Euskara eta politika

• Euskaraz egiteagatik zigortuak

  Margarita Arrizabalaga Lauzirika (1928) Ermua

  Plazako eskolan ikasi zuen eta gero Berrizen kolegioan. Euskaraz ezin zuten hitz egin eta zigor asko jaso ditu horregatik. Etxean kopiaketak egin behar izaten zituen eta aita haserretu egiten zen. Zigor fisikorik ez du ezagutu.

• Gizaburuagako eskola eta andereñoa

  Gotzone Arostegi Bengoetxea (1961) Gizaburuaga

  Gizaburuagako eskolara joan zen eskolara eta gero Lekeition. Bizikletan joaten ziren gehienetan. Mari Nieves Zaldunbide maistra gogoratzen du. Euskalduna bazen ere, gaztelaniaz egiten zien.

• Gaztelaniaz ez jakitearen ondoriok

  Gotzone Arostegi Bengoetxea (1961) Gizaburuaga

  Neba txikia oraindik eskolaratua ez zegoen batean, kaletik guardia zibilek zerbait galdetu zioten eta gaztelaniaz ulertzen ez zuenez, eskolara eraman zuten maistrari kontuak eskatzeko.

• Eskola frankismo garaian

  Maria Angeles Aldekogarai Alastra (1951) Ea

  Eskolan gaztelaniaz ikasten zuten baina doktrina euskaraz. "Cara al sol" abesten zuten egunero eta noizbehinka ikuskaritzakoak agertzen ziren eskolan.

• Lezoko ikastolak: markesaren etxea eta prefabrikatua

  Elena Mendia Epelde (1954) Lezo

  1976an, Lezoko markesaren etxeko ikastolan hasi zen lanean, Lezoko eta Antxoko ikasleekin. Orduan, Pasaia Lizeoa deitzen zitzaion. 1972an hasi ziren pentsatzen nola elkartu badiako ikastolako ikasleak. Markesaren etxean eta ikastola prefabrikatuan izandako oroitzapenak kontatzen ditu.

• Lezoko ikastolan egindako hitzaldia

  Elena Mendia Epelde (1954) Jone Zabala Larrañaga (1952) Lezo

  Behin, Lezoko ikastolan gurasoentzat antolatu zen hitzaldi bat ekartzen du gogora Jonek.

• San Pedroko lehenengo ikastola

  Joxeba Lasa Iriarte (1933) Pasaia

  San Pedrora bizitzera joan zenean, euskara gutxi egiten zen han. Lehenengo ikastola Pilartxo Arratibelen etxean izan zen, gero beste lokal batzuetan, gero asiloan...

• Ibon Fresnedo ikastolako lehendakaria

  Joxeba Lasa Iriarte (1933) Pasaia

  Joxeba elektrizista izan da eta San Pedroko ikastolan lantxoak egiten zituen debalde. Gurasoak beti zeuden laguntzeko prest. Ibon Fresnedo izan zen San Pedroko ikastolako zuzendaria.

• Pasaiako ikastola klandestinoak: andereñoak

  Joxeba Lasa Iriarte (1933) Pasaia

  Ikastolan askotan klandestinoki ibiltzen ziren. Ikuskaritza zetorrela jakiten zutenean, haur batzuk etxera bidaltzen zituzten, tituludun gabeko irakasleak ateratzen zituzten... Pilartxok adibidez ez zuen titulurik. Beste andereño batzuk aipatzen ditu.

• Euskararen alde lanean

  Joxeba Lasa Iriarte (1933) Pasaia

  Paco Iriartek euskal dantzak erakusten zituen Pasaian. Joxeba beti aritu da euskararen alde lanean, udaletxera joaten baimen bila... Andres Aramendi zen alkate lizeoa sortu zenean.

