaisten zituzten. Errepublika garaian muntatu omen zuten lehenengo kablea.

• Iratiko kablean izandako abenturak

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Kate batekin enborrak lotzen zituzten. Kablea ikusi gabe zaila da azaltzea. Kablea aberiatzen bazen mandoekin bera jaitsi behar izaten zuten. Kablean zebiltzan garaiko anekdotak kontatzen ditu. Telefonoa bertan izaten zuten abisuak pasatzeko.

• Errekara eroritako mandoa jan zuten

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Iratin erreka handiak dira eta bertan garbitzen ziren. Xaboia izaten zuten. Behin mando bat errekan behera erori zenekoa kontatzen du. Janaria izaten zuten baina haragi gutxi. Hamasei ordu ere egiten zuten lan.

• Basoan lan egiteko arropa eskasak

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Arropa txarra eramaten zuten. Abarkak eta mantarrak janzten zituzten. Arropak gauean txabolako sutan lehortzen zituzten. Bonbatxoak eramaten zituzten. Alkandora eta jertse zaharrak ere eramaten zituzten. Hotza egiten zuenean ardi larrua jartzen zuten bizkarrean. Txapela ere eramaten zuten eta Iparraldetik ekarritako plastikozko txapela gainetik.

• Iratin lanean euskaldunak ziren gehienak

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Txabolan 90 pertsona biltzen ziren. Beraiek eraikitzen zuten txabola. Bost urte pasa zituen horrelako lanetan. Langile guztiak euskaldunak izaten ziren. Ikazkinak Aragoikoak ziren.

• Basoan lanean zebiltzanean lo gutxi egiten zuten

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Basoko lanean ibiltzen zirenak gazteak ziren. Lo gutxi egiten zuten, 6 ordu gauero eta siesta pixka bat bazkal ondoan. Enkargatuak esnatzailea jartzen zuen eta ondoren garrasika beste guztiak esnatzen zituen.

• Iratiko kablean gertatutako anekdotak

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Kablean gertatutako anekdotak kontatzen ditu. Behin kablea eten zitzaienean arazoak izan zituzten. Ibilbide luzea egin behar izan zuen Zurizaraino mandoak hartuta.

• Artzain frantses batekin mendian galduta

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Zurizatik bueltan zihoala laino itxia sartu zitzaion et galduta ibili zen artzain frantses batek lagundu bitartean. Gau hartako abenturak kontatzen ditu.

• Iratiko basoetan lanean

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Basoan lanean zebiltzanean hika hitz egiten zuten beti. Andresek ekarritako trokolekin kablea konpondu eta berriro lanean hasi ziren. Handik aurrera gutxiago kargatzen zuten kablea. Enkargatuek moztutakoaren araberako ehunekoa irabazten zuten.

• Basoko lanean ez zuten asegururik

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Basoan lanean ibiltzen zirenean ez zuten asegururik izaten. Iparraldean ibiltzen zirenak berriz bai eta horri esker gaur egun pentsioa kobratzen dute.

• Basoa utzi eta herrira lanera

  Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

  Arrebek etxera bueltatzeko esaten zioten eta mendia utzi egin zuen. Lantegi batean hasi zen lanean. Abarka eta galtzerdiekin joaten ziren lanera. Lan gogorra egin behar izaten zuen.

• Aita preso

  Juana Okina Zeziaga (1922) Arrasate

  Etxea konpondu beharrean zegoela eta soro eta ortuak artean hutsik, aita, nazionalista izateagatik, espetxeratu egin zuten. Ondarretan egon zen sei hilabetez preso. Beste senide bi ere hil zizkioten Juanari.

• Ogi zuri bat lortzeko, ezkutuan ibili behar

  Pedro Garitano Laskurain (1936) Bergara

  Mizpildi kalean, okindegia zegoen epaitegitik gertu. Okinak batzuetan ogi zuria ematen zieten eta ezkutuan eraman behar izaten zuten. Ez zen benetako ogi zuria, baina behintzat ez zen errazionamenduko ogi ilun gogorra.

• Soroetan kaletarrek lapurretak egiten zituzten

  Anastasio Balerdi Beloki (1933) Amezketa

  Lapurreta asko izaten ziren garai haietan. Lapurreta egiten zutenak kalekoak izaten ziren. Baserritar batek kaletar bati lur saila txiki bat nola utzi zion kontatzen du.

• Gerraostean errotak itxita; estraperloan ibili behar

  Jose Bollar Gabiola (1931) Aulesti

  Zortzi errota zeuden Aulestin, baina zazpi prezintatuta egon ziren gerraostean. Sei-zazpi urte zituela, arreba eta biak behin Ereñora arte joan ziren gauez, errotara, astoa hartuta eta beste behin Uarkako errotara. Gauez egiten zuten ogia, ezkutuan.

• Lantzean 8-9 ogi egiten zituzten, aste osorako

  Jose Bollar Gabiola (1931) Aulesti

  Etxe guztiek izaten zuten labe-sua. Gerraostean prest izaten zuten, egurra sartuta, gauean ezkutuan ogia egiteko. Lantzean 8-9 ogi egiten ziren, aste osorako. Horrez gain, artoak eta tremesak ere egiten zituzten. Sagar sasoian, otzarakada sagar erretzen zuten.

• Gerraosteko ekonomia: debekuak eta gosetea

  Jose Bollar Gabiola (1931) Aulesti

  Baserri ona zuten eta ez zuten goserik pasa gerraostean, ogia behintzat lortzen zuten eta. Mutikotan amarekin Bilbora sagarrak saltzera joan zenean, jendea laranja azalak jaten ikusi zuen. Gogoan du aitak gau baten bi txerri hil zituela, ezkutuan, debekatuta zegoen eta. Harrapatuz gero, txerria kentzen zuten. Behiak ere kentzen zituzten ukuilutik frankistek.

• Gerra sasoian isilik; gerraosteko errazionamendua

  Jose Bollar Gabiola (1931) Aulesti

  Gerra sasoiko oroitzapenak. Umetxoa izan arren, gogoan du etxean isilik egoteko esaten ziotela. Garai arriskutsua zen, ez zegoen hitz egiterik. Gerraosteko errazionamendua. Amak txerriaren koipea edarran (portzelanazko ontzian) gordetzen zuen, urte guztirako. Txerri haragia edo txorizoak ere izaten zituzten. Garbantzua jateko berezia izaten zen, domeketakoa.