Ekonomia gerraostean

  • Gaspar Alvarez Lucio Eibarrera atzerritarrak lanera

    Gaspar Alvarez Lucio (1918) Eibar

    Gerraostean lan handia zegoen Eibarren. Kanpoko jende asko etorri zen garai hartan penintsulatik eta udan autobusak beteta joaten omen ziren oporretan etxera.

  • Gerra ostea baserrietan, kalean

    Eibar

    Gerra ostea baserrietan. Ogi zuria nahikoa izaten zuten, artoa, esnea, e.a. Kalean berriz, ez zegoen ezer. Gose handia. Ogiaren, olioaren prezioa, e.a.

  • Arnaldo Bolunburu Gerra ondorengo urteak: gosea; estraperloa

    Arnaldo Bolumburu Inza (1933) Eibar

    Gerra ondorengo urteak. Gosea. 1942-1943an hasi zen egoera hobetzen. Ordura arte estraperloa. Olioa zenbat ordaindu behar izaten zen. Amandrearekin Gasteizera joaten zen batzuetan, eta handik patatak ekartzen zituzten. Irina hartzera Bergarara joaten ziren; nola ekartzen zuten. Fideorik ere ez zen egoten.

  • Arnaldo Bolunburu Baserrira joaten ziren jatera gose garaian

    Arnaldo Bolumburu Inza (1933) Eibar

    Amona baten lehengusinak baserria zuen Mekolalden. Hamabost egunean behin bertara joaten ziren jatera. Baba gorriak urdaiarekin, txorizoa, baserriko ogia... lehertu arte jaten zuten. Baserritarrek artoa, irina, eta abar entregatu egin behar izaten zituzten, baina betiere zatiren bat gordetzen zuten. Baserrietan ere estraperloa egiten zen. Baserrietakoek ez zuten goserik pasa, baina kalekoek bai.

  • Arnaldo Bolunburu Gerraostea: estraperloa; errazionamendua; salbokonduktoa

    Arnaldo Bolumburu Inza (1933) Eibar

    Gerra ondorengo urteak. Errazionamendua. Olioa, tabakoa, eta abar erosteko kartilla bat egoten zen. Kartillak seilu antzekoak zituen eta dendariak erosi ahala kentzen zituen. Seiluak amaitzen zirenean beste kartilla bat behar izaten zen eta haren zain egon behar. Salbokonduktoa. "Gerria gogorra da; gerria azkena da". Garbitasun eza; zorriak. Etxeak, tabernak errekisatuta. "Zinera juan eta Cara al Sol kantau bihar lehelengo!". Elizara ilaran joaten ziren igandeetan, bestela ez zegoen notarik.

  • Aurora Baskaran Gerrasosteko industria Eibarren

    Aurora Bascaran Martínez (1933) Eibar

    Eibarko tailerrak martxan jarri ziren gerraostean eta boom industriala eman zenean, herria oraindik berreraikitze prozesuan zegoen. Jende asko bildu zen Eibar inguruan eta Ermuan bizi ziren askok Eibarren egiten zuten bizimodua; horregatik, Aurorak "ciudad dormitorio" deitzen dio. Aurrerago enpresak herri desberdinetan edatzen joan ziren.

  • Asun Anguera Illarramendi Gerraostean Eibarrera itzulera

    Asun Anguera Illarramendi (1928) Eibar

    Gerraostean Eibarrera iritsi zenean Asunek bizi izandakoa kontatzen du. Izebaren etxera joan behar izan ziren beraien etxea sutan zegoelako.

  • Asun Anguera Illarramendi Gerraostean urte txarrenak

    Asun Anguera Illarramendi (1928) Jose Sarasua Gorrochategui (1923) Eibar

    Gerra bukatu zenean bizi izandako gose eta momentu txarrak gogoratzen dituzte. Gerra bukatu arren normaltasunera itzultzeko urte gehiago pasa behar izan ziren. Asun jateko lapurretak eta fabrika martxan jartzeko Jose makinen bila ibili behar izan ziren. Gosea zutenez edozer jaten zutela azaltzen dute.

  • Jose Mari Kruzeta Razionamentua; estraperloa

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Gerra ostean razionamentua, ia 1948rarte. Gosea. Estraperloa. Trenez ekartzen zituzten hainbat produktu, eta Olerriaga inguruan trenetik kanpo botatzen zituzten.

  • Jose Mari Kruzeta Gosea, razionamentua

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Gerra osteko egoera. Gosea eta razionamentua.

  • Jose Mari Kruzeta Gosea eta razionamentua gerra ostean

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Inguruko herrietatik baserritarrak Eibarko merkatu plazara etortzen zirenean kontrol handia izaten zuten. Delegación de Abastos.

  • Jose Mari Kruzeta Sagar-lapurretan Matxaria inguruan

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Sagar-lapurretan kaletik gertu zeuden baserrietara joaten ziren, Matxaria ingurura. Gaztaina-batzea.

  • Jose Mari Kruzeta Eibarko Kirol Elkarteko "Los Halcones de la Sierra"

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Aitak gaitasun urritua zuen, eta horrek diru-arazoak eman zizkien. Osabak olioa eta telak bidaltzen zizkien Toledotik. Eibarko Kirol Elkartean talde bat egin zuten "Los Halcones de la Sierra".

  • Jose Mari Kruzeta Egun osorako ogi zati bat

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Peronek tratua egin zuen Francorekin. Ondorioz, egun osorako ematen zitzaien ogia txiki-txikia izaten zen.

  • Jose Mari Kruzeta Konpresoreen sorrera, Eibarren

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Konpresoreak Eibarren sortu omen ziren. Miguel Carrerasek sortakoa. ABC. Samur. Puska.

  • Jose Mari Kruzeta 'Patria' idazteko makinak

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Idazteko makinen fabrika sortu zuten, Patria izenekoak. Imperial Española. Indibidualismoa nagusi.

  • Jose Mari Kruzeta Indibidualismoa Eibarren

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Gerra bukatutakoan, demokrazia blokeaturik zegoenez, tailer asko sortu ziren Eibarren. Indibidualistak izan omen dira eibartarrak industrian, eta horregatik ez omen zitzaion Armeria eskolari lagundu.

  • Jose Mari Kruzeta Igerilekuen lurra Alfarentzat

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Alfak 1944-48 urte bitartean garapen handia izan zuen. Lurrak behar zituela eta herriko igerilekuak erabili zituzten horretarako.

  • Jose Mari Kruzeta Industria dibertsifikatu

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Alfak bezala, beste zenbait lantegik ere arrakasta izan zuten. Torloju lantegiak ere bazeuden. Berri Industriak. Eibarko industriaren dibertsifikazioa. Bizikletak, armak eta josteko makinak.

  • Jose Mari Kruzeta Eibarrek lanerako espiritua

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    1944-60 urte bitartean lanerako espiritu handia omen zuen Eibarrek. Armeria eskola oinarri garrantzitsua zen horretarako.

  • Jose Mari Kruzeta Bizikleten osagarriak Eibartik kanpo

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Bizikletak eibarren, baina osagarriak Eibartik kanpo egiten ziren, edo bestela erosi. Torlojugintza ere asko zabaldu zen, tailer txikiek tailer handientzat lan egiten baitzuten.

  • Jose Mari Kruzeta Tailer indartsuak Eibarren

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Lorenzo Zabalak egin zituen lehenengo motorrak. Kaskoak eta Laster konpasak. Star eta Victor Sarasketa.

  • Jose Mari Kruzeta Laguntzarik gabe, industriarik ez

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Banku aldetik eta makinaria aldetik emandako maileguei esker sortu zen Eibarko industria eta garapena. Konfiantzazko tratua baitzen nagusi.

  • Jose Mari Kruzeta Makinak kontrabandoan

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Blokeo ekonomikoa zela eta, ekoiztutako produktuen kopuru txiki bat bakarrik esportatzen zen. Jasotako dibisa ez zen nahikoa izaten makinak kanpoan erosteko, eta askotan kontrabandoan ekartzen zituzten makinak, zatika, ondoren Eibarren berriro montatzeko.

  • Jose Mari Kruzeta Madrilen atzerriko makinak

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    1954an Parisera joan zen Jose Mari lan kontuak zirela eta. Don Emilio Caprile ezagutu zuen bertan, bisitatu zuen lantegiko nagusia, gerratik ihesi joan zena.

  • Jose Mari Kruzeta VESPA (Villaverde Estraperlea Sin Pagar Aduanas)

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Bizikletak egitetik motor-bizikletak egitera pasa ziren Eibarren. Vespa motorra egiten hasi zen Francoren suhia, Eibarren, aldiz, Lambrettak.

  • Jose Mari Kruzeta Ullastresen ekonomia plana

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    1958. urtean Opusekoak sartu ziren gobernuan, eta tailer txiki asko itxi ziren haien 'plan Ullastre' delakoaren ondorioz. Honek kalitatezko produkzioa ekarri zuen.

  • Jose Mari Kruzeta Orbea eta Gabilondo Eibartik kanpora

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Eibartik atera ziren lehen enpresak Orbea eta Gabilondo izan ziren. Orbearen kartutxoak Gasteizera eta Gabilondoren pistolak. Elgoibarrera joan ziren. Sozialistak grebekin hasi eta beldurrez Eibartik kanpora egin zuten salto. CIL bizikletak.

  • Jose Mari Kruzeta Industriaren garapena Eibar inguruan

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Eibarrera etorri, eta ondoren Eibar inguruko herrietara zabaltzen hasi zen industria eta industriako langileria. Etxeak eraiki zituten Armeria eskola ondoan, populazioa handitzearen ondorioz.

  • Jose Mari Kruzeta Imperial lantegieraren gainbehera

    Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

    Patria idazteko makinak egiten zituen Imperial lantegia itxi zutenekoa, salmenta sarerik ez zuela eta.

  • 561 Gerraostean, Eibarren lanak gora

    Candido Eguren Zabarte (1906) Eibar

    1940 eta 1942 bitartean, Candido kartzelan zegoen. Pixkaka lana igotzen joan zen eta piezak bukatu gabe ere eramaten zituzten. Edozeinek lantegia ipintzeko aukera izaten zuen.

  • Fernando Etxeberria "Urreduna" Eibarko damaskinatuaren urte goxoak

    Fernando Echebarría Unamuno (1927) Eibar

    Beraientzat sasoi onena 1970 inguruan izan zen. Toledon gero eta lan gehiago; Eibarren, berriz, ordurako beherakada handia egina zuen. Gerra ostea garai ona izan zen; emakume ugari aritzen ziren lanean. Lan asko zegoen garai hartan Eibarren. Damaskinatzaileak zeuden Euskal herrian zehar ere.

  • Fernando Etxeberria "Urreduna" Gerra osteko urrearen kontrabandoa

    Fernando Echebarría Unamuno (1927) Eibar

    Lehenengo Mundu Gerran, urreak balio gutxi zuen; jendeak nahiago zituen zilarrezko txanponak urrea baino. Urrearen inguruko tranpak azaltzen ditu, kontrabandoari lotutakoak.

  • Justo Larrañaga Ogi klaseak: fotak. Grabadoreentzat ogi berezia

    Esteban Justo Larrañaga Argarate (1913) Eibar

    Fotak banatu behar izaten ziren goizetan. Grabadoreek ogiaren mamia erabiltzen zuten piezei distira ateratzeko. Gerra ostean gose handia egon zen. Horren inguruko kontu batzuk aipatzen ditu.

  • antonio-maria-yraolagoitia-orbea Estraperloa eta kupoak; Bilbora material bila. El estraperlo y los cupones; a Bilbao a por material

    Antonio María Yraolagoitia Orbea (1925) Eibar

    Estraperloa eta kupoak; Bilbora material bila. El estraperlo y los cupones; a Bilbao a por material

  • Pedro Iriarte Gerraosteko arrazionamendua. Errotak

    Pedro Iriarte (1937) Abaurregaina

    Gerraostean ez zuten goserik pasatu. Arto-esnea jaten zuten gosaltzeko. Errotak prezintaturik. Abaurrepera eramaten zuten garia ehotzera. Errepidetik urrun dago eta ez zen arazorik izaten.

  • Pedro Iriarte Kontrabandoa

    Pedro Iriarte (1937) Abaurregaina

    Abaurregainen lehenago kontrabandorik ez. Orbaizetan, Aurizberrin eta Iaurtan (Eaurta, Jaurrieta), ostera, bai. Azkenaldian zaldi-kontrabandoa dago.

  • Alfonso Pagonabarraga eta Fidela Mendiolea Errazionamendua urte askoan

    Fidela Mendiolea Arrazola (1928) Alfonso Pagonabarraga Gastelurrutia (1928) Abadiño

    Gerra garaian hasita handik urte askoan oraindik ere, ogia eta beste hainbat gauza errazionamenduan hartzen zituzten. Hala ere, ogia, taloa zein morokila etxean egiten zuten.

  • Jose Gastelu-Urrutia Errotak itxita gerraostean

    Jose Gastelu-Urrutia Arabio-Urrutia (1922) Abadiño

    Francoren sasoian, falangistek errotak zabalik izan zituzten eta besteek itxita. Horregatik, jendeak Arratia aldera-eta joan behar izaten zuen astoekin. Gero, garia, patata eta artoa ere entregatu behar izaten zituzten.

  • Teresa eta Mari Paz Gerraosteko gosea I

    Teresa Bengoa Azula (1930) Mari Paz Elorriaga Garitaonandia (1932) Abadiño

    Baserrikoek etxean hartzen zutena jaten zuten, baina gose galanta egon zen gerraostean. Soldaduek beharrak egiten zituzten baserrietan jatekoaren truke.

  • Teresa eta Mari Paz Gerraosteko gosea II

    Teresa Bengoa Azula (1930) Mari Paz Elorriaga Garitaonandia (1932) Abadiño

    Baserritarrek behar egiten zuten jan ahal izateko, baina beste batzuk estraperloan ibiltzen ziren. Eskeko asko zegoen, ezagunak, eta herritarrek ahal zutena ematen zieten.

  • 1112 Nafarroatik patataren estraperloan gauez

    Martina Agirre Zuriarrain (1930) Abaltzisketa

    Baratzeko lanetan aritzen ziren, baina bizitzeko justukoa lortzen zuten. Zaldibiako errotara eramaten zuten irina gero ogia egiteko. Gauez estraperloa egiten zen; Nafarroatik patata ekartzen zen, besteak beste.

  • Ana Artola Etxeberria Errazionamendua nolakoa zen

    Ana Artola Etxeberria (1923) Abaltzisketa

    Errazionamendua nolakoa izaten zen eta zein produktu erabiltzen zituzten kontatzen du. Goserik ez zuten pasa baina miserian ibiltzen ziren dena entregatu behar izaten zen eta. Denak tratu berdina izaten zuten.

  • Maria Luisa Zabala Zubiarrain Gerra ondorengo gabeziak; janariak nola kontserbatzen zituzten

    Maria Luisa Zabala Zubiarrain (1930) Aduna

    Gerra ondoren gosea baino gehiago inbidia pasa zuten. Patatak, potajea eta taloa izaten zituzten. Ogia zen gehien nahi izaten zutena. Etxean txerria ere hiltzen zuten. Jana mantentzeko gazitu egiten zuten. Txorizoak-eta oliotan kontserbatzen zituzten. Eulietatik babesteko sare berezi batzuk erabiltzen zituzten.

  • Joxepa Elizondo Ormaetxea Gerra ondoren fraideak eskean

    Joxepa Elizondo Ormaetxea (1933) Aduna

    Senarraren etxean sardina zaharra erdi bana jaten omen zuten gerra ondorenean. Eskera etortzen zitzaizkien, fraideak ere bai.

  • Luis Asla Gerraosteko miseria

    Luis Asla Altonaga (1925) Arrieta

    Etxean egindako abarkak larruzkoak ziren, baina negurako bestelakoak behar izaten ziren. Gerraostean miseria asko egon zen, baserrian ez horrenbeste. Eskeko asko aritzen zen baserrietatik.

  • Eugenio Sagastizabal Txori-habi bila

    Eugenio Sagastizabal Beobide (1928) Arrigorriaga

    Txori-habiak topatzen ibili ohi ziren txikitan eguen arratsaldetan, ez zen eskolarik izaten-eta.

  • Eugenio Sagastizabal Kaletarrak artajorrara tripatruke gose-denboran

    Eugenio Sagastizabal Beobide (1928) Arrigorriaga

    Gerra aurretxoan bost txerri hazi zituzten, baina inork ez zituen erosi gura. Gerra etorri zen eta jendea harrapataka etorri zitzaien txerrikia erosi guran. Artajorrara ere etortzen ziren kaletarrak tripa-truke gose-denboran. Errepublika denboran, ostera, jatekoa ugari zegoen. Txerrikia egosi, beste gauza batzuekin nahastu eta txerriei ematen zitzaien atzera. Etxean asko ziren, eta berehala jaten zuten txerria.

  • Joxe Mari Lertxundi Gerra ostean gosea eta erdara

    Joxe Mari Lertxundi Zuloaga (1932) Aia

    Gerra ostean miseria etorri zen, gabezia handia. Kalean gosea pasa zuten, dirua edukita ere ez baitzegoen erosteko ezer. Garai hartan eskolan ibili ziren beraiek, eta erdaraz egin behar izaten zuten, nahiz eta ez jakin euskaraz besterik.

  • Joxe Mari Lertxundi Garia erein eta entregatu egin behar

    Joxe Mari Lertxundi Zuloaga (1932) Aia

    Lehen garia ereiten zuten baratzean, lan handia ematen bazuen ere; auzolanean lantzen zuten. Garai batean eskuz jotzen zen garia, baina gerora makinak etorri ziren. Gerra ostean, garia eta babarrunak entregatu egin behar izaten ziren; askotan, baina, jenero hura biltegietan alferrik galtzen zen.

  • Joxe Mari Lertxundi Errotak ezkutuan lanean eta kontrabandoa

    Joxe Mari Lertxundi Zuloaga (1932) Aia

    Gerra ostean, errotak itxita egon ziren eta horregatik kontrabandora jo zuen jende askok. Guardia zibilekin askotan tratua izaten zuten errotariek, inspektoreek ikus ez zezaten errotek gauez lan egiten zutela.

  • Joxe Mari Lertxundi Errazionamenduko txistea

    Joxe Mari Lertxundi Zuloaga (1932) Aia

    Gerra ostean, errazionamendua etorri zen; abertzaleei janari gutxiago ematen zieten. Errazionamenduko txistea kontatzen du.

  • Markos Manterola Estraperloko kontu tristeak

    Markos Manterola Zulaika (1937) Aia

    Estraperloari buruz irakurritakoak kontatzen ditu: guardia zibilek gazte bat hil zutela Nafarroatik irina zekarren batean; gazteak nola moldatzen ziren Lizarrustiko aldapa igotzeko...

  • Maria Iruretagoiena Iturzaeta Gerra ostean goseari aurre egiten

    Maria Iruretagoiena Iturzaeta (1926) Aia

    Gerra ostean goseari nola-hala egin zioten aurre. Esnegaina erabiltzen zuten olioaren ordez. Orduan zer jaten zuten azaltzen du.

  • Maria Iruretagoiena Iturzaeta Su baxua, taloak eta estraperloa

    Maria Iruretagoiena Iturzaeta (1926) Aia

    Su baxua nolakoa zen eta han lan egiteko zer material erabiltzen ziren azaltzen du. Irinik ez zegoen garaian, taloak jaten zituzten. Gerra ostean, estraperloan ibili behar izaten zuten.

  • Miren Odriozola Errotako menda entregatu behar

    Miren Odriozola Jaio (1919) Ajangiz

    Baserriko jeneroa herrira entregatu behar izaten zuten, bakoitzak zuena. Errotek ehotzen zutena kartillan apuntatu behar izaten zuten. Apuntatutakoaren menda, ehuneko hamarra, errotariek herrira entregatu behar izaten zuten zen.

  • Miren Odriozola Herriko idazkaria lagun, ehotutakoa entregatzetik libratu

    Miren Odriozola Jaio (1919) Ajangiz

    1943. urtean denborale txarra egon zen. Baserri askori teilatua apurtu zitzaien, baina beraiena ondo mantendu zen. Galera posible hori aintzat hartuta, berak etxean zuten jenero guztia ehotzea pentsatu zuen diru asko lortu zezakeelako, horrela aitari dirua kartzelara eraman ahal izateko. Ehotutakoa herrira entregatu behar izaten zuten eta herriko idazkaria bere laguna zenez, beregana joan zen saldu eta aitarentzako dirua lortu nahi zuela esanez. Besteei, ostera, denboralearen ondorioz dena galdu zutela esan zien.

  • Miren Odriozola 15 kintal entregatu beharrean hiru

    Miren Odriozola Jaio (1919) Ajangiz

    Gerraostean, baserritarreko etxeko jeneroa entregatu behar izaten zuten herrian. Behin patata pilo bat atera zuten eta 15 kintal (750 kilo) entregatu behar izan zituzten. Baina Mirenek lortu zuen gezurra esanda gutxiago entregatu behar izatea, hiru kintal (150 kilo) baino ez zituzten entregatu behar izan.

  • Pedro Arrue Aizpurua Albizturreko babarrunak Madrilen

    Pedro Arrue Aizpurua (1927) Albiztur

    Baserrian artoa, babarruna eta garia zituzten. Beranduago gauza gehiago sartu zituzten, baina hiru horiek oinarrizkoak ziren taloak eta ogia egiteko. Behin, aitari entzun zion Madrilen Albizturreko babarrunak saltzen zituztela.

  • Pedro Arrue Aizpurua Babarruna artoarekin nahasten zuten

    Pedro Arrue Aizpurua (1927) Albiztur

    Babarrunak artoarekin batera nahasten zituzten baratzean. Maiatzean landatzen ziren hauek. Hauek ereiteko lurra nola prestatzen zuten kontatzen du Pedrok. Goldea, esaterako, garia ereiteko erabitzen zuten gehienbat.

  • Pedro Arrue Aizpurua Nola ereiten zenuten?

    Pedro Arrue Aizpurua (1927) Albiztur

    Pedrok baratzean aleak nola ereiten zituzten kontatzen du.

  • Pedro Arrue Aizpurua Babarruna urrian jasotzen zen

    Pedro Arrue Aizpurua (1927) Albiztur

    Babarruna eguraldi lehorra zenean jasotzen zuten, urrian. Ondoren lehortzen uzten zituzten, eta gero saldu.

  • Pedro Arrue Aizpurua Dirua behar zenean, babarruna saldu

    Pedro Arrue Aizpurua (1927) Albiztur

    Etxerako alerik txikienak uzten zituzten, handienak saltzeko. Hasiera batean neurrira saltzen zen, ez pisura. Lakaria erabiltzen zuten Pedrok eta familiak neurri gisa.

  • Pedro Arrue Aizpurua Garia azaroan

    Pedro Arrue Aizpurua (1927) Albiztur

    Artoak eta babarrunak egon ziren lurrean bertan landatzen zuten garia. Honek lan gutxiago ematen zuen. Garia nola jasotzen zuten azaltzen du Pedrok.

  • Pedro Arrue Aizpurua Patata, erremolatxa eta arbia

    Pedro Arrue Aizpurua (1927) Albiztur

    Soroan patata, erremolatxa eta arbia ere bazuten. Arbia nola ereiten zuten azaltzen du Pedrok pasarte honetan.

  • Pedro Arrue Aizpurua Arbia nola atera

    Pedro Arrue Aizpurua (1927) Albiztur

    Elurra egiten zuenean arbia lurretik nola ateratzen zuten kontatzen du Pedrok pasarte honetan.

  • Pedro Arrue Aizpurua Egunero babarrunak bazkaltzeko

    Pedro Arrue Aizpurua (1927) Albiztur

    Letxuga, tipula, bainak... zituzten baratzean. Letxugari azukrea botatzen zioten jateko garaian. Egunerokotasunean, esnea, taloa, urdaia... gosaltzen zituzten. Babarrunak jaten zituzten bazkaltzeko, aza eta urdailarekin.

  • Pedro Arrue Aizpurua Baserrian bizitzea abantaila bat zen

    Pedro Arrue Aizpurua (1927) Albiztur

    Goserik ez pasatzeko, baserrian bizitzea abantaila bat izaten zen garai haietan. Horregatik, zenbait kaletarrek lurrak erosi eta patatak erein zituzten, jatekoa izan zezaten.

  • Pedro Arrue Aizpurua Gerra ostean jendea eskean

    Pedro Arrue Aizpurua (1927) Albiztur

    Eskean ibiltzen ziren zenbait janari eskean, askotan ijitoak izaten ziren. Ijito batzuk, ordea, euskaldunak izaten ziren.

  • leon iputxa Oilaskoak eta arrautzak saltzera Elizondorat

    Leon Arambel (1932) Aldude

    Elizondoko azokara joaten ziren garai batean. Oilaskoek eta arrautzek estimazio handia zuten. Oihala erosten zuten eta gero herria josten zuen jostunak. Denetarik erosten zuten etxerako. Orduan laborarien jeneroak diru egiten zuen. II. Mundu Gerla garaia zen.

  • leon iputxa Karabineroek harrapatu, egurtu eta jenero guztia kendu

    Leon Arambel (1932) Aldude

    II. Mundu Gerla garaia zen. Behin karabineroek harrapatu zuten Leon Elizondoko azokara zihoala. Bizkarra berotu eta zeraman oilasko eta arrautzak kendu zizkioten. Karabineroek jango omen zuten dena. Kinto-ko (Quinto Real) karabineroak are okerragoak ziren.

  • leon iputxa Auritzera arno bila kontrabandoz

    Leon Arambel (1932) Aldude

    Auritzera joan ohi ziren kontrabando bila. Hotel Burguete-n jan ohi zuten zerbait. Behin bakarrik galdu zituzten zahagiak, karabineroek gauerdian tiroka hartu baitzituzten. Aldudeko hiru tabernak Auritzetik kontrabandoz ekarririko arnoz hornitzen ziren. Horrela irabazten zuten diru pixka bat.

  • leon iputxa Emazteak "kontrabandoan"

    Leon Arambel (1932) Aldude

    Auritzetik arnoa ekartzen zuten. 11 urterekin, Elizondora joaten zen amarekin etxeko gauzak saltzera. Auzoko beste emazte bat ere joan izan zen eurekin. Egunez joaten ziren Elizondora, gauez Auritzera. Ogi handi bat eramaten zuten Auritzetik hurbil zegoen txabolara. Aitzinean, Leonen aita preso hartu eta Iruñera eraman zuten .

  • Santos Irazustabarrena Ermina Artoa eta babarrunei esker ez zuten goserik pasa

    Santos Irazustabarrena Ermina (1928) Alegia

    Herri handietan Alegian baino miseria gehiago zegoela dio. Herri txikietan denek baratzea zutenez, taloa eta babarruna behintzat urte osorako zuten; beraz, ez zuten goserik pasa. Artoa osaba baten errotara eramaten zuten.

  • Santos Irazustabarrena Ermina Tolosako Arzabalza papeleran lanean

    Santos Irazustabarrena Ermina (1928) Alegia

    Tolosako Arzabalza paper-lantegian irabazitakoa zeukan gordeta. Tolosako Arzabalza paper-lantegiko arduraduna izan zen berrogei urtez. Papelerako kontuak azaltzen ditu. Peoi bezala hasi zen paper-lantegian; enkargatu izatera nola heldu zen kontatzen du.

  • Santos Irazustabarrena Ermina Papelerako lana

    Santos Irazustabarrena Ermina (1928) Alegia

    Papelereako kalandra eta bobina zertarako erabiltzen zuten. Pasta prestatuta etortzen zitzaien: "fibra corta" hemen egiten zen eta "fibra larga", berriz, Suediatik eta behin Errusiatik, baina hura ahulagoa zela dio. Pasta egiteko Santanderretik ekarritako eukaliptoa erabiltzen zuten. Egindako papera toki askotara saltzen zuten, Espainiara barne. Paperaren pasta gerra ondoren hasi ziren egiten hemen, lehenago dena inportatu egiten zen. Gerra ondoren pinua eta eukalipto asko jarri zutelako egiten zuten pasta bertan.

  • Lucas Lasa Burumendi Irina

    Lucas Lasa Burumendi (1932) Alegia

    Gosete garaian, bi okindegi ziren Alegiako errotan. Handik gertu kanposantua zegoen. Poliziak estraperloko irina kentzen zien okinei. Irin zakuak ez kentzeko, kanposantuan gorde izan zituztela kontatzen du Lucasek. Nafarroatik ere ekartzen zen irina astoetan, San Migeldik barrena. 1941ean, eta lehenago ere, ogi zuriak duroa balio zuen. Litro olioak, berriz, 20 duro balio zuen, eta, garestia izanagatik ere, inguratzeko zailtasunak izaten ziren.

  • Lucas Lasa Burumendi Gosea eta errazionamendua

    Lucas Lasa Burumendi (1932) Alegia

    Errazionamenduko ogi beltza. Olioa eta xaboia txekorraren gantzarekin (seboarekin) egiten zen. Dendetara eta ekonomatoetara kartilarekin joan behar izaten zen jakiak eskuratzeko.

  • Lucas Lasa Burumendi Estraperloa eta ogia

    Lucas Lasa Burumendi (1932) Alegia

    Alegian ogiaren estraperloa egiten zen. Garai hartan bi ogi klase zeuden: "papera bezalako ogi zuria" eta beltza. Aste guztirako egiten zen ogia. "Seiko ogia" esaten zitzaion hiru kiloko ogiari.

  • Lucas Lasa Burumendi Kaleko bizimodua, gose denboran

    Lucas Lasa Burumendi (1932) Alegia

    Gerra ondorengo bizimoduaz hitz egiten du. Baserrietan ez zen dirurik, baina ez zen jatekorik falta izaten: taloa, esnea, ogia, patata... edukitzen zuten beti. Kaleko jendeak, ordea, ez zuen "ez dirurik ez jatekorik". Igandetan, Lucasen aita batera edo bestera joan izan zen lanera kilo bat irin eta jan truke. Etxean 12 lagun ziren. Jatorduetan zer jan ohi zuten aipatzen du: sardina zaharrak, taloa, sagar errea, esnegaina...

  • Lucas Lasa Burumendi Txerriak eta oiloak nola hazi

    Lucas Lasa Burumendi (1932) Alegia

    Kaleko etxabe ("bajera") askotan hazten ziren txerriak. Txerriak kalean bertan hiltzen ziren. Txerriak eta oiloak nola hazten zituzten azaltzen du: elikadura, hazteko zenbat denbora behar izaten zen...

  • Lucas Lasa Burumendi Taberna giroa eta emakumeak

    Lucas Lasa Burumendi (1932) Alegia

    Garai batean, jendeak porroi ardoa hartu eta eserita kontuak esaten egoten zen tabernan, ez zen txikiteorik egiten: "gero hasi zen hori". Herriko bi tabernatan jaten ematen zuten, "baina jateko korrientea". Gose garaian, taberna horietako batera kalean harrapatutako katuak eramaten zituzten, eta han modu onean prestatzen zizkien jateko. Emakumeak ez ziren tabernara sartzen. Zigarroa erretzen ere ez zen emakumerik ikusten. Koinaka, anisa eta ardoa izaten ziren tabernako ohiko kontsumizioak.

  • Luis Haranburu Altuna Gerraostean jaiotakoa

    Luis Haranburu Altuna (1947) Alegia

    Errazionamenduaz eta kartillez gogoratzen da. Ekonomia arazoak ere gogoan ditu, baina aitaren ogibidea zela eta (tratularia) denetarik izan zuten etxean. Alegian soldaduen presentziaz gogoratzen da.

  • Antonio Zubeldia Errotara gauez, estraperloan

    Antonio Zubeldia Olano (1930) Altzaga

    Errota Araman eta Zaldibian zeuden. Gauez joaten ziren, estraperloan. Asto gainean joaten ziren. Ez zituzten sekulan harrapatu.

  • Joxe Ramon Aranburu Ugartemendia Gerra ondoren errotara jende asko etortzen zitzaien

    Joxe Ramon Aranburu Ugartemendia (1941) Alkiza

    Urruzola baserriak garai batean bi bizitza zituen. Zortzi senideak, gurasoak eta aiton amonak bizi ziren etxean. Joxe Ramonen aita basoan ibiltzen zen eta gerra denboran errota jarri zuten. Errotan lana handia egin zuten estraperloaren garaian. Errezil eta Azpeititik ere etortzen zitzaizkien irina bila. Guardia Zibilak etortzen zirenean amak jana ematen zien eta horrela ez zioten errotari kasurik egiten. Errota gau eta egun, jai eta aste irekita zeukaten.

  • Joxe Ramon Aranburu Ugartemendia Mutil koskorra zenean Irurara joaten zen gauez irina eramatera

    Joxe Ramon Aranburu Ugartemendia (1941) Alkiza

    Anaiarekin gauez Irurara joaten ziren irina eramatera. Enkargua egin ondoren etxera itzultzen ziren. Iruran Tapia familiakoei eramaten zien irina. Ez zuten beldurrik pasatzen. Oso maiz egiten zuten bidaia hori. Mutil koskorra zenean, egunez makilak egiten ibiltzen zen, gauean irina eramatera joaten zirenean babesteko.

  • Joxe Ramon Aranburu Ugartemendia Txerria partitzerakoan "odolkiak ordainetan"

    Joxe Ramon Aranburu Ugartemendia (1941) Alkiza

    "Odolkiak ordainetan" esamoldea etxe guztietan erabiltzen zuten. Txerria hildakoan gehiena partitzeko izaten zen. Txerria non hiltzen zuten gogoratzen du. Lan horretarako harakina etortzen zen. Guardia Zibilek beraien etxea maite zuten bertan janaria ematen zitzaielako.

  • Valeriana Zabala Goikoetxea Gerra amaiera eta ondorengo miseria

    Valeriana Zabala Goikoetxea (1925) Altzo

    Gerra bukatu zenean poza hartu zuten. Ondoren miseria iritsi zen. Denda guztiak hutsik zeuden, ezer ez zegoen. Etxean zituzten janariak herrira entregatu behar izaten zituzten.

  • Pepa Bikandi Kupoarekin udaletxeak tranpa egiten zuen

    Pepa Bikandi Ibarretxebea (1922) Amorebieta-Etxano

    Etxean izan zuten militar sozialistaren familiak kotxea eta txoferra ere bazituen. Txoferra Ormaiztegiko Santi izeneko bat zen. Santi hil zen arte izan zuen Pepak harekin harremana. Kupoaren garaian, pisuan tranpa egin eta soberak zinegotzien artean banatzen zituzten. Errazionamenduko olioa, arroza eta azukrea gogoratzen ditu.

  • Pepa Bikandi Gose denboran estraperloa

    Pepa Bikandi Ibarretxebea (1922) Amorebieta-Etxano

    Goserik ez zuten pasatu, baina kalean batzuk egoera txarrean egon ziren. Baserrietara jateko eske edo lapurretan ere etortzen ziren. Bakailaoa jaten zutela gogoan du. Etxean gauzak sobera zituenak, estraperloan salten zituen. Etxeko atarietan irina saltzen zela gogoratzen du. Etxean labesua egiten zuten, baina kontu handiekin.

  • juana-lorono Gerra gogorra, baina goserik ez

    Juana Loroño Beaskoetxea (1923) Amorebieta-Etxano

    Gerraostean uzta handia izan zuten, ordura arte, ostera, gutxi. Hala ere, ez zuten goserik pasa. Txarrena etxekoak non zeuden ez jakitea zen. Nazionalak Bilbo hartu zutenean. bere ahizpak etxera bueltatu ziren.

  • juana-lorono Baserriko jeneroa udaletxean entregatu behar

    Juana Loroño Beaskoetxea (1923) Amorebieta-Etxano

    Artoa, garia, patata... entregatu egin behar izaten zuten udaletxean. Bakoitzari 3-4 anega eskatzen zizkieten. Ez zieten begiratzen familia handia bazen edo ez.

  • juana-lorono Errazionamendua eta ogia

    Juana Loroño Beaskoetxea (1923) Amorebieta-Etxano

    Errazionamenduan azukrea, arroza... jasotzen zuten. Auzokoak ei ziren txarrenak, sekula behar egin gabeko alferrak. Labakoa sua, ogia, astean behin egiten zuten. Errazionamenduko ogia ezin zen jan.

  • juana-lorono Errotara gauez, ostenduta

    Juana Loroño Beaskoetxea (1923) Amorebieta-Etxano

    Ogia egiteko, irina behar zuten. Garia edo artoa ehotzea galarazita zegoenez, gauez joan behar izaten zuten errotara, ostenduta. Zeanuriraino joaten ziren. Boroan ez zegoen errotarik, Larrean eta San Pedron, ostera, bai.

  • Elias Atutxa Ogi barik gosea ezin kendu

    Elias Atutxa Orobiobasterra (1920) Amorebieta-Etxano

    Ogiz eskas ibili omen ziren, eta ogi barik gosea kentzea zaila dela dio Eliasek. Errotak itxita egon ziren, eta irin falta zegoen. Guardia Zibilek zaintzen zituzten errota inguruak. Oromiñoko Erdiko errotara eramaten zuten alea ehotzera.

  • Elias Atutxa Artoa Oromiñoko errotara

    Elias Atutxa Orobiobasterra (1920) Amorebieta-Etxano

    Errotariak ehotze lanagatik alearen %10a kentzen zuten. Etxeko alea Eliasek eramaten zuen astoan errotara. Artoa Oromiñoko errotara eramaten zuten, baina garia Zornotza edo Durangokoetan ehotzen zuten.

  • Elias Atutxa Baserritarren ekoizpenaren zati bat udaletxera

    Elias Atutxa Orobiobasterra (1920) Amorebieta-Etxano

    Etxeko gariaren eta artoaren zati bat udaletxean eman behar izaten zuten. "Abastos"ek kudeatzen zituen baserritarrek emandako kupoak.

  • Elias Atutxa Txerria hiltzea; diru-aldaketak

    Elias Atutxa Orobiobasterra (1920) Amorebieta-Etxano

    Txerria hiltzea libre zegoen, baina hiltzeagatik zerga bat ordaindu behar izaten zen. Errepublikazaleek lehenengo, eta nazionalak gero, dirua aldatu egin zuten.

  • Jesusa Izagirre Errazionamendu garaiko salmentak

    Jesusa Izagirre Esturo (1928) Amorebieta-Etxano

    Errazionamendu garaian, ogia banatzen zuten dendan. Dendako janaria saltzeko, aita baserrietara joaten zen astoarekin. Abarkak ere saltzen zituzten dendan, Azpeititik ekartzen zituzten.

  • Jesusa Izagirre Euren denda errazionamendu denda

    Jesusa Izagirre Esturo (1928) Amorebieta-Etxano

    Euren denda errazionamendu denda izan zen. Bezeroak libretarekin joaten zitzaizkien eta handik zerbitzatzen zitzaien. Jateko gutxi zegoen banatzeko eta horregatik estraperloan ibili behar izaten zuten.

  • Jesusa Izagirre Tabakoa estraperloan saltzen zuen

    Jesusa Izagirre Esturo (1928) Amorebieta-Etxano

    Tabakoa eta puruak ere saltzen zituzten tabernan. Tabakoa estraperloan saltzen zuten sasoi batean. Behin denuntzia jaso zuen Jesusak eta isuna ordaindu behar izan zuen.

  • Jesusa Izagirre Gerra ostean lapurreta asko

    Jesusa Izagirre Esturo (1928) Amorebieta-Etxano

    Gerraostea gogorra izan zen, jatekoa ere eskasa zen eta. Gosea zuten askok ostu egiten zuten. Geltokian zeuden apeak ere eraman egiten zituzten etxean su egiteko. Baserrikoek hobeto egin zuten aurrera.

  • Markos Gerediaga Gerraosteko miseria

    Markos Gerediaga Bilbao (1925) Amorebieta-Etxano

    Gerran ebakuatuta egon ostean, etxera bueltatu eta ez zuten zer jan eta ezta dirurik ere. Gurasoak beranduago etorri ziren. Gerora ondo maneiatu ziren, lan eginez gero gauzak lortzen dira-eta.

  • Santi Villareal Ardoa gutxi baina tabakorri asko

    Santi Villareal Barrena (1935) Amorebieta-Etxano

    Santik hamabost bat urte zituela hasi ziren etxean egunero ardo apur bat edaten. Kantara erdiko garrafoiarekin bialtzen zuten Zornotzara ardoa ekartzera. Tabakorria, ostera, zenbat-gura egoten zen orduan. Estankoan erosten zuten, baina gerra ostean errazionamenduan egon zen eta estraperloan erosi behar izaten zuten.

  • Teresa Aresti Umetan umezain eta gosetuta

    Teresa Aresti Izagirre (1924) Amorebieta-Etxano

    11 urte inguru zituela, umezain egon zen etxeko aitita harakina zen; hala ere, beretzat ez zuten jatekorik. Baina aitita horretaz jabetu zenean oso ondo hasi zen jaten, ordura arte argalduta eta gosez egon zen-eta. Bertan bizitakoak kontatzen du. Gerraostean, ez zegoen ogirik.

  • Teresa Aresti Baserriko jeneroa emanarazi

    Teresa Aresti Izagirre (1924) Amorebieta-Etxano

    Gerraostean miseria asko bizi izan zituzten. Baserri txikia zen beraiena eta ez zuten denentzako jatekorik. Jeneroa ere herrira entregatu behar izaten zuten: garia, baba... Etxean sobera ez izan arren udaletxera eroan behar izaten zuten.

  • Teresa Aresti Familia aberatsean ere gose

    Teresa Aresti Izagirre (1924) Amorebieta-Etxano

    Areetako (Getxo) hondartza ondoko txalet batean egon zen neskame. Sukaldari lanak be egiten zituen eta jateko asko kokoz beteta izaten zuten. Nahiz eta etxekoak aberatsak izan, ez zuten nahi beste jaten.

  • Teresa Aresti Estraperlo garaian aguazilarekin kontuz

    Teresa Aresti Izagirre (1924) Amorebieta-Etxano

    Gauza asko egoten ziren estraperloan. Eubako Felix aguazilak batzuetan bi bider ordainarazten zien baserritarrei plazako postua. Txerria hiltzerakoan ere kobratu egiten zien eta zati handi bat kentzen zien.

  • Krispin Arregi Bildotsak estraperloan

    Krispin Arregi Mendiolagarai (1936) Amorebieta-Etxano

    Ardi latxak izan dituzte beti. Gerraostean, neguak Larrabetzun pasatzen zituztenean, bildotsak estraperloan saltzen zituzten. Handik Basauri aldera eramaten zituzten, musturrak eta hankak lotuta zituztela. Bizimodu gorria izan zutela dio.

