Ihes egin beharra

  • Juana Arrieta Lezeta Bilboko bonbardaketa zuzenean bizi izan zuten; erbestera joan beharra

    Juana Arrieta Leceta (1923) Margarita Murgizu Azurmendi (1910) Dolores Tolosa Lariz (1911) Eibar

    Bilboko bonbardaketak ikastolan harrapatu zituen. Lehelengo Frantziara joan ziren ihesi, La Rochelle-ra; gero Belgikara.

  • Juana Arrieta Lezeta Erbesterako bidea: Belgika; bertakoen harrera

    Juana Arrieta Leceta (1923) Margarita Murgizu Azurmendi (1910) Dolores Tolosa Lariz (1911) Eibar

    Umeek ez zuten kontakturik etxekoekin. Belgikara joan zirenean, umeak etxeetan banatu zituzten. Bertako ikastetxeetara joaten ziren ikastera eta segituan "flamenco" ikasi zuten.

  • Juana Arrieta Lezeta Gerrako umeak: erbestetik etxerako bidea

    Juana Arrieta Leceta (1923) Margarita Murgizu Azurmendi (1910) Dolores Tolosa Lariz (1911) Eibar

    Herrietako egoerak hobera egin ahala, gurasoek seme-alaben itzulera eskatzen zuten. Guztira 2 urte eta 3 hillabete egon ziren Euskal Herritik kanpo.

  • Juana Arrieta Lezeta Euskaldunen laguntasuna erbestean

    Juana Arrieta Leceta (1923) Margarita Murgizu Azurmendi (1910) Dolores Tolosa Lariz (1911) Eibar

    Belgikan bizi ziren euskaldunen laguntza. Jaiak antolatzen zituzten ume erbesteratuentzat dirua lortzeko. Gregorita Olañeta eta William margolaria.

  • Juana Arrieta Lezeta Erbestetik itzuli eta Eibarko egoera zein zen

    Juana Arrieta Leceta (1923) Margarita Murgizu Azurmendi (1910) Dolores Tolosa Lariz (1911) Eibar

    Belgikatik itzulitakoan, Eibar haustuta topatu zuen. Ardantza ingurua; erreka. Amberesetik etorri eta dena "txatxarra" begitantzen zitzaion.

  • Antonia Garmendia Gerra garaikoak

    Antonia Garmendia Jauregi (1928) Altzaga

    Baserrian militarrei jaten eman izan zieten gerra denboran. Belarretan ezkutatuta ere egoten ziren gizonak. Kaleko jendea baserrietan ezkutatuta egoten zen. San Juanen (Ordizia) zeuden metrailadoreak.

  • 1690 Aita Gorbeian artzain

    Abelintxu Olano Olibares (1932) Ubide

    Aita kartzelatik irten eta gero, Gorbeiara artzain joan zen, eta Guardia Zibilak eskuak lotuta ekarri zuen Ubidera. Gerra uztailean hasi zen, eta azaroan ebakuatu zituzten Trapagaranera.

  • 1343 Gerratik ihesi beldurrez

    Basili Egiguren de la Torre (1909) Igorre

    Gerran beldur handia pasatu zuten. Hegazkina zetorrenean, ezkutatu egiten ziren. Igorren ez zuten bonbarik bota baina soro batera hegazkina erori zen. Ihes egiteko abisua jaso orduko, etxetik joan ziren idiak eta gurdia hartuta. Usansolo inguruan egon ziren.

  • 1079 Gerra denbora Azkoitian

    Maria Asuncion Plazaola Baztarrika (1917) Azkoitia

    Gerra-denboran, herritik jende ugarik egin behar izan zuen alde, baina Asuncion eta etxekoak karlista bati esker geratu ziren. Orduko kontuak aipatzen ditu.

  • Pilar Txopitea Medikurik ez Gernikan, gehienak ihesean edo kartzelan

    Pilar Txopitea Uribarri (1924) Gernika-Lumo

    Gerran, soroetan zuloak egin, eta bertara botatzen zituzten hildakoak. Gezur asko esan ziren garai hartan. Aita bihotzekoak jota hil zen, Gernikan ez zegoen medikurik ere, ihesean edo kartzelan zeuden ia denak. Zorriak ugari, ez zeukaten beste ezer.

  • Pilar Txopitea Kanpora alde egin beharra seme-alabak mantentzeko

    Pilar Txopitea Uribarri (1924) Gernika-Lumo

    Ea, Natxitxu, eta inguruko jendeak kanpora alde egiteko joera zuen, ez zegoen dirurik seme-alaba denak mantentzeko. Gernikak ez zuen erraz bururik altxa. Diru asko bildu omen zuten Gernikara bideratzeko, baina gernikarrek ez zuten sosik ikusi.