• Lizeoa legalitatearen barruan sortu zen

  Joxeba Lasa Iriarte (1933) Pasaia

  Baimenik gabeko ekimenak egiten zituzten ikastolatik. Joxebak argi zuen seme-alabak ikastolara eramango zituela, nahiz eta klandestinoa izan. Lizeoa modu ofizialean sortu zen, legalitatearen barruan. Ibon Fresnedo izan zen lehendakaria.

• Gaztelutxo elkartea

  Joxeba Lasa Iriarte (1933) Pasaia

  Gaztelutxo baserriaren lurretan lizeoa eraikitzea erabaki zen. Gaztelutxo elkartea sortu zen horretarako. Simon Garinek asko lagundu zuen lizeoaren sorreran.

• Lizeoaren garraio-sistema

  Joxeba Lasa Iriarte (1933) Pasaia

  Lizeoa sortzeko egindako lanarekin oso konforme dago. Garraio sistema oso ona zuten.

• Euskaraz erakusteagatik, eskola itxi

  Maria Sagrario Miralles Arostegi (1935) Orio

  Eskola hartu zuenean, 200 ikasle zituen. Adinak. Amonari eskola itxi zioten hilabete batzuez, eskolak euskaraz emateagatik.

• Eskolan dena euskaraz

  Maria Sagrario Miralles Arostegi (1935) Orio

  Eskola denak euskaraz ematen ziren eta ikasle erdaldunei hasieran gauza gaztelaniaz azaltzen zizkieten, baina gero dena euskaraz. Garai bateko eta gaur egungo umeak eta gurasoak.

• Eskolan 14 urtera arte

  Luis Mari Goikoetxea Mujika (1949) Zumaia

  Arrangoletako herri eskolara joan zen umetan. 14 urterekin Ostolaza aroztegian hasi zen lanean. Soldaduska egin ondoren Xey lantegian hasi zen. Eskolan gustuko ez zituzten gauzak egitera behartuta zeuden, Espainiako bandera jasotzea adibidez. Material gutxi erabiltzen zuten. Dena erdaraz hitz egin behar izaten zuten. Zigorrak.

• Eibarko Kulturala eta Klub Deportiboa

  Mikel Larrañaga Mandiola (1946) Eibar

  Taberna-giroan ibiltzen ziren gazteak eta hor mugitzen ziren ideologia ezberdinak, ekintzen antolaketak... Lehenengo haurren Euskal Jaia nola antolatu zuten Kulturaletik. Kulturala eta Klub Deportiboa ziren Eibarren mugimendu-kulturaleko arduradun nagusiak.

• Eibarko Kulturala: kideak eta ekintzak

  Mikel Larrañaga Mandiola (1946) Eibar

  Kulturalean biltzen ziren lagunak aipatzen ditu: Amatiño, Julio Sarasua, Jose Mari Pampo, Jose Antonio Garate, Javier Zubiaurre, Arantxa Larrañaga, Maite Narbaiza, Mireia Biteri...Euskaraz irakasteko gau-eskolak antolatu zituzten. Hitzaldiak, kantaldiak, dantza-eskola... Helburua, euskal kultura eta hezkuntza mantentzea eta indartzea zen, askotan ezkutuan eta mozala jantzita.

• Karmelek irekitako ikastola

  Karmele Esnal Zulaika (1932) Orio

  Pisu bat alokatu zuen Karmelek Donostiako erdigunean, Elvira Zipitriak jaso ezin zituen adin tarteko umeak hezteko. Elviraren metodologia jarraitu zuen berak.

• Errepublika garaian, euskal izenak jartzen zituzten: Ander, Kepa...

  Ander Alberdi Arregi (1933) Zarautz

  1933an jaio zen, eta Ander izena jarri zioten. Gerora debekatu egin zuten, baina errepublika garaian lagatzen zuten. Frankismoan, berriz, izena aldatu zioten agiri ofizial guztietan. Zarautzen bazeuden euskal izena zuten beste zenbait ere (Kepa, Ander, Gotzon...). Abertzaleak denak.