  • Krispin Arregi Ogi falta, baina ez jateko falta

    Krispin Arregi Mendiolagarai (1936) Amorebieta-Etxano

    Gerraostean ogi falta zuten. Errazionamenduan ematen zizkieten tabakoa, olioa, ogia... Eubaraino joan behar izaten ziren txusko beltzaren (ogia) bila, eta behin etxera heldu orduko jan zuen eta kokotekoa jaso zuen. Hala ere, ez zuten jateko faltarik nahiz eta 10 neba-arreba izan. Tropa itzela bizi ei ziren etxean. Denek jaten zuten ontzi beretik.

  • inaki-arregi Gerra ostean sagar txortenak eta laranja azalak jateko prest

    Iñaki Arregi Moraza (1927) Andoain

    Gerra ostean janari falta zegoen eta gosea pasa zuten. Ama 30 urte ingururekin alargun gelditu zen 5 seme-alabarekin. Ez zuen inolako diru-laguntzarik izan eta zuten denda txikiarekin ateratzen ziren aurrera. Eguberrietan amonaren etxean elkartzen ziren. Konpota egiten zuen amonak, eta mutikoak zain egoten ziren sagar txortenak jateko. Txerriak jaten zituen gauzak ere jaten omen zituzten, laranja azala, esaterako.

  • inaki-arregi Gerra ostean esnearen ordez ura; "morokillua"

    Iñaki Arregi Moraza (1927) Andoain

    Gerra ostean janari falta zegoen eta dendetan ere dena gastatu zen. Batzuetan esnerik ere ez zuten izaten eta ura erabiltzen zuten esnearen ordez. Kafea txikitzekoarekin artoa txikitu eta "morokillua" esaten zioena egiten zuten. "Pan de higo" ere izaten zuten. Antzerkiak egiten zituzten lagun artean. Behin zozketa batean untxi bat tokatu zitzaien. honen inguruko azalpenak.

  • inaki-arregi 1940-50eko gosetean 'Caritas'ekin behartsuei laguntzen

    Iñaki Arregi Moraza (1927) Andoain

    1940-50 bitartean gosete handia izan zen. Ordurako Caritas bazen eta bera ere laguntzen ibiltzen zen. Amerikarrek esne-hautsa eta gazta lata handiak bidaltzen omen zituzten. Esne-hautsa labadoran uretara botata egiten omen zuten esnea. Beharra zuen jendeari banatzen zioten gero jatekoa edo esnea. Sei urte inguru egin zituen boluntario gisa.

  • inaki-arregi Gose garaian katuak harrapatzen zituzten jateko

    Iñaki Arregi Moraza (1927) Andoain

    Etxe atzealdean patioa zuten. Untxiak izaten zituzten patioan. Arratoiak ere ugari ibiltzen ziren eta batzuetan inguruetan zebiltzan katuak ere ez ziren ausartzen arratoi artera joaten, zuten tamainagatik. Beraiek gerra ostean gosea pasa zuten eta zenbaitetan katuak harrapatzen zituzten jateko. Katuak harrapatzeko nolako tranpak jartzen zituzten azaltzen du. Arratoi tranpak.

  • Patxi irizar Gose garaian gari gutxiago entregatzeko trikimailuak

    Patxi Irizar Zarautz (1928) Andoain

    Gosete handia izan zenean, garia ereiten zuten. Gero, gari hori entregatu egin behar izaten zen herrian banatzeko. Baserritarrek trikimailuak erabiltzen zituzten gari gutxiago emateko. Garia lursailen tamainaren arabera ematen zen, urte txarra tokatzen bazen ere.

  • Patxi irizar Gerraostean errotak itxita eta ezkutuan joan behar

    Patxi Irizar Zarautz (1928) Andoain

    Gerra hasi zenean, 8 urte zituen Patxik. Gerraostean, errotak itxita egon ziren eta ezkutuan joaten ziren. Miseria handia zen hura. Itsasondora ere joaten ziren errotara trenez. Garia ehotzean, taloa egiten zuten.

  • Patxi irizar Baserriko jeneroak saltzen zituztenekoa

    Patxi Irizar Zarautz (1928) Andoain

    Ogia ez zuten egiten etxean. Janari gutxi zegoen gerraostean. Baserriko jeneroa Donostian saltzen zuten. Baserriko esnea zikina zela zabaldu zen eta esne-zentralak hasi ziren orduan martxan.

  • Bitoriano ansa Errota itxita, eta estraperloko irina

    Bitoriano Ansa Goenaga (1930) Andoain

    13 senide ziren, eta jende asko etxean. Gerra ondorena gogorra izan zen. Andoainen errota prezintatu egin zuten. Estraperloko irina. Nafarroara joan zen anaia behin errotara, ingurukoak itxita zeudelako. Bidasoako trenean joan zen, Irundik Elizondo aldera. Garia ere ehotzen zuten.

  • Bitoriano ansa Babarruna entregatu beharra

    Bitoriano Ansa Goenaga (1930) Andoain

    Gerra bukatu eta bi-hiru urtera hasi zen gosea. Babarruna eta artoa entregatu behar izaten zuten; batzuek erosi egin behar izaten zuten, entregatzeko. Arrautzak ere eraman behar zituzten. Babarruna saltzea ez zen libre.

  • Bitoriano ansa Kaletarrak baserrira, janari bila

    Bitoriano Ansa Goenaga (1930) Andoain

    Kalean gose handiagoa pasa zuten. Txalekoarekin joaten ziren baserrira, babarrunez betetzeko, eta gabardina jarri gainetik.

  • Bitoriano ansa Ogia erostea ere ez zen libre

    Bitoriano Ansa Goenaga (1930) Andoain

    1952-1953 arte ogia erostea ere ez zen libre. Donostiara joaten zen lanera, 1949an. Errekarderak sal-erosketan ibiltzen ziren, eta ogia eramaten zuten trenean. Karabineroak agertuz gero, zakuak trenetik behera botatzen zituzten.

  • Bitoriano ansa Estraperlokoa zen ia dena

    Bitoriano Ansa Goenaga (1930) Andoain

    Estraperloko olioa garesti zegoen. Nafarroatik harria ekartzen zuten kamioiek, eta harri tartean irina. Bizikletan joaten zen bera aurretik, guardia zibilik ote zen ikusteko.

  • Bitoriano ansa Oliorik ezean, esnegaina

    Bitoriano Ansa Goenaga (1930) Andoain

    Oliorik ezean zer erabiltzen zuten janaria prestatzeko. Manteka, seboa eta esnegaina. Babarrunak esnegainarekin.

  • Bitoriano ansa Ogia egiten zuen etxean

    Bitoriano Ansa Goenaga (1930) Andoain

    Ogia egiten zuten etxean, gerra ondorenean. Nola egiten zuen azaltzen du. Ur epelarekin legamia urtu, irina bota, masa egin, eta zapi batekin estaltzen zuen; harrotzen zenean, masa goxatu, forma eman eta labera. Ekonomikako labean egiten zuten.

  • Bitoriano ansa Behiak eta txekorrak

    Bitoriano Ansa Goenaga (1930) Andoain

    Behi suitzarrak eta pinttoak zituzten, esne behiak. Arraza nahasketa zegoen. Txekorrak saldu egiten zituzten; aita ibiltzen zen horretan. Andoaingo hiltegira eramaten zituzten. Feriara ere joaten ziren, Hernanira. Tolosako feria. Oinez ibiltzen ziren. Kamioiak gasogenoarekin ibili ziren garai batean, gasolinarik ezean.

  • Pedro Jauregi Tren txikiko estraperloa

    Pedro Jauregi Sorondo (1922) Andoain

    Lehengusua makinista zen meatzetarako tren txikian. Estraperloa Nafarroatik, gerraostean. Gauez errotara joan beharra. Baba txikia, ogia... denetik ekartzen zuten tren txikian. Leitzan guardia zibilak zain zeudela ikusita, lehengusuak egin zuena.

  • Pedro Jauregi Tren txikiko estraperloa II

    Pedro Jauregi Sorondo (1922) Andoain

    Hiru aldiz harrapatu zuten guardia zibilek, baina dirua emanda libratu zen. Karabineroak okerragoak ziren.

  • Pedro Jauregi Tren txikiko estraperloa III

    Pedro Jauregi Sorondo (1922) Andoain

    Emakume batek egunero arkumea eramaten zuen tren txikian, haurdunaren tripa balitz bezalaxe. Babarrunak galtzetan sartzen zituenik ere bazen.

  • Pedro Jauregi Gose garaiko trikimailuak

    Pedro Jauregi Sorondo (1922) Andoain

    Gose garaia zen. Baserrian nahiko ondo, baina kalekoak gaizki ibili ziren, batez ere hirietan. Sindikatuan erabiltzen zituzten trikimailuak, gose garaian. Babarruna ezkutatzen. Nafarroan kontrabandoan zebilen bat hilda aurkitu zuten.

  • Pedro Jauregi Lau txerri hil zituzten urtea

    Pedro Jauregi Sorondo (1922) Andoain

    Sindikatua kofradia modukoa zen. Abereak haztea. Ezkurrekin gizendutako txerriak ederrak ziren. Urte batean lau txerri hil zituzten, eta bat zen libre. Guardia Zibilen kontrolak.

  • Migel Amas Gerra ostean ogiarekin arazoak

    Migel Amas Egibar (1932) Andoain

    Gerra ostean ogiarekin arazoak egon ziren, eta kontrabandora jo behar izan zuten hura lortzeko. Behin Txindokiraino igo ziren txangoan eta jaitsieran soldaduek janaria eskatu zieten; ordurako dena janda zeukaten, baina.

  • Mikela Ansa Gerraosteko errazionamendua

    Mikela Ansa Goenaga (1926) Andoain

    Gerra hasi zenean, 15 egunean ez ziren etxetik atera. Gerraostean oliorik ez zen. Errazionamendua. Baserritarrek ekoiztutakoaren zati bat udaletxera eraman behar zuten. Ogia txarra zen. Boniatoak. Babarrunei esnegaina botatzen zieten, olioaren faltan.

  • Mikela Ansa Ogirik ez, eta taloa

    Mikela Ansa Goenaga (1926) Andoain

    Ogirik ez zegoen gerraostean. Etxean artoa izan arren, errotak itxita zeuden. Zizurkilera joan zen anaia, gauez. Kontrabandoko irina. Taloekin aspertu ere egin ziren. Txerria hiltzen zuten. Bakarra hil zitekeen gerraostean, baina bi hildako urteak izan ziren.

  • Miren Zarraga Trini bizilaguna eta Gabino harakina

    Miren Zarraga Pagola (1932) Andoain

    Trini bizilaguna aterki-konpontzailea zen. Diru falta eta jan eskasia zegoen garaiko kontuak. Trinik dirua irabazten zuenean, haragia erostera bidaltzen zituen Miren edo ahizparen bat: harakinak eskatutakoa baino puska handiagoa jartzen zien. Jatekoa: arroza haragiarekin.

  • Miren Zarraga Gosea

    Miren Zarraga Pagola (1932) Andoain

    Gerra ondorenean gosea pasatu zuten. Mirenen ama baserrietara joaten zen babarruna biltzera, eta trukean jatekoa ematen zioten. 'Auxilio Social'en esne-hautsa ematen zien.

  • Miren Zarraga Ama, arropa garbitzen eta egurra saltzen

    Miren Zarraga Pagola (1932) Andoain

    Mirenen amak ez zuen lanik egiten etxetik kanpo, ez zioten lanik ematen. Garbitokietan arropa garbitzen zuen diru truke. Mendira joan, egur sorta bat hartu, moztu eta egurra saltzen zuen kalean.

  • Miren Zarraga Alondegira, errazionamendu bila

    Miren Zarraga Pagola (1932) Andoain

    Errazionamendua alondegian ematen zuten. Ilaran egon behar izaten zuten jakiak jasotzeko zain. Beti ez zen denentzako izaten. Holakoetan, negarrez joaten ziren etxera. Mirenen aita erretzailea zen. Tabakoa erosteko dirurik ez eta errazionamenduko kartilarekin ematen zien. Tabakorik ematen ez zienean, lurretik zigarro-mutxikinak biltzen ibiltzen ziren.

  • Miren Zarraga 'Auxilio Social'

    Miren Zarraga Pagola (1932) Andoain

    Mirenen anaia Jexux eta Begoña ahizpa 'Auxilio Social'era joaten ziren bazkaltzera. Gero, Miren ere hartu zuten. 'Auxilio Social'ean egoten zen emakumeak ezinikusia zien.

  • Miren Zarraga Aitak erremolatxa jan, gosearen gosez

    Miren Zarraga Pagola (1932) Andoain

    Gosearen gosez, Mirenen aitak erremolatxa, behiarentzako jatekoa, jan zuen. Tripetatik gaizki jarri eta medikua joan zitzaion etxera.

  • Miren Zarraga Rezolako errazionamendua

    Miren Zarraga Pagola (1932) Andoain

    Mirenen aitak Rezolaren harrobian lan egiten zuen. Aita Rezolako langilea zelako hilero errazionamendua tokatzen zitzaien: patata, lenteja, urtaia, esne-hautsa... Erregeetan jostailuak izaten zituzten, baina amak arropa eskatzeko esaten zien. Tranbian joaten ziren bi ahizpa errazionamenduaren bila. Arropa eta garbitasun kontuak.

  • Txomin Usandizaga Errotak eta ogia

    Txomin Usandizaga Murgiondo (1934) Andoain

    Artoa eta garia ehotzeko makina txiki bat zuten etxean. Errotara nora joaten ziren. Gerraosten itxita egon ziren. Ogia etxean egiten zuten, ekonomikako labean.

  • Txomin Usandizaga Auzokoekin harremana

    Txomin Usandizaga Murgiondo (1934) Andoain

    Aranora ez zen bera sekula joan errotara, baina astoa ere eskatu izan zieten joateko. Idirik ez, baina astoa bazuten. Artoa zuritzeko auzolana, kontu esaten.

  • Bittori Zabala 20 durorekin, aberats

    Bittori Zabala Zalakain (1924) Andoain

    Lehen, dena merkeagoa zen. Behin, Bittori enkarguak egitera joan zen, eta 20 duro eraman zituen; bueltan, txanpon pila bat eman zizkioten, eta Bittorik uste zuen aberatsak zirela.

  • Bittori Zabala Errazionamendu garaiko menuak

    Bittori Zabala Zalakain (1924) Andoain

    Gerra ostean, beti babarrunak jaten zituzten etxean. Udan, beroa zela, su ondoan eseri, eta taloak prestatzen zituen Bittorik. Olio eskasia zenean, esnegaina erabiltzen zuten olioaren ordez. Arrautza gutxi izaten zuten garai hartan.

  • Bittori Zabala Irin bila ezkutuan joan behar

    Bittori Zabala Zalakain (1924) Andoain

    Taloak egiteko irina ekartzeko, nola moldatzen ziren azaltzen du; ezkutuan ibili behar izaten zuten, eta Itsasondora joaten ziren gauez. Bittori joan izan zen irin bila.

  • Xalbadora Roldan Errazionamendua eta estraperloa: tren txikia

    Xalbadora Roldan Iturrioz (1922) Andoain

    Gerra ondorengo errazionamendua. Flora bizilagunaren aitak, Juanillok, tren txikian egiten zuen lana. Irina, babarrunak, azukrea... ekartzen zizkien. Guardia Zibila miaketak egiten hasi zen. Etxean lau apopilo zituztela esan zieten, eta haiek ekarritakoa zela janaria. Amak ogia egiten ikasi zuen. Apopiloak nongoak ziren.

  • Xalbadora Roldan Estraperloa II: Tolosatik

    Xalbadora Roldan Iturrioz (1922) Andoain

    Olioa amak eta biek Tolosako Kortadi janari dendatik ekartzen zuten, kontrabando garaian. Ondo portatzen zenak lortzen zuen jatekoa. Propinak eta garai hartako eltzetxoak, lurrezko potoak.

  • Joxe Mari Urola Babarruna entregatu beharra; kaletarren gosea

    Joxe Mari Urola Oiartzabal (1934) Andoain

    Gerraostean, babarruna eta artoa entregatu behar izaten zuten alhondegira. Kaletarrak joaten zitzaizkien, janari eske. Amaren lagunak ere joaten ziren baserriko lanekin laguntzera, eta amak zerbait ematen zien.

  • Joxe Mari Urola Errotara, artoarekin, gero taloa egiteko

    Joxe Mari Urola Oiartzabal (1934) Andoain

    Errotara Andoaindik Zizurkilera joaten ziren, Loidi errotara. Irin ona egiten zuten han. Ogirik ez zen, eta taloa egin behar. Sardina zaharrak erdibana jaten zituzten.

  • Roke Etxeberria Janari bila ibili, ostu edo trukatu

    Roke Etxeberria Alkain (1928) Andoain

    Fraideetan, 9etan sartzen ziren klasera. Roke, ordea, 7etan jaikitzen zen esne bila joateko. Morokila jaten zuten etxean. Errazionamenduan jasotzen zuten janaria banatu egiten zuten anai-arreben artean: Rokek gauerako gordetzen zuen, arrebak trukatu egiten zuen. Aitak baratzea zeukan, eta hango jeneroa jaten zuten. Eskola bukatutakoan, sagarrak ostera joaten ziren.

  • Gurutz Ganzarain Gernika gorriek erre omen zuten

    Gurutz Ganzarain Ansa (1927) Andoain

    Lehen lan asko zegoen, dena suntsituta eta berregiteko baitzegoen. Gurutz bizikletaz joan zen Gernikara, eta txikituta zegoen. Gernikari buruz izan zituzten lehenengo berriak gezurrak ziren: gorriek erre zutela Gernika esaten zen.

  • Mari Cruz Sagarzazu Artoarekin estraperloan

    Mari Cruz Sagarzazu Iturriza (1928) Andoain

    Gerra garaian eta gerraostean estraperloan eramaten zuen artoa Mari Kruzen ahizpak Itsasondora, bertan ehotu eta berriz etxera bueltan ekartzeko.

  • Mari Cruz Sagarzazu Oliorik ez kozinarako

    Mari Cruz Sagarzazu Iturriza (1928) Andoain

    Olioaren faltan babarrunak esnearekin egosi izan zituzten, eta txitxarroak berek zuten olioari eskerrak frijitu.

  • Joxe Antonio Huici Errazionamenduko janaria eta bestelako jeneroa

    Joxe Antonio Huizi Bereziartu (1937) Andoain

    Errazionamendua zenean, Euxebiren dendara joaten ziren janari bila. Errazionamendutik kanpo erosi beharreko jeneroa Maximinorenean bilatzen zuten. Errazionamenduan zer jasotzen zuten aipatzen du.

  • Joxe Antonio Huici Ubalategiko garia

    Joxe Antonio Huizi Bereziartu (1937) Andoain

    Ubalategitxikin ez zuten garirik lantzen, baina auzoko Ubalategin bai. Ez zuten gari asko egiten, ordea. Garia eta patata alondegian entregatu behar izaten zen.

  • Arantxa Artano Errazionamenduko janaria banatzeak ematen zituen lanak

    Arantxa Artano Arruabarrena (1935) Andoain

    Errazionamendu garaia gogoan du. Orduan, ama bere onetik ateratzen zen; lan handia ematen baitzion dendan janaria banatu beharrak. Arantxari izugarri gustatzen zitzaion olioa banatzea. Olio-ontziak nolakoa izaten ziren azaltzen du.

  • Arantxa Artano Errazionamenduaren alderdi administratiboa

    Arantxa Artano Arruabarrena (1935) Andoain

    Errazionamenduko gorabeherak: kartilak, kontabilitate-liburuak... Noizean behin, kontuak begiratzera etortzen ziren.

  • Angel Amenabar Gerra osteko gosearen aurka estraperloa eta baserriko jeneroa

    Angel Amenabar Lasquibar (1932) Andoain

    Gerra ostean, garia egiten zuten etxean, gari-sail handiak lantzen zituzten. Beraiek kontrabandoan ibiltzen ziren etxeko artoa eta garia Zizurkilgo errotan ehotzeko. Etxean ez zuten goserik pasa, bai baitzuten jateko nahikoa.

  • Angel Amenabar Errotatik bueltan "guardia zibilak" bidean

    Angel Amenabar Lasquibar (1932) Andoain

    Errotara ezkutuan joaten ziren. Orduko errota batzuk aipatzen ditu. Behin, irinarekin etxera bueltan zetorrela, beldurra pasa zuen guardia zibilak ikusi zituela uste baitzuen.

  • Angel Amenabar Gosea zenean, arbia eta taloa

    Angel Amenabar Lasquibar (1932) Andoain

    Gari-irinarekin ogia egiten zuten, eta bestela taloa. Etxean soberan gelditzen zitzaizkien taloak lagunen artean banatzen zituzten. Garai hartan, arbia ere jaten zuten batzuek. Baserrian gosea ez zen hainbeste antzeman, baina baserriko jeneroaren zati bat entregatu egin behar izaten zuten.

  • Maria Dolores Arruabarrena Morokiloa

    Maria Dolores Arruabarrena Arruti (1935) Andoain

    Gerraostean jaki gutxi izaten zen, eta errazionamendua, gainera. Maria Doloresek gogoan du beren etxean "morokiloa" nola egiten zuten.

  • Juan Bautista Aizpurua Janaria ezkutatzeagatik, dena lizundu

    Juan Bautista Aizpurua Ormaetxea (1936) Andoain

    Umeak 14 urterekin hasten ziren lanean. Lehen behar handia zegoen: zeukatena ondo zaintzen eta erabiltzen zuten; gosea zegoen, diru gutxi... Gerra ostean, Nafarroatik etortzen zen tren txikiak estraperloko jeneroa ekartzen zuen; eta, hari esker, jendea aurrera atera zen. Behin, guardia zibilek etxea erregistratuko zuten beldur, aitak bi paretaren artean sartu zituen baba zakuak, eta jeneroa lizundu egin zitzaion, zomorroz bete zitzaion, hain zuzen ere.

  • Juan Bautista Aizpurua Entregatutako jeneroa alondegian biltzen

    Juan Bautista Aizpurua Ormaetxea (1936) Andoain

    Gerra ostean, baserritarrak jeneroa entregatzera behartzen zituzten. Bildutako jeneroa alondegian gordetzen zen. Behin zaku bat arto hartu nahi izan zuten alondegitik, eta orduan izandako anekdota kontatzen du.

  • Juan Bautista Aizpurua Irina lortzeko oztopoak

    Juan Bautista Aizpurua Ormaetxea (1936) Andoain

    Gerra ostean, artoa irin bihurtzeko oztopoak zeuden, errotak itxita baitzeuden. Baserri batzuetan, artoa ehotzeko makinak sortu zituzten. Aizarnako baserri batetik errotara irin bila joan eta esku hutsik itzuli behar izan zutenekoa kontatzen du.

  • Juan Bautista Aizpurua Errotak itxi eta jendea argaldu

    Juan Bautista Aizpurua Ormaetxea (1936) Andoain

    Errotak kontrolatuta zeuden lehen. Gose handia zegoen orduan, eta jendea asko argaldu zen.

  • Juan Aizpurua Kontrabandoari muga zabalik

    Juan Aizpurua Otegi (1924) Andoain

    Bilbon urte bete egin ostean Erratzun izan zen Juan soldadutza egiten, eta mendiko muga zaintzea egokitu ohi zitzaien, baina kontrabandoan zebilen jendea ez zuten geratzen. Zaintzaileen eta kontrabandisten artean tratuak egiten ziren eta ez omen zen arazo handirik izaten.

  • Juan Aizpurua Kapitainaren laguntzailea presoarekin alde egin

    Juan Aizpurua Otegi (1924) Andoain

    Erratzun soldadutza egiten ari zela neska bat hartu omen zuten preso. Goiz batean, kapitainaren laguntzaileak harekin ospa egin zuela konturatu ziren.

  • Juan Aizpurua Babarrunak ezkutatzen

    Juan Aizpurua Otegi (1924) Andoain

    Errazionamendu garaian, baserritarrek hainbat elikagai entregatu behar izaten zituzten. Borda Berrin babarrun asko egiten zuten, eta parte bat ezkutatzea erabaki zuten, ez entregatu behar izateko.

  • Juan Aizpurua Gerraostean gosea

    Juan Aizpurua Otegi (1924) Andoain

    Gerraostean Andoaingo errota biak itxi zituzten, eta Itsasondoraino joan behar izaten zuten irina bila, trenean ekartzeko gero. Baina irina etxeratzea ez zen libre, eta trenean garraiatutakoa zaindariek harrapatuz gero, kendu egiten zuten. Ezkutuan ibili beharra zegoen. Beste aukera bat etxeko tresneriarekin artoa txikitzen saiatzea zen, baina emaitza ez zen izaten errotan lortzen zen bera.

  • Juan Aizpurua Ogia ala harria?

    Juan Aizpurua Otegi (1924) Andoain

    Errazionamenduko ogiaz ongi akordatzen da Juan. Harria baino gogorragoa zela dio. Hamalau urte bete arte oso jale txarra izan zen Juan. Eskerrak amak Donostiatik ogi txuria ekartzen zion tarteka.

  • Joxe Forcada Errazionamenduko elikagaien kontrola

    Joxe Forcada Arrieta (1930) Andoain

    Gerra ostean, Andoaingo alondegian egoten ziren errazionamendurako elikagaiak. Handik kontrolatzen zen dena; eta mikeleteek aztertzen zuten alkoholaren graduazioa.

  • Joxe Forcada "Tren txiki"ak salbatu zuen Andoain

    Joxe Forcada Arrieta (1930) Andoain

    "Tren txikiak" salbatu zuen Andoain. Haren bidez, hainbat elikagai ekartzen zituzten Nafarroatik, ezkutuan, ikatz azpian. Guardia Zibilak enteratu zirenean, tren-geltokira joaten hasi ziren; baina estraperloa egiten zuten lagunek ere hartu zituzten beraien martingalak.

  • Joxe Forcada Emakumeak tranbian kontrabandoko ogia eramaten

    Joxe Forcada Arrieta (1930) Andoain

    Andoaingo emakumeak Donostiara joaten ziren tranbian, ogi zuria eramatera: batzuetan, harrapatu egiten zituen poliziak. Garai zailak izan ziren.

  • Felix Zabala Morokila

    Felix Zabala Zalakain (1928) Andoain

    Gose denboran, artoa bazuten ganbaran, baina ezin hura txikitu. Gero, Felixen aitak artoa txikitzeko makina ekarri zuen, eta morokila jaten zuten. Morokila: arto txikitua eta esnea.

  • Felix Zabala Gosea bai eta ez

    Felix Zabala Zalakain (1928) Andoain

    Gerra ondorenean, artoa bai, baina irina falta izaten zen. Inguruko jendea Goizuetara joaten zen errotara irin bila. Felixen aita Itsasondora joan izan zen irin bila. Gainerakoan, baserrian beti izaten zen patata eta babarruna. Urtean txerri bat edo bi hiltzen zituzten. Olio faltan, mantekarekin moldatzen ziren. Olioa kontrabandoan iristen zen.

  • Felix Zabala Kortrabandoa

    Felix Zabala Zalakain (1928) Andoain

    Tren txikiek ekartzen zuten kontrabandoko jeneroa Nafarroatik. Baba, patata, irina... kontrabandoko jeneroa.

  • Felix Zabala Kalean, gosea

    Felix Zabala Zalakain (1928) Andoain

    Kalean gose gehiago pasatu zuten baserrietan baino. Kaleko gizon bati buruz hitz egiten du: gose denboran, asko flakatu zen.

  • Migel Ansa Errazionamenduko olioa jasotzean, purrustadak

    Migel Ansa Goenaga (1937) Andoain

    Zalgurdiarekin asko ibilitakoa da Migel, baita kalera joateko ere. Errazionamenduko jeneroa jasotzean, olio asko tokatzen zitzaien, senide asko zirelako etxean; eta herriko emakumeak purrustaka egoten ziren, dena eramango zuen beldurrez. Gerra ostean, olio gutxiago zegoenean, txerriaren gantza erabiltzen zuten sukaldean aritzeko.

  • Migel Ansa 100 kiloko irin-zakuak, garo azpian

    Migel Ansa Goenaga (1937) Andoain

    Etxean 100 kiloko irin-zakuak gordeta edukitzen zituzten. Hernanin bazen "harinera" bat, eta hango laberako harria Nafarroatik eramaten zuten. Harri tartean, 100 kiloko irin-zakuak ekartzen zituzten. Txoferrak abisua jasotzen bazuen kontrolen bat zegoela, irin-zakuak Upategin gordetzen zituzten garo azpian.

  • Maria Angeles Amenabar Astegunetako otorduak

    Maria Angeles Amenabar Lasquibar (1940) Andoain

    Astegunetako otorduak: haragi zopa, babarrunak edo garbantzuak eta haragi egosia. Postretarako fruta, baldin bazen. Meriendatzeko ogia eta txokolatea. Ogi zuririk eta oliorik ez zen izaten.

  • Txomin Aranburu Gerraostean, soldadutza eta gosea

    Txomin Aranburu Artano (1922) Andoain

    Soldadutzan hiru urte pasa zituen: Burgosen egon zen bi urtean eta hirugarrena Donostian. Soldadutzan kotxeak konpontzen aritzen ziren. Gerra garaian ez zuten goserik pasa, baina gerra bukatutakoan bai. Baserrian nola-hala moldatzen ziren olioa eta oinarrizko produktuak lortzeko. Trenari esker iristen ziren zenbait gauza Nafarroatik.

  • Txomin Aranburu Guardia zibila tren txikiaren zain

    Txomin Aranburu Artano (1922) Andoain

    Beraiek baserrian nahiko ondo moldatzen ziren, eta ez zuten tren txikiko jenerorik hartu behar izaten. Guardia zibilak adi egoten ziren tren txikia iristen zenean.

  • Txomin Aranburu Janaria apreziatzeko onena gosea

    Txomin Aranburu Artano (1922) Andoain

    Gerra ostean, taloa jaten zuten beti, batzuetan esnearekin. Gosea zegoenez, gehiago apreziatzen zuten jaten zutena.

  • Txomin Aranburu Goseari aurre egiteko pribilegioa

    Txomin Aranburu Artano (1922) Andoain

    Etxean babarrunak jaten zituzten egunero. Gaztainak ere jaten zituzten. Gose handirik ez zuten pasa beraiek, baina badago gosez hil zenik.

  • Mari Karmen Ansa Txerria isilka hiltzeko komeriak

    Mari Karmen Ansa Zinkunegi (1937) Andoain

    Gerraostean txerri bakarra hil zezaketen, baina bi ere hiltzen zituzten. Aitak kontatzen zuen pasadizoa, txerria isilka hiltzeko komeriak: mazoarekin jo zioten buruan, garraxirik ez egiteko; erretzen ari zirela, alarma faltsua izan zuten: Guardia Zibila zetorrela pentsatu zuten, baina ez, Antonio Mari zen, burutik zakua jarrita.

  • Mari Karmen Ansa Txerriari bizarrak erretzeko lanak

    Mari Karmen Ansa Zinkunegi (1937) Andoain

    Lasto balekin erretzen zitzaion ilea txerriari. Lastoa nola prestatzen zuten: gariaren sustarra zen. Garia jotzeko modua. Txerriaren azala nola erretzen zuten. Isilka ibili behar zutenean (txerriak hiltzeko debekua zegoen gerraostean), ezin lanak ondo egin.

  • Mari Karmen Ansa Errotak itxita eta babarruna entregatu behar

    Mari Karmen Ansa Zinkunegi (1937) Andoain

    Errotak itxita egon ziren gerraostean. Patata, artoa eta babarruna alhondegira entregatu behar zituzten. Taloak egiten zituzten artoarekin. Baina arto-irina behar. Aranora joan zen aita behin, osabarekin, gauez. Itxita zegoen, baina topatu zuten zabalik zegoen bat.

  • Martin Aranburu Gerra osteko errazionamenduaren astindua

    Martin Aranburu Artano (1926) Andoain

    Gerra ostean, baserriko jeneroa alondegian entregatu eman behar izaten zuten. Hori astindu ederra izan ohi zen beraientzat. Inguruko errotak itxita egon ziren garai hartan, eta ezkutuan joan behar izaten zuten Itsasondoraino.

  • Primitibo Arregi Artoa, taloak eta itxitako errotak

    Primitibo Arregi Arizaga (1932) Andoain

    Etxean artoa egiten zuten: ganaduari ematen zioten edo harekin taloak egiten zituzten. Errotak garai batean itxita egoten ziren, eta orduan Alkizako errotara joaten ziren beraiek. Etxean amak egiten zituen taloak eta Primitibok gogoan du nola prestatzen zituen.

  • Primitibo Arregi Ekonomia hobetu arte, garia lagun ona

    Primitibo Arregi Arizaga (1932) Andoain

    Etxeko ekonomia hobetzen hasi zen arte, garia egin zuten etxean, Andoaingo etxe askotan bezalaxe. 1945etik aurrera, egoera ekonomikoa hobetzen hasi zen eta garia alde batera gelditu zen.

  • Maria Angeles Belamendia Kalean baserrian baino are gose gehiago

    Maria Angeles Belamendia Tolosa (1931) Andoain

    Maria Angeles haurtzain ibili zen kaleko etxe batean, eta han baserrian baino gose gehiago pasatzen zutela dio.

  • Fermin Belamendia Errotara gauez eta beldurrez

    Fermin Belamendia Arrillaga (1929) Andoain

    Gerra ostean, irinaren bila joatea lan zaila zen, errotak itxita egoten baitziren. Errotara gauez joan behar izaten zuten, eta gogoan du bidaia hura egin zuen lehenengo aldia.

  • Fermin Belamendia Kontrabandoa eta pikarokeria

    Fermin Belamendia Arrillaga (1929) Andoain

    Gerra ostean, olioaren kontrabandoa zegoen; oso garesti saltzen zen. Kontrabandistek izandako jukutria kontatzen du.

  • Maria Pilar Beloki Gerra bukatu eta gosea etorri

    Maria Pilar Beloki Ormazabal (1932) Andoain

    Gerra bukatu ostean, gosea iritsi zen. Irina egitera, gauez joaten ziren errotara, ezkutuan. Errazionamenduan ematen zuten ogia oso gogorra zen: lurrera bota, eta sabairainoko botea emateko adinako gogorra.

  • Antonio Zabala Larre motzean haziak

    Antonio Zabala Zalakain (1937) Andoain

    Zortzi senidetik seigarrena da. Umetako kontuak. Anaia zaintzea ere egokitu zitzaion. Ogi faltaz gogoratzen da; ez zitzaion taloa gustatzen. Jostailurik ez zuten. Erregeek laranjak ekartzen zizkieten. Larre motzean haziak.

  • Antonio Zabala Gerraosteko eskasia

    Antonio Zabala Zalakain (1937) Andoain

    Taloa ez du asko maite. Ez da gerrarekin gogoratzen, baina soldaduak egon ei ziren etxean. Gerraosteko eskasia bai, ezagutu zuen. Errotak itxita egon ziren garaian, aitak beste nonbaitetik ekartzen zuen artio-rina. Tren txikian ekartzen zuten batzuek, Leitza aldetik.

  • Manuel Odrozola Otaegi Gaztaina egosiak jaten zituzten artoa zuritu ondoren

    Manuel Odriozola Otaegi (1931) Anoeta

    Zazpi senide ziren eta behin baino gehiagotan gaztainak izaten zituzten afaltzeko. Gauzak asko aldatu dira. Arrazionamendu garaia zen. Artoa izaten zuten eta zuritu egin behar izaten zen. Artoa ganbarara igotzen zuten bertan lehortzeko. Gaztainak eltzetik lapurtu egiten zituzten.

  • 292 Antzuolako industria gerra aurreko urteetan

    Juan Cruz Agirrezabal Zabaleta (1919) Tomasa Bereziartua (1923) Antzuola

    Antzuolako industria: lau larru-ontze fabrika; bi zerratoki. Larru-ontze lantegietan, gizon eta emakumeak aritzen ziren lanean. Olaran, Telleria, Arbulu eta Bareño. Gerra garaian gorakada handia izan zuten; baina gerraostean, lanaren beherakada etorri zen, eta batzuek behea jo zuten.

  • 292 Ikatzaren garrantzia gerraostean

    Juan Cruz Agirrezabal Zabaleta (1919) Tomasa Bereziartua (1923) Antzuola

    Gerraosteko egoera ekonomikoa Espainian. Dena zegoen faltan eta egurra eta ikatza oso estimatuak ziren. Txondorra egin zuten gerraostean eta orduan gertatutakoa.

  • 292 Ikazkintzaren gorakada gerraostean

    Juan Cruz Agirrezabal Zabaleta (1919) Tomasa Bereziartua (1923) Antzuola

    Gerraosteko egoera, oso latza. Gaztainondo guztiak ihartuta zeuden ordurako eta urte batzuetan egurretan jardun zuten. Txondorrak nola egiten ziren. Urte haietan ikazkintzak gorakada handia izan zuen. Automobiletarako erregairik ez, eta ikatzaren eskaera asko gehitu zen.

  • 292 Industriaren loraldia Antzuolan

    Juan Cruz Agirrezabal Zabaleta (1919) Tomasa Bereziartua (1923) Antzuola

    1946 inguruan egoerak hobera egin zuen eta kanpotik jende asko etorri zen bertara lan egitera. Antzuolan martxan jarri ziren lantegiak gerraostean: Goizper; Elay; Matz-erreka; etab. Gerra aurreko industria. Herriaren nortasuna.

  • 108 Gari klaseak; lexikoa

    Asentzio Laskurain Zabaleta (1923) Antzuola

    Gerraostean, "goizgaria" etorri zen; lehenago heltzen zen. "Xikirixua", beste gari klase bat; ez zen jateko erabiltzen. "Xikirixo-lastua".

  • 596 Gerraosteko egoera; kalean gosea

    Isabel Jauregi Mendizabal (1926) Antzuola

    Familia kontuak. Senide asko etxe bakoitzean; bai baserri inguruan eta baita kalean ere. Gerraostean kaleko jendea baserrira joaten zen lanera "tripa-truke".

  • 1317 Errazionamendua eta estraperloa

    Juanita Lizarralde Eskibel (1926) Antzuola

    Gerra ostean, gosea. Ogia falta zen. Errotan ez zuten uzten ehotzen. Kalabazak jaten zituzten, ganaduarentzat izan arren. Estraperloa: Aizpurutxotik goizaldean joan zen anaia hirina egitera. Olioa, azukrea, kafea. Errazionamenduko ogia txarra zen. Lenteja, harriz beteta.

  • 1317 Garia eta babarruna entregatu behar

    Juanita Lizarralde Eskibel (1926) Antzuola

    Garia eta babarruna entregatu behar izaten zuten. Urte batean babarrunik ez zen egon, eta erosi egin behar izan zuen aitak, entregatzeko. 20 kilo edo. Errazionamendua dendetan egoten zen. Txerria hazten zuten, eta ardiak ere hiltzen zituzten. Txerriak urte guztia irauten zuen. Ogi-falta zen okerrena. Senitarteko asko joan ziren baserrira; sei hilabetean, 17 egon ziren.

  • 124 Gerraosteko gosetea

    Purita Zabalo Zabalo (1934) Antzuola

    Aitak bazituen terreno batzuk eta, garraiolaria izanik, salmentarako jakiak ekartzen zituen. Horri guztiari esker, Puritaren etxean ez zen gerraosteko gosetea nabaritu. Egoera ez zen izan berdina etxe denetan. Puritak gose denborako pasadizo pare bat kontatzen ditu.

  • 1339 Errotako tranpak

    Florentino Lamariano Agirre (1933) Antzuola

    14 urte arte eskolan ibili zen, gero gaueko eskolan, baina aitak errota zuen, eta han egin zuen lana mutikotatik. Intxaustiko errota. Guardia Zibilaren ihesi ibiltzen ziren; errotak prezintatzeko sistema. Tranpa egiten zuten, prezinto berria jarrita.

  • 1339 Errazionamendua

    Florentino Lamariano Agirre (1933) Antzuola

    Zubipean nola ezkutatzen ziren. Hegazkin bat nola erori zen. Errazionamenduaren ilaran egoten zen. Osaba alkate zen gerra aurretik, eta etxea errekisatu zioten. Ogia txarra. Ogi faltarik ez zuten izan, errota izanda.

  • 1339 Astoaren azpian, ezkutalekua

    Florentino Lamariano Agirre (1933) Antzuola

    Garia eta arto zati bat entregatzen zen. Baserri batzuetan gorde egiten zuten. Astoaren azpian gordetzen zuten beraiek, gurdiaren gurpilaren azpian. Miaketekin ez da gogoratzen, baina ibiltzen ziren horretan. Batzuek erosi egiten zuten, entregatzeko.

  • 1339 Kupoa noiz kendu zuten

    Florentino Lamariano Agirre (1933) Antzuola

    Soldadu joan baino lehen kendu zuten kupoa, 1945-1950 urte inguruan. Hornidurakoak lotsagabeak ziren. Madariaga baserrikoek eskopeta zeukaten etxean.

  • 1339 Errota motak

    Florentino Lamariano Agirre (1933) Antzuola

    Errota guztiak zeuden itxita gerraostean. Bi gremio zeuden: "maquilleros" eta "harineros". Urtean zenbat kilo eta zeinentzat ehotzen zen kontrolatu behar zen. Makileroentzat inspekzio gutxiago zegoen. Errejimenaren aldekoak izango ziren makileroak. Errota noiz arte egon zen martxan. Garia, artoa eta pentsua ehotzen ziren. Garia ereiteari 1975 inguruan utzi zitzaion. Korosotik etortzen ziren ehotzera.

  • 1339 Irinarekin eta erbiarekin etxera

    Florentino Lamariano Agirre (1933) Antzuola

    Intxausti errotako pasadizo bat. Antzuolako jaietan gertatua. Errotak prezintatuta zeuden. Irina egin zuten, astoarekin joanda. Garia jo, ogia egiteko jaietarako. Bidean erbia topatu zuten, lazoan erorita. Erbia nola larrutu zuten. Erbi erdiarekin, pozik etxera.