  • Gerra Zibila hastean, Zaldibiara aitarekin

    Ana Mari Murua () Ordizia

    Tabernan ibiltzen zen jende gehienak euskaraz egiten zuen. Gerra Zibila hasi zenean, Ana Marik bederatzi urte zituela, Zaldibiara joan ziren Xorronbehe baserrira aitarekin oinez, aitaren lagunak baitziren bertakoak. Tiroak nola entzuten zituzten azaltzen du. Gerra amaitu zenean, etxera bueltatu ziren.

  • extefana irastorza Gerra Zibila lehertu zenean, jendea Hondarribitik Hendaiara ihesi

    Extefana Irastorza (1925) Hendaia

    Hamaika urte zituen Extefanak Espainiako Gerra Zibila lehertu zenean. Kanetako portura joan zen Extefana, eskolara joan aitzin ohitura zuen gisan, eta hara non ikusi zuen Hondarribia sutan. Barku txikiak zebiltzan joan-etorrian, Hondarribitik Hendaiara jendea ekarriz. Negarra begian egon omen zen begira. Denbora airean joan zitzaion ordea, eta etxeratzean ahizpa haserre zuen zain, eskolara joateko garaia aspaldi pasa zela eta.

  • Zarautz tertulia Gerra Zibilaren eraginez Zarauztik Southamptonera

    Iñaki Murua Arregi (1926) Zarautz

    Gerra hasi zenean, frontean aurrera joan zen Iñaki Muruaren aita. Handik hiru hilabetera amak herria utzi behar izan zuen. Iñaki eta honen anaia zaharrena, amarekin batera, frontea pasa eta Gernikaraino iritsi ziren. Bonbardaketa ostean Southampton-era bidali zituzten Habana itsasontzian. Hamabi urterekin itzuli zen Zarautzera.

  • Esteban Bilbao Gerra garaian Sestaora joan ziren

    Esteban Bilbao Aranburu (1933) Pilar Bilbao Aranburu (1931) Ermua

    Ermuara bueltata zenean, aitak Sestaon lan egiten zuen. Gerra hasi zenean, Ermuan zegoen errepresioari ihes egiteko familia osoa joan zen Sestaora bizitzera. Berrizkoa zen "Verdugo" izeneko batek aitari esan zion arazoren bat izaten bazuen (politikoki) noizbait, berarengana jotzeko.

  • Julen Madariaga Maristen eskolan egur asko hartutakoa

    Julen Madariaga Agirre (1932) Bilbo

    Aitonaren etxaldean eman zuten lehen urtea Txilen. Gero, hirira aldatu ziren. Oroitzapen onak gogoan gelditzen ei dira; txarrak, desagertu. Maristetan sartu zituzten lau anaiak. Fraideak espainiarrak eta italiarrak ziren, oso eskuindarrak. Egur asko hartutakoa da eskolan. Eurak ere elementu ederrak omen ziren. Aita oso liberala eta errespetutsua zen. Herritik alde egin zutenean, negar egin zuten hurbileko guztiek.

  • 696 Frontea Kalamuan

    Juanito Arrieta (1905) Elgoibar

    Frontea gelditu egin zen Kalamuan eta erreketeak zeuden bertan. Baserri inguruan, kotxe blindatu bat zegoen errepidea zaintzen "txapelgorriak" pasa ez zitezen. Frontea Kalamuan zegoen bitartean, eurak Markinan egon ziren, 7-9 hilabetean.

  • Alejandro Antxustegi Gerran fusilatutako amorotarra; aita ihesi

    Alejandro Antxustegi Asumendi (1931) Amoroto

    Gogoan du gerra sasoian Amorotoko gizon bat fusilatu zutela, emaztea haurdun zegoela. Alejandroren aita ez zen politikan ibili, baina badaezpada ihes egin zuen Laredo aldera. Ama bisitan joan zitzaiola gogoratzen du.

  • 1577 Donostiako Miguel Muñoa ikastolak

    Kontxita Beitia Oiarbide (1940) Donostia

    Gerra aurreko Miguel Muñoaren Donostiako lehenengo ikastolak. Ikasle asko zituzten eta Errepublika garaian oparoa izan zen ikastola. Gerrarekin, irakasle askok ihes egin zuten eta ikastolako haur asko eraman zituzten beraiekin.

  • Jaione Isazelaia2 Gerra hastean, 4000 bergararrek ihes egin zuten

    Jaione Isazelaia Igartua (1959) Bergara

    Maria Oianguren, Bergarako lehenengo ikastolako irakaslea, gerra hasi zenean Belgikara ihes egin zuen bere ikasle batzuekin. Bertan, Amberesko alkatearekin eta haren alabarekin oso harreman handia egin zuen. Bergaratik 4000 pertsona inguru exiliatu zen inguruko herrialdeetan. Errusiara, normalean herri sozialista eta errepublikanoetako biztanleak joaten ziren, baina Bergaran karlistak ziren.