Borroka

  • Pedro Sarasola Gerra hasi zeneko oroitzapena

    Pedro Sarasola Idarreta (1930) Astigarraga

    Gerra zibilaren hasieraz galdetzean, gauez etxetik irteten zirenen eta ezkutatu beharraren oroitzapena etortzen zaio gogora. 6 urte zituen orduan. Bi fronteren artean zeuden kokatuta: Santio mendian zegoen bat, Santiago bidean bestea. Beldur ikaragarria pasatzen zutela dio.

  • Pedro Sarasola Gerra zibilaren ondorioak

    Pedro Sarasola Idarreta (1930) Astigarraga

    Gerraren ondorioz, askok ihes egin behar izan zuten. Gehienak Donostiara joan ziren, eta gero Azpeitira, Tolosan barrena itzultzeko. Herrian bertan hildakorik egon ez zen arren, atxilotutako, desagertutako eta hildako bizilagun ugari utzi zituen gerra zibilak, tartean, anaia.

  • Gerran borrokan eta gero preso

    Jose Manzisidor Iriondo (1913) Amorebieta-Etxano

    Zornotzako San Migel Dudagoiti auzoko Ganbuena baserrikoa da. Aita bertokoa zuen eta ama auzo berdineko Egiarte baserrikoa. Hamabost urterekin itsasoan lanean hasi zen eta urbetez ibili zen. Bueltan, lantegian egin zuen lan eta gerra hasi zenean borrokan ibili zen (Elgetan, Markinan, Solluben, Bilbon...). Laredon harrapatu zuten eta Aranda de Dueroko kontzentrazio-esparruan sartu zuten. Handik, Burgosko "caja de reclutas"era eraman zuten eta gero Logroñora, fronteetako munizioak prestatzera.

  • Margarita Arrizabalaga Gerrako babeslekuak Ermuan

    Margarita Arrizabalaga Lauzirika (1928) Maria Angeles Arrizabalaga Lauzirika (1926) Ermua

    Umeak zirela ezagutu zuten gerra. Kanpaiek hegazkinen abisua jotzen zutenean kanpandorrera joateko agindua zuten haurrek, bonbak bertan botako ez zituztelakoan. Geltoki azpiko zubian babesleku bat ere zegoen eta gaur egungo jubilatuen etxe azpian beste bat.

  • Margarita Arrizabalaga Gerrako zaurituak

    Margarita Arrizabalaga Lauzirika (1928) Maria Angeles Arrizabalaga Lauzirika (1926) Ermua

    Gerra garaian hegazkinak heltzen zirenean kanpandorrean ezkutatzen ziren. Lehenengo abisua basotik jasotzen zen, txapligu baten bidez. Behin zubiko babeslekuan ezkutatu ziren eta Kalamuatik zaurituak nola ekartzen zituzten ikusi zuten.

  • Margarita Arrizabalaga Artarrai baserritik hegazkinen abisua botatzen zen

    Margarita Arrizabalaga Lauzirika (1928) Maria Angeles Arrizabalaga Lauzirika (1926) Ermua

    Gerra garaian Artarrai baserritik botatzen zituzten txapliguak, hegazkinak zetozela abisatzeko. Iluntzetan frontoira jeisten zituzten tankeak eta goizean berriz ere Arratera igotzen zituzten.

  • Margarita Arrizabalaga Anaia eta osaba Bilboko Carmelo espetxean

    Margarita Arrizabalaga Lauzirika (1928) Maria Angeles Arrizabalaga Lauzirika (1926) Ermua

    Gerra garaian etxean soldaduak izan zituzten. Haien anai bat eta osaba bat Bilboko Carmelo espetxean egon ziren preso.

  • Margarita Arrizabalaga Karlistak izateagatik zigortuak

    Margarita Arrizabalaga Lauzirika (1928) Maria Angeles Arrizabalaga Lauzirika (1926) Ermua

    Aita eta beste osaba bat karlistak ziren eta gerra hasi zenean zigor bezala frontera eraman zituzten trintxerak egitera. Batzuk hil egin zituzten.

  • Margarita Arrizabalaga Frontoian tankeak egoten ziren

    Margarita Arrizabalaga Lauzirika (1928) Ermua

    Zazpi urte zituen Margaritak gerra hasi zenean. Frontoira joaten ziren tankeak ikustera.