  • 1364 Gosetea eta kupoa

    Andoni Azkarate Larrañaga (1932) Antzuola

    Gerraren ostean gosetea etorri zen. 1940. urtetik aurrera urte gogorrak etorri ziren. Baserrietan bazuten zer jan, baina kaletik senide eta senide ez zirenak ere eskean etortzen ziren. Diruak baliorik ez eta Legazpiko Patriziok belarra ebagitzeko segak ematen zien bere langileei, segen truke janariak lortu ahal izateko. Azkaratera etorri omen ziren, truke hori eskaintzen. Gero gari, arto, patata eta babarrun kupoak eman beharra etorri zen.

  • 1364 Kupo bidegabea

    Andoni Azkarate Larrañaga (1932) Antzuola

    Urte batzuetan, kupoa eman eta gero etxerako gauza bera estraperloan erosi behar izaten zuten. Kupoa ez zen izaten berdina herri denetan. Etxeko babarrun kupoa emateko, lehorte urte batean babarrunok erosi egin behar izan zituzten. Errotak prezintatu zituztenean, eskuzko errota txikiekin ehotzen zuten. Gero gauez euren errotan ehotzen hasi ziren, prezintoa askatzen ikasi zutenean.

  • 1364 Olio litro bat ehun pezetatan

    Andoni Azkarate Larrañaga (1932) Antzuola

    Babarruna urdaiarekin zen garai haietako jatordua. Olio gutxi zegoen, eta amonari medikuak janari garbiak agindu zionean, ehun pezeta ordaindu zuten estraperloko olio litro bategatik. 1940 eta 1941 urteetan haizetea eta uholdeak izan zituzten Antzuolak. Uholdeak kalera atera zuen dendariak gordeta zuten estraperloa.

  • Maria Larranaga Ezkontza egunean Guardi Zibilaren bisita

    Maria Larrañaga Orbea (1921) Antzuola

    Garai batean, ezkontzara (elizkizunera) gazte jendea bakarrik joaten omen zen. Maria eta senargaia Uzarragako elizan ezkontzen ari ziren bitartean, Mariaren etxean Guardia Zibil bikote baten bisita izan zuten. Etxekoak eta sukaldaria banketea prestatzen ari ziren. Sasoi hartan, ez zen libre txahala hiltzea... Etxekoek hamarretakoa eman zien guardia zibilei, eta isunik jarri gabe joan omen ziren.

  • Maria Larranaga Ezkon-bidaian, Bilbora

    Maria Larrañaga Orbea (1921) Antzuola

    Ezkontzako bantekearen ondoren joan ziren ezkon-bidaira. Maletak hartu eta oinez jaitsi ziren Bergarako tren-geltokira. Han hartu zuten Bilbora joateko trena. Mariaren senarrak ondo ezagutzen zuen Bilbo, bertan egon baitzen soldadu denboran. Auzoko beste bikote batekin batera ospatu zuten bai ezkontza baita ezkon-bidaia ere. Gerraostea izanik, astean egun batean ogi gabeko eguna izaten omen zen. Mariaren ahizpa batek etxean egindako ogia jarri zien maletan Bilbora eramateko. Ogi gabeko eguna iritsi zenean, ogia maletatik atera eta hoteleko jendearekin elkarbanatu zuten.

  • Maria Larranaga Errazionamendua eta tabakoa

    Maria Larrañaga Orbea (1921) Antzuola

    Hileko errazionamenduko jeneroa: azukrea, olioa, tabakoa... Astoarekin joaten ziren herrira errazionamendua jasotzera. Mariaren aita oso erretzailea zen, eta errazionamenduan ematen zioten tabakoa ez omen zen nahikoa izaten harentzat. Hori dela eta, etxean tabako landareak sartzen hasi zen. Erre aurretik tabakoa nola lehortzen eta txikitzen zuen azaltzen du.

  • Maria Larranaga Kaletarrak, baba eske

    Maria Larrañaga Orbea (1921) Antzuola

    Gerraostean, kaleko jendea baba eskean joan izan zitzaien baserrira iluntze partean. Beraiek ezin izaten zuten baserritik babarik eraman kalera (debekatuta zuten): kalera esnea eramatera joaten zirenean, astoa erregistratu egiten zien. Ez ziren estraperloan ibiltzen. Etxekoarekin moldatu ziren.

  • Arsenio Irazabalbeitia Araiztegi Tratua eta bideko kontrolak

    Arsenio Irazabalbeitia Araiztegi (1930) Antzuola

    Arsenioren ama larunbatero joaten zen Bergara, tratura. Gerraostean, mikeleteak kontrolak jartzen zituzten baserritarrei herrian erositako jeneroa konfiskatzeko. Baserritarrek hori jakinda, beste bide batetik egiten zuten etxera buelta.

  • Arsenio Irazabalbeitia Araiztegi Gerraostea: errazionamendua, kupoa eta miaketak

    Arsenio Irazabalbeitia Araiztegi (1930) Antzuola

    Gerraosteko bizimodua. Olioa, tabakoa... errazionamenduan hartu behar izaten zen. Garia, artoa, baba, patata... herrian entregatu behar izaten zuten baserritarrek. Baserritarrek baba, artoa, garia... ezkutatu egiten zuten, eta guardia zibilek baserriak miatzen zituzten.

  • Arsenio Irazabalbeitia Araiztegi Errotak zigilatu

    Arsenio Irazabalbeitia Araiztegi (1930) Antzuola

    Gerraostean ez zuten goserik pasatu. Inguruko errotak ixten zituztenean, Antzuolako alkatearen errotara joan behar izaten zuten "han libre" baitzen: Lizarraga auzoko Larrebarrengo errotara joan behar izaten zuten. Jendea gauez Osintxuko errotara batera ere joaten omen zen. Auzoko errota ixten zutenean, zigilua kendu eta martxan jarri izan zuten: orduan, auzokoak txandatuz joaten ziren errotara. Eskuzko errota txiki bat zuten etxean, baina ez zuen irina behar adina txikitzen.

  • Joxe Jauregi Alberdi Maisua Guardia Zibilarengana ez errekisatzeko eskatuz

    Joxe Jauregi Alberdi (1934) Antzuola

    Hamaika urte zituela Urretxuko eskola publikora joan zen; hiru negu egin zituen bertan. Kaleko etxe batean bizi zen eta Joxek etxetik eroaten zuen jeneroa, baserriko jatekoa. Trenez joaten zen eta estraperlo garaia zenez, Guardia Zibila adi egoten zen. Berari ezer ez konfiskatzeko maisua guardia zibilengana joan zen ez konfiskatzeko eskatuz.

  • Joxe Jauregi Alberdi Ogiarekin estraperloan

    Joxe Jauregi Alberdi (1934) Antzuola

    Hamaika urte zituela Urretxuko eskola publikora joan zen; hiru negu egin zituen bertan. Apopilo zegoen etxean, ogiarekin estraperloa egiten zuten. Azkoitian erosten zuten ogi zuria eta trenez ekarri Urretxura ("Villarreal" dio berak). 15 urteko neskatila arduratzen zen horretaz. Guardia Zibila zain izaten zuten askotan. Baina egun guztiak ez ziren berdinak izaten, batzuetan ez zieten isunik jartzen-eta.

  • Asunzion Kortabarria Gabilondo Gerraostean jeneroa entregatu arren goserik ez

    Asunzion Kortabarria Gabilondo (1932) Antzuola

    Gerraostean baserriko jeneroa entregatu behar izaten zuten. Garia, artoa, baba... denetarik jaso eta saltzen zuten. Errotara ere gurdikadak eramaten zituzten.

  • Asunzion Kortabarria Gabilondo Baserrian nahi beste jaten zuten

    Asunzion Kortabarria Gabilondo (1932) Antzuola

    Eskean aritzen zireneri beti ematen zien zer edo zer. Bergarako andre bat askotan joaten zen eta beti ematen zioten jatekoa: esnea, baba... Egunero jaten zuten antzeko jatekoa: porru-patatak, babak azarekin, artoa eta esnea... Domeketan jaten zuten desberdin. Behin bere neba batek betekada itzela harrapatu zuen eta medikuarenera joanda hark zera esan zion: "Hau kalean ez dok pasatzen!". Kalean ez zuten horrela jateko aukerarik. Ezkondu ostean kaleko jendeari gerraosteko miseriei buruz berbetan entzuterakoan, berari guzti hori arrotza egiten zitzaion. Kalean jasotzen zuten errazionamendua: olioa, azukrea, txokolatea, tabakoa... Etxean ez zegoen erretzailerik eta beraien partea don Leandro abade oñatiarrak hartzen zuen.

  • Josefina Lete Larrainaga Olioa urtu behar

    Josefina Lete Larrañaga (1934) Antzuola

    Gerraostean, errazionamendu-baleak dendak trukatu behar izaten ziren. Dendan bertan olioa urtu egin behar izaten zen. Beraien etxean bospasei arroako txerria, (arroa 1= 12.5 kg), hiltzen zuten eta urdaiazpikoa, txorizoa... izaten zuten, hori dela-eta ez zuten goserik ezagutu. Ez zuten behirik eta esnea baserri batetik eramaten zien. Jendeak oso gaizki pasatu zuen.

  • Eskolara eta josten ikastera

    Angeli Telleria () Antzuola

    Eskolara hamalau urtera arte joan zen. Gero josten ikastera joaten ziren. Gerraostea oso gogorra izan zen errazionamendua tarteko.

  • Gerraoste gogorra

    Angeli Telleria () Antzuola

    Eskola bukatu ostean josten ikastera edo neskame lanetan joaten ziren. Gerraostean ez zegoen dirurik eta dena zen beharrezkoa. Gero Telleriaren tailerrean hasi zen bera. Neba arto-bolekin aritzen zen jolasean eta ez zuten besterik eta hura ere jan egiten zuten.

  • Guardia Zibila ogi bila Antzuolara

    Angeli Telleria () Antzuola

    Estraperlo garaian dirua erraz gastatzen zen. Nafarroatik ekartzen zuten jenero gehiena. Guardia zibilak askotan kentzen zien jeneroa; Bergaratik etortzen ziren Antzuolara ogi bila, askotan beraientzat ez zuten izaten ogirik, baina Guardia zibilentzat beti zegoen. Kapa azpian gordetzen zuten ogia.

  • Patxi Madina Taloa eta babarrunak

    Patxi Madina Bengoa (1915) Aramaio

    Goserik ez zen baserrian, gerra ostean ere. Artoa eho eta taloa egiten zen. Esnearekin. Morokila. Urte guztian babarrunak.

  • Eusebio Arriolabengoa Jende asko eskean

    Eusebio Arriolabengoa Mendizabal (1925) Aramaio

    Eskean jende asko ibiltzen zen etxez etxe. Zer edo zer beti ematen zen. Lapikoak konpontzera eta arropak saltzera ere joaten ziren.

  • Nikolas Gardoki Mazmela Ogi ona saldu eta txarra jan

    Nikolas Gardoki Mazmela (1938) Aramaio

    Baserriko bi ogi eramaten zituen amonaren etxera, eta artoa. Tremesa zer zen. Berak ez zuen ogi hura jaten, sekula. Errazionamenduko ogitxoak oso txarrak ziren, baina haietxekin konformatu behar. Okindegia non zegoen. Kartila batekin baino gehiagorekin joaten zen, beste batzuena ere hartzeko. Duela gutxi enteratu zen berak eramandako ogiak saldu egiten zituztela aitona-amonek.

  • Patxi Elejalde Plazaola Gerratik ihesean

    Patxi Elejalde Plazaola (1930) Aramaio

    Gerra ostea gogorra izan zen. Gerran etxeko gehienak Gantzaga auzora ihes eginda egon ziren egun batzuetan. Salturralde etxea granada zuloz eta tiroz josita aurkitu zuten itzuli zirenean. Etxeko artoa eta garia soldaduei eman behar izaten zieten. Auzoko Juanito Uxarrek kontatzen zituen gerrako kontu gogorrak.

  • Rufina Astola Nafarrate Gariaren erdia inori eman behar

    Rufina Astola Nafarrate (1929) Aramaio

    Azkoaga auzoko abadeei garia eman behar izaten zitzaien abuztuan, eta jaietan oilasko eta arrautza batzuk. Udaletxean ere gerraosteko gari-kupoa eman eta etxerako gutxi geratzen zen.

  • Rufina Astola Nafarrate Gaztak gari artean

    Rufina Astola Nafarrate (1929) Aramaio

    Saltzen ez ziren gaztak, gari-arkan gari artean gordetzen ziren lizundu ez zitezen. Gerraostean Udalari emateko gari-kupoa, urtero Udalak eskatzen zuena eman behar izaten zen. Anega bat edo bi izan zitezkeen. Musu-truke kentzen zieten kupo hori. Rufinaren aitak, gizona kartzelan zuen famili bateri lur-sail bat uzten zien patatak edo zerbait izan zezaten.

  • inaki-larranaga-eta-marina-padilla Burgostik ogia ekartzen

    Iñaki Larrañaga Victoriano (1915) Aramaio

    Gerraosteko goseterik handiena zela eraman zuten Iñaki soldadutzara. Han ogia sobera zegoela-eta, baimenarekin etxera ogiz kargatuta etorri zen. Burgosen ogia sobera, baina etxean errazionamenduko “chusco” beltzak jaten.

  •  Mondragon Morroi eta neskameak etxean

    Kepa Mondragon Jauregi (1934) Aramaio

    Gerraostean kaletik jendea etortzen zen, tripa betetze alde baserrian lana egitera. Umea zenean, morroi eta neskameak ezagutu zituen etxean. Haiek ere tripa-truke eta jantzien alde egiten zuten lan. Gabonetan zerbait ematen zieten, etxera eraman ahal zezaten.

  • Baxilio Ugarte Urrutia Gerraoste gogorra

    Basilio Ugarte Urrutia (1925) Aramaio

    Gerra bukatu eta gero, bizimodu nahiko normalera itzuli ziren. Ogirik ez zegoela gogoratzen du. 1941a arte oso urte gogorrak izan ziren, gariarentzako urte txarrak tartean. Estraperloa batzuk egiten zuten, baina euren aita ez zen izan horietarikoa.

  • Baxilio Ugarte Urrutia Abadiñotik Aramaiora garia ehotzera

    Basilio Ugarte Urrutia (1925) Aramaio

    Errotak prezintatuta egon zirenean, Abadiño eta Arrazola aldetik astoekin etortzen ziren gauez Gantzagako errotan alea ehotzera. Basilio gau-errotari bezala ere aritu zen garai haietan. Egunez ere alea ehotu ahal izateko, tratua eginda zuten Guardia Zibilekin. Bizkaitik alea ehotzera etortzen zirenak batzuetan lo egiten geratzen ziren, eta astoei ere jaten eman behar izaten zitzaien. Auzoko hamar baserri ziren errotaren jabeak.

  • 1625 Kaletarrak nagusi eskolan

    Fermin Etxebarria Elorza (1928) Aramaio

    Kaletarrek mendean erabiltzen zituzten baserritarrak, gazteleraz ez zekitelako. 150 bat ardi eta 15 bat ganadu buru zituzten etxean. Idiekin egiten zituzten baserriko lanak. Etxean denentzako nahikoa jatekorik ez, eta anai-arreba batzuk etxetik alde egin behar izan zuten, morroi edo neskame. Fermin beti etxean egon izan da.

  • 1625 Etxeko txorizoak eta irina gordetzen

    Fermin Etxebarria Elorza (1928) Aramaio

    Otxandiarrak gose denboran gaztaina eta sagarrak batzera etortzen ziren mendiz Aramaiora. Guardia Zibilei beldurrez, etxeko txorizoek etxetik kanpo gordetzen zituzten. Garia gauez ehotu eta hura ere gorde egiten zuten. Errotak prezintatu zituztenean, sutarako egur, babarrun eta baserriko gauzen truke, Guardia Zibilek uzten zieten garia ehotzen.

  • 1369 Anaiak preso eta etxean dirurik ez

    Domeke Elexpuru Altube (1919) Aramaio

    Jaso zuten gari guztia entregatu egin behar izan zuten urte batean. Arto-taloei esker atera ziren aurrera. Anaia bat kartzelan eta bestea “Batallón de Trabajadores”en zeuden zigortuta. Diru falta larria zuten, eta ama gaztaina eta sagarrak saltzera joaten zen Gasteizera astean behin, autobusez.

  • maria-arriaran-larranaga Gerraostean, Arrasatera berriro

    Maria Arriaran Larrañaga (1925) Aramaio

    Frontea Arrasatetik joan zenean, Oñatitik Arrasateko Mendi Etxebarri baserrira bueltatu ziren. Denbora horretan, baserria hutsik egon zen. Gerra denboran, soldaduek bederatzi "muelle" eta bederatzi koltxoi eraman zituzten. Baserrian, sekulako belartza hasita zegoen, eta haiek moztu eta Oñatira eraman zuten belarra; hango ganaduarentzako.

  • maria-arriaran-larranaga Errotak eta errazionamendua

    Maria Arriaran Larrañaga (1925) Aramaio

    Gerraostean, garia entregatu egin behar izaten zen. Uribarri auzoko Markuleti errotan ehotzen zuten garia. Arrasateko kalean bizi zen izeba batek jasotzen zien errazionamendua.

  • maria-arriaran-larranaga Gerraosteko gosea

    Maria Arriaran Larrañaga (1925) Aramaio

    Gerraostean, gose handia egon zen. Mariak eta ez zuten goserik pasa, baserriak emandakotik bizi ziren eta. Jendea patata bila joaten zen Mendietxebarri baserrira. Lapurretak ere izaten omen ziren.

  • Felix Elorza Loidi Gerraosteko janari eskasia

    Felix Elorza Loidi (1936) Aramaio

    Gerraostean goserik ez omen zuten pasatu, baina ez zutela ondo jaten dio. Egun osoan garoa ebakitzen jarduten zutenean zer jaten zuten kontatzen du. Garoa hogei gurdikadatik gora ekartzen zuten urtero etxera.

  • Juan Mari Uribarren Leturiaga Astoa oso baliagarria zen. Errazionamenduko tabakoa

    Juan Mari Uribarren Leturiaga (1938) Aramaio

    Lurra bustia zegoenean idien apatxek eta gurdien txirrikek bideak hondatzen zituzten. Halakoetan astoa erabiltzen zuten ganadu-jatekoak ekartzeko. Urte txarretan lastoa kanpotik ekartzen zuten ganaduari emateko. Arto-baba sail handiak izaten zituzten. Gaztaina eta esnea ere beti izaten zituzten eta jateko zerbait beti izaten zuten etxean. Errazionamendu garaiko aitaren tabakoarekin gogoratzen da. Erretzen ez zutenei garraio lanak egiten zizkien, euren tabakoaren truke.

  • Juan Mari Uribarren Leturiaga Gerraosteko beharrak

    Juan Mari Uribarren Leturiaga (1938) Aramaio

    Gerraostean aita sarritan ikusi zuen beharra zutenei laguntzen. Gaztainadi handiak zituzten eta gaztainak saltzen zituzten. Kiloa pezeta bian saltzen zutela gogoratzen du. Txatxurreneko Floren joaten zen Gasteizera gaztainok saltzera.

  • Juan Mari Uribarren Leturiaga Guardia Zibilen mantenua baserritarren ardura

    Juan Mari Uribarren Leturiaga (1938) Aramaio

    Gogoan du gerraostean nola entregatu izan zuten gurdikada garia herriko Kontzejupean, eta gero etxean jateko garia Arabatik estraperloan ekarri beharra. Artorik ez, baina babarrunak ere entregatzen zituzten. Guardia Zibilentzako esnea txandaka eraman behar izaten zuten auzorik auzo. Txapelokerrek beste bezeroak baino gutxiago ordaintzen zuten. Herriko baserritarrek auzolanean prestatzen zuten txapelokerrentzako sutarako egurra.

  • Juan Mari Uribarren Leturiaga Azeriekin etxerik etxe; zekorrak estraperloan

    Juan Mari Uribarren Leturiaga (1938) Aramaio

    Azeriak harrapatzen zituztenetan, etxerik etxe joaten ziren gero azeriok erakusten eta ematen zietena batzen. Aitak kontatu zion azkonarrak neguan hiru bat hilabetean euren zulotik irten barik egoten zirela. Udazkenean kalte handiak egiten omen zituzten azkonarrok. Zekorrak estraperloan eramaten zituzten Otxandioko harakin batentzako, eta honek, ez deklaratzearren, kortan hiltzen zituen, gero bere tabernan saltzeko.

  • Juan Mari Uribarren Leturiaga Bizkaira bildotsak estraperloan

    Juan Mari Uribarren Leturiaga (1938) Aramaio

    Oleta auzoko artzain bat urte askoan egon zen Uribarrenbekoan. Bildotsak Durangora eramateko basoz joaten zen, probintzia batetik bestera pasatzeko zerga ez ordaintzearren. Norbaitek salatu egin omen zuen, eta behin guardia zibilak saihesteko lanak izan zituen.

  • Julian Astola Argoitia Gerra denboran elikatzea; errazionamendua

    Julian Astola Argoitia (1926) Aramaio

    Gerra ostean, ez zuten goserik pasatu. Ganadu eta oiloekin nahikoa okela eta arrautza izaten zuten. Oleta gari lekua ez zenez, entregatu beharrik ez zuten izaten. Garia etxerako lain ozta-ozta edukitzen zuten. Txokolatea, olioa eta horrelakoak errazionamendutik jasotzen zituzten.

  • Sebastiana Balanzategi Unzueta Gerraosteko lapurrak. Ura eta arropa garbiketa

    Sebastiana Balanzategi Unzueta (1929) Aramaio

    Garia entregatzen zenean, aititak "Miñazulo" izeneko zulo batean gordetzen zituen irin zakuak guardia zibilengandik ezkutatzeko, baina norbaitek ostu zion zakuren bat. Neguan teilatuko urez baliatzen ziren, baina udan errekatik ekarri behar izaten zuten. Etxe ondoan garbitokia izan zuten arte arropa errekan garbitzen zuten. Lixiba egindakoa da Sebastiana.

  • Felisa Ormaetxea Taloa eta morokila ugari jandakoa

    Felisa Ormaetxea Goitana (1928) Aramaio

    Gerra ostean garia entregatu behar izaten zen eta artoaz konpondu behar. Taloa eta morokila ugari jandakoa da. Gari-lur txarra zen Uribekoa. Artoarentzat, aldiz, oso ona.

  • Felisa Ormaetxea Ezkutuka lortu behar ogia

    Felisa Ormaetxea Goitana (1928) Aramaio

    Inguruko errotak: Mendietxebarri, Markulete eta abar. Ogia hamar egunean behin edo egiten zen, irina zegoenean. Esnea okindegi batera eramaten zuten eta handik ogia ekartzen zuten erdi ezkutuan.

  • Maria Anjeles Beitia Oruna Fideoa egiten gerra ostean

    Maria Angeles Beitia Oruna (1918) Aramaio

    Herriko lokal batean fideoa egiteko makina ipini zuten. Nola egiten zen kontatzen du. Asko saltzen zuten gerra ostean. Senide baten bidez lortzen zuten irina. Merkataritza normaldu zenean utzi zioten fideoa egiteari. Krisiak iraun izan balu makarroiak ere egingo zituzten. Dena dela, hemengo jendeari ez zitzaion pasta gustatzen. Baba zen hemengo janaria.

  • Valentin Ibabe Gerraostea baserrian; erroten egoera

    Valentin Ibabe Zubizarreta (1918) Aramaio

    Gerraostean ardi-gazta egiten jarraitu zuten. Babarrunak eta garia entregatu egin behar izaten zituzten gerraostean. 1950 urte inguruan hasi ziren gauzak normaltasunera bueltatzen. Gerraostean, auzoko antigoaleko errota zaharra lanerako baimenduta egon zen. Markuletakoa ere bai. Baina Ibabetarrak bazkide ziren errota prezintatu egin zuten.

  • Pedro Karetxe Urrejola Gerraostean patata soro berriak

    Pedro Karetxe Urrejola (1930) Aramaio

    Idiak etxeko lanetarako erabiltzen zituzten. Gerraostean ez zegoen ez ogirik ez oliorik. Babarrun, esne eta okela nahikoa izaten zuten etxekoentzako. Otxandion, patata sartzeko, soro berri asko landu zituzten.

  • Pedro Karetxe Urrejola Errotari iruzurgilea

    Pedro Karetxe Urrejola (1930) Aramaio

    Oleta auzoan ez zuten apenas garirik ereiten, beraz, ez zuten izaten entregatu beharrik ere. Ereiten zuten apurra jo ere eskuz egiten zuten harriaren kontra. Baina gero ezin zuten eho, errotak itxita baitzeuden. Artale berriaren ordez errotan jasotako arto-irin zaharrarekin taloak egin ezinda ibiltzen zen amona.

  • Pedro Karetxe Urrejola Errazionamenduan "primera" mailakoak

    Pedro Karetxe Urrejola (1930) Aramaio

    Gerraostean ez zegoen ez dirurik ezta jatekorik ere. Errazionamendu garaian “primera, segunda eta terzera” mailako kartilak zeuden. Primerakoak ziren gutxien jasotzeko eskubidea zutenak, eta maila horretan zegoen Pedroren etxea.

  • Elias Galartza Aranguren Ogi gosea errazionamendu garaian

    Elias Galartza Aranguren (1935) Aramaio

    1944ko errazionamenduan bakoitzari olio litroaren zortzirena egokitzen zitzaion, zortzi egunerako. Ogi txuskoak ere gogoan ditu. Ogi-opil zati bat jatea festa izaten zen orduko neskatila-mutikoentzako.

  • Elias Galartza Aranguren Gerraostean kaletarrak ere soroak lantzen

    Elias Galartza Aranguren (1935) Aramaio

    Tabernakoak eta auzoan bizi ziren nafar basomutil batzuk ziren Oleta auzoan ganadurik ez zuten bakarrak. Gerraostean Otxandioko kaletarrek soroak landu behar izan zituzten jatekoak lortzeko. Sorook Limitaduko terrenoetan egon ziren.

  • Domingo Iriarte Astola Garia entregatu behar

    Domingo Iriarte Astola (1927) Aramaio

    Gerraostean, garia entregatu behar izaten zuten. Jasotzen zuten uzta baino gutxiago jaso zutela esaten zuten, bestela gehiago entregarazten zien. Gurdikada gari entregatu behar izaten zuten.

  • Domingo Iriarte Astola Baba lasto artean ezkutatu

    Domingo Iriarte Astola (1927) Aramaio

    Gerraostean, baba konfiskatzen hasi ziren. Lasto artean ezkutatzen zituzten bi-hiru zaku baba. Inspektorea herrikoa zen.

  • Manuel Razkin Estraperloa

    Manuel Razkin Flores (1926) Arbizu

    Estraperloko kontuez hitz egiten du: kontrabandoa bizikletan egiten zen.

  • 451 Auzo-erromeriak; gerraosteko egoera

    Eulali Madinabeitia (1924) Aretxabaleta

    Auzoetako erromeriak. Gonbidautzak. Gerraostea: egoera gogorra etxeetan; jende askok gosea pasatzen zuen. Apotzagako jaiak. Oilaskoak hazten zituzten egun horretarako.

  • 528 Errazionamendua

    Miren Zuazabeitia Herrasti (1930) Aretxabaleta

    Errazionamendua gerraostean.

  • 1219 Jatekoa urri, gerraostean

    Leandra Elizburu Bilbao (1923) Aretxabaleta

    Jaten zutena: normalean babarruna, jaietan garbantzua. Porru-patatak, azak... Ezkondu ostean gosetea izan zen. Errazionamendua. Jatekoa eskas, etxea ordaindu behar...

  • 1353 Gerraostean, goseak umeak hil

    Antonio Zubizarreta Berraondo (1921) Aretxabaleta

    Antonioren aita Baserritarren Elkarteko lehendakaria zen. Milizianoekin arazoak izan zituen behin. Gerraostean, gosete handia egon zen. Ume asko jaio eta berehala hil egiten ziren, gosez. Aingeru-kanpaia maiz entzuten zen.

  • 1353 Gerraostean eskean

    Antonio Zubizarreta Berraondo (1921) Aretxabaleta

    "Txinddurri" Altube zen abizenez. Gerraostean bere aita eskean ibiltzen zen Aretxabaletan.

  • 1353 Estraperloko kontuak

    Antonio Zubizarreta Berraondo (1921) Aretxabaleta

    Estraperloa trenez eta kamioiez ekartzen zuten, lastopean garia gordeta. Antonioren anaia bat eta Akixotarrrak ziren estraperlo maisuak.

  • 1354 Baserriko lanak eta jakiak

    Xabier Zubizarreta Lasagabaster (1944) Aretxabaleta

    Eskolako jolas-orduetako jolasak. Eskola bukatu bezain laster, antxintxika joaten zen bakoitza bere baserriko lanetara. Indabak, barazkiak, esnea, taloa eta morokila eta honelako janariak ziren egunerokoak. Txerrikiak ere izaten zituzten; igandetan garbantzuak jaten zituzten okelarekin. Gose kontuak entzun egin zituen, baina berak ez zuen halakorik ezagutu. Ezta errazionamendurik ere.

  • 1356 Estraperlo kontuak

    Pedro Urteaga Arregi (1931) Aretxabaleta

    Martzel "Marroko" Aozaratza auzoan izandako Marroko baserrian jaio zen. Goroetan eta Araotzen bizi izan zen eta Arabako Ozaetara ezkondu zen azkenean. Estraperlo garaiko pasadizo batzuk kontatzen ditu Pedrok, "Mordo Motz" eta beste pertsonaia batzuenak.

  • 1356 Arabatik estraperloa

    Pedro Urteaga Arregi (1931) Aretxabaleta

    Gari gutxi ereiten zen inguruan, eta bai garia eta bai patata estraperloan ekartzen zuten Arabatik. Pedro bera ere joaten zen astoarekin Arabara. Hirusta hazia ere ekartzen zuten. Gariak ematen zituen lanak eta aurrerapen berriek lanok nola erraztu zituzten azaltzen du.

  • 1356 Estraperloa zaintzeko, mikeleteak

    Pedro Urteaga Arregi (1931) Aretxabaleta

    Pedroren aurretik ere egiten zen Arabatik estraperloa. Mikeleteen lanak zeintzuk ziren kontatzen du Pedrok. Pedroren garaian Guardia Zibilak ez zuen asko estutzen estraperloaren aurka. Ozaeta aldean, miñoiak behin ere ez zituen ikusi Pedrok. Santa Agedan eta Gatzagan ere baziren Mikelete-etxeak.

  • Pilar Azkarretazabal Dendan lanean, errazionamendu garaian

    Pilar Azkarretazabal Bengoa (1924) Aretxabaleta

    Baserritarrak zirenez, etxean ganaduak eta soroak zituztela, ez zuten goserik pasatu. Senarra izango zenak taberna eta "ultramarinos" denda zuen. Pilarrek ere urteetan jardun zuen etxeko dendan lanean. Errazionamendu-liburuxkarekin etortzen ziren bezeroak gerra ostean.

  • Eugenio Iza-Martina Urretabizkaia Guardia zibilak etxez etxe sinadura eta txerriki bila

    Martina Urretabizkaia Etxeberria (1936) Arama

    Guardia zibilak etxez etxe ibiltzen ziren sinadura bila, eta bide batez eskegita zeuden txorixoak eskatzen zituzten. Baina amonak bazetozela sumatzean ezkutatu egiten zituen.

  • Eugenio Iza-Martina Urretabizkaia Bababarruna biltzera joandako emakumeen tranpak

    Eugenio Iza Mujika (1935) Martina Urretabizkaia Etxeberria (1936) Arama

    Garai hartan kanpoko emakumeak ibiltzen ziren babarrunak biltzen arto artean. Behin Martinaren aitak tranpak egiten harrapatu zituen bi emakume.

  • Eugenio Iza-Martina Urretabizkaia Agurainen mantentze aldera, erdara ikasten

    Eugenio Iza Mujika (1935) Arama

    Eugenio hamar urterekin morroi egon zen Agurainen, erdaraz ikastearen aitzakiarekin. Etxean anai-arreba asko ziren eta tripa bat gutxiago izatea omen zen benetako arrazoia.

  • Joakin Berau Estraperloan ibilia Beran

    Joakin Berau Bergara (1933) Arantza

    Beran morroi egon zen denboran, estraperloan ibili zen nagusiak aginduta. Kuadrillan ibiltzen ziren, eta astean hiru-lau bidaia egiten zituzten. Gaueko lana izaten zen. Muga izkinatik bizkarrean ekartzen zuten materiala. Nondik nora ibiltzen ziren azaltzen du. Estraperloko gaiak: iratzargailuak, olioa, sakarina, tabakoa ('Tabaco rubio vasco'), puruak, "botixerrak"...

  • 1291 Ogia garesti gerra osteko gosetean

    Asuncion Leibar Kortabarria (1924) Arantxa Olabe Leibar (1947) Arrasate

    Gerra osteko gosetean, eurek patata-hazia sartu zuten soroan; baina, gauez, norbaitek hazi guztiak atera eta eraman egin zituen jateko. Ogia lortzeagatik, Asunek bere bizia arriskuan jarri zuen.

  • 1293 Aita preso

    Juana Okina Zeziaga (1922) Arrasate

    Etxea konpondu beharrean zegoela eta soro eta ortuak artean hutsik, aita, nazionalista izateagatik, espetxeratu egin zuten. Ondarretan egon zen sei hilabetez preso. Beste senide bi ere hil zizkioten Juanari.

  • 1293 Senideen elkartasuna

    Juana Okina Zeziaga (1922) Arrasate

    Añorgako osaba batek asko lagundu zien. Aitak, espetxean gaixorik zegoela, ospitalera joatea errefusatu zuen, espetxe-zigorra luzatuko ziotelako ospitaleratutako egunek.

  • 1289 Aramaiora estraperloan

    Milagros Ertzilla Arregi (1934) Arrasate

    Gerraostean garia udaletxera eramatera behartuta zeuden. Garia estraperloan ehotzeko Aramaiora eramaten zuten, gauez, astoan kargatuta, basorik baso. Beste auzotarren batekin elkartuta, gauez joan, garia eho, eta gauez itzultzen ziren.

  • 1226 Arrasate edo Mondrague

    Eusebio Okina Bengoa (1929) Arrasate

    1929ko abenduan jaio zen Eusebio San Andres auzoko Etxaburu baserrian. Bere herriaren Arrasate izena ez du inoiz ezagutu Eusebiok, baina gogoratzen du umetan bazegoela okindegi-irindegi bat Arrasate izenarekin. Horra eramaten zituzten gari kupoak gerraostean. Bere ama zen Etxaburukoa; aita, berriz, Apotzagako Urigarai baserritik etorri zen.

  • 1226 Gerraosteko miseria

    Eusebio Okina Bengoa (1929) Arrasate

    Eusebioren lehen soldata eguneko 5,50 pezeta izan zen. Garai hartan 60 pezeta ordaintzen zen arrautza dozena bategatik, eta arrautza batekin egiten zen zazpi lagunentzako tortilla. Udaleko gestioak eta horrelakoak baserritarrek baserriko gauzekin ordaintzen zituzten, dirurik ez zutelako.

  • 1303 Kataide-aduana

    Javier Arregi Liziaga (1925) Arrasate

    Kataide baserria aspaldi bota zuten. Baserriaren izenaren gorabeherak azaltzen ditu. Gose denboran hiru baserrietako gariak ebakitzen zituen garia gero udalari emateko.

  • 1303 Guardia Zibilen maltzurkeriak

    Javier Arregi Liziaga (1925) Arrasate

    Guardia Zibilek nahita garia oker neurtu eta 1.500 pezetako isuna jarri zioten Kataide baserriari.

  • 1314 Goseak ostera bultzatu zuen jendea

    Joxe Bixente Etxabe Arregi (1922) Arrasate

    Gose handia izan zen gerra ostean. Jendeak bildotsak osten zizkieten artzainei. Estraperloan aritu zen Joxe Bixente. Arabatik garia ekartzen zuten Deguriara, gero herrian saltzeko. Errotak prezintatu zituztenean, eurena ez zuten erabat geratu.

  • 1313 Kaletik tripa-truke lanera etorritakoak

    Pedro Agiriano Urrutia (1932) Arrasate

    Gerraostean kaletik jende asko etortzen zen lanera baserrietara, tripa-truke. 18 laguneraino elkartu izan ziren orduan garia ebakitzeko (eta etxekoak 2-3 besterik ez ziren izaten). 1942etik ia 1950rainoko urteetan, egoera beltzak ezagutu zituzten. Garia ehotzera gauez eta mendiz joan behar izaten ziren, errotak prezintatuta egon zirenean. Garai haietan artoa jaten zuten ogia beste .

  • 1313 Kupoarekin tranpak

    Pedro Agiriano Urrutia (1932) Arrasate

    Gariaren kupoa ordaintzerakoan, behin aitak zorroak urarekin busti zituen, gehiago pisatu zezaten. Den-denarekin itzuli behar izan zen Pedro etxera gurdiarekin. Ia ekoizpenaren erdia entregatu behar izaten zuten. Eguneroko gosaria artoa, taloa edo morokila esnearekin izaten zen.

  • 1313 Estraperloa Arabatik

    Pedro Agiriano Urrutia (1932) Arrasate

    Irina eta patata ekartzen zuten estraperloan Arabatik. Patata-zorroak trenetik bota etxe inguruan, eta gauez astoarekin jasotzen zituzten. Aitak Arabatik astoarekin ekartzen zuen irina.

  • 1409 Errotak itxita egon zirenekoa

    Facundo Garai Txintxurreta (1931) Arrasate

    Errotak prezintatu zituztenean, Oñatiko Araotz auzora ere joaten ziren garia ehotzera. Arabatik garia eta patatak estraperloan ekartzen zituzten, gauez. Etxeko gari, arto eta babarrun ekoizpenaren zati bat udalari eman behar izaten zitzaion.

  • 1409 Oñatiko Araotz auzora garia ehotzera

    Facundo Garai Txintxurreta (1931) Arrasate

    Arrasate, Uribarri eta Marulandako errotak prezintatuta eta zainduta egoten zirenez, Oñatiko Araotz auzoko errotara joan behar izaten ziren.

  • 1409 Garia baino arto gehiago etxean

    Facundo Garai Txintxurreta (1931) Arrasate

    Arrasate Okindegiko errotan garia besterik ez zuten ehotzen. Artoa ehotzera Marulandara eta Bolinagako errotetara joaten ziren. Kupoa entregatu ondoren, etxean arto gehiago geratzen zen garia baino.

  • 1413 Gose denborako kontuak

    Patxi Bengoa Sagasta (1932) Arrasate

    Fagorren jardun zuen lanean jubilatu arte. Etxean sei senide bizi ziren. Gerra ostean Arrasateko alondegira eramaten zuten eman beharreko gari kuota. Gose denboran etxean ez zuten goserik izan, baina kaleko jende asko etortzen zen jateko eske.

  • 1413 Gerra osteko jatorduak

    Patxi Bengoa Sagasta (1932) Arrasate

    Errotak itxita zeudenean, herriko errota batera joan behar izaten zuten etxerako garia ehotzera. Baina zahi asko eta irin gutxi ematen zuten bertan, eta horregatik Elorriora joaten ziren ehotzera. Babarrunak eta urdaia jaten zituzten egunero eguerdian, eta porru-patatak gauean. Gaztaina denboran gaztainak, egosita edo erreta. Esne trago bat eta ohera.

  • 1414 Baserria ordaintzen lanak

    Justa Madinabeitia Urrutia (1924) Arrasate

    Baserria erosita baina zatika ordaintzeko zegoen. Justa ezkondu zenean bukatu zituzten ordainketok. Justa etxera ezkondu zen, Elorrioko Iguria auzoko Uhalde baserriko Maximorekin.

  • 1414 Garia ehotzera Elorriora

    Justa Madinabeitia Urrutia (1924) Arrasate

    Justa ezkondu zenean hiru behi zituzten etxean, txerri eta enparauekin. Garia eta artoa ehotzera Elorriora eramaten zuten estraperloan, Arrasatera eramanez gero, erdiarekin errotaria geratzen baitzen. Gari, arto, patata eta arrautza kupoa eman behar izaten zitzaion Udalari.

  • 1415 Kaletarrek baino gose gutxiago izan zuten gerraostean

    Juan Berezibar Ibabe (1930) Arrasate

    Baba gorriak egunero jaten zituzten aste barruan; eta, igandeetan, garbantzuak okela zati batekin. Kalean baino gose gutxiago izan zuten baserrian. Baratzetik lapurtu izan zizkieten barazkiak. Gerragatik etxetik irtenarazi zituztenean, ondo jan zuten.

  • 1426 "Bittor hojalateruena" denda

    Joxe Arriaran Aranburu (1926) Arrasate

    Arrasaten gerraostean gosea ezagutu zuten; Joxeren familiak ez hainbeste, baserriko gauzei esker. Amak denda zuen, eta baserritar askorekin harreman ona. Denda horri "Bittor hojalateruena" deitzen zioten.

  • 1426 Gose larria Arrasaten gerraostean

    Joxe Arriaran Aranburu (1926) Arrasate

    Arrasaten gose larria ezagutu zuten, jendea hiltzerainoko bestekoa, dio Joxek. Falangisten "Auxilio Socialen" banatzen zen errazionamendua. Joxek pilotan jolasten ziharduela, frontoian bonba bat erori zen.

  • Juantxo Berezibar Garro Garia entregatu behar

    Juan Berezibar Garro (1934) Arrasate

    Garia entregatu egin behar izaten zuten (udalera, abadeari...): 25 kiloko hiru zaku. Etxerako ez zitzaien gari asko geratzen. Irina Markuletetik eta inguruko errota batetik lortzen zuten.

  • Milagros Eriz Otadui Herriko dendak

    Milagros Eriz Otadui (1918) Arrasate

    Gerra denboran dendak irekita egoten ziren; "orduan jan faltarik ez zegoen, gero etorri zen errazionamendua". Herriko hainbat denda aipatzen ditu: Kukuena, Garmendia, Zerrajera...

  • Juli Berezibar Arabaolaza Ogia estraperloan

    Juli Berezibar Arabaolaza (1916) Arrasate

    Errazionamendu garaian, Adrian Garmendiaren okindegian estraperloan egiten zieten ogia jaten zuten.

  • Bixente Azkarate Zabarte Gosete handia

    Bixente Azkarate Zabarte (1933) Arrasate

    Gerraostean, gose handia pasatu zuten Bixenteren etxean. Hasieran, dirua egon arren ez zegoen jatekorik; eta, gero, jeneroa iritsi zen, baina dirua falta zen. Errazionamenduko ogia nolakoa izaten zen eta "Jesus katilu" zeri esaten zioten kontatzen du.

  • Bixente Azkarate Zabarte Gosaltzeko, txikoriatan bustitako karamelua

    Bixente Azkarate Zabarte (1933) Arrasate

    Gerraosteko gosetea du hizpide. Bixenteren etxean 11 seme-alaba ziren. Gabon gau batean zer azaldu zuten kontatzen du: etxeko bakoitzak txapa gainean erretako hiru arto ale jan zituen. Gosaltzeko amak txikoria lapikokada prestatzen zuen, eta karamelu txiki bat txikorietan bustita ematen zien umeei. Karamelua 11 ahotatik pasatzen zen, eta anaia txikienak geratzen omen zen gozokiarekin. Amak mendira bildatzen zituen gaztainak eta egurra biltzera. Egurra saldu egiten zuten gero. Bixenteren aitak Zerrajeran egiten zuen lan, "nikelean". Gerra denboran ez zuten lantegi hori itxi.

  • Bixente Azkarate Zabarte Kalean, "gorriak" ikusitakoa

    Bixente Azkarate Zabarte (1933) Arrasate

    Gerraostean herrian zer giro zegoen azaltzen du. Auzoko neska batek ogi zati bat eman ohi zion ezkutuan Bixenteri. Kaleko jendeak "gorriak" ikusi zituela dio. Bixenteren bi arreba umetan hil ziren, eta amak esaten omen zuek haiek azukrea zer zen probatu gabe hil zirela.

  • Juanito Leibar Guridi Marianista ikasketak

    Juan Leibar Guridi (1926) Arrasate

    Gerra bukatu zenean Eskoriatzan zegoen. Gogoan du gero egon zen gosetea. Eskoriatzatik Elorriora joan zen nobiziatua egitera. Handik Segoviara bidali zuten eta han ogi zuria jaten zuten egunero. Madrilgo Carabanchelen beste bi urte eman zituen batxilergoa bukatzen.

  • Esteban Etxabe Arregi Arrasatetik Elizondora ardiekin oinez

    Esteban Etxabe Arregi (1927) Arrasate

    Kontrabandoko kontuak. Estebanen aitajaunak eta beste gizon batek ("Martin frantsesak") ardiak eramaten zituzten Arrasatetik Elizondora (Nafarroa). Okelatarako 300 ardirekin joaten ziren oinez. Behin Elizondon, ardiak basoan uzten zituzten, eta ardiek muga zeharkatzen zutenean Martinek jasotzen zituen ardiak.

  • Juli Bedia Iriarte Tailerreko langileak presoen emazteak

    Juli Bedia Iriarte (1919) Arrasate

    Hasieran lan guztia eskuz egiten zuten, eta makina automatikoak ekarri zituztenean, langileak kaleratzeari ekin zioten. Langile guztiak emakumezkoak ziren; gehienak senarrak preso zituztenak.

  • Juli Bedia Iriarte Tailerrerako materiala kupoaren bidez

    Juli Bedia Iriarte (1919) Arrasate

    Gerraren frontea Arrasatetik joan zenean, aitak jarri zuen ilerako urkila tailerra. Kupoaren bidez lortzen zuten tailerrean lantzeko materiala. Bilbotik trenez bidaltzen zieten. Kupoarekin lortutakoa nahikoa ez bazen, estraperloan lortzen zuten gehiago.

  • Juli Bedia Iriarte Paketatzea mojen lana

    Juli Bedia Iriarte (1919) Arrasate

    Urkilentzako trokelak Arrasateko lantegietan egiten ziren. Urkilak altzairuzko alanbrearekin egiten zituzten. Tailerreko lan banaketa azaltzen du. Paketatzea Kontxesioko mojek egiten zuten.

  • Juli Bedia Iriarte Lana soman (destajuan) egiten zen

    Juli Bedia Iriarte (1919) Arrasate

    Hasieran, Irungo Palmera lantegiak hartzen zien ekoizpen guztia. Geroago, merkataritza-agenteen bidez saltzen zituzten urkilak. Kontabilitatea Juliren ardura zen. Lana somara (destajuan) egiten zen, eta egunean seitik hamabi pezetara irabazi ahal izaten zuten langileek.

  • Juli Bedia Iriarte Sindikatuaren kexa

    Juli Bedia Iriarte (1919) Arrasate

    Sindikatuak kexa bat jarri zuen tailerraren kontra eta inspektorea etorri zen aztertzera. Tailerra zegoen eraikuntza Artazubiagako kondeari erosi zioten. Tabernari eta industriari familiakoa da Juli. Ezkondu zen arte jardun zuen etxeko tailerrean.

  • Felix Zubia Arana Gose garaian, artoa xehetzeko makina

    Felix Zubia Arana (1931) Arrasate

    Bizimodu gogorra izan zuen. Gose garaian ez zeukaten ia ezer jatekorik. Arto-zahia jaten zuten. Aramaiora joaten ziren errotara, debekatuta bazegoen ere. Artoa xehetzeko makina zeukaten etxean eta harekin ere moldatu behar izaten zuten.

  • Tere Arregi Letamendi Gerra osteko miseria

    Tere Arregi Letamendi (1932) Arrasate

    Gerra ostean, ez zuen goserik pasa Axeri baserrian umezain zegoelako, baina gauzen beharra sentitu zuen (arropak, oinetakoak...). Tereren ahizpek gosea pasa omen zuten. Aitak Zerrajeran egiten zuen lana, baina ez zuen asko irabazten. Ortua eta untxiak zituzten etxean, eta amak gutxirekin gauza asko egiten omen zuen.

  • Juli Gallastegi Ezkurra Laguna soldaduarekin ezkondu

    Juli Gallastegi Ezkurra (1921) Arrasate

    Errazionamendukoarekin eta etxeko janekin moldatzen ziren. Soldaduek laguntzen zieten joan etorrian eta haietako batekin ezkondu zen Iguriako nesketako bat.

  • Felix Ajuria Belar Galdutako esnea edan

    Felix Ajuria Belar (1924) Arrasate

    Elman lanean zebileneko pasadizo bat kontatzen du. Makinan lanean zebilela, berarekin mutiko bat egoten zen bere ondoan "matxoak" kolokatzen. Amak "armosua" ekarri zion Felixi, baina esnea galduta zegoen. Esnea botatzera zihoala, mutikoak ez botatzeko esan zion. Hark edan zuen mindutako esnea.

  • Felix Ajuria Belar Txerria lurpetik atera

    Felix Ajuria Belar (1924) Arrasate

    Gose denborako kontakizuna. Antza, baserri batean gaixotuta hil zen txerri bat, eta lurperatu egin zuten. Gizon batek hori jakitean, txerria lurpetik atera eta etxera eraman zuen jateko.

  • Felix Ajuria Belar Amari taloa ezkutatu

    Felix Ajuria Belar (1924) Arrasate

    Gerraosteko gose urteez hitz egiten du. Felixek talo bat prestatu zuen berarentzat, ama lanetik beranduago etorriko zela pentsatuta. Ustekabean, ordea, ama etxera sartzen somatu zuen, eta ikaztegian gorde zuen zartagina.

  • Ignazia Llodio Bengoa Errazionamendu garaian, okindegian neskame

    Inazia Llodio Bengoa (1917) Arrasate

    Gerra ostean, errazionamendua etorri zenean, Arrasateko Azkarate okindegian zegoen lanean. Okindegian lan egin arren, ez zuten ogi zuririk jaten; "zegoena" jaten zuten. Irina Zaragozatik ekartzen zien.

  • Ignazia Llodio Bengoa Okindegia eta errazionamendua

    Inazia Llodio Bengoa (1917) Arrasate

    Gerra bukatu zenean, errazionamendua jarri zuten. Ogi beltza izaten zen. Azkarate okindegian egiten zuen lana denbora horretan: okindegian ez zuten errotarik, labea bakarrik. Irina kanpotik ekartzen zuten. Errazionamendua ere bertan partitzen zuten.

  • Ignazia Llodio Bengoa Errotak eta garia entregatzea

    Inazia Llodio Bengoa (1917) Arrasate

    Gerra ostean, Uribarrin eta Santa Agedan baziren errotak, baina baserritarrik ez zuten garirik; entregatu egin behar izaten zuten.

  • Matias Sagasta Elorza Soldadu denboran jan faltarik ez

    Matias Sagasta Elorza (1920) Arrasate

    Matiasek soldadu pasatu zituen ia sei urteak gose urteak izan ziren. Soldadu egon zen denboran ondo jaten zuten: ogi zuria eta rantxoa. Domeketan etxera joaten zenean, jateko zerbaitekin bueltatzen zen Gasteizera.

  • Matias Sagasta Elorza Garia entregatzea

    Matias Sagasta Elorza (1920) Arrasate

    50 kilo gari entregatu behar izaten zuten udaletxean.

  • Elbira Berriotxoa Munoa Dendak eta errazionamendua

    Elbira Berriotxoa Muñoa (1925) Arrasate

    Gerra denboran, herriko denda batzuk itxi egin zituzten. Errazionamendua jarri zutenean, dendetan ilara luzeak, orduetakoak, egoten ziren janaria eskuratu ahal izateko. Azkarate okindegia etxe ondoa zegoen.

  • Elbira Berriotxoa Munoa Gose garaia

    Elbira Berriotxoa Muñoa (1925) Arrasate

    Gose denboran, Elbiraren etxekoek ez zuten goserik pasa; berak Durangoko barnetegian bai. Amak taloak eta morokilak egiten zituen. Elbirak gustuko zuen amaren morokila, azukrearekin. Gari-irinarekin egindako ahia prestatu ohi zuen amak.

  • Elbira Berriotxoa Munoa Barnetegian, goseak

    Elbira Berriotxoa Muñoa (1925) Arrasate

    Gerra ostean, Durangoko San Antonio barnetegian egon zen, eta han gosea pasa zuen. 80 neska eta 20 moja zeuden barnetegian. Hamabostean behin, etxekoak bisitan joaten zitzaizkion, eta jatekoa eraman ohi zien.

  • Elbira Berriotxoa Munoa Arrautzak entregatu behar

    Elbira Berriotxoa Muñoa (1925) Arrasate

    Gerra ostean, astean dozena bat arrautza entregatu behar izaten zuten alondegian.

  • Joxe Zulueta Gerratik itzulitakoak, estraperloan

    Joxe Zulueta Uribe (1921) Arrasate

    Gerra garaian 500 lagun inguru zebiltzan lanean "Unión Cerrajera"n. Herrira bueltatuko asko estraperloan ibili behar izan ziren.

  • Jerardo Mondragon Garai Esne partitzea, errazionamendua eta nazionalak

    Jerardo Mondragon Garai (1927) Arrasate

    San Viator eskolara joaten zeneko kontuak. Uribarrin nazionalek egindako parapeta bat zegoen. Goizetan, auzoko abadeari meza laguntzen ibiltzen. Etxera joan, eta zer "armozatzen" zuen kontatzen du. Esnea hartu eta kalerakoan, lau-bost bezerori banatzen zien esnea. Segidan, eskolara joaten zen. Eskolatik irtendakoan, errazionamenduko jakiak hartzera joaten zen. Jenaroren etxea esaten zioten eraikinean nazionalek kuartela eduki zuten. Marmitekin etxera zihoala, kuartelean sarrarazi zutenekoa kontatzen du.

  • Jerardo Mondragon Garai Kupoa eta estraperloa

    Jerardo Mondragon Garai (1927) Arrasate

    Baserrian ez zuten uzta handia biltzen, eta bildutako dena kupoan entregatu behar izaten zuten. Zenbaitetan, ez ziren iristen kupoa osatzera. 14 urte zituela Bedoñatik Ozaetara (Araba) oinez joan zen lehengusua eta asto parea hartuta patata eta gari bila. Estraperloa.

  • Jerardo Mondragon Garai Txerri-hiltzea, ezkutuan

    Jerardo Mondragon Garai (1927) Arrasate

    Gerraostean, baserritarrek deklaratu egin behar izaten zuten txerriren bat hil behar zutenean. Jerardoren aita txerri-hiltzen ibiltzen zen. Guardia Zibilen kontrolak. Aitak goizaldean hiltzen zituen txerriak. Txerriari kaina bat sartzen zion ipurdiko zuloan, kurrinkadarik ez egiteko.

  • Jerardo Mondragon Garai Gose garaia

    Jerardo Mondragon Garai (1927) Arrasate

    Errazionamendu garaiko kontuak. Labesua egiten zuten etxean. Olio falta. Boniatoa (patata) brasan prestatzen zuten. Telleria baserri txikia izanik, nahiko lan izaten zuten jan kontuetan.

  • Jerardo Mondragon Garai Arabara etxerako gari eta patata bila

    Jerardo Mondragon Garai (1927) Arrasate

    Gerraosteko egoera. Telleria baserri txikia izanik, nahiko lan izaten zuten jan kontuetan. Etxean egiten zuten gari guztia entregatu egin behar izaten zuten. Etxerako gari bila Arabara joaten ziren. Guardia Zibilak estraperloko patatarekin ia harrapatu zuenekoa kontatzen du.

  • Jerardo Mondragon Garai Estraperloko ibilerak

    Jerardo Mondragon Garai (1927) Arrasate

    Bedoñan egon ziren denboran, lehengusuarekin joaten zen Arabara estraperloan jeneroa ekartzera. Lehengusuak ondo ezagutzen zituen inguruko bideak. Mendiko ibilerak: ordu asko oinez eta lorik egin gabe.

  • Juanita Bilbao Gerran ezin labea isiotu

    Juanita Bilbao Olabarriaga (1923) Arratzu

    Gerra garaian ogi gutxi izan zuten errotak zarratu baitzituzten. Etxeko labatik kea ikusiz gero etxera etor zitezkeen guardia zibilak eta txapan egiten zuten. Hala ere, ez zuten goserik pasa. Herrian zeuden errotak aipatzen ditu. Errotariak eroandako jeneroaren menda hartzen zuen beretzat, ehuneko hamarra.

  • Rufina Irazu Gerra ondorengo kontuak

    Rufina Irazu Amundarain (1923) Asteasu

    Asteasun hamar bat hil zituzten, eta ez politikarengatik. Bederatzi senideak elkar hartuta. Gerra ondoren, gosetea. Ez ziren etxetik ateratzen. Salbokonduktoa, inora joateko. Txekorra ez zuten eraman erreketeek, zailagoa zelako.

  • Joxe Antonio Urretabizkaia Otamendi Errotara ezkutuan gerra ondoren

    Joxe Antonio Urretabizkaia Otamendi (1928) Asteasu

    Gerra ondoren hasi ziren txerriak ezkutuan hiltzen eta. Errotara iluntzen zuenean joaten ziren. Alkizan errota zegoen. Behin Larrauldik barrena errotara zihoala gertatutakoa kontatzen du. Donostiako izebak irina bila etortzen zitzaizkien.

  • Joxe Bikuña Agirre Gosete-urteak seminarioan

    Joxe Bikuña Agirre (1935) Ataun

    12 urte zituela, Joxe seminariora joan zen ikastera. Gosete-urteak tokatu zitzaizkien han; ume asko ziren... Etxetik astero bidaltzen zieten pakete bat, janariz beteta. Pakete hartako erdia denen artean banatu behar izaten zuten nahitaez. Ogia oso preziatua zen garai hartan.

  • Tiburtzio Izagirre Arrratibel Zahatoa kendu mikeleteak

    Tiburtzio Izagirre Arratibel () Ataun

    Kontrabandoa aspalditik egiten zen Ataunen. Behin bazetorren bat Altsasutik zahato berria erosita. Bidean mikeletearekin topo egin eta tragoa edatera gonbidatu zuen, baina hala ere kendu egin zion zahatoa.

  • Tiburtzio Izagirre Arrratibel Altsasutik kontrabandoarekin

    Tiburtzio Izagirre Arratibel () Ataun

    Behin Laustierrekako batzuk Altsasutik bueltan zetozen han erositako gauzekin. Bidean mikeleteak irten eta dena kendu nahi izan zien baina batek ostikoz jo eta airean bota zuen. Udaletxera deitu zituzten arren, ez zuten zigorrik jaso. Izebak kontatzen zizkion horrelako istorioak.

  • Miel Etxeberria Gose urteak; errotak itxita

    Miel Etxeberria Zalbide (1939) Astigarraga

    Gose urteak, gerra ondorenekoak. Olioa, ogia eta azukrea falta. Errotak itxita zeuden. Goizuetara arto-irin bila, astoarekin. Guardia Zibilaren kontrolak. Kontrabandoa. Nafarroan irekita eta Gipuzkoan itxita, errotak. Esaera polita. Zer jaten zuten. Boniatoa.

  • Damiana etxaiz Ezkondu arte lanean

    Damiana Etxaiz Mujika (1936) Astigarraga

    Lege bat zegoen, ezkondu eta lana utziarazten zuena. Horren truke, ordainsari bat ematen zen.

  • Sabina Arruabarrena Errazionamendu garaia

    Sabina Arruabarrena Oiarzabal (1928) Astigarraga

    Gerra ondorena okerrago izan zen: errazionamenduan 100 gramo azukre, ogi torta gogorrak... Ogi zuririk ez. Boniatoa patataren ordez. Olioaren partez esnegaina babarrunei, eta txerriaren gizena.

  • Sabina Arruabarrena Arropak, besteek emandakoak

    Sabina Arruabarrena Oiarzabal (1928) Astigarraga

    Orain txorakeria asko dagoela dio. Bere jantziak beste batzuek emandakoak ziren. Ama Donostiara joaten zenean tratuarekin, batzuetan arropa ematen zioten, eta etxera poz-pozik. Perkalezko soinekoak. Berokiak, paper fabrikako mantekin eginak; tindatu eta josi.

  • Sabina Arruabarrena Erregeen oparia: laranja eta goxokiak

    Sabina Arruabarrena Oiarzabal (1928) Astigarraga

    Urte zahar gauean ez ziren ateratzen. Urte berriari etorrera, karta jokoan; aspertzean, ohera. Erregeak joaten ziren etxera; oparia: laranja eta goxokiak. Panpinarik sekula ez du ezagutu. Lehengo jostailuak. Kartoizko panpinak izaten ziren.

  • Joxe Goñi Koipeztatzaile, kontrabando garaian

    Joxe Goñi Urreaga (1928) Astigarraga

    14 urte zituela hasi zen lanean Grosen, koipeztatzaile-lanetan. Garai hartako jornala amari ematen zion. Eskupekoen bidez, diru asko lortzen zuen. Kontrabando garaia zen orduan, eta ibilgailuetan trikimailuak zituztenek Joxerengana jotzen zuten. Ibilgailuetako tranpa batzuk aipatzen ditu.

  • Joxe Goñi Errazionamenduko janaria jasotzeko lekuak eta ilarak

    Joxe Goñi Urreaga (1928) Astigarraga

    Errazionamendu garaian, askotan, ilara egin behar izaten zuten janaria jasotzeko. Beraiek nora joan behar izaten zuten haragi bila.

  • Joxe Goñi Gerra ostean, ogia nola lortzen zuten

    Joxe Goñi Urreaga (1928) Astigarraga

    Ogiaren faltarik ez zuten izan. Etxean errota txiki bat zeukaten. Eta kontrabandoko ogia lortzeko, bazekiten nora jo. Ogia nondik ekartzen zuten azaltzen du.

  • Bittori Zapiain Tiroen ondorioz platerak dantzan

    Bittori Zapiain Mendiola (1929) Astigarraga

    Gerran Bittorik beldur handia pasa zutela kontatzen du, batzuetan, San Markos aldean tiroak entzun eta platerak dantzan hasten ziren burrunbagatik. Orduan, altxa eta ihes egiten zuten, bakoitzak ahal zuen tokira. Behin amari tratua lapurtzen saiatu ziren hiru atso.

  • Bittori Zapiain Guardia Zibila etxea arakatzen

    Bittori Zapiain Mendiola (1929) Astigarraga

    Bittorik oroitzen du Guardia Zibilak nola arakatzen zuen baserria, koltxoiak zulatuz eta oheak deseginez. Beste garai batean, babarruna, artoa eta patata eman behar zen udaletxean. Aitak meta barruan babarrunak ezkutatu zituen.

  • Bittori Zapiain Errazionamenduko janaria

    Bittori Zapiain Mendiola (1929) Astigarraga

    Errazionamenduko olioa gogor-gogorra gelditzen zen etxera iristerako, eta ematen zien ogi zatia ere oso txikia zen.

  • Bittori Zapiain Estraperloan txerria hil

    Bittori Zapiain Mendiola (1929) Astigarraga

    Estraperloan erositako txerria sukaldean hil izanaz gogoratzen da Bittori. Guadia Zibilek baserriko animaliak tiroz hil eta lapurtu egiten zituzten askotan.

  • Inaxi Urruzola Amak ogia ekartzen zuen gona azpian

    Iñaxi Urruzola Aranburu (1925) Astigarraga

    Abere-hiltzea oso ohikoa zen garai batean. Iñaxiren etxean urtero-urtero egiten zen txerri-hilketa, eta zatiak oliotan mantentzen zituzten. Francoren garaian, aldiz, askotan joan zen Iñaxi Hernanira haien errazioaren bila eta esku-hutsik bueltatu.

  • Inaxi Urruzola Taloa ogiaren ordez

    Iñaxi Urruzola Aranburu (1925) Astigarraga

    Hendaian izaten zen kotrabandoa nagusiki. Etxean azukre faltarik ez du oroitzen Iñaxik, baina bai olio eta ogi falta.

  • Pruden Irazustabarrena Prezio desberdina orduan

    Prudentzio Irazustabarrena Etxeberria (1924) Astigarraga

    Amuarrain eta angula mordoa harrapatzen zituzten. Zigorrak, isunak, eta orokorrean prezioak, oso desberdinak ziren garai batean.

  • Antonio Etxeberria Soldadutzako gidabaimena eta kontrabandoko gasolina

    Antonio Etxeberria Olano (1919) Astigarraga

    Soldadu zegoela atera zuen kamioiko gidabaimena. Lagun batek animatu zuen gidabaimena ateratzeko. Gasolina kontrabandoan erosten zuten; orduko anekdotak kontatzen ditu.

  • Ixabel Labaka Gerra ostean, babarruna entregatu beharra

    Ixabel Labaka Ollo (1928) Astigarraga

    Gerra ondoan. Gerezia saltzen jarri plazan, eta ordua baino lehenago saldu zuelako isuna "guardavino"-ek. Kontrabandorik ez. Babarruna entregatu beharra. Esnea erosi behar igual, bezeroei eramateko. Bizimodu gogorra.

  • Sebastian Zabalegi Txerriak ezkutatzeko, mozkortu

    Sebastian Zabalegi Aristimuño (1934) Astigarraga

    Txerriak nola ezkutatzen zituzten kontatzen du, sagardoarekin mozkortuta.

  • Antonio Zubiarrain Irin bila joaten ziren gauez

    Antonio Zubiarrain Otxotorena (1927) Astigarraga

    Irina egiteko errotara joaten ziren, baina gauez, Francoren lege baten ondorioz errota guztiak itxita baitzeuden. Hogei urteko kartzela zigorra zen errotako itxidura hausten zuenarentzat. Nafarroan lehe hori aplikatzen ez zenez, nafarroako errotetara joaten zen jendea, ezkutuan.

  • Antonio Zubiarrain Tren bidezko kontrabandoa

    Antonio Zubiarrain Otxotorena (1927) Astigarraga

    Antonio umea zen kontrabandoa bizi zuenean, baina oroitzen du tren geltokira iritsi baino kilometro bat lehenago janariz beteriko zakuak kanpora botatzen zituztela, trena geltokira iritsi orduko kontrabandoaren arrastorik gera ez zedin. Baserrian bitzeak gosea pasatzetik salbatu zituen, ordea, patata eta haragia behintzat bazituztelako.

  • Antonio Zubiarrain Tabakoa laguntzaren truke

    Antonio Zubiarrain Otxotorena (1927) Astigarraga

    Erretzaile ez zena erretzaile gisa deklaratuta, tabakoarekin kontrabandoa egiten zen.

  • Enrike Lujanbio Enrike estraperloan

    Enrike Lujanbio Tajdus (1930) Astigarraga

    Zuhaitzera lotzen zuten kontrabandoan ekarritakoa. Txekorrak estraperloan hiltzen ere asko aritu zen, galarazita baitzegoen hau. Ganadua markatu egiten zuten, eta markatzeko zigiluak lapurtu egiten zituzten inspektorea ez konturatzeko. Haragia saski handitan eramaten zuten, letxugaz estalita.

  • Enrike Lujanbio Osabak kontrabandoan harrapatu zuen

    Enrike Lujanbio Tajdus (1930) Astigarraga

    Osabak ere estraperloan saltzen zuenez, Enrikeren berri eman zion osabari haragia erosten zionak. Ogi bila ere Goizuetara joaten ziren, bidean Goardia Zibilak ateratzeko beldurrez.

  • Enrike Lujanbio Txekorrak Guardia Zibilari kendu

    Enrike Lujanbio Tajdus (1930) Astigarraga

    Kontrabandoan pasatako txekorrak topatu zituen Enrikek. Guardia Zibilek txekorrak kontrabandistei kendu, baina kontrabandistek atzera kendu zizkieten txekorrak, lanbroa sartu zela baliatuta.

  • Enrike Lujanbio Gurpil-azalak kontrabandoan

    Enrike Lujanbio Tajdus (1930) Astigarraga

    Autoen eta autobusen gurpil-azalekin egiten zuten kontrabandoa.

  • Ramoni Mujika Ibardueroko ekonomatoa

    Ramoni Mujika Imaz (1931) Astigarraga

    Gizonak Ibardueron lan egiten zuenez, Ibardueroko ekonomatura joaten ziren hilean behin errazionamenduaren bila, kartilarekin.

  • Ramoni Mujika Baserritarren elkarlana

    Ramoni Mujika Imaz (1931) Astigarraga

    Gerra garaian elkarlan handia egiten zuten baserritarren artean, janaria trukatuz etab.

  • Salbador Arana Gerraosteko bizimodua

    Salbador Arana Agirre (1928) Astigarraga

    Sei behi inguru zituzten. Lehengo bizimoduari buruzko iritzia. Bere aita txerri hiltzen ibiltzen zen kontrabandoan. Zezina nola egiten zuten kontatzen du. Aranoko errotaraino joaten ziren astoarekin arto-irina egiteko.

  • Salbador Arana Aranora lehenengoz joan zenekoa

    Salbador Arana Agirre (1928) Astigarraga

    Pasadizo bat kontatzen du, Aranora lehenengo aldiz joan zenekoa. Ez zekien Arano non zegoen; gauez joan zen, ilargi betearekin. Iritsi zirenean, bi talo eman zizkieten sardin zaharrekin.

  • Salbador Arana Uztaren zati bat eman ezinda

    Salbador Arana Agirre (1928) Astigarraga

    Artoa ereiteko, lehenengo karramarroarekin pasatzen zen belarra harrotzeko; gero goldea eta harria. Gerra garaian, uztaren ehuneko bat entregatu egin behar izaten zuten. Ezin emanda egon zirenekoa kontatzen du.

  • Manoli Zabalegi Gerraostean, artoa azukrearekin eta esnearekin

    Manoli Zabalegi Aristimuño (1933) Astigarraga

    Gerraostean, makina bat jarri zuen bere aitak artoa txikitzeko. Azukrearekin eta esnearekin nahastuta jaten zuten. Azukrea, ogia eta olioa erosten zituzten. Gainontzekoa etxean egiten zuten.

  • Inaxio Aramendi Gerraosteko egoera: gosea, baina janaririk ez

    Inaxio Aramendi Telletxea (1928) Astigarraga

    Lan gutxi zegoen gerraostean, baina gosea, aldiz handia. Janaria oso kontrolatuta egoten zen errazionamenduaren bidez. Ogia estraperloan erosi behar izaten zen.

  • Inaxio Aramendi Aranoko errotara irin bila

    Inaxio Aramendi Telletxea (1928) Astigarraga

    Abere-hiltzea debekaturik zegoen gerraostean, baina etxean txerriak eta hegaztiak izateari esker egin zuten aurrera Inaxiok eta familiak. Artoa ehotzera errotara joan behar izaten zuten, gero taloa egiteko.

  • Maria Jesus Otaegi Aitak babarruna ezkutatu

    Maria Jesus Otaegi Aranburu (1932) Astigarraga

    Aitari familiak baserriko babarruna ematen zion, eta honek etxera eramaten zuen tranbian, errege sagarren azpian.

  • Feliza Izagirre Gerra garaian ez ziren konturatzen zer ari zen gertatzen

    Felixa Izagirre Agirregabiria (1929) Astigarraga

    Gerra etorri zenean, ez zuten asko jarraitu. Portaleko koltxoia, gordeta egon zirela momenturen batean... baina ez du asko gogoan. Ez ziren ikaratu. Gose garaia gogoan du.

  • Andoni Arzallus Ogia falta zeneko janaria

    Andoni Arzallus Aristi (1932) Astigarraga

    Lehen arto asko landatzen zen eta animalientzat izaten zen. Gaztetan, ogi falta ezagutu zuten, eta talo asko jan behar izan zuten. Garai batean, okindegietan arto-irinarekin egindako opilak saltzen zituzten ogiaren ordez.

  • Pedro Sarasola Guardia zibilaren ondoan egindako eskapada

    Pedro Sarasola Idarreta (1930) Astigarraga

    Errotak itxita egon ziren garai batean. 14 urte bete baino lehen, Pedro Oiartzuna joaten zen behorrarekin artoa ehotzera. Behin errotariak irina eman eta guardia zibilak ia-ia harrapatu zuenekoa kontatzen du.

  • Pedro Sarasola Jeneroa ez entregatzeko, ezkutatu

    Pedro Sarasola Idarreta (1930) Astigarraga

    Baserriko jeneroa entregatu egin behar izaten ziren udaletxeko eraikinera; gerora gai haiek usteldu egiten zirela konturatu ziren. Orduan saiatzen ziren jeneroa ezkutatzen, baina beti ez zen ondo ateratzen.

  • Ixabelita Amona kontrabandoan

    Ixabelita Almandoz Almandoz (1930) Astigarraga

    Amonak kontrabandoa egiten zuen bere gurdiarekin. Frantziatik ekartzen zituen gauzak, baina behin harrapatu egin zuten.

  • Ixabelita Amonaren denda

    Ixabelita Almandoz Almandoz (1930) Astigarraga

    Dendako atea beti zabalik zegola gogoraten du Ixabelitak. Aza mordoa saltzen zuten bertan.

  • Ixabelita Amonaren dendako produktuak: trukea

    Ixabelita Almandoz Almandoz (1930) Astigarraga

    Dendan saltzen ziren gauzak aipatzen ditu Ixabelitak, besteak beste, tabakoa, albarkak, muki zapiak, baserritarren barazkiak...

  • Andoni Arzallus Sagardotegiak ixten eta berreskuratzen

    Andoni Arzallus Aristi (1932) Astigarraga

    Gerra ondorenean, sagardotegiak ixten hasi ziren, jendeak ez baitzeukan dirurik. Sagastiak ere kendu egin zituzten. 50. hamarkadan berriz ere ekin zioten sagardogintzari. Anekdota bat kontatzen du.

  • Anttoni Lujanbio Ogia estraperloan

    Anttoni Lujanbio Alberro (1925) Astigarraga

    Ogi gogorra izaten zuten gerra garaian eta amak Anttoni bidaltzen zuen trenean ogi zuria ekar zezan Tolosatik edo Villabonatik, ondoren Astigarragan estraperloan saltzeko. Ezkutuan ekartzen zuen ogia eta karabineroa zaindu behar izaten zuen, ez harrapatzeko.

  • Cresen Urkidi Errazionamendua eta errotak zarratuta. Doktrina euskaraz eta erdaraz

    Cresen Urkidi Astorkia (1930) Aulesti

    Garia entregatu egin behar izaten zuten eta txahala ere bai soldaduek jateko. Errotak zarratu zituzten eta ama Gernika ondoko Ugerkara joaten zen. Abioiekin-eta beldurtu egiten ziren. Eskolara zazpi urtegaz hasi zen, arbel bat eta entziklopedia bat baino ez zuten ikasteko. Doktrina eskolan erdaraz eta elizan euskaraz ikasten zuten.

  • Cresen Urkidi Ogia ezkutuan egiten

    Cresen Urkidi Astorkia (1930) Aulesti

    Garia udaletxeko arkupeetan entregatu behar izaten zuten. Etxean ere apur bat ezkutatuta izaten zuten, eta bere amak gauez erabiltzen zuen labea, bertatik irteten zen kea soldaduek ikusi ez zezaten. Beraien auzoko batzuekin gertatutako istorio bat kontatzen du.

  • 1005 Estraperloan etxe ondotik Madarixa aldera

    Juan Jose Errasti Juaristi (1922) Azkoitia

    Mendian egon zen garaian estraperloa ezagutu zuen. Estraperloan aritzen zirenak Joseren etxe ingurutik pasatzen ziren Madarixa aldera mendiz, artean ez baitzegoen biderik.

  • 1006 1942, gose urtea

    Jose Mari Aranbarri Elduaien (1931) Azkoitia

    1942 urtea gose urtea izan zen eta errota guztiak itxi egin zituzten. Eibar aldetik irina erostera joaten zitzaien jendea, baina kontuz ibili behar izaten zuten, sarritan haietakoren bat izaten baitzen "txibatoa".

  • 1009 Estrapeloa eta gosea

    Ramon Zubizarreta Larrañaga (1932) Azkoitia

    Bi esne-behi, zaldia eta txerriak zituzten etxean. Errazionamenduko ogia izaten zen orduan eta estraperlokoa. Ramonek okindegia etxean izanda ez zuen goserik ezagutu, baina bere lagunek bai. Estraperloko garia Nafarroatik ekartzen zuten kamioietan eta etxean ehotzen zuten. Sabaian belar ondutan ezkutatzen zuten garia eta Guardia Zibilei ere ematen zietenez, ez zituzten estraperloagatik salatzen.

  • 1009 Gerra denboran errazionamenduko ogia eta sakarina

    Ramon Zubizarreta Larrañaga (1932) Azkoitia

    Gerra-denboran Ramonek lau urte zituen. Orduan asmatu zen azukrearen ordezko sakarina. Ogirik ez zen izaten, errazionamendukoa bakarrik, eta urtean bitan txerria hiltzen zuten etxean. Ez zuten jateko faltarik izaten.

  • 1011 Baserritik bizi ziren

    Maria Hipolita Aldai Eizagirre (1929) Azkoitia

    Baserritik bizi ziren eta gose-urteak pasa zituzten. 12 anai-arreba ziren. Artoa, garia, arbia, etab. egiten zituzten eta behiak eta idiak zituzten etxean. Behi-esnea esne saltzaile batek erosten zien. Txahalen salmentatik ateratzen zuten etxerako diru apurra.

  • 1011 Etxean egindako ogia eta estraperloa

    Maria Hipolita Aldai Eizagirre (1929) Azkoitia

    Idiak golderako, egurra eramateko... izaten zituzten. Ogia etxean egiten zuten, eta, gose denboran, garia, baba... kalera entregatu behar izaten zituzten, eta trukean erosketetarako bale bat jasotzen zuten. Mariaren gurasoek irina eta olioa estraperloan lortzen zituzten. Gerra denboran, patataren ordez, errazionamenduko boniatoa izaten zen, eta labean erreta jaten zuten.

  • 1012 Aizpurutxoko errotan garia eho eta etxerako ogia egiten zuten

    Elias Lete Larrañaga (1940) Azkoitia

    Ogia egiten zuten. Errota Aizpurutxon zuten eta astoa hartuta joaten ziren errotariarengana, garia ehotzera. Gerra ondorenean, gose urteetan, ez zuten errotan ehotzen uzten eta gauez ezkutuan joaten ziren. Gari eta okela estraperloa ezagutu zuen. Ogia etxerako egiten zuten, ez zuten saltzen. 1943 inguruan errazionamenduko ogi beltza izaten zen.

  • 1018 Estraperloaren inguruko azalpenak

    Blas Aramendi Aranberri (1927) Azkoitia

    Estraperloa ezagutu zuen, aita eta baita bera ere Aizpurutxora eta emaztearen baserrira (Martiteko Monte baserrira) joaten ziren eta. Lasai ibiltzen ziren, Guardia Zibilen beldurra izaten zuten soilik. Irina garesti izaten zen, 10 pezeta balio zuen kiloak.

  • 1020 Estraperloa gauez

    Jose Osinalde Arrizabalaga (1923) Azkoitia

    Gerra ondorenean estraperloa ezagutu zuen; ezin zen toki guztietan egin, baina etxe batzuetan Guardia zibilak lagun egin eta janaren trukean barkatzen zuten. Goizaldera egiten zen estraperloa. Artoa eta garia saldu egin ohi zuten, jendea etxera etortzen zen erostera.

  • 1029 Mancisidor-enean mekanikari

    Carmelo Alberdi Arizmendi (1926) Azkoitia

    Azkoitian Olinpia zinea zegoen eta garestia zelako ez ziren askotan joaten. 16 urterekin hasi zen lanean mekanikari lanetan Mancisidor Larra� y C�lantegian. Hasieran pintxe lanetan eta gero ajustadore gisa aritu zen. Gosete garaia zen eta jateko adina ere ez zuen irabazten.

  • Pablito Olalde Landetako fundizioa eta beste lantoki batzuk

    Pablito Olalde Etxabe (1922) Azkoitia

    Soldadutzan lizentziatu eta etxera itzuli zenean, Azpeitiko Landetako lantegi batean hasi zen fundizioan lanean. Hura gustatu ez eta beste zenbait lanetan ibili zen gerora.

  • Pablito Olalde Estraperloko irina

    Pablito Olalde Etxabe (1922) Azkoitia

    1941ean ez zegoen ogirik eta arto-zopa, morokila eta artoa jaten zituzten.Taloa nola egiten zen azaltzen du. Irina estraperloan eramaten zuten eta honen inguruko pasadizo bat kontatzen du. Azkoitiko errotak aipatzen ditu.

  • 1222 Txapela, alpargata eta zakua nagusiki Azkoitiko industrian

    Jacinta Garmendia Artetxe (1914) Azkoitia

    Azkoitiko lantegi nagusiak: txapel, alpargata eta zaku lantegiak. Txapel lantegiko nagusien aipamena eta txapela nola egiten zuten azaltzen du. Gazteak ere txapela jantzita ibili ohi ziren garai hartan.

  • Candida Zubizarreta Baserriko bizimodua

    Candida Zubizarreta Azkoitia (1936) Azkoitia

    Beren baserria ez zen behartsuenetakoa. Berak ez zuen goserik ezagutu. Beste baserri batzuetan larritasun handiagoa bizi izan zutela gogoratzen du. Ganadua bazeukaten, garia eta artoa egiten zuten, baratzeko gauzak landatzen zituzten... lan asko egiten zuten baserrian.

  • Milagros Gastegi Estraperlo garaia (1)

    Mila Gorostegi Alberdi (1936) Azkoitia

    Beldur handia zieten "delegaduei", inspektoreei. Beti isunen beldur. Ezagun bati gertatutakoa. Guardia zibilen emazteak ziren txarrenak, egoeraz aprobetxatzen zirelako.

  • Milagros Gastegi Estraperlo garaia (2)

    Mila Gorostegi Alberdi (1936) Azkoitia

    Guardia zibilen emazteen pasadizoarekin jarraitzen du. Azukrea, olioa, patata, estraperloko gauza asko egoten zen. Edozein saltzailek ekartzen zituen.

  • kontxa-larranaga Artoa eta irina

    Kontxa Larrañaga Ezeiza (1929) Azkoitia

    Artoa ganaduarentzat eta oiloentzat erabiltzen zuten. Ogia egiten zuten etxean. Garai batean, hala ere, errotak itxita egon ziren, eta irinik ezin zutenez lortu, ogirik ere ezin izan zuten egin. Orduan, estraperloan ibiltzen ziren, irina ekarri eta labesua egin ahal izateko. Zortzi eguneko ogia egiten zuten aldi bakoitzean. Okinik ez zen joaten beren baserrira bera han bizi izan zen bitartean.

  • Begona Gabilondo Gose garaian, baserritarren laguntza

    Begoña Gabilondo Etxaniz (1921) Azkoitia

    Gogorra izan zen buelta. Jatekorik ez zegoen, diruarekin ere ezin lortu. Ezagun asko zituzten baserrietan, eta eskerrak horri. Batzuek beraien etxean aldatzen zituzten oinetakoak, mezetara joateko. Patata eta babarrunak ematen zizkieten. Anaiak harategia jarri zuen. Ogirik ez zegoen, eta amamak taloak egiten zituen.

  • Begona Gabilondo Errazionamenduko kartila

    Begoña Gabilondo Etxaniz (1921) Azkoitia

    Errazionamendua egoten zen. Bandoa jotzen zuten, abisua emanez. Kartila izaten zuten. Lagun bati gertatutakoa: Aizarnan "baltzeun" egin zuelako, apaizak errazionamenduko kartila kendu zion.

  • Juliana Olaizola Errazionamenduaz gain, janaria lortzeko bideak

    Juliana Olaizola Gurrutxaga (1928) Azpeitia

    Gerra ostean, kaleko ogia jaten zuten: nolakoa zen eta nola lortzen zuten aipatzen du. Errazionamenduko ogia jaten zuten, eta lau bat ogi tokatzen zitzaizkien. Egunero banatzen ziren ogi haiek, baina horrez gain, garia ehotu eta estraperloan ere ibiltzen ziren ogi gehiago lortzeko. Errazionamendu-liburuxka edukitzen zuten, eta familiaren beharren arabera jasotzen zuten janaria.

  • Juliana Olaizola Errazionamendu garaiko debekuak, zigorrak eta trikimailuak

    Juliana Olaizola Gurrutxaga (1928) Azpeitia

    Estraperloa zerekin egiten zen azaltzen du. Errotara gauez joan behar izaten zuten, garia ehotzea debekatuta baitzegoen. Errotariei nola ordaintzen zitzaien aipatzen du. Inoiz ez zieten harrapatu beraiei, baina bai beste batzuei. Baserrietan janaria ez entregatzeagatik kartzelara eramandako jendea bazegoen.

  • Juliana Olaizola Gerra eta kartzelak vs gerraostea eta gosea

    Juliana Olaizola Gurrutxaga (1928) Azpeitia

    Azpeitiko kartzela non zegoen azaltzen du. Txikizio handirik ez zen izan orduan, baina egoera zaila izan zen. Goserik ez zuen pasa gerraostean. Baserrian beti zuten zerbait prestatzeko, baina ezkutatu egin behar izaten zuten, bestela entregatu egin behar izaten zuten eta.