  • Senarra El Dueson preso

    Juanita Urkiaga Lekerika (1906) Amorebieta-Etxano

    Gerrako lubakiak zituzten baserri inguruan, frontea bertan zegoelako. Gerra hastean, bi alabak hartu eta Karrantzara ihes egin zuen etxetik. Senarra borrokara joan zen eta gerra ondoren preso egon zen El Dueson. Alaba txikia hartuta bertara joan zen Juanita ere, senarra gertu izateko.

  • Gerrako kontuak

    Jesus Atutxa Arreibi (1922) Amorebieta-Etxano

    Zornotzara gerra nondik sartu zen azaltzen du. Denak denek kontra tirokatzen zuten. Aitaren gerrako anekdota bat kontatzen du.

  • Begoñatik sartu zen gerra Bilbora

    Jesus Atutxa Arreibi (1922) Amorebieta-Etxano

    Gerra Bilbora Begoña auzotik sartu zen. Bonbardaketak. Nola bizi izan zuten kontatzen du.

  • Lubakien ondoan bizitzen

    Jesus Atutxa Arreibi (1922) Amorebieta-Etxano

    Gerra hasieran animalia batzuk eta ardiak zituzten. Lubakiak zituzten etxe inguruan eta artoa eman behar izan zuten.

  • 1607 Soldaduen material artean jolasean

    Antonio Zendoia Garmendia (1931) Donostia

    Gerra denboran bonba batek bizilagunen zelaian zuloa egin zuen. Soldaduek harrobian edukitzen zuten bolbora eta bestelako materiala. Umeak jolasean aritzen ziren han eta min hartutakoak ere izan ziren.

  • Antonia Garmendia Gerra garaikoak

    Antonia Garmendia Jauregi (1928) Altzaga

    Baserrian militarrei jaten eman izan zieten gerra denboran. Belarretan ezkutatuta ere egoten ziren gizonak. Kaleko jendea baserrietan ezkutatuta egoten zen. San Juanen (Ordizia) zeuden metrailadoreak.

  • Antonia Garmendia Etxean soldauekin elkarbizitzen

    Antonia Garmendia Jauregi (1928) Altzaga

    Etxean soldaduak izan zituzten. Gauez leihoetan egoten ziren fusilekin zaintzen. Behin aita sorotik ilunduta bueltatu zen eta alto eman zion soldatu batek. Beldurrez egoten ziren baina goxokiak ere ematen zizkieten. Etxean zeukaten morroiak gosaria prestatzen zien militarrei. Egongelan koltxoiak botata lo egiten zuten. Behin bidegurutze batean jolasean zebiltzala soldadu batek errieta egin zien. Gazteleraz egiten zutenez, ez zieten ondo ulertzen. Gurasoek ere ez zekiten gazteleraz.

  • Karidad Mendizabal Aeroplanoak eta babeslekua

    Karidad Mendizabal (1929) Mutriku

    Gerra garaiko oroitzapenak. Aeroplano bat pasatzen zenean non babesten ziren aipatzen du. Bonba txikiak botatzen omen zituzten, "lehertzen ez zirenak". Errazionamendua, ilarak... aipatzen ditu.

  • Feli Etxeberria Galarza Milizianoak Amezketara gerra hasieran

    Feli Etxeberria Galarza (1926) Amezketa

    Gerra hasi zenean, ez zekiten zer zen. Milizianoak kotxez iritsi ziren eta ikara pasa zuten. Alegian zeukaten basea.

  • Jose Mari Igartua San Jose Gerran bonbak Soraluzen

    Jose Mari Igartua San Jose (1930) Soraluze

    Kartzela Errege Etxearen barruan zegoen: gerra garaian, herritar ugari egon ziren preso bertan. Gerrako oroitzapen gutxi ditu: behin hegazkinak bonba bota zuen herrira eta erreketea hil zuen. Kanoi-fabrika bonbardatzen saiatu ziren tropak, baina ez zuten lortu. Gerra garaian, Joxe Mariren familia osoa joaten zen Untzetara babestera.

  • Juan Migel Gorostiaga Armak jostailu gisa

    Juan Migel Gorostiaga Artetxe (1939) Dima

    Dima ondoan, Ilunben, Gerra Zibilean eman zen borrokaz hitz egiten du. Borroka horren ostean, hainbat arma eta bonba geratzen ziren agerian. Beraiek, umeak oraindik, arma horiekin aritzen ziren jolasean. Etxera ere pistolak eramaten zituen, ezkutuan. Aitak ere isilean pistola txiki bat zuen.