  • Imanol Arregi Etxean garia urri eta artoa ugari

    Imanol Arregi Zubizarreta (1935) Azpeitia

    Gerra ostean, garia entregatu egin behar izaten zuten. Baina beren lurrak ez ziren onak garia egiteko; bai, ordea, artoa egiteko. Garia berehala gastatzen zitzaienez, artoa jan behar izaten zuten. Imanol jatun eskasa izan zen. Otorduetan, janaria gustukoa ez izan arren, brometan ibiltzen ziren, eta ondo pasatzen zuten.

  • Juan Oiarzabal Azpeitian gosea pasatzetik, Zestoako Torraberri baserrira morroi

    Juan Oiarzabal Abalia (1929) Azpeitia

    Oso bihurria izan zen Juan. Lehen gosea zegoenez, janaria lapurtzen zuen. 7-8 urterekin Zestoako Torraberri baserrira joan zen morroi. Han zer lan egiten zituen azaltzen du.

  • Juan Oiarzabal Gerrako eta gerra osteko gosea

    Juan Oiarzabal Abalia (1929) Azpeitia

    Azpeitian ez zen txikizio handirik izan bonbak egon ziren arren. Gosea pasa zuten, baina berari soldaduek ematen zioten jaten. Errazionamenduan banaketa nola egiten zen eta zer ematen zuten azaltzen du.

  • Juan Oiarzabal Estraperloan ibilitakoa

    Juan Oiarzabal Abalia (1929) Azpeitia

    Estraperloan laguntzen ibili zen, eta orduan poliziak konplize zituztela, nola moldatzen ziren azaltzen du.

  • Joxe Agirre Garia entregatzeko pasatako komeriak

    Joxe Agirre Esnal (1929) Azpeitia

    Baserrian bizi arren, gosea pasa zuten; izan ere, gari mordoa entregatu behar izaten zuten. Gariaren uzta urte batean ez zen ona izan, eta entregatu egin behar izaten zutenez, estutasunak pasa zituzten etxeko denei jaten emateko. Garia entregatu ahal izateko, batzuetan erosi ere egin behar izaten zuten.

  • Joxe Agirre Estraperloko errota garia ehotzeko

    Joxe Agirre Esnal (1929) Azpeitia

    Errotak itxita egon ziren garaian, Joxeren osabak errota txiki bat ekarri zuen estraperloan, eta harekin ehotzen zuen garia. Errota hark nola funtzionatzen zuen azaltzen du.

  • Albina Arregi Soldaduak etxea errebisatzera pasatzen

    Albina Arregi Urbieta (1910) Azpeitia

    Soldaduak etxera sartu zitzaizkien etxea errebisatzeko. Xaboia etxean egiten zuten, eta ezkutatu egiten zuten soldaduak etortzen zirenerako.

  • 1629 Soldadutzan lagunak uretara bota zituenekoa

    Iñaki Lizaso Mendizabal (1935) Azpeitia

    Soldadutzan bi lagun uretara bultza zituzten; aldatzeko arroparik ez zutenez, egun librea eman zieten. Garai hartan, dirurik ez zutenez, beren ilusio handiena jatekoa lortzea zen. Bergarako lagun bat aipatzen du.

  • Pedro Agirre Guardia zibilak etxean jokoan lasai eta aita estraperloan

    Pedro Agirre Unanue (1938) Santiago Agirre Unanue (1926) Azpeitia

    Gerra ostean, estraperloa zegoen garaian, guardia zibilak binaka ibiltzen ziren guardia egiten, eta hainbat etxetara joaten ziren. Beren etxera etortzen zirenean, haiekin jokoan aritzen ziren, eta bitarte horretan aita errotara joaten zen estraperloan egitera.

  • Pedro Agirre Gerra ostean, erroten egoera

    Pedro Agirre Unanue (1938) Santiago Agirre Unanue (1926) Azpeitia

    Gerra ostean, errazionamendua zegoen eta errotak itxi egin zituzten. Horregatik, estraperlora jotzen zuen jendeak. Nuarbeko errotak hiru funtzio zituen.

  • Pedro Agirre Santiago basora lanera 13 urte zituela

    Pedro Agirre Unanue (1938) Santiago Agirre Unanue (1926) Azpeitia

    13 urterekin Santiago basoan hasi zen lanean. Han ogi zuri nahikoa jaten zuen eta ardoa edaten zuen. Basoan egurra nola pasatzen zuten azaltzen du.

  • Jose Mari Aristi Toalleko errotatik irina estraperloan ekarri

    Joxe Mari Aristi Garate (1930) Azpeitia

    Gosete handia zen. Ogia hauts egiten zen, eta patatarik ez zegoen; haren ordez, batata egosita jaten zuten. Jose Mariren aitak Toalleko errotatik estraperloan ekartzen zuen garia eta irina tabernarako. Errotak zarata egiten zuen, eta, gauez ehotu ahal izateko, zerbait egiten zuten hura isildu ahal izateko. Gero, etxean ogia egiten zuten.

  • Jose Mari Aristi Estraperloa eta errazionamendua

    Joxe Mari Aristi Garate (1930) Azpeitia

    Aste barruan ez zuten otordu asko ematen tabernan. Estraperloan lortzen zuten tabernarako janaria. Jatekoa izanez gero nahikoa izaten zen. Beizamako eta Nuarbeko txahala estraperloan erosten zuten jan ahal izateko.

  • Benita Odriozola Gerra osteko oroitzapenak

    Benita Odriozola Aranberri (1936) Azpeitia

    Gerra ondorenaz gogoratzen duena aipatzen du: errazionamendua zegoen; errotak itxita zeuden eta ezin izaten zuten irinik egin; irina egiteko hainbat buelta eman behar izaten zituzten; estraperloan ibiltzen ziren; urtero gari mordoa eman behar izaten zuten baserritarrek...

  • 1634 Errotara ilunpean joan beharra

    Inazio Albizuri Etxaniz (1928) Azpeitia

    1941-1942 inguruan, etxean ogia eta artoa egiten zuten labean. Astero-astero egiten zuten. Gosete handia izan arren, baserrian ez zuten goserik pasatu. Ehotzen gaizki ibiltzen ziren. Gauetan Guardia Zibila ibiltzen zen. Loiolako Munategi eta Igara-berri errotek lan asko egin zutela dio.

  • 1634 Gosetea

    Inazio Albizuri Etxaniz (1928) Azpeitia

    Jendea jan eskean ibiltzen zen. Eskela asko zegoen. 1938-1949 urte artean kaleko jendeak gosea pasatu zuen. Miseria ikaragarria zela dio. Baserrian moldatzen ziren, nahiz eta gari pixka bat kendu.

  • 1631 Gosea, estraperloa eta janaria entregatu beharra

    Julian Beristain Bereziartua (1928) Azpeitia

    Gose denboran artoa eta irina etxean eduki arren gosea pasatzen zuten. Ez zen ehotzen. Urtean behin, udaletxera entregatu behar izaten zuten. Landetako bi auzotarrek baba entregatu ez zutelako Gasteizera eraman zituztela kontatzen du.

  • Bitoria Alberdi Baserriko ogia kalekoa baino hobea

    Maria Bitoria Alberdi Aldalur (1925) Azpeitia

    Etxean egiten zuten ogia. Lagun asko ziren etxean, eta egun bakarrean ogia eginda ez zen nahikoa izaten. Ogia nola egiten zuten azaltzen du. Irina Goiko errotatik ekartzen zuten. Kaleko ogia lehor-lehorra izaten omen zen.

  • Bitoria Alberdi Irina, estraperloa eta inspektoreak

    Maria Bitoria Alberdi Aldalur (1925) Azpeitia

    Askotan joaten zen errotara, baita anaia ere. 50eko zakuetan eramaten zuten irina etxera. Behin astoarekin zela irina erori zitzaioneko gertakizuna kontatzen du. Egunez joaten ziren errotara; gauez, berriz, estraperloan ibiltzen ziren.

  • Bitoria Alberdi Taloa janda goserik ez

    Maria Bitoria Alberdi Aldalur (1925) Azpeitia

    Taloa eta gazta jaten zuten. Etxean esnea ere bazuten. Orain gutxira arte ez duela arrainik ezagutu dio. Azpeitian ez zuen arrandegi bat bera ere ezagutu. Plaza Txikian zegoen elikagaien dendan erosten zituen Bitoriren amak jakiak. Ez du gogoan zer izen zuen. Berdura plaza ere aipatzen du.

  • Francisca Seberiana Estraperloan zebilen mutila anaiarekin nahastu zutenekoa

    Francisca Seberiana Larrañaga Zubiaurre (1922) Azpeitia

    Guardia zibila kontrabandoan zebilen mutil bat harrapatu nahian zebilen, eta Pakitaren anaiarekin okertu ziren hasieran. Guardia zibil batek, ordea, baserritarrekin tratu ona zuen, eta hura berehala konturatu zen akatsaz. Azkenean, bilatzen ari ziren mutila harrapatu eta zigortuta eduki zuten.

  • Francisca Seberiana Errazionamendu garaiko estraperloa

    Francisca Seberiana Larrañaga Zubiaurre (1922) Azpeitia

    Ogiaren estraperloa egiten zen, eta zer bidetatik ibiltzen ziren azaltzen du. Ogiaren errazionamendua bizi zuten, eta ogia nola jasotzen zuten aipatzen du.

  • Joxe Esnaola Etxeko ogia

    Joxe Mari Esnaola Garmendia (1930) Azpeitia

    Etxean egiten zuten ogia, labesuan. Astean behin egiten zen ogia. Kaleko ogia errazionamenduan zegoen, eta ez zen jateko modua izaten.

  • Joxe Esnaola Taloa eta ogiarekin salbu

    Joxe Mari Esnaola Garmendia (1930) Azpeitia

    Gerra garaian, taloa eta ogia izaten zuten baserrian, eta ez zuten goserik pasa.

  • Jesusa Aranguren Baserrian janari faltarik ez

    Jesusa Aranguren Olazabal (1910) Azpeitia

    Soro handiak zituzten eta artoa, baba, arbia... landatzen zuten. Baba ia eguneroko otordua zen, baina berari ez zitzaion batere gustatzen. Ogia etxean egiten zuten. Inoiz ez zuten janari faltarik izan, ezta gerra denboran ere.

  • Juanito Unanue Errotara ezkutuan joatean pasatako beldurrak

    Juanito Unanue Aizpuru (1932) Azpeitia

    Lehen Urrestillatik Azpeitira oinez joaten ziren, bizikleta gutxi baitzeuden. Nuarbeko errotara joaten ziren ezkutuan, eta horretarako nola moldatzen ziren azaltzen du.

  • Juanito Unanue Etxeko jeneroa entregatu behar zeneko garaia

    Juanito Unanue Aizpuru (1932) Azpeitia

    Etxeko jeneroa erabiltzeko, lehen ezkutuan ibili behar izaten zuten. Behin ama etxeko jeneroa entregatzera joan, eta isuna ordaintzetik libratu zenekoa kontatzen du.

  • Juanito Unanue Gerra ostea: miseria zegoeneko garaia

    Juanito Unanue Aizpuru (1932) Azpeitia

    Lehen diru gutxi zegoen. Argindarraren posteak zuritzen zituztenei duro bat ordaintzen zieten orduko, eta ikaragarria zen hura. Euria egiten zuenean, euritatik babesteko nola-hala moldatzen ziren etxean. Kalekoek gosea pasa zuten gerra ostean, eta baserrikoek janaria noiz emango zain egoten ziren.

  • Juanito Unanue Aitaren ganadu onari esker, etxean goserik ez

    Juanito Unanue Aizpuru (1932) Azpeitia

    Gerra garaian ez zuten goserik pasa etxean, aitak ganadu ona baitzuen, eta hura saltzean dirua lortzen baitzuen. Dendan erosketak egitean, ordaintzeko hainbat modu zeudela azaltzen du. Aitaren ganaduak sariak irabazi zituen, eta ganadu haiekin zer egiten zuen kontatzen du.

  • Maria Ibarguren Garia erein, jo eta ehotzeko egiten zituztenak

    Maria Ibarguren Iparragirre (1922) Azpeitia

    Ogia etxean egiten zuten. Garia baserrian ereiten zuten. Garia jotzeko makina ekarri egiten zieten noizean behin etxera. Garia ehotzeko errota Landetan zegoen. Errotara astoarekin joaten ziren, baina estraperloan. Polizia-txakurra ere bazuten, eta laguntza handia ematen zien bidean. Inoiz ez zieten garia kendu.

  • Iñaki Alberdi Estraperloko ogi zuria eskaileratan

    Iñaki Alberdi Arruti (1934) Azpeitia

    Iñakiren aita baserritarra zen eta lantegiaren atzealdean baratzea zeukaten. Patatak, berdurak, txermenak... biltzen zituzten bertatik. Ez zuten goserik pasatu, baina ogia errazionamenduan zegoen eta hura jateko gogoa izaten zuen. Etxepean okindegia zegoen, eta Iñakiren portalean gordetzen zuten estraperloko ogi zuria. Ogia hartzeko tentazioa izaten zuen.

  • Maritxu Arzuaga Iluntzean, Nuarbeko errotara

    Maritxu Arzuaga (1925) Azpeitia

    Gerra ondorenean ez zuten goserik pasatu, etxean ogia egiten baitzuten. Beldurrez egoten ziren inork ezin baitzuen irinik egin. Gauetan, Nuarbeko errotara joaten ziren irina lortuko bazuten.

  • Maritxu Arzuaga Gerra osteko beldurra eta gosea

    Maritxu Arzuaga (1925) Azpeitia

    Gerra ondorenean, beldurra pasatzen zuten. Jendearekin denbora asko hitz egiten egonez gero zelatatu egiten zituzten. Artoa, garia eta baba entregatu egin behar izaten zuten udaletxera. Gerora, errazionamendua jarri zuten; "boniatoa" (batata) ematen zieten.

  • Migel Gurrutxaga Kaletarrak baserrietara lanean jatekoaren truke

    Migel Gurrutxaga Lesaka (1929) Azpeitia

    Kaletarrek ez zuten jatekorik. Horregatik, baserrietara joaten ziren gari-lanak egitera, jatekoaren truke. Eurenean, esaterako, ardi bat hiltzen zuten eta etxera eramateko jatekoren bat ematen zieten lanera etorri zitzaizkienei.

  • Mari Alberdi Azterketetan, janaren truke kopiatzen utzi

    Mari Alberdi Aldalur (1933) Azpeitia

    Eskolan azterketa garaian, kalekoekin tratua egiten zuten. Kaletarrak goseak amorratzen egoten ziren eta sagarren edo ogiaren truke kopiatzen uzten zieten. Kalean gosea omen zegoen, baina beraiek ez zuten horren kezkarik izan.

  • Mari Alberdi Umeak astoarekin errotara; estraperloa

    Mari Alberdi Aldalur (1933) Azpeitia

    Artoa eta garia ugari izaten zen orduan. Arauntzatik Estrara joaten ziren errotara, umeak, astoari lepoa zuzendu ezinik ibiltzen ziren aldapan behera. Beste batzuetan Lasaoko Alberdikora joaten ziren. Estraperloa ere bazen, eta gauez ibiltzen ziren; bera ez, baina, anaiak bai. Hala ere, herrian omen zeuden lapurrik handienak, herriari entregatutakotik lapurtzen aritzen zirenak ba omen ziren.

  • Mari Alberdi Poltsikoan gazta eta ogia

    Mari Alberdi Aldalur (1933) Azpeitia

    Goserik ez zuten pasa. Lehengusu batek oraindik ere esaten dio, zenbat gazta jandakoa ote den bera. Baserrian, mantalaren poltsikoan beti ogia eta gazta izaten omen zituen.

  • Anjel Alberdi Errazionamenduan emandakoa txahalentzat

    Anjel Alberdi Aldalur (1930) Azpeitia

    Ogirik ez zen izaten garai hartan, taloak jaten zituzten. Errazionamenduan "artokila" ematen zieten, familia handia zirelako, gogor-gogorrak izaten ziren eta aitak txahalak amarengandik apartatzeko erabiltzen zituen.

  • Zipriano Irigoien Poliziek ingeles txanponak eskeintzen zizkieten

    Zipriano Irigoien Dualde (1922) Baztan

    Kanpotarrak zirela esanez, txanpon ingelesa hartzeko engainatu nahi izaten zituzten kontrabandoan.

  • Zipriano Irigoien Mugatik jendea pasatzea arriskutsu

    Zipriano Irigoien Dualde (1922) Baztan

    Frantziara dirua bidaltzen zuen gizon bat harrapatu zutela kontatzen du.

  • Zipriano Irigoien Zortzi mila langile herrian

    Zipriano Irigoien Dualde (1922) Baztan

    Batzuek ihes egin zituzten, beste batzuek ihes egin zuten. Baserritarrei janaria nola kentzen zieten kontatzen du.

  • Jabier Larralde Gerra ondoan familia guztiak estu bizi ziren

    Jabier Larralde Ustariz (1927) Baztan

    Ia denak maizterrak zirenez, oso justu bizi ziren familiak. Gerra inguru hartan mandatuak egitera bidaltzen zuten bera. Errazionamendu kartila, txartelak... Etxalde handietako familiak ere nahikoa lan zuten bizitzeko.

  • Maria Pilar Cia Idiak eta behorrak kontrabandoan

    Maria Pilar Cia Gaztelu (1938) Tomas Cia Gaztelu (1933) Baztan

    Abereen kontrabandoa ezagutu zuten, Espainiatik Frantziarakoa. Ondoren, kafea, sakarina...

  • Maria Pilar Cia Estraperloa gauean izaten al zen?

    Maria Pilar Cia Gaztelu (1938) Tomas Cia Gaztelu (1933) Baztan

    Iluntzean Ultzamaraino joaten ziren. Egunez baino diru gehiago irabazten zen horrelakoetan lanean.

  • Maria Pilar Cia Osabaren etxean kontrabandoa

    Maria Pilar Cia Gaztelu (1938) Tomas Cia Gaztelu (1933) Baztan

    Paketeak eta kutxak gordetzen zituzten aparteko etxe batean.

  • Maria Pilar Cia Kontrabandorako metodoak

    Maria Pilar Cia Gaztelu (1938) Tomas Cia Gaztelu (1933) Baztan

    Aberatsenak guardiak ziren.

  • Maria Pilar Cia Kontrabando garaian drogarik ez

    Maria Pilar Cia Gaztelu (1938) Tomas Cia Gaztelu (1933) Baztan

    Drogarik ez zen mugitzen kontrabandoan, produktuak eta dirua soilik. Dirua, berriz, ez zen hain ohikoa.

  • 453 Gerraosteko gosea

    Jose Inazio Lasa Odriozola (1924) Beasain

    Garingo eskolatik Beasaingo eskolara pasa zen. Gerra zibila eta gerraosteko gosea bizitzea suertatu zitzaion. Garai oso gogorrak izan zirela kontatzen du.

  • 459 Etxe-jabeari jeneroa entregatu behar

    Jesusa Sarriegi Aiestaran (1919) Beasain

    Baserria "Duque del Infantado"-ren jabetzakoa zen. Inguruko baserriak. Beasainmendi. Basarte baserriak Markesarenak ziren. Etxe-jabeari eman behar zitzaion errenta (kapoiak...). Gerra ostean garia udaletxera entregatu beharra. Lazkaoko errota. Gerra osteko urteetan gosea.

  • 459 Gerra-osteko egoera gogorra

    Jesusa Sarriegi Aiestaran (1919) Beasain

    Gerra osteko egoera oso gogorra izan zen. Kaletarrak, dirua bai baina janik ez. Soroan lan asko egiten zen.

  • 463 Gerraosteko miseria garaia

    Mari Carmen Lasa Odriozola (1923) Beasain

    Gerraostean miseria handia zegoen. Baserriko produktuen zati bat udaletxean entregatu behar izaten zutela kontatzen du. Baserriz baserri, erregistroak egiten ibiltzen zirenak ere bazeuden baina, bizilagunen artean konplizitate handia zegoenez, abisua pasatzen zioten elkarri. Beldurra zen nagusi.

  • 464 Gerraostean garia eta babarruna entregatu egin behar

    Gregorio Telleria Pagoaga (1929) Beasain

    Lehen eguneroko jatekoak artoa (taloak), garia (ogia), babarruna eta txerrikia izaten ziren. Gregorio soldadutzan egon zen denboran errazionamendua eta ogi eskasia egon zen. Etxean jasotzen zen gariaren eta babarrunaren hainbesteko bat entregatu egin behar izaten zen.

  • 465 Baserriko bizimodua; gerra-ostean garia entregatu behar

    Jose Migel Odriozola Peñagarikano (1929) Juan Jose Oiarbide Sarriegi (1921) Beasain

    Baserriko bizimodua. Uda partean belarretara Murumendira. Abereak; soroa. Babarruna, artoa eta garia ereiten zituzten batez ere. Gerra-osteko kontuak: ereiten zen gariaren zati bat entregatu beharra zegoen.

  • 465 Gerraosteko zailtasunak eta inguruko errotak

    Jose Migel Odriozola Peñagarikano (1929) Juan Jose Oiarbide Sarriegi (1921) Beasain

    Gerraosteko zailtasunak. Garia nora eramaten zuten ehotzera: Igartzako errota, Lazkaora, Beizamara... Guardia Zibila zaintzen egoten zen.

  • 468 Errazionamenduko ogia txerriek ere ez zuten jaten

    Carmelo Olano Segurola (1930) Ixabel Olano Segurola (1925) Beasain

    Errazionamenduko ogia. Ama talogile bikaina zen. Oremahaia. Errazionamenduko ogia txerrien askan botatzen zutenean, txerriak ez zituen jan ere egiten.

  • 468 Gerra osteko ekonomia; errota "klandestinoak"

    Carmelo Olano Segurola (1930) Ixabel Olano Segurola (1925) Beasain

    Goserik ez zuten pasatu baserrian, baina gerra osteko urteak gogorrak izan ziren, batez ere kaleko jendearentzat. Artoa, garia. Errota "klandestinoak". Lazkaoko errota handira astoarekin joan zeneko kontua.

  • 468 Herriko jendea baserrietara lapurretara

    Carmelo Olano Segurola (1930) Ixabel Olano Segurola (1925) Beasain

    Herriko jendea baserrietara joaten zen gereziak, intxaurrak, sagarrak, etab. harrapatzera. Garia ereiten zutenean, lapurtxoriak ibiltzen ziren eta izutzeko egin behar izaten zutena. Gerra garaian moroak egon ziren eskolan; gerra ondorengo urteetan, tropak egon ziren. Txoriak bertan egiten zituzten habiak.

  • 468 Gerra-ostean kaletarrak baserrira lanera janari truke

    Carmelo Olano Segurola (1930) Ixabel Olano Segurola (1925) Beasain

    Gose urteak. Baserrietara joan eta lanaren truke janaria lortzen zuten kaletar askok.

  • 475 "Bodegon" sagardotegia

    Txomin Sarriegi Olaran (1928) Beasain

    "Bodegon" zeritzon sagardotegian jardun zuten Txominen gurasoek gerraostean. Olaberriatik ekartzen zieten saldu beharreko sagardoa. Lazkaotik ogia estraperloan ekarri izanaz gogoratzen da Txomin.

  • 475 Gasogenozko kamioia

    Txomin Sarriegi Olaran (1928) Beasain

    Gerraostean, gasolinarik ez zegoenean, gasogenozko kamioiak zeudela gogoratzen du. Egur-ikatza erabiltzen zuten hauek erregai moduan.

  • 475 Azukrearen ordainetan sagardoa ematen genien mairuei

    Txomin Sarriegi Olaran (1928) Beasain

    Gerrako material asko Beasainen geratu zen gerraostean. Mairuak ("moroak") ere bertan geratu ziren hilabete batzuetan. Sendiaren sagardotegira azukrea ekartzen zutela gogoan du Txominek. Ordainetan sagardoa ematen zieten eta, nahiz eta mairuak izan, edan egiten zutela kontatzen du.

  • 489 Txirrindularia estraperloan

    Migel Mendiguren Larrea (1932) Beasain

    Pataten inguruko kontuak. Lagun baten anekdota kontatzen du; Nafarroatik patata ekartzen zuen bizikletan. Txirrindulari lasterketetan ere ibiltzen zen.

  • 489 Txerriak, behiak baino balio handiagoa

    Migel Mendiguren Larrea (1932) Beasain

    Abereak. Errazionamendu garaian, behi bat gutxiago izan zuten. Txerria edukitzea hobea zen orduan: urdaia, koipea, etab. ateratzen ziren. Oiloak aske ibiltzen ziren. Garia eskuz jotzeko etxe aurrean zabaltzen zuten. Ardirik ez dute izan etxean. Garin auzoan ardi asko egoten ziren. Aita bertakoa zen.

  • Joxe Mari Arruabarrena Otaegi Baserrian ez zuten goserik pasa, baina kalean miseria zegoen

    Joxe Mari Arruabarrena Otaegi (1925) Belauntza

    Babarrun eta talo asko jaten zuten. Artoa eta babarruna asko egiten zuten. Orain asko kexatzen gara, baina garai haietan miseria gehiago zegoen. Baserrian ez zuten goserik pasa; baina, urte haietan, kalean miseria asko zegoen. Etxean ardirik ez zuten, eta Tolosan erosten zituzten.

  • Joxe Mari Arruabarrena Otaegi Gerra ondorengo miseria

    Joxe Mari Arruabarrena Otaegi (1925) Belauntza

    Gerra ondoren miseria handia egon zen. Errazionamenduaren garaiak gogoratzen ditu. Hala ere, goserik ez zuten pasa.

  • Joxe Mari Arruabarrena Otaegi Estraperloa gerra ondoren

    Joxe Mari Arruabarrena Otaegi (1925) Belauntza

    Gauez Aresoko errotara joaten ziren. Belauntzan ere bazen errota eta kontrabandoan ibiltzen ziren. Karga bizkar gainean zeramatela ibiltzen ziren estraperloan. Frantziarako bidean ibiltzen zirenak ere ba omen zeuden.

  • 280 Gerraostea Bergaran

    Florita Izuskiza Zubizarreta (1927) Bergara

    Centro Republicanoa Bergaran (Casino Republicano). Gerraostean, bertako altzairu eta arropak herriko plazara eraman zituzten eta su eman zioten guztiari. Auxilio Social; behar gehien zuen jendeari jaten ematen zioten bertan.

  • 280 Gerra osteko egoera Bergaran

    Florita Izuskiza Zubizarreta (1927) Bergara

    Errazionamendua; estraperloa gerra osteko urteetan. Poliki-poliki egoera normaltzen joan zen. Auxilio Social; falangeko emakumeak egoten ziren bertan.

  • 278 Errotarien lana gerra ostean

    Maria Argialde Azalza (1917) Bergara

    Estraperlo garaian, txandaka lan egin behar izaten zuten errotan senar-emazteek. Gauean joaten ziren baserritarrak garia ehotzera.

  • 278 Baserritarrek garia zakuetan eramaten zuten errotara

    Maria Argialde Azalza (1917) Bergara

    Errotako lanari noiz utzi zioten. Errekako ura Bergarara eraman zutenean laga zioten lanari. Aleak "kajara" nola botatzen zituen. Baserritarrek garia zakuetan eramaten zuten. Etxeko leihoan papera egoten zen, zaku bakoitzari marka ipintzeko. Zakuak nola pisatzen zituzten hasieran. Estraperloa.

  • 182 Gerra ondorengo urteak, gogorak baserritarrentzat ere

    Luis Aranzabal Gabilondo (1922) Bergara

    Gerra ostea. Harria; haizea; siketeak. "Urjola". 3 bat urtetan ez zen ganorazko laborerik hartu. Gosea kalean batez ere. Urte gogorrak izan ziren.

  • 285 Emakumearen lana baserrian; gerraosteko zailtasunak

    Evaristo Alberdi Oruesagasti (1926) Maria Mugerza Arregi (1930) Bergara

    Emakumearen lana. Etxeko lanak; lixiba. Maria jatorriz Azkoitikoa. Ehunezko arropak. Gerraostean xaboirik ez zegoen eta Mariak gogoan du beraiek etxean egiten zutela. 1951-52 inguruan amaitu zen errazionamendu garaia.

  • 285 Gerraostean gizartean gertatutako aldaketak

    Evaristo Alberdi Oruesagasti (1926) Maria Mugerza Arregi (1930) Bergara

    Aldaketa izugarria gizarteak. Bizimoduaren ikuspegia. Garia ereiteari noiz eta nola utzi zitzaion. Errazionamentua. Garia, abereak entregatu behar.

  • 285 Baserrietako egitura ekonomikoaren aldaketa

    Evaristo Alberdi Oruesagasti (1926) Maria Mugerza Arregi (1930) Bergara

    Pinua noiz hasi zen landatzen inguruan. Egoera ekonomikoa. Baserrietako egitura ekonomikoaren aldaketa. Morroi eta neskameak. Gerraostea; gose garaia. Ondorengo boom industriala.

  • 285 Gose garaian herritik baserrietara jende asko joaten zen

    Evaristo Alberdi Oruesagasti (1926) Maria Mugerza Arregi (1930) Bergara

    Neskameak baserrietakoak izaten ziren. Baserrira gose garaian ere jende asko joan zitzaien denboraldi baterako.

  • 285 Osintxun garai batean egon ziren errotak

    Evaristo Alberdi Oruesagasti (1926) Maria Mugerza Arregi (1930) Bergara

    Auzoan izan zituzten errotak. Garai batean hiru errota egon ziren inguruan. Gerra ostean itxi egin zituzten eta Aizpurutxo ondoan zegoen errota batera eraman behar izaten zituzten zorroak. Etxeberriko errota.

  • 285 Gari-zorroak errotara; errotariaren jornala

    Evaristo Alberdi Oruesagasti (1926) Maria Mugerza Arregi (1930) Bergara

    Auzoko errotak: Atxuriondo; Bilotegi bolua eta okindegia. Zorroak eraman eta errotariak bere jornala bertatik kentzen zuen, "lakia". Estraperlo garaian "lakia" zenbatekoa izaten zen.

  • 285 Errotak itxi egin zituzten gerra ondorengo urteetan; Bergarako irin fabrika

    Evaristo Alberdi Oruesagasti (1926) Maria Mugerza Arregi (1930) Bergara

    Gerra ostean inguruko errotak itxi zituztenean, garia Bergarako irin fabrikara eraman behar izaten zuten. Gurdiarekin joaten ziren, idiekin. Handik urte batzuetara, irin fabrika ere itxi zen.

  • 285 Auzoko errotak prezintatuta eta gauez Aizpurutxora joan behar

    Evaristo Alberdi Oruesagasti (1926) Maria Mugerza Arregi (1930) Bergara

    Gerra garaian errotak prezintatu egin zituzten. Aizpurutxoko errotara joan behar izaten ziren gauean; goizaldean etxera itzuli eta baserriko lanekin jarraitu behar.

  • 300 Eskolarik ez gerra denboran

    Lucio Urzelai Gantxegi (1922) Bergara

    Luziok Elementalean ikasten zuen orduan; baina, gerragatik, eskolara joateari laga behar izan zioten. Etxeko dendatik banatzen zituzten errazionamenduko gauzak. Osintxura ezkondu zen Luzio.

  • 299 Gerra ostean baserrietara lanera

    Mariano Martínez Estévez (1923) Bergara

    Gerra osteko gosea ez zuen nabaritu Marianok. Aitajaunarekin baserririk baserri ibiltzen zen lanaren truke jatordua eta diru apur bat jasoaz. Babarrunak eta ogia ekartzen zuen baserritik etxera kalean ogirik ez zegoenean.

  • 299 Baserritarren lagun

    Mariano Martínez Estévez (1923) Bergara

    Baserri inguruetatik urrun oiloren bat txitatzen aurkitzen bazuen, baserritarrari esaten zion. Honek gero arrautza batzuk ematen zizkion etxerako. Ondo konpontzen zen baserritarrekin. Horri esker bere etxean ez zuten goserik jasan. Baina errazionamendu garaian bergarar askok estutasunak bizi izan zituzten.

  • 279 Angiozar eta Ubera auzoetan errota ugari

    Juane Lonbide Elorza (1929) Bergara

    Errotak: "Salterrotia" (sozietate antzera funtzionatzen zuen); Bolintxo; Errotabarri, etab. Ubera auzoan errota ugari zegoen. Beraiek garia Uberako errota batera eramaten zuten eta errotariak ekartzen zien irina etxera.

  • 216 Gerra ondorengo egoera: baserritik lantegietara lanera; familia ugariak auzoan

    Felipe Altuna Egidazu (1929) Bergara

    Gerra ondorengo urteetan, poliki-poliki, baserritarrak lantegietara jaisten hasi ziren. 1918ko datuak: 38 baserri; biztanleak... Familia handiak; seme-alaba ugari. Francoren garaian, familia ugarientzat diru-sariak egoten ziren. Auzoan hirukiak izan zituen familia batek; aita-puntakoak nortzuk izan ziren gogoan du: Jose Maria Agirre (Zerrajera eta Altos Hornoseko zuzendaria), Aranburu praktikantea.

  • 216 Kontrabandistei buruzko istorioa

    Felipe Altuna Egidazu (1929) Bergara

    "Lapurzulo" izeneko kobazuloa. Toponimia. Kontrabandisten inguruko istorioa. Mikeleteek asaltadoreak harrapatu eta zuhaitzetatik esegi zituzten beste batzuen eskarmenturako.

  • 447 Frankismo garaiko lan-giroa

    Antonio Irazola Altuna (1924) Bergara

    Otsein-en lan egiten zuen eta greba batean etxera bidali zuten. Ordurako kooperatiba bateko bazkide zen. Frankismo garaiko lan-munduko giroa.

  • Ixabel Belar Kapritxorik ez

    Ixabel Belar Olabarria (1914) Bergara

    Gose garaian ezkondu zen, 1943an. Kapritxorik ez zuten. Esnea, artoa eta morokila, babarrunak eta porru-patatak. Zeukatenarekin gustura. Ezkondu zirenean, hautsa sartzen zen sabaitik, eta estali egin zuten.

  • Ixabel Belar Garia eraman, errazionamendua ekarri

    Ixabel Belar Olabarria (1914) Bergara

    Gariaren zati bat entregatu behar izaten zuten, gerra ostean. Bergarara eramaten zuten; astoarekin joaten ziren, eta errazionamendua ekartzen zuten: olioa, azukrea, garbantzua.

  • Ixabel Belar Muga-mugan

    Ixabel Belar Olabarria (1914) Bergara

    Esnea nola eramaten zuten, Arrasatera. Errazionamendu bila Bergarara joaten ziren. Mugak.

  • 1548 Gerraostean gosea; etxeko garia eta artoa entregatu beharra

    Dominga Beitia Urkia (1936) Bergara

    Gerraostean gose handia pasa ei zuten Araotzen. Baserrian beti egoten zen jatekoa, baina garia eta artoa entregatu egin behar izaten ziren. Behin aitak harriak sartu ei zituen zakuan, baina konturatu egin ziren eta Dominga joan behar izan zen gero, falta zen garia eramatera. Araotzen biltzen zituzten elikagaiak.

  • 1548 Jende asko Araozko errotara gauez, estraperloan

    Dominga Beitia Urkia (1936) Bergara

    Araozko errotara jende asko joaten zen estraperloan, gauez. Domingak gogoan du asto ilarak egoten zirela. Errotaren arduraduna Antonio Uriarte zen eta langile bat ere bazuen.

  • 1548 Errazionamenduko olioa saldu eta ogia erosi

    Dominga Beitia Urkia (1936) Bergara

    Errazionamenduan hamar litro olio hartzen zituzten. Olio hura saldu egiten zuten eta diru harekin ogi zuria erosten zuten. Errazionamenduan zer elikagai hartzen zituzten.

  • Martin Elgarresta Etxean buruhausteak janariarekin

    Martin Elgarresta Gabilondo (1937) Bergara

    Etxera itzuli zenean, gosea zegoen oro har. Baina beraiek baserrian ez zuten goserik nabaritu, baserrian landutako janariarekin nahikoa baitzuten: ganadua eta baratzea zituzten. Ama plazara joaten zen baratzeko produktuekin. Esnetan ama eta izeba ibiltzen ziren.

  • Martin Elgarresta Gerra osteko gose garaiko kontuak

    Martin Elgarresta Gabilondo (1937) Bergara

    Gose garaia izan zenean, beraiek ez zuten goserik pasa. Errazionamenduko ogia nolakoa izaten zen, eta harekin zer egiten zuten aipatzen du. Garai hartan, errotak itxita egoten ziren denboraldi batzuetan. Baina beti aurkitzen zuten tranpa egiteko modua. Gerora, irin-fabrikara joaten ziren, gariaren truke irina lortzera.

  • Joxe Mari Mujika Jauregi Antzuolako Errotabarrira bidean Goardia Zibilekin topo

    Joxe Mari Mujika Jauregi (1930) Bergara

    Gerraostean errotak prezintatu egin zituzten. Jose Mari astoarekin Antzuolaraino joan izan zen estraperloan garia ehotzera, Errotabarrira. Behin Guardia Zibilekin topo egin zuenean pasa zituen estutasunak. Berak alde egin nahi zuen, baina astoak errotarako bidea ikasita zeukan! Gero errotariak esan zion Guardia Zibilek errotan nahikoa ogi jaten zutela eta ez zeukala kezkatu beharrik harrapatuta ere.

  • Anjel Azkarate Askasua Langile arruntarentzat oso zaila dirua aurreztea

    Anjel Azkarate-Askasua Lamariano (1928) Bergara

    Berak bankuan lan egin zuen sasoian, bazegoen dirua aurrezten zuen jendea, baina ez asko. Komertzioren bat edo zerbait zuen jendea izaten zen. Langile arruntarentzat oso zaila zen aurreztea. Gainera, normalean seme-alaba asko izaten zituzten etxean mantentzeko.

  • Anjel Azkarate Askasua Etxeen errenta soldataren araberakoa

    Anjel Azkarate-Askasua Lamariano (1928) Bergara

    Garai batean etxeen errenta bost ogerleko ordaintzen zela dio. Beraiek, 1938an etorri zirenean, 300 pezeta ordaintzen zuten. Irabazi ere halaxe egiten zen. Berak 300 pezeta irabazten zituen 16 urterekin, bankuan hasi zenean, eta 1953an, hango lana utzi zuenean, 1.200. Handik urte batzuetara Comesa lantegian sartu zenean zenbat irabazten zuen.

  • Jabier Lazpiur Ibarra Gerraostean beraiek goserik ez, baina ingurukoek bai

    Jabier Lazpiur Ibarra (1934) Bergara

    Gerrosteko gosea. Osaba bat okina zuten eta beste bat harakina; goserik ez zuten pasatu. Eskolan baziren bera baino okerrago zeudenak. Militarrak egon ziren Bergaran, eta kapitain batek odola batzen zuen (hiltegian), egosi eta soldaduei emateko; tuberkulosirik ez zuten izaten hala.

  • Jabier Lazpiur Ibarra Gibela, tuberkulosia zutenentzat; errazionamendua

    Jabier Lazpiur Ibarra (1934) Bergara

    Gibel bila joaten ziren tuberkulosia zutenak, harategira. Errezeta egiten zien medikuak. Gaixoek lehentasuna zuten. Residentzian tuberkulosoentzat tokia jarri zuten, ospitalean. Errazionamenduan ere ematen zuten garai batean: ez zen libre nahi zenuenari saltzea. Ogia ere saltzen zuten beraiek harategian, Bonbuluko osaba okinak egina.

  • Jabier Lazpiur Ibarra Bonbuluko errota; gerraosteko ogi beltza

    Jabier Lazpiur Ibarra (1934) Bergara

    Bonbulu non dagoen azaltzen du. Hantxe ikasi zuten igerian, kanalean, osaba okinak erakutsita. Bonbuluko errota. Gerraostean erroten egoera zein zen. Estraperloa. Errazionamenduko ogi beltza.

  • Lorentzo Laskurain Gabilondo 12 urtetatik txanponen bilduma egiten

    Lorenzo Laskurain Gabilondo (1931) Bergara

    Errazionamenduko tabakoa hartzen zuen, tranpa eginda, 17 urterekin, lagun batekin txanponengatik trukatzeko. Txanponen bilduma egiten du 12 urte zituenetik; osaba-izebek Argentinatik bidalitako txanponekin hasi zen.

  • Lorentzo Laskurain Gabilondo Gerraostea: errazionamendua eta kupoa

    Lorenzo Laskurain Gabilondo (1931) Bergara

    Errazionamenduko tabakoa gezurretako paperekin hartu, eta Belgikako txanponengatik trukatzen zuen. Ogi gogor borobila. Goserik ez zuten pasatu. Etxe ondoan hirin lantegia zegoen. Kupoak bertan entregatzen zituzten baserritarrek. Nagusiak kanpokoak ziren. Langileak Bergarakoak; mutikotan, haiei jatekoa eramatera joaten zen.

  • Lorentzo Laskurain Gabilondo Aita, ehun lantegiko arduraduna

    Lorenzo Laskurain Gabilondo (1931) Bergara

    Lantegiko arduraduna zen aita, eta bertan bizi ziren. Errotak eta okindegiak. Kontrabandoko ogi zuria. Bi anai ziren.

  • lucia farras Estraperloan erositako materiala ezkutatzen

    Lucia Farras Laskurain (1926) Bergara

    Berak eramaten zuen lantegiaren administrazioa. Ikuskariei aurre egin beharra ere izaten zuen, lan-ikuskariei zein "Fiscalía de tasas" delakoei. Hauek zetozela jakitean materiala ezkutatzen ibiltzen ziren, estraperloan erositakoa izaten baitzen. Eskerrak beti norbaitek abisua pasatzen zien.

  • lucia farras Miseria handia, gerra ostean batez ere

    Lucia Farras Laskurain (1926) Bergara

    Miseria handia egon zen gerra ostean. Gasteizen, ikastetxean zegoela, goizeko lehenengo orduan jaten zuen ematen zieten ogia. Gerra denboran, Cabezón de la Salen Euzko Jaurlaritzaren errazionamendua hartzen zuten eta ez zuten goserik pasatu. Esnea eta arroza ere izaten zuten.

  • asuntxi gallastegi Estraperlo garaia eta telefonoa

    Asuntxi Gallastegi Gabilondo (1933) Bergara

    Telefonistak emakumeak izaten ziren. Barrutin telefonorik ez zuten. Estraperlo garaian nola ibiltzen ziren, inspekzioa zetorrenean. Bere amonak ogia egiten zuen; atzeko biltegia irinez beteta zutela, Bonbulukoena. Kontrol zorrotzak izaten ziren.

  • auribesalgo Gerra ostean tela gutxi

    Asuntxi Uribesalgo Bengoa (1928) Bergara

    Gerra garaian tela falta zen. Txaranerako egiten zuten lana, Ugalde. Inspektoreak joaten zirenean, dendatik beraienera eramaten zituzten jositako arropak.

  • miren azkarate Tela gutxi, gerra ostean; tela motak

    Miren Azkarate Urkiola (1929) Bergara

    Tela denda Barrenkalen jarri zuten. Oso txikia zen. Ez zuen izenik. Tela erosi eta saldu egiten zuten. Gerra ostean zaila zen tela lortzea. Durango aldetik joaten zitzaizkien erostera, gero baserrietan saltzeko. Tela motak aipatzen ditu.

  • Tomas Abarrategi Garia erein, ogi faltarik ez izateko

    Tomas Abarrategi Goikoetxea (1947) Berango

    Etxerako txerriak hasten ziren, eta koipea erabiltzen zen olioaren ordez. Tomas umea zela, ogiaren errazionamendua egon zen; aitak lurrak errentan hartu eta garia erein zuen. Horrela zuten nahi beste ogi. Amak egiten zuen ogia.

  • 1168 Gerra-osteko egoera; garia eta artoa entregatu beharra

    Manuel Iraola Goenaga (1926) Bidania-Goiatz

    Gerra-ondorenean ogirik ez zegoen. Baserrian beti izaten zen jateko gehiago, baina gerra-osteko egoera nahiko txarra zen, garia eta artoa entregatu egin behar izaten ziren eta. Kartila batean markatzen zen zenbat kantitate ehotzeko baimena zeukaten eta hortik atzerakoa estraperloan eho behar izaten zuten. Errazionamenduko opilak. Estraperloan ekarritako zaku-irinak 1.000 pezeta balio zituen eta basoan lau zuhaitz handi botatzea 25 pezeta ordaintzen zen.

  • Karmele Kortajarena Esnea angulekin ordaindu

    Karmele Kortajarena Bilbao (1930) Bilbo

    Makina bat angula jan zituen Karmelek umetan, jendeak ezin esnea diruz ordaindu, anguletan ordaintzen baitzuen.

  • Karmele Kortajarena Auzoan dendarik ez

    Karmele Kortajarena Bilbao (1930) Bilbo

    Auzoan eskola besterik ez zegoen, dendetara joateko Bilbora jaitsi beharra zuten. Hiletetan hilkutxa sorbalda gainean eramaten zuen aitak.

  • Klaudio Jaio Simaurra sororako

    Klaudio Jaio Onaindia (1937) Ziortza-Bolibar

    Aitak irak batzen zituen basoan, gero ganaduen azpietara botatzeko eta simaurra egiteko. Simaurra soroa erein aurretik botatzen zen, abuztuan eta maiatzean. Gariari ez zioten simaurrik botatzen, goldearekin presatzen zuten lurra. Gero, igitaiarekin mozten zuten eta eskuz jo behar izaten zuten. Gerraostean, batzen zuten gariaren zati bat entregatu egin behar izaten zuten.

  • Txomin Garmendia Galarza Baserrian, lan asko eta diru gutxi

    Txomin Garmendia Galarza (1934) Berrobi

    Bost senidetan zaharrena da, baina orain bi bakarrik bizi dira. Baserriko bizimodua oso gogorra zen. Etxean abereak zituzten. Garia ere egiten zuten. Lana asko egin eta gutxi irabazten zuten. Gaur kexatu egiten gara, baina bizimodu latza ordukoa zen. Hala ere, baserrietan gerraostean ez zuten goserik pasa.

  • Piedad Lopez Ferrera Gerraren eraginak: hildako soldaduak, tela falta, sakeoak

    Maria Piedad Lopez Ferrera (1926) Berrobi

    Soldadu joan, eta hildakoak. Herrian mutil gutxi geratu ziren, neska denak batekin joaten ziren mendira. Gerra ondorena: batzuek zakuekin egiten zuten arropa. Durangotik ekartzen zuten tela. Sakeoak. Ihes egindako familiak.

  • Piedad Lopez Ferrera Errazionamendua; lehengo luxuak

    Maria Piedad Lopez Ferrera (1926) Berrobi

    Gerra ondoren, gosea. Errazionamenduko ilara, Tolosan; zain egon eta gero, irina bukatu zela, eta berriz joateko. Babarruna bazuten. Lehengo banketeak, festetakoak: oiloa hil.

  • Mario Alejandro Ruiz Atxirikatik ekartzen zuten irina gose denboran

    Mario Alejandro Ruiz Estebanez (1920) Bermeo

    Bera joaten zen irin bila eta amak egiten zituen taloak. Indabak ere ekartzen zituen. Aitonaren baserritik ekartzen zuen jeneroa. Erriberatik gora Almika aldera zeuden errotak. Berak Atxirikatik ekartzen zuen irina. Gero errota guztiak galdu ziren.

  • Justo Astui Hermanoetatik Fraideetara pezeta bat merkeago zelako

    Justo Astui Imatz (1922) Bermeo

    Santanderren ('Sananderen') bizi izan zen Justo familiarekin. Itzuli zirenean Hermanoetan sartu ziren Justo eta anaia; bost pezeta ordaintzen zuen bakoitzak hilean. Amak atera eta fraideetara eraman zituen han lau pezeta zelako.

  • Txomin Ormaetxea Mundakan burdin usaindun irina

    Txomin Hormaetxea Uriagereka (1930) Bermeo

    Mundakan gerra ostean ez zen ogirik egon eta mundakarrak artoa jaten hasi ziren, baina ez zuten labe handirik baserri gehienetan egoten ziren moduan. Hori dela-eta, sukaldeko labean igartzen zuten eta arto hark burdina usaina zuen. Euren bezeroei irin ona ematen zieten txarraren truke, txarra pentsutarako erabiltzen zuten.

  • Txomin Ormaetxea Gerraostean errotak prezintatuta

    Txomin Hormaetxea Uriagereka (1930) Bermeo

    Gerraosteko ogia txarra zen, irinaren kalitatea ere txarra zen eta. Errota asko zarratuta eta prezintatuta egon ziren. Errotari askok estraperloan aritzeko aprobetxatu zuten. Gauez baino ez zuten ehotzen, ez ikusteko. Guardiek prezintua kenduta harrapatuz gero, eskupekoa emanda konformatzen ziren; hala ere, isunak ordaindutakoak dira. "Servicio nacional del trigo" egon zen errotak kontrolatzen.

  • Txomin Ormaetxea Gerraostean ogi txarra

    Txomin Hormaetxea Uriagereka (1930) Bermeo

    Gerraostean, ogia luxuzko artikulua zen. Ganora gabeko ogia zegoen, txarra. Orokorrean, jateko sasoi txarra zen, jendea libretarekin ibiltzen zen. Beraiek beraien bezeroei baino ez zieten ematen errazionamendua.

  • Antoni Zulueta Txerriak hazten gose denboran

    Antoni Zulueta Urdengarai (1927) Juanita Zulueta Urdengarai (1929) Bermeo

    Gerra etorri zen arren, ez zuten goserik pasatu. Soroa zuten, eta gainera txerriak ere hazten zituzten. Egurra ere saltzen zuten kalean. Aita arotza zen.

  • Antoni Zulueta Urre zuriak eta urre gorriak bakarrik balio zuten

    Antoni Zulueta Urdengarai (1927) Juanita Zulueta Urdengarai (1929) Bermeo

    Gerra denboran, "nazionalak" sartuta gero, diruarekin izandako arazoak. "Euzkadiko diruak" ez zuen jada balio, "urre zurixak" (zilarrezko txanpona) eta "urre gorrixak" (urrezko txanponak) bakarrik.

  • Antoni Zulueta Goserik ez baina gaztarorik ere ez

    Antoni Zulueta Urdengarai (1927) Juanita Zulueta Urdengarai (1929) Bermeo

    Gerra denboran ez zuten goserik pasatu, baina gaztarorik ere ez zuten izan, soloan eta tailerrean jardun behar izaten zutelako beharrean. Bitartean, beren lagunak jolasean kalean. Patata eman izan zieten kaleko familia behartsu bati. Amak labesua egin zain egoten ziren. Meloiak ere hartzen zituzten baratzean.

  • Jesus Gangoiti Komitera eta jantoki sozialera jatera

    Jesus Gangoiti Asla (1935) Jose Anton Renteria Anduiza (1939) Bermeo

    Jesus umea zela komitean ez zioten jatekoa ematen ez zekiela bakarrik jaten, nahiz eta neba-arrebak izan laguntzeko. Gerraostean Jesus komitera joaten zen jaten. Gerora falangeak izan zuen jantoki soziala gaur egun batzokia dagoen toki berean. Gosea ezagutu zuten, baina arraina beti izan zuten.

  • Mari Erezuma Elizara eta herrira jeneroa entregatu behar

    Mari Erezuma Elorriaga (1921) Bermeo

    Txerria hiltzeko ez zuten arazorik izaten. Baserritarrek, gerraostean, jeneroa entregatu behar izaten zuten herrira, baina ez txerririk. Elizatik ere sakristaua zeleminarekin (lakaria) arto eta gari bila joaten zen. Behin albaitariarekin bizitako anekdota kontatzen du: txerriari analisiak egiteko zatia eman zion eta gutxi zela esan zion besteak.

  • Mari Erezuma Sukarrietara piper-txorizero bila

    Mari Erezuma Elorriaga (1921) Bermeo

    Mari eta lagun bat Sukarrietara joan ziren piper-txorizero bila txerria hiltzeko. Ez zuten aurkitu. Itzuli eta denda batean sartu ziren abarketak erostera, eta han aurkitu piper-txorizeroak. Bidean bere senarra izango zena gurutzatu zuten, zaurituta zetorren gerratik.

  • Julian Alegria Gerraostean, lanean eta ikasten

    Julian Alegria Uriarte (1924) Bermeo

    Gerraostean, aita makalik zegoen eta etxean lan asko izaten zuen, anai zaharrena zelako. Hamalau urterekin itsasoan ere hasi zen. Eta ahal zuenean gau-eskolara ere joaten zen.

  • Julian Alegria "Mutil" sartu zen Iriarte motorrean

    Julian Alegria Uriarte (1924) Bermeo

    Itsasontzi batzuek galdara-makinak zituzten eta gainontzekoak motorrak izaten ziren. Bera "mutil" sartu zen Iriarte motorrean, eta "Irlandianeko" Santos "gizon-mutil". Bi mailen arteko desberdintasuna adinak eta soldatak markatzen zuten. Armadorea eta patroia. Behar handia zuten eta dirua ekartzen hasi zen etxera.

  • Anita Larrauri Goserik ez zuten pasatu gerra ostean

    Anita Larrauri Anasagasti (1931) Bermeo

    Ez zuen goserik pasatu gerra ostean. Ogia edo taloa beti izan dute etxean. Aita itsasora irteten hasi zenean, indaba eta beste jenero batzuk ekartzen zituen.

  • Anita Larrauri Itsasoan aurkitutako gomekin eta koipearekin itxuratu herria gose denbora

    Anita Larrauri Anasagasti (1931) Bermeo

    Barkua zutenez, Avilesetik eta estraperloan lortzen zuten indaba eta abar. Gero, itsasoan gomak (kautxua) eta koipe barrikak aurkitu zituzten eta horrek laguntza handia eman zion herriko ekonomiari.

  • Anastasia Ormaetxea Gerraostean goserik ez

    Anastasia Ormaetxea Ormaetxea (1927) Bermeo

    Gerraostean ez zuten jateko arazorik izan, ogiaren falta baino ez. Mañu auzoan senideak zituzten eta irina ematen zieten taloa egiteko. Taloari eskerrak ematen dizkio, horrek asko lagundu baitzien. Jantoki sozialak ere bazeuden herrian, baina bera ez zen hara joaten.

  • Anastasia Ormaetxea Bernarda estraperlista

    Anastasia Ormaetxea Ormaetxea (1927) Bermeo

    Bere amak etxerako jenero batzuk (azukrea, olioa...) estraperloan erosten zituen. Bernarda izeneko andre bat estraperlista zen.

  • Katalin Bengoa Gose sasoia

    Katalin Bengoa Madariaga (1917) Soledad Luno Arenaza (1922) Bermeo

    Bizimodu gogorra ezagutu zuten gaztetan. Aurrean harrapatzen zuten lehena eramaten zuten ahora.

  • Soledad Luno Oiloak ostu jan ahal izateko

    Soledad Luno Arenaza (1922) Bermeo

    Basora joaten zirenean egur bila, oiloak osten zituzten gose baitziren. Aizkorarekin jota hiltzen zuten eta guardiek 15 pezetako isuna jartzen zieten harrapatuz gero. Bere neurriko abarketarik ere ez zuen izaten.

  • Katalin Bengoa 13 neba-arreba izan arren, goserik ez

    Katalin Bengoa Madariaga (1917) Bermeo

    Katalinen etxean 13 neba-arreba izan arren, ez zuten goserik ezagutu baserrian beti baitzuten zer jan. Bermeora neskame etorri zenean ere, Mokoneko aldatzera, ondo egon zen.

  • Katalin Bengoa Milizianoak ez osteko zaintzan

    Katalin Bengoa Madariaga (1917) Soledad Luno Arenaza (1922) Bermeo

    Errepublikanoek beraien kafetegia zuten Lameran. Gerraostean, gose garaian, milizianoak soloak eta jatekoak jagoten egoten ziren lapurretarik ez izateko. Baina, behin, Soledadek portuan ikusi zuen bat atun lata bat hartzen eta berak ere hartu zuen, eskubidea zuelakoan.

  • Soledad Luno Goseak jota jatekoa edonondik lortu beharra

    Soledad Luno Arenaza (1922) Bermeo

    Soledad beraien kaleko denda batera ogi bila joan zenean, kanoi batek apurtutako eraikineko zati batek hankan jo zuen. Italiarren ospitalera eraman zuten, Serrat lantegira. Handik ere zer jana eraman zuen etxera. Gose ikaragarria ezagutu zuen. Errazionamenduak ez zuen asko irauten.

  • Inas Munitiz Irina eta harriz betetako dilistak

    Inas Munitiz Lartitegi (1925) Bermeo

    Bere arrebak baserrietara joaten ziren irin bila; askotan milizianoek osten zien irina. Harriz betetako dilistak dakartza gogora.

  • Aintzane Telleria Goian zerua eta behean lurra

    Aintzane Telleria Madariaga (1931) Bermeo

    Aintzanek etxeko lapikoa ipintzen zuen hamar urte zituenerako. Amak eta izekok fabrikan lan egiten zuten familia aurrera ateratzeko. Gazterik alargundu zirenez, "goian zerua eta behean lurra" geratu ziren.

  • Aintzane Telleria Herri-laguntzak kanpotarrentzat orduan ere

    Aintzane Telleria Madariaga (1931) Bermeo

    Ez dute inoiz herriaren laguntzarik izan. Lehen ere ijitoentzat eta kanpotarrentzat izaten ei ziren. Behin jertse bat tokatu zitzaion zozketan eta ez zioten eman txukun jantzita zegoelako.

  • Enrike Lopez Tabakoa bai, baina drogarik ez kontrabandoan

    Enrike Lopez Bilbao (1930) Bermeo

    Bermeoko ontziek tabakoa eta edariak ekartzen ei zituzten kontrabandoan, baina drogarik egundo ez. Jende asko hil zen drogarekin Bermeon eta susmo txarrak egon ziren. Ekartzen zituzten zigarro-klaseak.

  • Enrike Lopez Bartzelonan guardiek kontrabandoaz harrapatu zutenekoa

    Enrike Lopez Bilbao (1930) Bermeo

    Petrolio-ontzian lanean zebilela, Bartzelonan kontrabandoko zigarroekin harrapatu zuten guardiek. Zigarroak kendu eta joaten utzi zioten.

  • Mari eta Pilar Arraina baserriko gauzen truke

    Pilar Araukua Andikoetxea (1933) Mari Azkarate Araukua (1924) Bermeo

    Dendetan erosketak apuntatu egiten ziren, eta gizonek soldata kobratzen zutenean, ("partila egindakoan") ordaintzen ziren zorrak. Trukerik ez zen egiten dendan. Baserritarrekin bai inoiz: arraina baserriko gauzen truke. Bermeotik kamioiak irteten ziren herrietara arraina saltzera, herrietan ez zen arrandegirik izaten eta. Oinez ere joaten ziren emakumeak arrainarekin.

  • Emilio eta Jazinta Gose zirenei jeneroa eman behar

    Emilio Ibinagagoitia Zabala (1928) Jazinta Sasiain Aiestaran (1934) Bermeo

    Arto eta indaba asko zuten etxean. Saltzeaz gain, asko oparitzea egokitu zitzaien, gerraostean gosea baitzen nagusi. Bermeotik jende asko joaten zen bertara eskean. Gerraostea tristea izan zen. Arane inguruko basoetara jendea egur bila joaten zen Bermeoko kaleetatik.

  • Emilio eta Jazinta Gerraostean, baserriko jeneroa entregatu behar

    Emilio Ibinagagoitia Zabala (1928) Jazinta Sasiain Aiestaran (1934) Bermeo

    Garia, artoa, patata... herrian entregatu behar izaten zuten gerraostean. Baserritarrak ez ziren beste ezertara dedikatzen eta beti zuten entregatzeko beste jenero.

  • Luis Iturregi Kaletarrak baserrietara eskean

    Luis Iturregi Uribarri (1934) Bermeo

    Bermeoko jendea, kaletarrak batik bat, baserrietara joaten zen eskean. Baserrian arraina ere jaten zuten noiz edo noiz.

  • Luis Iturregi Esne-terrinan okela eta indaba ezkutatu

    Luis Iturregi Uribarri (1934) Bermeo

    Bere osaba bat estraperloan aritzen zen. Bilbora esnea saltzen zihoalakoan, esne-terrinetan okela edo indaba sartzen zuen.

  • Jesus Astiazaran Gari-joteko makina

    Jesus Astiazaran Bilbao (1924) Bermeo

    Gari-lanetarako makinak eta motorrak ez ziren beraienak, kintaleko (50 kilo) kobratzen zien. Francoren denboretan, garia entregatu behar izaten zuten herrira.

  • Lucio Lizartza Gerra garaian janaria lortzeko egindakoak

    Lucio Lizartza Esnaola (1932) Berastegi

    Gerraostean, ez zeukaten ogirik jateko ere. Olio eta azukre gutxi zuten. Etxe batean eta bestean ibiltzen ziren lanean janariaren truke.

  • Lucio Lizartza Umetan egindako lanak

    Lucio Lizartza Esnaola (1932) Berastegi

    12 urterekin berak egiten zuen ogia baserri batean. Beste baserri batean, trukean alpargata pare bat ematen zioten. Behi asko zeuden han, eta bi morroi gehiago, eta gerora neskameak. Lan asko egin zuen han.

  • Maria Huizi Janaria gerraostean

    Maria Huizi Apezetxea (1933) Berastegi

    Ogia ekonomikan egiten zen etxean gerra aurretik. Gerraostean, gosete handia izaten zen, eta taloa jaten zuten gehienbat. Gazta eta mamia ere ez zitzaien falta izaten. Kaletik baserrira joaten zen jendea janari eske.

  • Jose Julian Garciarena2 Estraperloa

    Jose Julian Garciarena Arregi (1929) Berastegi

    Estraperloan ere ibili izan ziren. Berastegin kontrabandista ugari izan ziren. Baina lan gogorra dela esaten du. Merkantzia nola lortu eta banatzen zuten azaltzen du. Diru pixka bat egin zuen horrela. Estraperloan zer eramaten zuten azaltzen du.

  • Jose Julian Garciarena2 Estraperloko anekdota bat

    Jose Julian Garciarena Arregi (1929) Berastegi

    Behin estraperloko erloju batekin lagun bati gertatutakoa kontatzen du.

  • Jose Julian Garciarena2 Estraperloko merkantzia gainean

    Jose Julian Garciarena Arregi (1929) Berastegi

    Merkantzia gainean nola eramaten zuten azaltzen du. Motxila, sokarekin lotuta, eta makila erabiltzen zuten. Bidaia bakoitzean 25 kilo eramaten zituzten, baina asko nekatzen zuen.

  • Jose Julian Garciarena2 Estraperloko bidea

    Jose Julian Garciarena Arregi (1929) Berastegi

    Berastegi ingurua ondo ezagutzen du. Estraperloan zer bide egiten zuten azaltzen du. Leku batzuk besteak baino arriskutsuagoak ziren, guardiak egoten baitziren.

  • Jose Julian Garciarena2 Polizia eta nagusiak estraperloan

    Jose Julian Garciarena Arregi (1929) Berastegi

    Mikelete eta guardia zibilei buruz hitz egiten du. Kontrabandisten artean ez zegoen lehiarik. Nagusiak maneiatzen zuen dirua, eta zintzo ordaintzen zien lana.

  • Jose Julian Garciarena2 Merkantzia babesteko moduak

    Jose Julian Garciarena Arregi (1929) Berastegi

    Ardorik ez zuten eramaten kontrabandoan. Merkantzia ondo bilduta eramaten zuten apur ez zedin.

  • Jose Julian Garciarena2 Estraperloan poliziarengandik ihesi

    Jose Julian Garciarena Arregi (1929) Berastegi

    Mikeleteak eta guardia zibilak non egoten ziren azaltzen du. Inoiz ez zuten arazorik izan guardia zibilarekin, baina beste batzuek bai. Arriskurik ez izateko, biderik zailena hartu behar izaten zuten.

  • Jose Julian Garciarena2 Estraperloko bideko auzoak eta minak

    Jose Julian Garciarena Arregi (1929) Berastegi

    Plaza "arriskutsu" horietako batean, trena ez zebilen beraiek estraperloan zebiltzanerako. Inguruko auzo batzuk aipatzen ditu, eta mina batzuk zeudela azaltzen du. Han kanpotarrek egiten zuten lan gehienbat. Hala ere, mina horiek gerra denboran itxi ziren.

  • Jose Julian Garciarena2 Kontrabandoa eta gero, fabrikara

    Jose Julian Garciarena Arregi (1929) Berastegi

    Kontrabandoan urte t'erdi inguru egin zuen. Hori utzitakoan, Arrosi fabrikan sartu zen lanean 27 urte zituela. Han 17 urte eman zituen.

  • Dolores Egues2 Umea jaiotakoan, atsolorra

    Dolores Egues Saizar (1928) Lucia Egues Saizar (1925) Berastegi

    Umeren bat jaiotzen zenean amak umea elizara eraman behar izaten zuen, "aurkeztera". Eta handik bueltan bazkaria edo merienda ematen zitzaien senide edo ingurukoei. Atsolorra ("Atso lehorra" izango dela uste dute) deitzen zitzaion. Normalean emakumeak biltzen ziren atsolorrean. Beraien amak seme-alaba guztiekin eman zuen, batekin izan ezik, errazionamendu garaia baitzen. Errazionamendu garaian galdu omen zen atsolorra egiteko ohitura.

  • Dolores Egues2 Errazionamendu garaia; errotara ezkutuan

    Dolores Egues Saizar (1928) Lucia Egues Saizar (1925) Berastegi

    Errazionamendu garaian ez zegoen ogirik. Euren etxean ez zegoen taloa jateko ohiturarik, baina errazionamendu garaian hasi ziren egiten. Garai batean ezkutuan joan behar izaten ziren errotetara irina egitera. Aresoko errotara joaten ziren. Inguruko asto batek errotarako bidea omen zekien eta denek asto hura nahi izaten zuten.

  • Dolores Egues2 Etxean bildu ezindako besteko "kupoa"

    Dolores Egues Saizar (1928) Lucia Egues Saizar (1925) Berastegi

    Kalekoek okerrago pasa zuten gerra ostean, errazionamendu garaian; baserrian beti izaten zen zerbait jateko. Sasoi batean etxeko jeneroa entregatu ere egin behar izaten zen eta bildu ezindako baino kupo handiagoa jarri zietela gogoan dute.

  • Xinfo Iparragirre Gerraostean goserik ez pasatzeko egindakoak

    Xinfo Iparragirre Intxaurrondo (1932) Berastegi

    Gerraostean goserik ez zuten pasa, baina olioarekin arazoak izaten zituzten. Haren ordez, seboa erabiltzen zuten, baina hori ere jende askok bilatzen zuenez, urria zen. Errotara ezkutuan joaten zen etxeko artoa jan ahal izateko. Txerria ere hiltzen zenez, goserik ez zuten pasa. Kaletik jendea gustura joaten zen baserrietara lanera zerbait jatearen truke.

  • Simona Azpiroz Gerra ostean lurren jabe, baina ezin haiek erabili

    Simona Azpiroz Nazabal (1926) Bixente Saizar Ugartemendia (1926) Berastegi

    Aita hil zenean, ama alargun gelditu zen 6 ume txikirekin. Anai-arreba bakoitzak zer egin zuen azaltzen du. Bixente baserrian gelditu zen, baina lurrak maizterrei emanak zizkien. Horregatik, gosea pasatzea ere tokatu zitzaien. Aurrera atera ahal izateko nola moldatu ziren azaltzen dute.

  • Simona Azpiroz Gerra ostean nola moldatzen ziren janaria lortzeko

    Simona Azpiroz Nazabal (1926) Berastegi

    Gerra ostean, gosea zen garaian, ogia jateko eta janaria lortzeko nola moldatzen ziren Bixenteren eta Simonaren familiak kontatzen dute.

  • Berastegi tertulia Pakito soinu-jotzailea

    Mahai-ingurua Berastegin () Berastegi

    Pako Olaetxeari buruz (Pakito) hitz egiten dute: txikia, polita, soinu-jotzaile ona, berezko grazia zuena. Haren gurasoak eta anaia nolakoak ziren eta Pakitok gose garaian zer jaten zuen kontatzen dute. Gosea zegoenean, elkarrizketatuek zer jaten zuten aipatzen dute.

  • Berastegi tertulia Errotak eta kontrabandoa

    Mahai-ingurua Berastegin () Berastegi

    Batzuek trena kontrabandorako erabiltzen zuten, irinez betetako zakuak bidaltzeko. Izan ere, garai hartan lan gutxi zegoenez, ogia nola edo hala lortu behar izaten zuten. Garai hartan, ez zuten uzten garia errotara eramaten. Aresoko errota ona omen zen. Errotak gaur egun zer egoeratan dauden aipatzen dute.

  • Florentzia Azpiroz Errazionamenduan nola moldatu ziren

    Florentzia Azpiroz Nazabal (1924) Berastegi

    Gerraostean errazionamendua egoten zen. Dendara joaten ziren tokatzen zitzaien janaria jasotzera. Errazionamenduko ogia, hala ere, ez zuten denek jasotzen eta nola-hala moldatzen ziren hura lortzeko. Beraiek ez zuten goserik pasa, lurrak ematen zien janariarekin nahikoa baitzuten. Lurra lehen garbiagoa eta osasun hobekoa zen. Etxeko janaria entregatu egin behar izaten zuten.

  • Florentzia Azpiroz Errotak itxita zeudeneko garaia

    Florentzia Azpiroz Nazabal (1924) Berastegi

    Gerra ostean zer errotatara joaten ziren azaltzen du. Errotari batzuei buruz hitz egiten du. Errotak zigilatuta egoten ziren gauez, inork han lanik egin ez zezan.

  • joaquin arizaga Biriatun kontrabandoa beti

    Joaquin Arizaga (1929) Biriatu

    Biriatun beti izan da kontrabandoa: kafea, txokolatea, txahalak... Beraiek ere aritu izan dira kontrabandoan ardoarekin, arroparekin...

  • joaquin arizaga Portugesak pasatzeko kontrabandoa

    Joaquin Arizaga (1929) Biriatu

    Jende-kontrabandoa bazen lehen, portuges asko pasatzen ziren. Kontrabando mota hori antolatuta zegoen, baina ez zuen ospe ona. Kontrabandotik ez dira aberastu izan. Muga guztietan egon izan da portugesen kontrabandoa.

  • Elisa Kalzada Gerraosteko gosearen eta beldurraren ondorioak

    Elisa Kalzada Ugalde (1929) Busturia

    Gerra bukatu zenean, 1939. urtean, egoera normalagoa zen. Hala ere, errotak zarratu zituztenez, gosea zen nagusi. Pare bat txerri etxe barruan hil zituzten beraienean, bestela hura ere entregatu behar zuten-eta garia eta beste hainbat gauza egiten zuten moduan. Badaezpada ere auzokoek ere ezin zuten jakin txerria hil zutenik. Buruan jota hiltzen zuten eta etxe barruan odolustu eta erre. Bere amari behin isuna jarri zioten. Josteko makina ere gordea zuten, errekisatu egin zituzten-eta.

  • Elisa Kalzada Ura 100 pezetatan olioa zelakoan

    Elisa Kalzada Ugalde (1929) Busturia

    Gerraostean estraperlo asko zegoen. Behin bere ama Atxurin trenaren zain zegoela, andre batek olioa 100 pezetatan saldu zion. Baina etxean konturatu ziren barrukoa ura zela.

  • Elisa Kalzada Mundakako erregaterak

    Elisa Kalzada Ugalde (1929) Busturia

    Itsasoz jenero asko ekartzen ei zuten estraperloan eta asko aberastu egin zirela dio. Mundakatik bi andre erregatera baserriz baserri joatean ziren indaba-era erostera gero beraiek saltzeko. Baina Sukarrietan, "Katie" esaten dioten tokian, herri batetik bestera pasatzerakoan ordainduko beharreko zerga ordaindu behar izaten zen eta hura saihesteko basotik joaten ei ziren otzara buruan hartuta.

  • 1355 Gari-jotzea; errota etxean

    Angel Osa Martija (1934) Deba

    Soroan lan ugari egiten zuten; patata ereiten zuten, besteak beste. Garia ere egiten zuten. Garia jotzeko makina bazuten hiru baserriren artean sozio erosita. Gari-jotzeko egunean auzotarrak elkartu eta bost orduz aritzen ziren. Errota etxean zuten eta kontrabando garaian auzorako irina egiten zuten bertan. Baina behin isuna jarri eta errota itxiarazi egin zieten.

  • Roxita Azurza Beheko sua; gerra ostean, boniatoa

    Roxita Azurza Insausti (1922) Donostia

    Beheko sua nolakoa zen: neskamea, lurrezko eltzeak, laratza. Bakoitzak bere plateretik jaten zuen. Gerra ondoren boniatoa erosten zuten Antiguan. Errazionamendua.

  • Roxita Azurza Errazionamendu kartila

    Roxita Azurza Insausti (1922) Donostia

    Errazionamendua, ezer baino hobeto. Kartila bakarra, familiako. Kupoiak.

  • 1403 Erbesteratutako haurrak

    Jabier Amunarriz Andonegi (1924) Donostia

    5.000 haur joan ziren itsasontzian kolonietara, guraso gabe. Arreba baten seme-alabak Belgikara joan ziren. Baina miseria gerraostean etorri zen, errazionamendua. Gosea. Eskerrak aita iaioa zela arrantzan.

  • 1403 Makiak

    Jabier Amunarriz Andonegi (1924) Donostia

    Europako gerra bukatu ondoren, makiak ibili ziren. Nafarroako kontrabandistak eta Oiartzungoak.

  • 1508 Gose garaia

    Joxe Antonio Bereziartua Elustondo (1929) Juantxo Bereziartua Elustondo (1924) Donostia

    Goserik ez, baina aserik ere ez. Zortzi urtetik 22ra nahiko ogirik ez zuen izan etxean Joxe Antoniok. Jendeak gosea pasatu zuen, baserrian patata eta babarruna bazuten. Txerria. Txekorra parte eman gabe nola hil zuten. Arrazionamendua. Kategoriaren arabera, arrazioak ezberdinak. Kupoiak, kartila. Edozein dendatara. Egian hiru denda zeuden.

  • TXILARDEGI Bilbora ikastera; politikarako harra piztu zitzaion

    Jose Luis Alvarez Enparantza (1929) Donostia

    Pianoa ikasteko gogoa zuen, baina aitak ez zion utzi. Ingeniaritza ikasi zuen, Bilbon. Errazionamendu kartila zuten. Emakume batzuek estraperloko ogia saltzen zuten. Politikarako kezka 17 urterekin piztu zitzaion. Ekin taldea. Kartzelako egonaldiak. Martutene.

  • 1511 Gose garaia, gerraostean

    Jokin Muxika Lasa (1932) Donostia

    "Rurales" izeneko munizipalak Urgullen zebiltzan. Zapata garbitzaileak tabernaz taberna ibiltzen ziren. Kaleko saltzaileak. Gose urteak ziren, eta edozein gauza erosten zen. Diruarekin ere ez ziren gauzak lortzen askotan. Senitarteko batzuen bidez olioa nola lortzen zuten. Estraperloko kontuak. Razionamendua eta ilarak.

  • 1511 Gobernuak tabernariei jarritako zergak

    Jokin Muxika Lasa (1932) Donostia

    Auxilio Socialera joaten zen jendea, bazkaltzera, Mirakruz kalera. Tabernei kartoizko txartelak ematen zizkieten, dirua eskatzeko harako. Pilarreko basilikako lurra ere Euskal Herriko tabernariek ordaindutakoa ei da. Eskubitar zintzoak ere bazirela dio; koronel mozkorraren pasadizoa.

  • 1512 Gerraosteko gosea

    Jose Inazio Urdanpilleta San Sebastian (1913) Donostia

    Gerraosteko errazionamendua. Ogi txarra eta boniatoak.

  • Margari Aizpurua Errezionamenduko ogi gogorra

    Margari Aizpurua Lete (1923) Donostia

    Bere amak diruari asko begiratzen zion, guztiz beharrezkoa zen hori egitea. Errazionamendua miseria zela dio. Eskerrak taloarekin konpontzen ziren; izan ere, ogi gogor eta beltz hura norbait jo eta begia ateratzeko modukoa zela dio. Francok ederki izorratu gintuela gaineratzen du.

  • Juan Joxe Azkue Errazionamendua

    Juan Joxe Azkue Iarza (1938) Seberiana Azkue Iarza (1932) Donostia

    Seberianak ezagutu zituen errazionamenduko kartilak. Goserik ez zuten pasa, baina lekaleak ez ziren beste zerbait jateko gogoz egoten ziren. Txokolate ontza bat izaten zuten, bi lagunentzat, "La taza" txokolatea.

  • Juan Joxe Azkue Garirik ez, artoa ugari

    Juan Joxe Azkue Iarza (1938) Seberiana Azkue Iarza (1932) Donostia

    Aieten gari ereiterik ez zuten ezagutu, bai ordea arto ereitea. Artoa eta babarruna elkarrekin ereiten zuten, babarruna eurek jateko eta artoa animalientzat. Taloak egiteko ere erabiltzen zuten artoa, gerra garaian ogi gutxi izaten baitzen. Astegunetan babarrunak jan ohi zituzten, igandetan, berriz, garbantzuak haragi egosiarekin.

  • Juan Joxe Azkue Donostiara arrain bila

    Juan Joxe Azkue Iarza (1938) Seberiana Azkue Iarza (1932) Donostia

    Arraina Donostiatik eramaten zuten etxera. Otarrak buruan hartuta Añorgaraino joaten zen jendea, arraina eramanez. Ogia, azukrea eta abar estraperloan erosten zuten, gatza ez, nahikoa bazelako.

  • Inaxi Altuna Etxez etxeko saltzaileak eta eskekoak

    Inaxi Altuna Etxeberria (1941) Donostia

    Etxez etxe ibiltzen ziren kinkileroak. Zinkezko ontziak eta guardasolak konpontzen. "Burutea". Ezti saltzailea. Eskekoak. Arantzazuko fraideak.

  • Juan Zamora Errazionamendu garaia: gutxi eta txarra

    Juan Zamora Malkorra (1924) Donostia

    Donostian erosten zuten jatekoa, olioa eta. Errazionamendua, gutxi eta txarra. Ogirik ez, taloa egiten zuten artoarekin. Kontrabandoa. Babarruna, baserrian beti bazen zerbait. Txerria hiltzean, koipea. Tranpak: bat deklaratu eta bi hil.

  • Juan Zamora Gerra, gerra ostea eta Francoren garaia

    Juan Zamora Malkorra (1924) Donostia

    Hamabi urte zituen gerra hasi zenean. Ez ziren mugitu. Nola hasi zen. Erreketeak Donostiara sartu zirenean, askok alde egin zuten. Gerra ostean, gosea. Soldadu eramandakoek bizimodu gogorra. Euskara debekatuta. "Hable en cristiano".

  • Amale Arzelus Bueltan, San Jeronimo kalera; irakasle

    Amale Arzelus Arrieta (1924) Donostia

    Bueltan, etxerik ez; alokairuan zeuden aurretik. San Jeronimo kalera joan ziren bizitzera, osaba-izebekin. Gose garaia, errazionamendua. Ama maistra zen; bera ere frantsesa irakasten hasi zen, etxean.

  • Manuel Urrestarazu Gerra eta gerraostea

    Manuel Urrestarazu Iradi (1928) Donostia

    Gerra hasi zenean, etxetik ikusi zuen Irun nola txikitu zuten. Irundarrak ziren etxeko jabeak, eta laguntzera joan ziren. Don Salbador Olazabal. Gose garaia zen, eta zapiarekin joaten zen antxoa bila portura. Beraiek baratzean botatzen zuten antxoa, eta baziren hura batzen ibiltzen zirenak ere.

  • Manuel Urrestarazu Errazionamenduko tabakoa

    Manuel Urrestarazu Iradi (1928) Donostia

    Errazionamenduko tabakoa. Aita erretzailea zen eta Aieteko apaiza ere bai.

  • Mirentxu Agote Gerraostean jatekoa nola ezkutatzen zuten

    Mirentxu Agote Aramendi (1933) Donostia

    Gerraostean ez zuen goserik izan Mirentxuk. Azukrea, olioa, kontserba-latak... nola ezkutatzen zituzten azaltzen du.

  • Mirentxu Agote Errazionamendua eta tabernak

    Mirentxu Agote Aramendi (1933) Donostia

    Errazionamendu txartelarekin dendara joan eta bertan jasotzen zuten zegokien jeneroa. Etxe inguruan beti izan dituzte taberna eta dendak. Emakumeak ez ziren tabernetara sartzen.

  • Xabier Isasti Udan Hernanira eta 17 urterekin okin

    Xabier Isasti Etxeberria (1928) Donostia

    Aita donostiarra zen, eta ama Hernaniko Lastaola baserrikoa. Hara joaten zen udan. Ganadua uztarrian lotzen, segan... denetik ikasi zuen. Gero okin lanetan hasi zen, 17 urterekin; gose denbora zen. Etxerako egunero kilo bat ogi har zezaketen okinek. Zabaleta kalean zegoen okindegia, Grosen; orain Casa Galizia da. Ormazabal zen nagusia. Errazionamenduko ogia nolakoa zen. Errotak prezintatu egin zituzten; Nafarroara joaten ziren, gauez, Lastolatik.

  • Xabier Isasti Gose garaia

    Xabier Isasti Etxeberria (1928) Donostia

    Gose garaia. Ama negarrez, ez zuelako umeei zer eman. Seboa hartzeko ilaran. Oliorik ez zegoen. Babarrunari esnegaina botatzen zioten. Esnea partitzen ere ibili zen izebarekin, etxez etxe, txantxilarekin.

  • 15537 Gerraostean, ogia txarra

    Tere Arregi Altuna (1929) Donostia

    Gerraosteko gosea. Errazionamenduko ogiarekin gogoratzen da. Amak ez zuen kontrabandoko jakirik nahi izaten. Bi anaiak gudara joan ziren eta ahizpa zaharrena moja. Aitak funeraria batean egiten zuen lana; gauez ere joaten zen, deitzen bazioten.

  • 15537 Ama jostuna zen

    Tere Arregi Altuna (1929) Donostia

    Ama jostuna zen. Etxerako josten zuen batik bat. Tela denda asko zeuden. Gerraostean tela falta izan zen, gero ez.

  • Pepi Berasategi Gerraostean goserik ez; arraina

    Pepi Berasategi Etxeberria (1935) Donostia

    Gerraostean goserik ez. Baratzea, oiloak, arrautzak, esnea bazituzten. Arraina eta haragia faltako ziren. Antiguako arrandegiak, lau. Antxoa, akula (aguja), txitxarroa.

  • Pepi Berasategi Kontrabandoko ogia; desagertutako baserriak

    Pepi Berasategi Etxeberria (1935) Donostia

    Kontrabandoko ogia, gose garaian. Baina kontrol handia zegoen. Errotak. Andrestegi inguruan zeuden baserriak aipatzen ditu: Berioazpi, Beriogain... auzokoak elkarrekin ibiltzen ziren. Mendira joaten zirenean, bakoitzak zerbait eramaten zuen: sagardoa, tortilla, intxaurrak...

  • pilar kortadi Plazara 'boniato' bila

    Pilar Kortadi Lasa (1927) Donostia

    Gerra garaian, San Markosetik botatzen zituzten tiroak kuartelera, Loiolara. Familia osoa plazara joan ohi zen ilaran amaren atzetik, errazionamentuko ogi bila, 'boniato' bila. Artoa eta babarruna izkutuan gorde behar izaten zuten, ez errekisatzeko.

  • 1541 Estraperloa eta errazionamendua

    Maria Lourdes Lasarte Dorronsoro (1926) Donostia

    Gerraosteko estraperloa. Haragia eta ogia, jatetxerako, trenez. Arriskua zegoen harrapatzeko, baina beste erremediorik ez zuten. Ezkondu zenean, errazionamendua zegoen, eta kupoiekin ibili ziren hoteletan ere, kartilarekin. Andaluziara joan ziren.

  • 1542 Errazionamenduko jeneroa zuten dendan

    Patxi Sansinenea Azurmendi (1935) Donostia

    Bere amak Antiguan janari-denda zuen. Patxik bertan ezagutu zuen errazionamendua. Kupoia "abastos"en entregatu behar izaten zuten, Okendo kalean zituen gobernu zibilak bere bulegoak eta baita "abastos" ere.

  • 1542 Estraperlokoa jeneroa salgai

    Patxi Sansinenea Azurmendi (1935) Donostia

    Estraperloko ogi zuria saltzen zuten amaren dendan, gerraosteko errazionamenduko ogia beltza eta gogorra baitzen. Leku desberdinetatik ekartzen zuten ogi hori eta Bretxan ere saltzen zuten. Estraperloko olioa ere bazuten, ohikoa zen hori. Patxik ez zuen gosea ezagutu, ezta Zegaman ezta Antiguan ere.

  • 1542 Soldata kobratutakoan ordaindu dendetako zorrak

    Patxi Sansinenea Azurmendi (1935) Donostia

    Langile jendeak ere orokorrean ez du uste gosea pasa zuenik, nahiz eta denek ez izan jateko dirurik. Jendeak soldata kobratzerakoan ordaintzen zituen zorrak, dendetan zorrak izatea ere normala baitzen eta bakoitzak bere kartilla zuen dendan. Antiguako emakumeak etxeko batarekin eta zapatilekin irteten ziren erosketak egitera.

  • 1542 Gerraosteko gosea arrantzaleek arindu zuten

    Patxi Sansinenea Azurmendi (1935) Donostia

    Gose garaian arrantzaleek asko lagundu zuten. Jendea kaira joaten baitzen arrain bila eta arrantzaleek sobran zutena ematen zien.

  • 1542 1959ko krisian katu guztiak jan zituzten Antiguan

    Patxi Sansinenea Azurmendi (1935) Donostia

    1959an krisi handia zegoen. Etxeetako patioak arrain hondarrekin beteta zeudenez, katu asko zebilen. Baina 1959ko urte hartan, katu guztiak desagertu ziren, sagardotegietan jaten zituzten-eta. Antiguako askok ezin dute esan ez duenik katua jan. Jendeak bere bizimodua larri, baina ondo pasatu duela dio.

  • 1553 Ogia estraperloan

    Patxi Mugerza (1936) Donostia

    Sei senide ziren, bost mutiko eta neska bakarra. Jatekoa lortzeko estraperloan-eta ibili ohi ziren. Ogia lortzeko ere lanak izaten zituzten, Grosen baziren hainbat emakume erdi izkutuan ogia saltzeaz arduratzen zirenak, eta haiei erosten zieten.

  • 1553 Ekonomato militarra

    Patxi Mugerza (1936) Donostia

    Groseko azokan saldu ohi zuten, besteak beste, estraperloko ogia. Polizia etortzean, korrika alde egin behar izaten zuten. Donostian ekonomato militar bat ere bazen ordea, eta dirua eta kontaktuak izanez gero, olioa eta beste hainbat elikagai eskuratzeko aukera izaten zen.

  • 1553 Igogailu fabrikan

    Patxi Mugerza (1936) Donostia

    Aitak igogailuen fabrikan egiten zuen lan. Francoren fabrika militarizatzeko eskariari uko egin izana gogotik ordaindu zuten. Piezak lortzeko, benetako estraperlistengana jo behar izaten zuten.

  • 1553 Gerra aurreko automobilak

    Patxi Mugerza (1936) Donostia

    Garai hartan kotxe askorik ez zen ibiltzen, eta gehienak zaharrak ziren, gerra aurrekoak: Citröen, Fiat... Kontrabandista baten istorioa ere kontatzen du Patxik.

  • 1554 Donostiako kofradia, gose urteak asetuz

    Manuel Oliden Kortajarena (1941) Donostia

    40. hamarkadako urteak gose urteak izan ziren. Arrain asko zegoen garai hartan eta jendea arrantzaleei esker bizi zen. Kofradiak gosea kendu omen zion donostiar herriari. Jendea zapiekin gerturatzen zen portura, eta pare bat kilo arrain eramaten zituen etxera. Plastikozko poltsak sortu zituztenean, ordea, 4-5 kilo sartzen zirenez bertan, debekatu egin behar izan zuten kofradian arraina dohan banatzea.

  • 1554 Arrain saltzaileak

    Manuel Oliden Kortajarena (1941) Donostia

    Emakume asko, kalderak antxoaz bete eta alde zaharreko iskinetan jarri ohi ziren, antxoak saltzen. Baita beste auzoetan ere. Gerraostean ez zegoen dirurik, eta merke saldu ohi zituzten.

  • 1555 Gerra ostean goserik ez

    Pedrotxo Urizberea Emazabel (1922) Donostia

    Emaztea Kaikoa zen, baita haren gurasoak ere. Amak estraperloan erosten zituen jan-edanak. Ez zuten goserik izan arrain asko harrapatzen zuten eta. Gurasoek euskaraz egiten zuten beti, baina beraiek anai-arreben artean erdaraz asko egiten zuten. Abertzaleak ziren.

  • 1558 Beizamara irin bila

    Jon Ezeiza Areitioaurtena (1936) Donostia

    Beizamakoa zen aita, eta irin bila joaten ziren. Estraperloa. Aitak maletinean ekartzen zituen babarrunak, arto-irina... Aia egiten zuen, ogia ere bai etxean amak. Sukaldari ona zen.

  • 1559 Gerraostean, janari urritasuna

    Martina Alava Zumalakarregi (1922) Donostia

    Gerraosteko gosea eta errazionamendua. Berak ez zuen goserik pasatu. Denda utzi egin zuen amak. Estraperloarekin dirua egin zuten batzuek, baina ama ez zen zalea. Olioa falta zen: olio litroa hogei duro ordaindu zuen amak. Maskorrak eta arroz esnea jaten hasi zen jendea. Errazionamenduko ogia oso txarra zen, horia eta gogorra.

  • 1559 Gerraosteko errazionamendua

    Martina Alava Zumalakarregi (1922) Donostia

    Beraien esnezaleak anaiak zeuzkan Rezola lantegian lanean. Haiei errazionamendua ematen zieten, eta esnezaleak prezio berean saltzen zion arroza amari, beraiek soberan zutelako.

  • 1560 Osabak ekarritako irina

    Mariasun Elosegi Kortadi (1925) Donostia

    Gerraostean nola elikatzen ziren. Osaba bat morroi zegoen errota batean, eta taloa egiteko irina ekartzen zien. Taloa, esnea, aza... jan ohi zituzten. Ama zaku patata batekin etxeratu zenekoa kontatzen du. Jendea ogiarekin estraperloan ibiltzen zen: "trenean etorri eta ogia botatzen zuten, eta jendea zain egoten zen zakuak hartzeko". Ama Donostiara joaten zenean arraina erosten zuen: txitxarroa eta bakailaoa ohikoak izaten ziren.

  • 1576 Gerra eta gerraostea: uzta entregatu behar

    Joxe Aierbe Iraola (1934) Donostia

    Gerrako oroitzapenak. Sanatoriora eraman zituzten, eta eskaileretan pasatu zuten gaua. Etxean ere sartu ziren balak. Ukuilutik txekorra eraman zieten. Egunero babarrunak, igandetan garbantzua. Patata, babarruna entregatu beharra gobernuari.

  • 1576 Errazionamendua eta errotara joan behar

    Joxe Aierbe Iraola (1934) Donostia

    Errazionamenduko kartilarekin joaten zen, San Martingo plazan. Olio gutxi. Urte gogorrak. Egunero taloa, eskolara joan aurretik. Errotara hirin bila, artoarekin. Astorik ez zuten.

  • 1577 Gerra ostean mugimendu industriala

    Kontxita Beitia Oiarbide (1940) Donostia

    Luzuriaga lantegiak bizitasun handia ematen zion herriari. Langile asko ziren eta giroa sortzen zen herrian. Gerra ostean mugimendu industrial handia sortu zen. Aurretik, miseria zegoen herrian.

  • 1580 Errazionamendu garaia

    Miren Josune Tolaretxipi Lizarralde (1926) Donostia

    Gerra ostea. Olio falta. Irinen fabrikan egiten zuen lana aitak, eta okindegira eramaten zuten. Urnietako esnezalea. Errazionamenduko ogia eta txokolatea. Groseko txokolate lantegia.

  • 1580 Hautsekin egindako tortilla

    Miren Josune Tolaretxipi Lizarralde (1926) Donostia

    Babarrunak eta berdura jaten zen asko. Arroza. Arrautzak. Tortilla bejetala, hautsekin egindakoa, gerra ostean. Olioaren ordezkoa.

  • 1582 Gose garaia

    Miren Iparragirre Alkorta (1934) Joxepa Iparragirre Izagirre (1934) Donostia

    Joxepak-eta gose ikaragarria pasatu zuten, Mirenek-eta ez hainbestekoa. Pikuekin ogia egiten zuten, turroi antzekoa. Sardina zaharrak, erdibana, meriendatzeko. Txokolatea ere, ontzaren erdia. Esnegainak jaso, eta ogian jarri. Gabon egunean, arrautza patata frijituekin. Ez zegoen gaurko aukerarik. Bederatzi-hamar ziren mahaian, Joxeparen etxean, eta ogi xerrak pixkanaka jaten zituzten, pastela bezala. Bakoitzak bere platera zuen.

  • 1582 Estraperloa eta arrazionamendua

    Miren Iparragirre Alkorta (1934) Joxepa Iparragirre Izagirre (1934) Donostia

    Gerraosteko estraperloa. Oriora joaten ziren olio bila. Joxe Luisek kontatu du olioa nola eramaten zuten autobusean, eta behin hautsi egin zitzaiela. Oiartzunen azukrea ere bai. Arrazionamenduko kartila. Taloa. "Morokilloa". Artoa nola txikitzen zuten. Bi erreal litro esnea.

  • 1583 Goserik ez zuten pasatu

    Maritxu Olabiaga Etxabe (1915) Donostia

    Gerraostean goserik ez zuten pasatu, amak dirua bazuelako. Beheko andreak itxurak egiten omen zituen, goseak zeudela, eta udaletxeak ematen zien jana egunero. Hasieran ez zegoen errazionamendurik. Gero bai, eta lentejek zomorroak zituzten.

  • 1584 Gerra eta gosea

    Agustin Lasarte Beraza (1930) Donostia

    Gerra hasi zen urtean, 1936an hasi zen eskolan Agustin, Igarako eskolan. Eskolatik entzuten zuten nola erortzen ziren bonbak. Familian goserik ez zuten pasa, baserrian beti bazen zer jana, baina errazionamendua zela-eta inguruan gosea pasa zuen jendeak.

  • 1584 Bost senideko familia

    Agustin Lasarte Beraza (1930) Donostia

    Aita ez zen feria zalea. Agustin bizikletaz joaten zen eskolara, anaia berriz, mekaniko lanetan aritzen zen eta motorrean ibiltzen zen aurrera eta atzera. Amak ematen zion gasolinarako dirua, pezeta bat balio zuen litroak, estraperloan. Bost senide ziren guztira, horietarik bi gazterik hil ziren.

  • 1585 Gose garaia

    Pakita Anabitarte Guruzeaga (1920) Donostia

    Errenteriara joan ziren errentan, eta han arrazionamendua astean behin izan beharrean hamabostean behin zen. Intxaurrondora joaten jarraitu zuten, horregatik. Ogia oso txarra zen. Arraina nola lortzen zuten. Trikimailuak: ereiteko patata erosten zuten, baina jateko. Tranbian joaten ziren. Boniatoak eta zomorrodun garbantzuak.

  • 1586 Gosea eta errotara gauez

    Pedro Mari Lizarazu Garmendia (1925) Donostia

    Aita arrantzan ere aritzen zen arroketan. Gose asko pasatu zuten. Artoa esnetan egosita jaten zuten: morokila. Aiaraino joaten ziren irin bila errotara. Astoz eta gauez joan behar izaten zuten.

  • 1586 Soldadutzan estraperloan

    Pedro Mari Lizarazu Garmendia (1925) Donostia

    Pedro Mari gustura egon zen soldadutzan. Nafarroako Auritzen eta Zugarramurdin egon zen. Zugarramurdin zegoela ez zutenez dirurik estraperloan ibili zen olioarekin. Mugaz bestaldean olio-litroak sei ogerleko balio zituen eta Donostian 16 ogerleko. Fraidea zen olioa saltzen zuena. Zugarramurditik Sarara joaten zen eta harantz pattarra eta ardoa eramaten zituen; handik bueltan, sakarina eta olioa. Gauez aritzen zenez estraperloan, sarritan egunez egin behar izaten zuen lo, kapitainak bazekien zertan zebilen-eta.

  • 1586 Soldadutzan estraperloan, zerbitzutik libre

    Pedro Mari Lizarazu Garmendia (1925) Donostia

    Soldadutzan Zugarramurdin zegoela, estraperloan aritzen zen. Gauez aritzen zenez estraperloan, sarritan egunez egin behar izaten zuen lo. Bertako baserri batean ere aritzen zen baserriko lanetan eta egunez zerbitzutik libre egoten zen, kapitainak bazekien zertan zebilen eta. Zerbitzutik libre eta nahi beste haragi janez, han etxean baino hobeto zegoela dio. Hiru hilabetez egon zen han.

  • 1587 Errazionamendua gerraostean

    Angela Alberdi Arrillaga (1936) Antonina Alberdi Arrillaga (1925) Donostia

    Angelak gustura jaten zuen boniatoa, Antoninak ez. Gerraosteko garaiak gogoan dituzte biek, errazionamenduko kontuak, eta abar. Nahi zutena jaterik ez zuten arren, goserik ez omen zuten pasa.

  • 1589 Miaketa eta beldurra

    Ana Etxaide Itarte (1936) Donostia

    Bere anaia Jon kartzelan izan zen aldizkari batzuk zabaltzeagatik. Miaketa egitera etorri ziren etxera behin. Beldurrez izaten ziren etxean miaketa gehiago izango ote zituzten, baita etxean zuten elikagai biltegitxoagatik ere, ezkutuan ekarritakoak izaten baitziren.

  • 1589 Errazionamenduarekin ogi gutxi

    Ana Etxaide Itarte (1936) Donostia

    Ogia etxean egiten zuten. Irina zahiarekin nahasten zuten astebarruan eta igandetan ogi zuri-zuria jaten zuten. Errazionamenduan hiru kartilla mota zeuden eta beraiek lehen mailakoa zuten eta ogi gutxiago jasotzen zuten.

  • 1606 Ama etxeak garbitzen; gerraosteko miseria

    Mertxe Uranga Uranga (1937) Donostia

    Diru gutxi zuten. Umetan, platanoak erosteko ilaran egoten ziren. Ama portera zen, eta eraikineko garbiketak egiten zituen, baita etxeetakoak ere, bodegan bizitzearen truke. Elizaran moja eskolan ibili zen, eta eskolara joan aurretik errazionamendu bila joaten ziren. Biteri kalean pobreei jaten ematen zieten, eta hara ere joaten ziren.

  • 1606 Baserritik ekartzen zuten jatekoa

    Mertxe Uranga Uranga (1937) Donostia

    Guraso biak baserritarrak ziren, eta jatekoa ekartzen zuten handik, Azpeitiatik eta Zestoatik. Kontrabandoa zen, eta Urolako trenean ekartzen zuten. Amak trenbidera botatzen zuen paketea, eta bila joaten ziren. Goserik ez zuen pasatu. Inbidia bai, ikaskide batek eramaten zuen ogitartekoari begira.

  • 1606 Olio botila puskatu zitzaienekoa

    Mertxe Uranga Uranga (1937) Donostia

    Errazionamendua. San Jeronimo kaleko denda batera joaten ziren erostera. Olio botila puskatu zitzaien, eta asko ordaindutakoa zenez, beldurrez joan ziren etxera.

  • 1610 Goserik ez

    Anttoni Arrondo Rivas (1929) Maritxu Arrondo Rivas (1930) Donostia

    Gerra garaian eta gerraostean etxean zutenarekin posible zuten bizitzea eta hortik jatea. Fruta ere ugari zuten.

  • 1612 Gosea eta hotza, gerraostean

    Itziar Arzelus Arrieta (1928) Donostia

    Gerraosteko gosea. Errazionamendua. Ogia txarra eta babarrunak olio gabe. Zabalo medikuak jateko esan zion. Amak ogi truke ematen zituen eskolak. Hotza egiten zuen etxean, eta salamandra berogailua jarri zion amak gelan. Txokolaterik ez zuen inork.

  • 1613 Goserik ez, gerraostean

    Ramon Labaien Sansinenea (1928) Donostia

    Goserik ez zuten pasatu Saran eta Donibanen; bueltan ere ez, izeba-osaben etxean. Estraperloa. Patata landatzen zuten Saran. Txerria ezin hazi. Zugarramurdiko eta Sarako bentak. Ardoa, olioa.

  • 1613 Mugalariak eta kontrabandistak

    Ramon Labaien Sansinenea (1928) Donostia

    Pilotu aliatuak bestaldera pasatzeko sarea. Gestapokoek nola garbitu zituzten andre-gizon batzuek, desertore almeniarrak gordetzeagatik. Aduanero austriarrak. Berara dantzara. Kontrabandisten meza, 04:00etan.

  • 1613 Kontrabandoa I. Mundu Gerran eta ondoren

    Ramon Labaien Sansinenea (1928) Donostia

    Kontrabandistak, hegoalde zein iparraldekoak. I. Mundu Gerran mandoak pasatu zituzten armadarentzat. Gero, pieza mekanikoak, enkajeak... pisu gutxiko eta balio handiko gauzak.

  • 1614 Gerraosteko gosea

    Joxepa Arrillaga Mendiluze (1922) Donostia

    Bizimodu aldaketa gerra ondoren: gosea. Ogi gutxi zuten. Artua esnearekin egosten zuten, baina artua ere entregatu behar izaten zuten. Patata eta babarruna ere bai. Errotak itxita egon ziren; mailuarekin jotzen zuten artoa. Garirik ez da izan sekula inguruetan.

  • 1607 Gose-denboran artoa erreta

    Antonio Zendoia Garmendia (1931) Donostia

    Artoa taloa eginda jaten zen. Bestela, egosi eta morokila jaten zuten esnearekin. Gose-denboran artoa erreta ere jan izan zuen.

  • 1616 Artoa ezin ehotu; morokila esnearekin jan

    Benantzia Iraola Arruti (1923) Donostia

    Arto asko ereiten zuten oiloentzako. Oiloek ez zuten beste ezer jaten, ez pentsutik ez ezer. Talo gutxi jan zuten beraienean, miseria handia zegoen eta makina txiki batean txikitzen zuten artoa morokila egin eta esneari hura botatzeko. Esne gutxi gastatzeko esnea egosi ostean hori botatzen zioten.

  • 1616 Meta barruan ezkutatutako babarruna usteldu zitzaien

    Benantzia Iraola Arruti (1923) Donostia

    Artoa eta babarruna estatuari entregatu behar izaten zitzaion. Garoa itsaso ondotik ekartzen zuten, behiei lo egiteko ohea egiteko. Beraiek meta barruan ezkutatu zuten babarrunez beteriko kutxa bat. Baina ura sartu eta dena usteldu zitzaien.

  • 1616 Oliorik ez eta irina ere gutxi

    Benantzia Iraola Arruti (1923) Donostia

    Gerra ondorenean bizimodua asko aldatu zen. Dena kentzen zieten eta jateko errazionamendua zuten. Ez zuten oliorik eta esnearen esnegaina erabiltzen zuten. Orduan ez zuten uste inoiz lehengora bueltatuko zirenik. Bere amak Errotazarretik ogi pixka bat ekartzen zuen. Artoa ere Errotazarrera eramaten zuten irina egiteko, baina zati handia kentzen zien bertan. Horregatik hasi ziren etxeko makinarekin morokila egiten.

  • Bikondoa Gurelesa esnea

    Carolina Bikondoa Elizegi (1938) Donostia

    Lekaleak jaten zituzten gehiena. Errazionamendua gogoan du; poltsa hutsa bueltan eramaten zuten berriz. Azukrea eta olioa neurrira erosten zen. Gurelesa esnea saltzen zuten dendan.

  • Otaegitarrak Kupoak, errazionamendua

    Maria Jesus Otaegi Urrutia (1928) Donostia

    Kupoak zeuden, baina irina oso txarra zen. Errazionamendu kartila eta kategoriak. Gerraostean hasi zen gosea.

  • Pedro Illarreta Goserik ez, baina nahi beste ere ez

    Pedro Mari Illarreta Peñagarikano (1937) Donostia

    Errazionamendua, gose garaia. Pentsua eta algarrobak ere jan izan ditu. Katuak Muntora eramaten zituzten; izebak prestatzen zien untxia zelakoan. Bera-Beran taloak egiten zituzten. Aitak arrandegian egiten zuen lana, Pasaian.

  • Pedro Illarreta Estraperloko olioa eta ogi zuria

    Pedro Mari Illarreta Peñagarikano (1937) Donostia

    Babarruna. Eskolako fraideak eskatzen zizkion, garbantzu truke. Estraperloko kontuak. Olioa. Emakume ogi saltzaileak; bost pezetan. Ogiak jarrita gona barrenean. Anekdota: ogiz betetako furgonetari tiro egin zioten Aieten, geratu ez zelako. Soldaduak non egoten ziren lotan.

  • Pedro Illarreta Aiete ez zen ardi eta gari tokia

    Pedro Mari Illarreta Peñagarikano (1937) Donostia

    Ardirik ez zegoen Aieten. Bi-hiru baserritan egoten ziren, baina neguan bakarrik. Garia ereiteko ohiturarik ere ez; gerraostean jarri zuten, baina ez zen horitu. Errotara Hernanira. Kontrabandoa.

  • Pedro Illarreta Estraperloko kontuak eta "guardavino"-ak

    Pedro Mari Illarreta Peñagarikano (1937) Donostia

    "Guardavinos"-en lana. Kobratu egiten zuten. Iruñeko trenean etortzen ziren estraperlistak, eta zakuak botatzen zituzten. Babarrun zakua hartu zuen behin, baina aitak bueltan bidali zuen. Etxean hildako txekorrak ere ezkutuan eramaten ziren.

  • Bonifacio Alberdi Gerra osteko gosea; aitaren lanpostua

    Boni Alberdi Jauregi (1926) Donostia

    Gerra osteko gose garaia. Astigarragatik ekartzen zuten zerbait, baserrian lana egitearen truke. Ezkondu zenean, miseria. Azak. 1970ean aita hil zen, eta haren postua hartu zuen: Igeldoko urak.

  • Manoli Andonegi Ama, arrain saltzailea

    Manoli Andonegi Uranga (1922) Donostia

    Manoliren amak Bretxako goiko solairuan arraina saltzen zuen; arraina kaitik eramaten zioten azokara. Gerra denboran Donostiatik joan eta urtebetean postuari zegokiona ordaindu ez zuela eta, behean saltzen hasi zen arraina. Goiko postuan arrain handiak saltzen zituen; behean, berriz, txikiak. Jendeak oso ondo erantzun ziola dio.

  • Manoli Andonegi Jatekoa eta etxeko zereginak

    Manoli Andonegi Uranga (1922) Donostia

    Gerraostean, familikoen laguntza izan zuten. Zer jaten zuten kontatzen du. Etxeko zereginak amak eta izebak egiten zituzten. Manoli 15 urterekin lanean hasi zen.

  • JM Irizar Txerria urtero hiltzen zuten

    Joxe Mari Irizar Ansa (1940) Donostia

    Txerria urtero hiltzen zuten. Prozesua. Hoztutakoan, zatitu. Oliorik ez zen garaian, manteka. Errazionamendua. "Txerrimunik". Apaizari onena, solomoa. Orduko apaizak. Don Ramon Trueba.

  • Pepi eta Felix Faroleroak, serenoak eta guardak

    Felix Durandegi Lazkano (1937) Donostia

    Faroleroak eta gasezko farolak. Serenoak kalean eta guardak baserri inguruetan. Errazionamendu garaian, patata entregatu behar izaten zuten; konfiskatuta. Nora eramaten zuten.

  • Pepi eta Felix Estraperloko ogia eta emakume nafarrak

    Felix Durandegi Lazkano (1937) Donostia

    Estraperloa: Plazaolako trenean emakumeak etortzen ziren ogiarekin. Añorga Txikin jaisten ziren batzuetan, guardia zibilek ez harrapatzeko. Behin emakume bat belar pila batean sartu zen. Nafarroan libre zen ogia egitea, Gipuzkoan errotak itxita zeuden.

  • Pepi eta Felix Mugaz bestaldeko estraperloa

    Felix Durandegi Lazkano (1937) Donostia

    Beste estraperlo mota bat. Mugaz bestaldetik ezkutuan ekartzen zutena: piezak, puntillak, kristalezko galtzerdiak... Mendiz ekartzen zituzten gauzak. Elizondo inguruko jendea zen. Muga itxita zegoen.

  • Bernardo Anabitarte Errazionamendu garaiko kontuak

    Bernardo Anabitarte Ezeiza (1937) Donostia

    Altzara joaten ziren errotara. Irina. Etxean egiten zuten taloa. Goserik ez zuten pasatu. Errazionamendua. Tabakoa. Ogia.

  • JL Mendizabal 13 senitarteko etxean gose garaian

    Jose Luis Mendizabal Yarzabal (1935) Patxi Mendizabal Yarzabal (1927) Donostia

    Bost senideak, gurasoak, morroia, izebak, amonak, apopiloren bat... bizi ziren etxean, 13 bat. Gose urtetan ere denak bizi ziren elkarrekin eta jana gutxi zuten. Errenteriako gaileta-fabrikako gailetak saltzeko ardura zuen emakume baten etxera joaten zen beraien izeba gailetak eskatzera, horrelakorik ere ez zuten-eta. Izeba hori beraien aitonaren arreba bat zen.

  • JL Mendizabal Tranbiara saltatu kokoak hartzeko

    Jose Luis Mendizabal Yarzabal (1935) Donostia

    Pasaiako portutik merkantzia zekarren tranbia pasatzen zen auzotik. Gose garaian, koko asko zegoen zakuetan eta mutikoak bagoi gainetan jartzen ziren koko lehorrak jateko. Kokoa xaboi-lantegira eramaten zuten xaboia egiteko. Errazionamenduko ogia txarra eta urria zen.

  • Patxi Mendizabal Aitak "abastos"era jeneroa entregatu beharrean, dirua entregatu zuen

    Patxi Mendizabal Yarzabal (1927) Donostia

    Baserritarrek jeneroa entregatu beharra zuten "abastos"en. Bere aitari kantitate asko eskatu zien, baina etxean ere horren beharra zutenez, akordio batera heldu zen bertakoekin eta diruz ordaindu zuen.

  • JL Mendizabal Guardia Zibila tren-bidaiariak miatzen

    Jose Luis Mendizabal Yarzabal (1935) Patxi Mendizabal Yarzabal (1927) Donostia

    Estraperloko jeneroa trenean ere garraiatzen zuten. Eta trena beraien etxe ondoko zubitik pasatzen zenean, askotan ogi-zakuak-eta botatzen zituzten han, Pasaian Guardia Zibila egonez gero zain. Gero botatakoaren bila etortzen ziren. Guardia zibilek trenetako bidaiariek zeramatena miatzea normala zen. Behin beraien aitari 15 kilo babarrun kendu zizkieten.

  • Patxi Mendizabal Pasaiako portuko estraperloaren zain soldadua

    Patxi Mendizabal Yarzabal (1927) Donostia

    Pasaian Galiziatik egurra ekartzen zuten bapore batzuk zeuden. Tartean irina ere ekartzen zuten ezkutuan. Bertan zaintzen egoten zen soldaduak harrapatutako guztia kentzen zien.

  • ML Jaka Gerraosteko gosea

    Maria Luisa Jaka Legorburu (1935) Donostia

    Gerra ondoko kontuak. Gose handia zen eta amak ez zion uzten meriendarekin jaisten. Alaba bakarra zen, eta ez zitzaion jatekorik falta. Lizarra ondora joaten zen harri bila, eta artzainak mendira igotzen zituen; gazta ematen zioten eta etxeko txorizoa ere bai. Amak etxean egiten zuen xaboia.

  • R Gerra Errazionamendu garaia; estraperloa

    Ramon Gerra Zubillaga (1938) Donostia

    Gerraosteko errazionamendua. Bera joaten zen janari bila. Ogi beltza. 2. mailako kartila zuten. Bidean jaten zuen ogia. Estraperloko ogia ere izaten zen, zuria. Kamioiarekin ibiltzen zen osabak ere ekartzen zien ogia. Aitak Astigarragatik ekartzen zuena, ezkutatuta, "guardavinoek" ez harrapatzeko. Taloa egiten zuten, baina ez zaio gustatzen. Txokolatea ere zakarra zen.

  • Xabier Goenaga Olioa kontserba latetan estraperloan

    Xabier Goenaga Barrena (1937) Donostia

    Errazionamendu libreta gogoan du. Dendara zer iritsiko zain egoten ziren. Jatekoa bazuten. Estraperloko gauza asko erosten ziren: ogi zuria, azukrea... Izeba-osaba getariarrak zituen eta haiek kontserba latetan olioa ekartzen zieten. Inguruko baserrietatik ere lortzen zuten jatekoa.

  • Juanita Txintxurreta Babarruna entregatu behar

    Juanita Txintxurreta Ugalde (1932) Donostia

    Errazionamendu kartila. Babarruna eta artoa entregatu beharra. Olioa. Ogirik ez. Estraperloa. Goserik ez: aia, udare egosiak. Gizonak nola janzten ziren.

  • Ebaristo Aiestaran Estraperloa "Pamplonica"n

    Ebaristo Aiestaran Pikabea (1927) Maria Pilar Alkain Sarasola (1941) Kontxita Argote Altuna (1938) Donostia

    "Pamplonica"k estraperloko gauzak ekartzen zituen eta eskolatik ikusten zuten nola botatzen zuten karga. Emakume estraperlistak gona zabalekin eta erabat gizen ikusten zituzten. Kontxitak eta ez zuten goserik pasa baserrian. Argazkian, Plazaolako trena.

  • Ebaristo Aiestaran Ogi zuria edo Francoren ogia

    Ebaristo Aiestaran Pikabea (1927) Maria Pilar Alkain Sarasola (1941) Kontxita Argote Altuna (1938) Joxe Manuel Mendiola Arteaga (1948) Donostia

    Errazionamenduko ogia langileentzat eta bestelako familientzat desberdina izaten zen. Ebaristok ogi zuria lehenengoz noiz jan zuen gogoratzen du. "Pan de Franco" esaten zioten ogi zuriari.

  • Ebaristo Aiestaran Gobara egitera errekara

    Ebaristo Aiestaran Pikabea (1927) Kontxita Argote Altuna (1938) Donostia

    Errazionamenduko olioa. Kontxitak odolkiak nola egiten zituzten kontatzen du. Ebaristok etxean ez zuen urik izan. Errekara joan behar izaten zuten gobara egitera Ebaristoren etxekoek eta Kontxitanekoek. Nola egiten zuten kontatzen du Kontxitak.

  • andres ormazabal Babarrun bila Nafarroara, bizikletan

    Andres Ormazabal Izeta (1916) Donostia

    Bizikletan asko ibiltzen zen. 1941ean, hiru lagun babarrun bila joan ziren Nafarroara. Lekunberrin bazkaldu zuten, eta bueltan erori egin zen. Balnearioan egin zioten kura, eta bost duro kobratu! Klabikula hautsia zuen.

  • bixenta arrieta Gosete urteetako janaria

    Bixenta Arrieta Arrieta (1929) Donostia

    Gosete urteetan, patata asko eta haragi gutxi. Izebak arraina ekartzen zuen Donostiatik. Arrain saltzaileak. Babarruna. Taloa.

  • bixenta arrieta Estraperlo garaia

    Bixenta Arrieta Arrieta (1929) Donostia

    Estraperlo garaia. Konfiantzak diruak baino gehiago balio zuen. Ogi zuririk ez. Errotara artoarekin, Martutenera.

  • Bernardo Altuna Estraperloa, gose garaian

    Bernardo Altuna Telleria (1932) Donostia

    Gose garaiko ogia, txarra. Estraperloa: olioa, irina... Diruarekin ere ezin erosi. Txerria ezkutuan hiltzen. Aitak hiltzen zuen, beraiek lagunduta. Gazi kutxa. Txerriaren puskak. Gose garaian, baba handia beratzen jarri, eta esnearekin egosita jaten zuten.

  • pantxi matxain Txerria hil, eta ezkutatu

    Pantxi Matxain Etxaniz (1928) Donostia

    Añorgako ekonomatora ez ziren asko joaten; egunero joaten ziren tratuarekin Donostiara, eta handik ekartzen zuten beharrezkoa. Txerria hiltzen zuten, eta gerra garaian ezkutatu egiten zuten. Txekorrak ere hiltzen ziren. Baserrian fruta asko zuten, baina babarruna gutxi. Aitak txerria hiltzen ikasi zuen. Odolkiak egiten zituzten, txorizorik ez.

  • anjel elizalde Lesakara gauez, artoarekin

    Anjel Elizalde Elizalde (1922) Donostia

    Gerraostea baserrian: Lesakara nola joan zen gauez, irinaren bila errotara. Kupoa. Artoa entregatu beharra. Errazionamendua. Ogia eta taloa.

  • ramoni goikoetxea Ilargiaren garrantzia

    Ramoni Goikoetxea Maiza (1920) Donostia

    Ilbehera zen ala ez kontuan izaten zuten ereiteko. Arto taloak ogiaren ordez, gerra ostean. Errota Igaran zegoen. Babarruna. Txerria hiltzen zuten urtero. Ardiak ere izaten zituzten; xexina azarekin.

  • ramoni goikoetxea Estraperloa eta errazionamendua

    Ramoni Goikoetxea Maiza (1920) Donostia

    Estraperlistak. Azukrea, olioa. Ogia. Errazionamenduko ogia, txarra. Babarruna entregatu behar udaletxean.

  • Asentxio Sarriegi Txerria hiltzen zutenean

    Asentxio Sarriegi Asteasuinzarra (1936) Donostia

    Urtean bi txerri hiltzen zituzten batzuetan. Aitak hiltzen zuen, eta beraiek lagundu, mahai baten jarrita. Sutan erre, eta gero zatitu. Txerrikiak. Gazitu, kutxa batean. Gibela gosaltzen zuten. Odolkiak eta txorizoak. Txerri muinak opari. Goserik ez zuten pasatu, baina ogi falta bai.

  • maritxu arrieta "Guardabinoa" eta kontrabandoa

    Maritxu Arrieta Arrieta (1925) Donostia

    Ategorrietan "guardabinoa" egoten zen. Izebak olioa eta ogi zuria ekartzen zituen kontrabandoan Donostiatik. Olioa non ezkutatzen zuen kontatzen du.

  • maritxu arrieta Jatekoa entregatu behar

    Maritxu Arrieta Arrieta (1925) Donostia

    Gerraostean, babarruna, irina... entregatu behar izaten zuten Donostian.

  • antonio larzabal Babarruna eta artoa entregatu beharra

    Antonio Larzabal Urdanpilleta (1935) Donostia

    Hozkailurik ez zegoenean, "freskera". Arrautzak karetan jartzen zituzten, ondo mantentzeko. Francoren garaian babarruna entregatu behar zen, eta babarruna garrafoian sartzen zuten, lur azpian. Garirik ez zegoen inguruetan. Ogia erosi egiten zuten. Tabakoa.

  • Maria Luisa Arzallus Baserriko otorduak

    Maria Luisa Arzallus Mitxelena (1940) Donostia

    Eguneko otordua. Goizean esne-zopak, hamaiketakorik ez. Merienda, txokolatea eta ogia. Ogi beltza eta zuria. Taloa. Baserritar gutxi zebilen Antiguako lantegietan lanean. Amak esnea eta berdura Benta Berriko denda batera eramaten zituen. Tranbia.

  • Juanito Irizar Txokolatea eta ogia eskolan

    Juanito Irizar Irizar (1926) Donostia

    Eskolan ostegunetan txokolatea eta ogia ematen zieten gerra aurrean. Ogi frantsesa eta espainola aukeran izaten zuten. Gerora ogia egiten ikasi eta etxerako egiten hasi zen. Estraperloan ogia saltzen zuen batekin ikasi zuen. Irina kontrabandoan ekarri behar izaten zuten.

  • Juanito Irizar Oiartzungo errotara ezkutuan

    Juanito Irizar Irizar (1926) Donostia

    Zaldi txikiarekin eta gurdiarekin ezkutuan eta gauez joaten ziren Oiartzunera artoa errotan xehetzera.

  • anparo larzabal Gerra garaian, betiko bizimoduarekin jarraitu zuten

    Anparo Larzabal Urdanpilleta (1927) Donostia

    Idi bakarra zuten. Egunero pentsu bila joaten ziren Errekaldera. Gerra ondoan ez zuten goserik pasatu, amak beti ekartzen zuelako txanponen bat azokatik. Beheko sokora joan ziren bonbak hasi zirenean, gerran. Amak kalera joaten jarraitu zuen.

  • anparo larzabal Oiloak, artoa eta irina

    Anparo Larzabal Urdanpilleta (1927) Donostia

    Oilo batzuk ere izaten zituzten, libre. Artoa eta babarruna. Artoa aletu eta Hernanira joaten zen ostegunetan autobusez, irina egitera. Gerra ondoan.

  • dolox kalonje Gerra ostean goserik ez

    Maria Dolores Kalonje Lizarazu (1930) Donostia

    Gerra ostean goserik ez zuten pasatu. Estraperloa. Miaketak. Aitak zulo batean gordetzen zituen jatekoak. Usurbilera joaten ziren errotara, artoa eramatera, astoarekin. Ogia.

  • Bidaurre Iraola Gerraostean miseria etorri zen

    Juanita Bidaurre Iraola (1928) Donostia

    Gerraostean miseria zen nagusi, 1941. urtetik aurrera dena zuten errazionamenduan. Gerra aurretik ez zuten falta askorik, baina ez zuten goserik. Sua egiteko ikatza ere ez zen berdina eta gerraostean askotan arazoak zituzten sua egiteko.

  • Bidaurre Iraola Seietako mezaren ostean haragia hartzeko ilaran

    Juanita Bidaurre Iraola (1928) Donostia

    1941an Ibaetatik Antiguako parrokiara goizeko seietako mezara joaten zen aitarekin batera. Aita handik lantegira joaten zen galdara garbitzera eta Juanita haragia hartzeko ilaran jartzen zen. Dena zegoen errazionamenduan.

  • Bidaurre Iraola Osaba estraperloan Nafarroara

    Juanita Bidaurre Iraola (1928) Veronica Bidaurre Iraola (1937) Donostia

    Beraien etxeko osaba Lekunberriraino edo Aranora joaten zen gose garaian. Hernanira heltzerakoan, lasaitu egiten zen Guardia Zibilen beldur izaten baitzen. Baba edo beste zer edo zer ekartzen zuen ezkutuan.

  • Bidaurre Iraola Gerra aurrean nahi beste ogi, gero bat ere ez

    Juanita Bidaurre Iraola (1928) Donostia

    Beraien aitari ogia asko gustatzen zitzaion eta gerra aurretik askotan berak jaten zuen orduko ogi osoa, hiruko ogia deiturikoa. Baserrietan generoa falta zen eta ez zuten jateko nahikorik izaten.

  • martina olasagasti Errazionamendu garaia

    Martina Olasagasti Martikorena (1913) Donostia

    Errazionamendua, gerra ondoren. Igeldora ezkondu zen, baina senarra Hernanikoa zen. Diru asko behar zen: azukreak hogei duro. Kontrabandoa. Ogia. Errotara, Orioko partean.

  • martina olasagasti Gose garaiko komeriak

    Martina Olasagasti Martikorena (1913) Donostia

    Errazionamendua, eskasa. Dendarik ez zegoen Igeldon.

  • Karmele Sistiaga Antiguatik Easo kalera; denda jarri zuten

    Karmele Sistiaga Artola (1927) Donostia

    Goserik ez zuten pasatu. Telefonoa bazuten etxean. Satrustegi jauregiko jabeekin ez zuten harreman handirik. Atea irekitzen zuten. 13-14 urte zituenean Easo kalera joan ziren bizitzera. Denda jarri zuten. Errazionamendua. Abastos.

  • Karmele Sistiaga Erosleek diru gutxi; merkataritza ikasketak

    Karmele Sistiaga Artola (1927) Donostia

    Dendan askok ezin zuten erositakoa ordaindu, eta zorrak ezin kendu. Orain dena kexa da. Dendako ordutegia. Merkataritza ikasi zuen.

  • Pilar Lizarralde Errazionamendua eta estraperloa

    Pilar Lizarralde Mitxelena (1935) Donostia

    Gerra ondorenean, baserritarrek San Martingo azokara eramandako jeneroagatik hainbesteko bat ordaindu behar izaten zuten. Zenbait baserritarrek babarrunak ezkutatzen zituzten zerga horiek ez ordaintzeko. Ogia ere estraperlokoa izaten zen. Errazionamendua hiru klasetakoa izaten zen. Errazionamenduko ogia nolakoa izaten zen... Olioa eta sakarina ere estraperlokoak izan ohi ziren.

  • Pilar Lizarralde Txerriaren edo oiloaren gantza

    Pilar Lizarralde Mitxelena (1935) Donostia

    Olioa falta zenean, txerriaren edo oiloaren gantza erabili ohi zen eltzeko jakian goxatzeko. Esnegaina ere "makina bat" jaten zen. Lehen dena aprobetxatzen zen.

  • Inaki Alkiza Errazionamendu bila dendetara

    Iñaki Alkiza Laskibar (1933) Donostia

    Altzan ez zegoen dendarik. Errazionamendu bila bi dendatara joaten zen, Herrerara. Tabakoa. Arraina eta egurra ere berak eramaten zituzten etxera. Martuteneraino joaten ziren errotara, artoarekin, taloak egiteko.

  • Arantxa Urretabizkaia Emakumeak ez ziren soilik etxekoandre

    Arantxa Urretabizkaia Bejarano (1947) Donostia

    Etxeko lanez gain, beti zuten beste lanen bat. Gerra ondoren etorritako kontua izan zen hori, ezkondutakoan lana uztera bultzatzen baitzituzten emakumeak.

  • Arantxa Urretabizkaia Ogi txuria ogi beltzaren truke

    Arantxa Urretabizkaia Bejarano (1947) Donostia

    Ogi beltza nahiago zuela eta, izeba-osabei ogi txuria ogi beltzarengatik aldatzen zien Arantxak, eta horregatik barre egiten zioten.

  • Arantxa Urretabizkaia Gerraosteko luxuak

    Arantxa Urretabizkaia Bejarano (1947) Donostia

    Goserik ez zuten pasa gerraostean. Aitak lana galdu zuenean, luxua zen arrain zopa eta melokotoia jatea.

  • Arantxa Urretabizkaia Goserik ez, hotza bai

    Arantxa Urretabizkaia Bejarano (1947) Donostia

    Askotan errepidetik jauzitako ikatz pusketak jasotzen zituzten. Ekonomika zuten sukaldean, eta berotze-sistema bakarra zen hau.

  • Bernarda Mercader Estraperloko ogia, gerraostean

    Bernarda Mercader Elurburu (1916) Donostia

    Ogi falta izan zen gerra ondorean. Gosea pasatu zuten. Errazionamendua zegoen. Estraperloko ogia ere bazen, Nafarroatik ekarritako irinarekin egina, eta erosi egiten zuten.

  • Zelestino Segurola Gerraosteko miseria

    Zelestino Segurola Billagarai (1926) Donostia

    Goserik ez zuen pasatu morroi zebilela. Babarruna, baratxuri zopa, sardin zaharrak, ogi zopak... Ez zuten ogirik egiten etxean. Errazionamendu garaian taloak egiten zituen etxekoandreak. Estraperloa.

  • migel aldasoro Arto zakuekin Hernanira autobusez

    Migel Aldasoro Gonzalez (1930) Donostia

    23 urterekin hasi zen eraikuntzan lanean, soldadutza amaitu orduko, eta 70 urte bete arte aritu da lan horretan. Aurretik baserriko lan mordoa egina da, 15 kilo arto hartuta Hernanira joaten zirenekoa gogoratzen du. Autobusean joaten ziren Hernaniko errotara, eta itzultzean goardek zakuetan zekartena ez kentze aldera, txoferrari geldialdia lehenago egiteko eskatzen zieten, basotik oinez joateko etxera.

  • migel aldasoro Baserrian jateko faltarik ez

    Migel Aldasoro Gonzalez (1930) Donostia

    Baserritarrek elkarren artean harreman estua zuten, euren etxean hiru edo lau txerri hazten zituzten urtean, eta txerriak hiltzean denen artean banatzen zuten. Moilan arraina kargatu eta idi parearekin baserrira igotzen zuten, baratzean ongarri gisa erabiltzeko. Baserrian ez zuten goserik pasa, denetik zuten baratzean, baina oso kontrol zorrotzak izaten ziren eta jasotakoaren zati bat entregatu behar izaten zen. Errazionamenduko ogia ez zitzaion gustatzen, taloa nahiago.

  • Marian Dura Txerrijana esnearen truke

    Marian Durá Aldasoro (1945) Donostia

    Esnea etxez etxe saltzen zuten, eta txerrijana ematen zieten esnearen truke. Plazan ere saldu ohi zuten. Igeldotik etorri ohi ziren baserritarrak Donostiara, asto eta zaldi gainean.

  • Marian Dura "Dena konpondu egiten zen"

    Marian Durá Aldasoro (1945) Donostia

    Garai batean dena konpontzen zen, baita aterkiak ere.

  • Txomin Aranbarri 3,50 irabazi eta olio-botila 20 ogerleko

    Txomin Aranbarri Larizubirrementeria (1924) Durango

    Anaia bi zituen gerran eta haiei ere dirua bidaltzen zien noizean behin. Gerra bukatu arte egon zien bonbak egiten burdindegian (ferreteran). Gerra bukatu zenean dirua eskastu zela dio, 3,5 kobratzen zuten 6 pezeta beharrean. Olio botila 20 ogerleko balio zituen, hori dela eta txerriaren koipea erabiltzen zuten ez zuten erosteko dirurik-eta. Hala ere, baserritarrek ez zuten goserik pasatu; kaletarrek bai. 1945ean Donostiara joan zenean soldadu 6 pezeta irabazten zituen.

  • Isidro Ugarte Garia erosi behar entregatzeko

    Isidro Ugarte Ortuoste (1924) Durango

    Sekula ez dute garirik erein. Hori dela eta, abastotik kupoa entregatu beharreko agindua heldu zenean, entregatzeko garia erosi egin behar izan zuten. Lapikotarren almazenera eraman behar izaten zen. Baserrian ez zuten goserik pasatu. Oliorik ez zutenean, esnegaina erabiltzen zuten koipe bezala.

  • Isidro Ugarte Osaba estraperlista

    Isidro Ugarte Ortuoste (1924) Durango

    Mañariko bere osaba bat gerra ostean estraperloan hasi zen larruak ekartzen; ostean, gariarekin ere hasi zen. Behin kamioian gariarekin Gasteiztik zetorrela, aguazil batek gelditzeko eskatu zien, baina aguazilak ez zuen lortu bere helburua.

  • Milagros Zubillaga Gose denborako kontuak

    Milagros Zubillaga Solagaistua (1925) Durango

    Egunero joaten zen Bilbo edo Durangoko azokara. Gose denboran, kalean okerrago egon ziren baserrietan baino. Kaleko jendea baserrietara etortzen zen janari truke lanera.

  • Pascual Uribe Otxandiora gauez olio bila

    Paskual Uribe Jaio (1926) Durango

    Estraperlo garaian, amak Otxandiotik gauez olioa nola ekarri zuen azaltzen du Paskualek. Erositako zahia eta etxeko artoa ematen zioten ganaduari. Ama egunero jaisten zen esnearekin kalera.

  • Pascual Uribe Kupoa eman beharra zegoen garaia

    Paskual Uribe Jaio (1926) Durango

    Kupoaren garaian, aguazila etortzen zen aitorketak jasotzera. Baserritarrak gezurretan aritzen ziren. Imazen errotan entregatzen zuten kupoa.

  • Pascual Uribe Errazionamenduaren beharrik ez Eguzkitzan

    Paskual Uribe Jaio (1926) Durango

    Errazionamendutik ez zutela etxerako ezer hartzen dio Paskualek. Bere emazteak dio hartzen zituztela gauza batzuk. Labesuan artoa eta ogia, biak egiten zituzten.

  • Mari Ardanza Barazkien salmenta ona gerraostean

    Mari Ardanza Azkarate (1927) Durango

    Gurasoak bizi guztia baserrian eman zuten. Etxeko diru kontuak amak eramaten zituen. Gerraostean, barazkien salmentatik ateratzen zuten bizimodua. Matienako Gantxegi errotara joaten ziren. Bazkaltzen eta afaltzen taloak jaten zituzten.

  • Mari Ardanza Emakumeak ez zuten erretzen ezta tabernatan sartu ere

    Mari Ardanza Azkarate (1927) Durango

    Kupoa eman beharrik ez zuten izan. Errazionamendu garaian dendatan zeuden erosteko gauzak. Aita artabizarrak erretzen gogoratzen du Marik. Emakumeek ez zuten erretzen orduan. Ezkondu aurretik ez ziren lagunekin tabernatan sartzen.

  • Tomasa Urien Ogirik ez eta taloa jan behar

    Tomasa Urien Intxausti (1926) Durango

    Goserik ez zuten pasatu baserrian, baina ogirik ezean taloa jaten zuten. Baserritar guztiak garia eta artoa eraman behar izaten zuten Lapikonera, Udalarentzako. Ogia zahiduna bakarrik zegoen.

  • Tomasa Urien Gerraostean errotaria etxera

    Tomasa Urien Intxausti (1926) Durango

    Gerraostean, errotaria etxera joaten zitzaien alea jasotzera. Irina egin eta gero, etxera eramaten zien errotariak berak. Azukre zaku bat ganbaran eduki zutela gogoan du, baita azukre hori koilarakadaka jaten zutela ere.

  • Tomasa Urien Errazionamendu garaia

    Tomasa Urien Intxausti (1926) Durango

    Olio gutxi zuten, baina txerrien koipearekin konpontzen ziren. Alboko osabak asko erretzen zuen, eta ez zuen tabako faltarik izan. Lehengo zaharrek ez omen zuten barazkirik gordinik jaten, entsalada esate baterako.

  • Tomasa Urien Gerra denboran txokolatea erosteko ilaran

    Tomasa Urien Intxausti (1926) Durango

    Gerra denboran ilara luzeak egoten ziren txokolatea egiten zuten dendatan. Barkilloak jaietan egoten ziren, baina dantzan egitea gehiago gustatzen zitzaion barkilloak jatea baino. Musika bandak dantza pieza oso gutxi jotzen omen zituen.

  • Teresa Jaio Gerraosteko gari eta arto ehotzeak

    Teresa Jaio Rementeria (1924) Durango

    Gerraostean, Euskadiko diruaren ordez ez zuten ezer eman. Dena galdu zen. Arandiako errotara eramaten zuten artoa. Garia Mañarira eraman, eta trukean ogia jasotzen zuten. Oromiñora ere eramaten zuten artoa.

  • Teresa Jaio Gerraostean ez zuten goserik izan

    Teresa Jaio Rementeria (1924) Durango

    Gerraostean ez zuten irin faltarik izan. Garia, artoa eta babarrunak eman behar izaten zituzten kupoan. Errazionamenduko ogia eta txokolatea gogoratzen ditu, baina ez zuten goserik izan etxean.

  • Apin Urreta Torrelavegan errefuxiatu

    Apin Urreta Solagaistua (1926) Durango

    Torrelavegan pabilioi batean 80 bat pertsona egon ziren. Abioiek zelan erasotzen zuten eta txiza egiteko balde bat zutela du gogoan. Ez ziren eskolara joaten eta lanik ere ez zuten egiten. Gose asko pasatu zuten, oso txarto egon baitziren bertan. Errazionamenduko jatekoa zuten.

  • Apin Urreta Karlistak baserritarren kontura aberastu

    Apin Urreta Solagaistua (1926) Durango

    Garia beti erein izan da Durangoko lurretan. Udaletxera entregatu behar izaten zuten gerraostean. Indaba ere entregatzen zuten, baia gutxiago. Behin tren-geltokiko arduradunak arto-zorroa kendu zion jenero hori bertakoa, herrikoa, ez zela argudiatuz. Imazen errotara joaten ziren, bere errota zabalik egon baitzen. Asko baserritarren kontura aberastu ziren.

  • Jose Mari Amantegi Errotara gauez

    Jose Mari Amantegi Aresti (1926) Durango

    Gerra ostean errotak zarratuta egon ziren, prezintatuta. Beraiek Maumako (Ibarruri-Muxika) Oxinbaltzara joaten ziren, baina gauez joan behar izaten zen astoz. Zorroak eramaten zituzten eta astoak beti zekien bueltarako bidea, astoa sekula ez baita galtzen.

  • Jose Mari Madariaga Baserritarrei erosten zizkieten produktuak

    Jose Mari Madariaga Sierra-Sesumaga (1933) Durango

    Gerraostean ogi beltza zuten. Esnegainarekin gozo jaten zuten. Tabakoa ere errazionamenduan ematen zuten. Baserritarrak etxera joaten zitzaizkien esnea eramatera, azkena Gaztelu auzokoa, Durangora astoz etortzen zen azkena. Bestelakoak zapatuetan erosten zituzten plazan, gaur egun bezala.

  • Feli Uribe 1.200 pezetako isuna garia ez entregatzeagatik

    Feli Uribe Alberdi (1928) Durango

    Garia, patata, baba... udaletxera entregatu behar izaten zuten. Sarritan ez zuten etxerako beste izaten; hala ere, entregatu behar izaten zen. Behin, ez zuten garia eroan ez zutelako, eta 1200 pezetako isuna ordaindu behar izan zuten Bilbon. Ogia errazionamenduan jasotzen zuten. Talo asko jaten zuten.

  • Isabel Agirrebeitia Baserrian goserik ez

    Isabel Agirrebeitia Uribe (1926) Feli Uribe Alberdi (1928) Durango

    Ez zuten goserik pasatu gerraostean. Isabelek umea izan berri zuela, 1951. urtean, errazionamenduko txartel berezia zuen, besteek baino gauza gehiago hartzeko eskubidearekin. Hala ere, baserrian ez zuten goserik izan, beti zegoen zen jan-eta.

  • Isabel Agirrebeitia Estraperlo ugari

    Isabel Agirrebeitia Uribe (1926) Feli Uribe Alberdi (1928) Durango

    Frontoi ondoan estraperloko kamioi bat erre zen eta bertako gidaria ere bertan erre zen. Gauza gehienak estraperloan ekartzen zituzten. San Roke egun batean, olio-botila 20 ogerleko ordaindu zituzten. Felik andre batek baba faxa azpian Barakaldora eramaten zuela kontatzen du. Errotan ere estraperloan aritzen ziren.

  • Isabel Agirrebeitia Imazen errota zabalik zegoen bakarrik

    Isabel Agirrebeitia Uribe (1926) Feli Uribe Alberdi (1928) Durango

    Imazeko errota izan zen zabalik zegoen bakarra, beste denak prezintatu egin zituzten. Maumako (Ibarruri-Muxika) Oxinbaltzako errotara ere joaten ziren irin bila.

  • Encarna Ormaetxea Artoa Imazeko errotara

    Encarna Ormaetxea Munitxa (1921) Durango

    Patatak, babarrunak, taloa eta morokila ez zuten falta izan gerraostean. Imazeko errotara eramaten zuten artoa ehotzera. Errotariak artotan kobratzen zuen bere lana.

  • Encarna Ormaetxea Gosearekin arbia jaten

    Encarna Ormaetxea Munitxa (1921) Durango

    Gerraosteko gosetean kaletar batzuk jateko arbi eske etortzen ziren. Aberatsak beti salbatzen direla dio Enkarnak.

  • Jose Antonio Olea Ostegunetan falangera joan behar

    Jose Antonio Olea Garaita (1930) Durango

    Ostegunetan falangera joan behar izaten zuten lanetik. Joanez gero ordu beteko jornala irabazten zuten, eta ostera, ez baldin baziren joaten, bi ordukoa kentzen zieten.

  • Guadalupe Mendibe Gernika erre zuten egunaz

    Guadalupe Mendibe Goikoetxea (1925) Ea

    Gerraostean gosea pasatu zuten. Ogi beltza ematen zieten jateko. Gernika erre zuten egunean, zeozer gertatzen ari zela jakin zuten, hegazkinak joan-etorrian ikusten zituzten eta. Lehenengo Natxitua erretzen ari zela pentsatu zuten. Lapatza bidean zegoen zulo moduko batean ezkutatu ziren.

  • Guadalupe Mendibe Amak estraperloan hartzen zituen jatekoak

    Guadalupe Mendibe Goikoetxea (1925) Ea

    Gerra sasoian, ama egurretan joaten zen basora. Arginera joan nahi izaten zuen, bertakoek irina edo arroza ematen zioten eta. Aitak ez zuen nahi izaten ama bertara joan zedin, berak estraperloa kontrolatzen egiten zuen behar eta. Errazionamenduan ematen zietena oso gutxi izaten zen.

  • Andresa Garate Estraperloa eramaten harrapatu

    Andresa Garate Mentxaka (1936) Ea

    Gerra sasoian, garia entregatu egin behar izaten zuten. Estraperlo asko zegoen orduan. Behin, guardia zibilek neba harrapatu zuten estraperloa eramaten. Aitak kuartelean eman behar izan zituen egun batzuk eta etxea arakatu zieten. Handik eta gutxira hil zen aita.

  • Andresa Garate Ogia egiten

    Andresa Garate Mentxaka (1936) Ea

    Ez zuten goserik pasatu gerra ostean. Ogia etxeko labean egiten zuten eta ortuko jeneroak batzen zituzten. Ogia astean behin egiten zuten. Azpiran ("artesan") irina eta altxagarria ("lebadurie") urarekin nahasten zituzten. Gero, estalita uzten zute orea, altxatu arte, eta labera sartzen zuten.

  • Julian Ipiña Gosea kentzeko morroi Gipuzkoara

    Julian Ipiña Llanos (1929) Ea

    Gerra garaian ogi zatitxo bat ematen zieten hiru lagunen artean banatzeko. Hori janda gosea izaten zuenez, Gipuzkoara morroi joatea erabaki zuen, trukean arropak eta jatekoa ematen zizkioten. 13 urterekin joan zen Gipuzkoara lanera eta han urte asko igaro ondoren, 21 urterekin Berara bidali zuten soldadutza egin zezan. Lehenago, 11-12 urte zituela Busturiko baserri batean ere egon zen.

  • Juan Martin Bermeosolo Gerraostean errazionamendua eta ogi beltza

    Juan Martin Bermeosolo Gabiola (1925) Ea

    Gerraostean ogi beltza jaten zuten, zahiarekin egindakoa. Garbantzua, arroza, olioa... errazionamenduan zeuden, eta gutxi ematen zieten.

  • Juan Martin Bermeosolo Gerraostean baserrian goserik ez, baina kalean txarto

    Juan Martin Bermeosolo Gabiola (1925) Ea

    Errazionamendua 1939tik 1951ra arte egon zen. Ez zuten goserik pasa, baserrian beti izaten zutelako zerbait jateko. Ogi zuria eta olioa falta. Kalean egoera okerragoa izan zen. Gogoan du behin Arteagako bi gizonezko etorri zirela etxera eta aurreko egunetako talo gogorra nola jan zuten, gustura asko.

  • Juan Martin Bermeosolo Bilboko salesiarretara ikastera joan, eta soroan beharrean

    Juan Martin Bermeosolo Gabiola (1925) Ea

    Baserri handia zuten eta labore asko hartzen zuten. Bilboko salesiarrek handik eramaten zituzten elikagai batzuk. Mutilak edukitzen zituztela ikasten entzun zuen aitak, eta hara eraman zuen. Ikasketak eta ofizioa ikasten ei ziren, tailerrak ere bazituzten eta. Baina gerra garaian militarrek zuten hartuta zatirik handiena eta zati txiki bat bakarrik zegoen ikasketetarako. Gose garaia zen eta salesiarrek soroak eta ganadua jarri zituzten Deustun zituzten sailetan. Hara ikastera joandako baserritarrak ipintzen zituzten lanean.

  • Grabiñe Siloniz Gerraostean eskean etortzen zitzaizkien

    Garbiñe Siloniz Barrenkua (1935) Ea

    Gerraostean ez zuten goserik pasatu baina ezer ez zutenak etortzen ziren eskean. Kaleko jendeak, Ean, gosea pasatu zutenak ezagutzen ditu.

  • Grabiñe Siloniz Irinarekin beldurrez

    Garbiñe Siloniz Barrenkua (1935) Ea

    Ibarrangeluko errota non zegoen kontatzen du. Irina astoan hartuta beldurrez etortzen ziren.

  • Mari Karmen Gerrikabeitia Goserik ez, baina gabezia bai

    Mari Karmen Gerrikabeitia Garramiola (1929) Etxebarria

    Gerra denboran eta ostean ez zuten goserik pasa, baina gabezia bai. Baserriko jendeak ez zuen goserik pasatu. Baserritarrek kaleko jendeari laguntzen zien.

  • Mari Karmen Gerrikabeitia Errazionamendua

    Mari Karmen Gerrikabeitia Garramiola (1929) Etxebarria

    Gerraosteko errazionamendua nola izaten zen kontatzen du Mari Karmenek. Azukrea, kafea, txokolatea... hartzen zituzten errazionamenduko kartilarekin. Ogi beltza. Azukre "moraue". Astean behin egiten zuten ogia baserrian, baina gerra denboran soldaduak baserrian egon zirenez, haiek jaten zuten ogi guztia.

  • Mari Karmen Gerrikabeitia Uztaren parte bat entregatu behar

    Mari Karmen Gerrikabeitia Garramiola (1929) Etxebarria

    Auzoko errotak itxita egon ziren garaiaz hitz egiten du. Jendea beste toki batzuetara gauez joaten irin bila. Baserrian bildutako uztaren parte bat udaletxean entregatu behar izaten zen. Errazinamenduko jakiak dendan hartzen ziren.

  • Jose Juaristi Zubizarreta Errazinamenduko ogia

    Jose Juaristi Zubizarreta (1941) Etxebarria

    Gaztetan ogia noiz jango egoten ziren. Errazionamenduko ogia, astean hiru barratxo jasotzen zituzten Markinatik.

  • Txomin Ibarluzea Gerraostean Bilbo aldetik jende asko eskean

    Txomin Ibarluzea Garro (1929) Etxebarria

    Gerra ondorenean jende asko ibiltzen zen eskean. Bilbo aldetik etortzen ziren asko. Lanik ez zuten langileak ere ba omen ziren. Gose handia egon zen gerraostean.

  • Txomin Ibarluzea Gerraostean etxeko gaiak udaletxean entregatu behar

    Txomin Ibarluzea Garro (1929) Etxebarria

    Artoa, garia, arbia... ereiten zuten. Baserrian ez zen izaten goserik, baina gerraostean jasotakoaren zati bat entregatu egin behar izaten zuten udaletxean. Garia, artoa, indaba... denetatik.

  • Txomin Ibarluzea Estraperloko olio litroak 100 pezeta

    Txomin Ibarluzea Garro (1929) Etxebarria

    Estraperloa eta kontrabandoa ezagutu ditu, baina eurak ez ziren inoiz ibili. Estraperloko olio litroak hogei ogerleko balio zituen. Markina-Xemeingo `Esperanza´ lantegian egunean 3 pezeta irabazten ziren orduan.

  • Jesusa, Agustin eta Maribel Gerraostean, baserri eta lursail gutxi zen herrietan miseria

    Agustin Guenaga Zelaia (1931) Maribel Guenaga Zelaia (1941) Jesusa Urkidi Arejitabelaustegi (1935) Etxebarria

    Gerraostean Etxebarrin ez zuten hainbeste gose pasatu, etxe guztiek zutelako soroa edo baratzea. Ogi gosea bai pasa zuten. "Txusko" bat ematen zieten okindegian. Ondarroan edo herri handiagoetan egoera latzagoa izan omen zen, "miserixa alu". "Diru zuria"ren (Euskadiko diruaren) kontuarekin jendeak dirua galdu zuen, gero diru horrek baliorik ez zuen izan eta.

  • Jesusa, Agustin eta Maribel Taberna eta denda gerra aurretik, gerra garaian eta ostean

    Agustin Guenaga Zelaia (1931) Maribel Guenaga Zelaia (1941) Jesusa Urkidi Arejitabelaustegi (1935) Etxebarria

    Gerra garaian milizianoek hartu zituzten taberna eta denda. Aitak etxe aurreko putzuan gordeta zituen ardo batzuk, baina haiek ere aurkitu zituzten. Gerraostean estraperloa. Gauza batzuk ezin ziren eduki eta inspektorea zetorrenean ezkutatu egiten zituzten.

  • Jesusa, Agustin eta Maribel Estraperloko gaiekin egiten ziren tranpak

    Agustin Guenaga Zelaia (1931) Maribel Guenaga Zelaia (1941) Jesusa Urkidi Arejitabelaustegi (1935) Etxebarria

    Dendan errazionamendua nola egiten zuten. Estraperloa egiten zuten gerraostean, baina batzuetan ziria sartzen zieten estraperloko gaiekin, eta isilik egon behar gainera.

  • Jesusa, Agustin eta Maribel Estraperloko olioa lapurtu zietenekoa

    Agustin Guenaga Zelaia (1931) Maribel Guenaga Zelaia (1941) Jesusa Urkidi Arejitabelaustegi (1935) Etxebarria

    Frantziatik kontrabandoan ekartzen zen olioa; gero, hura erosi eta estraperloan saldu. Gipuzkoatik Bizkaira edozer gauza pasatzeko zergak ordaindu behar izaten ziren, eta polizia foralak egoten ziren zaintzen. Behin Elgoibartik zekarten estraperloko olioa baserri batean gorde zuten eta ostu egin zizkieten hogei litroko bi garrafoiak.

  • Jesusa, Agustin eta Maribel Irin-fabrikan kopuru mugatua; ezkutuan errotetara

    Agustin Guenaga Zelaia (1931) Maribel Guenaga Zelaia (1941) Jesusa Urkidi Arejitabelaustegi (1935) Etxebarria

    Gerraostean garia, indaba eta patata entregatu egin behar izaten zuten Jesusaren etxekoek. Garia irin-fabrikara eramaten zuten ehotzera, baina han mugatuta zuten kilo kopurua. Orduan, ezkutuan, Gizaburuagara joan behar izaten zen aita, karroa hartuta. Batzuetan Guardia Zibilak "erosi" egiten zituzten, haiek ere gosea izaten zuten eta.

  • Jesusa, Agustin eta Maribel Aitari estraperloan gertatutako pasadizoak

    Agustin Guenaga Zelaia (1931) Maribel Guenaga Zelaia (1941) Jesusa Urkidi Arejitabelaustegi (1935) Etxebarria

    Agustinen aita ere behin ezkutuan Gizaburuagara joan zen errotara. Bueltan zetorrela Guardia Zibilekin egin zuen topo. Astoa orratzarekin ziztatu zuen etxerantz alde egin zezan. Beste behin zilarrezko txanponekin gertatutako pasadizoa. Estraperloan harrapatuz gero, isuna.

  • Jesusa, Agustin eta Maribel Irin-fabrikan ehuneko bat kentzen zuten irina ehotzearren

    Agustin Guenaga Zelaia (1931) Maribel Guenaga Zelaia (1941) Jesusa Urkidi Arejitabelaustegi (1935) Etxebarria

    Irin-fabrikan hainbesteko bat kentzen zuten irina ehotzearren. Baina sarritan behar zena baino gehiago kentzen zuten. Gainera, kartila bat izaten zuten eta ezin izaten zen kopuru batetik gora eho. Orduan, ezkutuan joan behar izaten zuten inguruetako errotetara. Jesusaren etxeko morroia amorratu egiten zen irin-fabrikako lapurretarekin.

  • Andres Ereño Gerra ostea

    Andres Ereño Atutxa (1917) Etxebarri

    Gerra ostean gosea egon zen eta arropa ere eskas. Etxean, arreba zaharrena joskilea zenez, etxerako josten zuen eta eurek ez zuten arropa izateko arazorik izan. Batzuk kartzelara eraman zituzten, beste batzuk (bi koinatu) langileen batailoietara.

  • 371 Elgoibarrera eta Altzolara esnea saltzera

    Agustin Gurrutxaga Garate (1917) Elgoibar

    Aiastia (San Migel) auzoa. Mugarria non dagoen. Elgoibarrera tratura edo esnea-saltzera astoan. Altzolako bainuetxera esnea saltzera. Estraperloa.

  •  JULEN IRIONDO BERGARETXE Gerraosteko gosetea

    Julen Iriondo Bergaretxe (1920) Elgoibar

    Gerraostean euskal kultura oso zapalduta egon zen. Era berean, ez zegoen jatekorik, eta dirua ere gutxi. Julenek gogoan du bi hilabetez ogirik probatu gabe egon zela. Okindegietan batatak (boniato) banatzen zituzten. Baserriko senideei esker ondo konpondu ziren, baina benetako gosea ezagutu zuten. Batzuetan, dendetan ere bukatu egiten ziren errazionamenduko gauzak.

  • Pepita Unzueta Iriondo Goserik ez zuten pasatu

    Pepita Unzueta Iriondo (1922) Rosa Unzueta Iriondo (1919) Elgoibar

    Trenez etortzen ziren gauzei eta Mutrikuko baserritik ekartzen zituztenei esker, ez zuten goserik pasa etxean. Etxeko tabernak, jatetxea ere bazenak, errazionamendu berezia zuen, eta batzuetan jakiak sobratu egiten ziren.

  • Pepita Unzueta Iriondo Baserritarrak ogia brusapean hartuta bazkaltzera feria egunean

    Pepita Unzueta Iriondo (1922) Rosa Unzueta Iriondo (1919) Elgoibar

    Feria egunetan baserritarrak bazkaltzera etortzen ziren tabernara, bakoitzak bere ogia brusapean zuela. Behin Mutrikutik babarrunak nola ekarri zituzten azaltzen dute. Esnea baserri batetik ekartzen zieten.

  • Pepita Unzueta Iriondo Estraperlo kontuak

    Pepita Unzueta Iriondo (1922) Rosa Unzueta Iriondo (1919) Elgoibar

    Estraperlo kontuak. Amak Azkoititik ekartzen zituen babarrunak. Azkoititik eta Markinatik autobusak etortzen ziren tren geltokira.

  • Pepita Unzueta Iriondo Ganaduen barrukoak errazionamendutik libre

    Pepita Unzueta Iriondo (1922) Rosa Unzueta Iriondo (1919) Elgoibar

    Ganaduren bat hiltzen zutenean, okela errazionatuta ematen zuten, baina barrukoak libre hartu ahal izaten ziren. Goizeko seietan harategietan jende ilarak egoten ziren barrukoak hartzeko.

  • Pepita Unzueta Iriondo Errazionamenduko ogia

    Pepita Unzueta Iriondo (1922) Rosa Unzueta Iriondo (1919) Elgoibar

    Abertzaleek arazoak izaten omen zituzten errazionamendua jasotzeko. Azala kendu gabeko artoarekin egiten zuten errazionamenduko ogia Elgoibarren. Errotak prezintatuta zeudenean, zaila zen irina edukitzea.

  • FERMIN RUIZ DE GAUNA Mutikoak soldaduen arrantxotik jaten

    Fermin Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo (1923) Elgoibar

    Frontea Elgoibarren zegoenean, mutikoek soldaduen arrantxora gerturatu eta zerbait jan ahal izaten zuten. 1941. urteko gosete gogorra gogoan du Ferminek. Baserrietara joaten ziren jateko bila, baina garestiegia omen zen.

  • FELIX ETXEBERRIA 11 urterekin eskola utzi behar

    Felix Etxeberria Larrañaga (1926) Elgoibar

    Jaunartzea egin zuen arte zintzo joan zen eskolara, baina gero etxean geratu behar izan zuen, anaia zaharragoek kalean lanean zihardutelako. Aitak herritik kanpo egiten zuen lan. Udalari kupoa emateko, garia erosi egin behar izaten zuten; patatarena ere berdin.

  • Felix Balzola Kupoa; garia harri xehearekin nahastuta

    Felix Balzola Astarloa (1928) Elgoibar

    Gerraostean, zer jenero entregatu behar izaten zen (garia, patata, baba...). Familiaren tamainaren arabera, 10 anega gari entregatu behar izaten zen: gero, etxean falta. Alondegian entregatu eta pisatzen zen jeneroa. Pisua osatzeko, batzuek garia harri xehearekin nahasten omen zuten.

  • Felix Balzola Errazionamendua eta txerrikiak

    Felix Balzola Astarloa (1928) Elgoibar

    Olioa, tabakoa, ogia... errazionamenduan zeuden. Urtean, bi txerri ahazten zituzten: bata, etxerako; bestea, saltzeko. Olioa urri izaten zen, eta urdaia erabiltzen zuten jakiak prestatzeko.

  • 697 Ogi faltan, taloa eta artoa

    Bentura Arrieta Bergaretxe (1925) Elgoibar

    Gerraostean, ogi faltan, taloarekin eta artoarekin konpondu ziren. Astegunetan babarrunak jaten zituzten egunero.

  • Sabin Osoro Unzueta Urte latzak

    Sabin Osoro Unzueta (1922) Elgoibar

    Gerra denborako kontuak. Aita Frantziara ihes eginda zegoen, eta ama, berriz, 1937ko martxoaren 31ko Durango bonbardaketan hil zen. Sabin eta anai-arrebak Elgoibarko aitonaren etxera joan ziren bizitzera. 1939an aita Frantziatik bueltatu zen, eta lehengo etxera itzuli ziren. 1939a garai "eskasa" izan zen, gose eta gabezia handia zegoelako. Bi neskame eduki zituzten, baina, garaiko zailtasunak medio, biek utzi egin zuten lana. 12 urterekin arrebak hartu zuen etxearen ardura, baina meningitisa harrapatu eta hil egin zen. 1941ean, Sabinen aita eta anaia Mutrikuko aiton-amonen etxera joan ziren bizitzera. Sabin Elgoibarren bakarrik geratu zen; 19 urte zituen.

  • Juana Txurruka Osoro Garia entregatzea, ogi falta eta ehotzea

    Juana Txurruka Osoro (1928) Elgoibar

    Idiak zituzten baserrian, eta haiekin egiten zituzten labrantza lanak. Artoa eta garia ereiten zuten. Ogi falta eta garia entregatu behar ezagutu zituen Juanak. Etxean ez zuten ogirik egiten: garia entregatzen zuten, eta trukean ogia jasotzen zuten. Gero, garia ehotzen hasi ziren etxean eskuzko makina batekin. Irina bahean pasatzen zuten, fin-fin gera zedin.

  • Juana Txurruka Osoro Gerraostean, ogi falta

    Juana Txurruka Osoro (1928) Elgoibar

    Gerraosteko lehenengo urtean kaletik errazionamenduan hartzen zuten ogia, eta ogi falta izan zuten. Gero, ordea, ogia egiten hasi ziren etxean, eta ez zuten goserik pasatu.

  • 707 Arantzazura joan zen ikastera

    Pako Isasti Irusta (1929) Elgoibar

    Hamabi urterekin Altzola auzoko eskola utzi eta Arantzazura joan zen fraideengana. Urte eta erdira gaixotu egin zen, eta orduan bukatu zitzaizkion Arantzazuko ikasketak. Gosete garaia zen, eta Arantzazun gaizki jaten zutela dio.

  • Pedro Arrillaga Garate Bilbon saldu zuten txekorra

    Pedro Arrillaga Garate (1918) Elgoibar

    Gose urteetan ere txekor ederrak hazten omen zituen bere aitak. Trenez eramandako 131 erraldeko txekorra saldu zuten Bilbon 1941. urtean.

  • Pedro Arrillaga Garate Kupoa berandu arte ordaindu zuten

    Pedro Arrillaga Garate (1918) Elgoibar

    Etxean ardirik ez du ezagutu Pedrok. 1948. urtean, oraindik zortzi anega gari entregatzen zituen udaletxean kupoa ordaintzeko.

  • Pedro Arrillaga Garate Errazionamenduko ogia

    Pedro Arrillaga Garate (1918) Elgoibar

    Errazionamenduko ogia oso txarra zen. Arrebak taloak egiten zituen. Kuporako garia eta artoa eraman behar izaten zuten. Gari-uzta ona izateko, lurra lehorra izan behar dela dio Pedrok.

  • Felisa Gabilondo Agirregomezkorta Irina estraperloan

    Josefa Gabilondo Agirregomezkorta (1920) Elgoibar

    Frontea Elgoibartik urrundu zenean, kupoa ordaindu beharra etorri zen. Garia ehotzera txartelarekin joan behar izaten ziren. Estraperloko irinarekin bide ezezagunetatik ibiltzen ziren.

  • Felisa Gabilondo Agirregomezkorta Gosetean kaletarrak baserrietara tripa-alde lanera

    Josefa Gabilondo Agirregomezkorta (1920) Elgoibar

    Gosetean kaletik etortzen zen jendea garia ebakitzera, tripa-alde lanera. Lapurretarik ez zen egoten, baina motzailekin erne ibiltzen ziren. Motzailei buruzko kontu batzuk azaltzen ditu.

  • Pako Iriondo Lizarralde Soraluzeko baserri batera janari bila

    Pako Iriondo Lizarralde (1926) Elgoibar

    Gurasoak baserritarrak zituen eta horri esker jatekoa izaten zuten gose denbora hartan. Gainera, Soraluzeko baserri batera ("Asiolatza" Aseginolatza) joaten ziren astoarekin jenero bila. Ogi beltz gutxi jandakoa da. Amak taloak egiten zituen.

  • Miren Ensunza Abereengatik domeketan ere lan

    Miren Ensunza Valier (1934) Errigoiti

    Abereak izanez gero, domeketan ere lan egin behar izaten zen. Bost-sei behi izaten zituzten eta arto asko ereiten zuten, soro handiak zituzten. Lexikoa. Esnea eta arrautzak saltzen zituzten. Gose garaian, Bilbotik eta janaria erostera etortzen ziren Olabarriraino.

  • 910 Tailerretan, emakume mordoa

    Mari Carmen Agirre Berezibar (1924) Julita Arregi Etxeberria (1924) Eibar

    "Beisteginean" (BH bizikletak) 15-16 urterekin hasi zen. Hortxe eta Orbeanean emakume gehiago zegoen lanean gizonak baino. Koadroak egiten. Eskuz margotzen ziren. Gizonak kartzelan zeuden. Moisesen tailerrean, Matsarian, dena emakumeak ziren. Gasteizera eraman zuten lantegia, gero.

  • Agustina Askasibar Gerra sasoian Mallabira ihesi

    Agustina Askasibar Lauzirika (1929) Eibar

    Gerra sasoian, Mallabira ihes egin behar izan zuten. Otaolaerdikoa baserrikoek eraman zizkieten altzariak. Aita eta anaia Jose Maria etxea zaintzen gelditu ziren Eibarren. Anaia zauritu zuten eta orduan Mallabira joan ziren bai aita bai anaia. Ez zuela goserik pasa dio eta errazionamendua nola bizi zuten kontatzen du. Dendan gelditutakoekin trukeak egiten zituzten.

  • 906 Egunez lantegira eta gauez eskolara

    Serafin Basauri Arteaga (1935) Eibar

    Eskola Armeriara joaten zen gauez ikastera. Egunez, Mateo Kareagaren lantegian egiten zuen. Isasi kalean bizi zen, Atxatarren etxean. Lagunak, Eibarko euskalzale jendea: San Martin, Laspiur, Zubiaurre... Anaiak ere, Santik, Eibarren egiten zuen beharra, baina hura beste mundu baten bizi zen.

  • Begoña Zaldibar Poza, baina egoera zaila

    Begoña Zaldibar Oianguren (1926) Eibar

    Etxera itzultzerakoan, alde batetik poz handia sentitu zuen, baina bestaldetik ez zuten ezer. Aita bihar barik zegoen eta egoera oso zaila zen. Karitatetik bizitzen egon ziren.

  • Begoña Zaldibar Eibarrera lanera

    Begoña Zaldibar Oianguren (1926) Eibar

    Aita, abertzalea izatearren, lan gabe geratu zen. Eibarren lanean zegoen osaba baten bitartez aitak eta anaiak lana aurkitu zuten. Handik gutxira ama, eta denborarekin, 48an, Begoña ere Eibarrera joan zen bizitzera.

  • Jose Carrillo Mudarse a Eibar con 4 años

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    José llegó a Eibar con 4 años. Primero, vinieron unos tíos de José, y con el tiempo, los demás también se sumaron. Fue en la década de los 60, cuando más trabajo había.

  • Jose Carrillo A trabajar en La Star con 14 años

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    José estudio por primera vez, en Txantxazelai. Desde allí pasó a estudiar en el centro Sagrado Corazón. En el año 66, cuando cumplió 14, empezó a trabajar en la fábrica Star. Allí pasó 32 años de su vida. La integración en el pueblo no fue difícil para José y su familia, ya que su tía los acogió, y más tarde compraron la casa de al lado.

  • Jose Carrillo El castigo de Roberto: dormir en el pajar

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Roberto vivía en Bañares, en un pequeño pueblo de La Rioja. Se dedicaba a la agricultura, y era el único hijo que llevaba dinero a casa. Por ello, sus padres no querían que se mudara a Eibar. Cuando les comunicó que se iba del pueblo, lo castigaron y tuvo que dormir en un pajar. Cuando llego a Eibar, empezó a trabajar en el restaurante Etxaniz gracias a su hermana.

  • Jose Carrillo Trabajando en fresadoras

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Cuando Roberto entró en la Star, trabajaba con la fresadora, cortando tubos.

  • Jose Carrillo El primer sueldo

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Roberto ganaba 750 pesetas al mes, y en la Star por 950. Roberto comenta que era difícil entrar en La Star.

  • Jose Carrillo Entró en la Star por cadualidad

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    José no quería estudiar más, y cuando fue a preguntar si había trabajo, el encargado lo vio por casualidad, y le dio trabajo.

  • Jose Carrillo 32 años probando armas

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Cuando se necesitaban probadores de armas. bajaron al taller y escogieron a José. Realizó ese trabajo durante 32 años. Más tarde empezó a viajar con la empresa para vender las pistolas.

  • Jose Carrillo Armas para la Guardia Civil

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Tomaban más precauciones y se exigía más al producir armas para la Guardia Civil y la Policía Nacional.

  • Jose Carrillo El procedimiento de prueba de armas para el ejército

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    José y Roberto nos cuentan cómo probaba el ejército las armas destinadas para la Guradia Civil, y qué pruebas hacían antes de verificar la compra.

  • Jose Carrillo Trabajar sólo para los cuerpos policiales

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Aunque las pruebas que les hacían a las pistolas eran exigentes, era muy beneficioso para la empresa que los cuerpos policiales compraran sus armas a la Star. Más tarde se empezó a vender a Los Estados Unidos. Para José fue ahí cuando la Star empezó a decaer.

  • Jose Carrillo El proceso de la fresadora I

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Roberto nos explica el trabajo que hacía con la fresadora y demás máquinas.

  • Jose Carrillo El rpoceso de la fresadora II

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Roberto nos explica el trabajo que hacía con la fresadora y demás máquinas.

  • Jose Carrillo "Había gente muy cómoda"

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Había gente muy acostumbrada a hacer siempre lo mismo, y al cambiarles el trabajo intentaban que los demás se lo hicieran.

  • Jose Carrillo Un trabajo en cadena I

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    El trabajo era en cadena. El máximo de trabajadores que alcanzó la fábrica fue de 365. Muchas de las piezas que se utilizaban las hacían fuera, en talleres que trabajaban para la Star

  • Jose Carrillo Un trabajo en cadena II

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Roberto y José nos cuentan cómo era el trabajo en cadena, cada proceso de la fabricación.y las pruebas de armas que hacían al azar.

  • Jose Carrillo Los grupos: equipos de seis personas

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Para que los trabajadores fueran polivalentes para la empresa, se crearon grupos de seis personas, en los que se realizaba la formación. De este modo, aunque la especialidad de un trabajador fuera una, aprendieron a trabajar en todas las áreas. Mucha gente, en cambio, fue reacia a participar en este proceso.

  • Jose Carrillo La mecanización de la pistola

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Roberto nos cuenta cómo se hacía la mecanización de la pistola.

  • Jose Carrillo La incorporación de robots

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Hacia el final, lo que durante años se hizo a mano, se empezó a hacer mediante robots. Recuerdan que antes de que los robots llegaran casi siempre había problemas con las máquinas que utilizaban.

  • Jose Carrillo La microfusión y el control de la Guardia Civil

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Alfa le hacía la microfusión, pero en bruto. Roberto se acuerda de cómo revisaba La guardia Civil la chatarra de la fábrica.

  • Jose Carrillo La soldadura

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Roberto explica cómo se soldaban las pistolas a máquina. Era un trabajo arduo y a veces Roberto tuvo que trabajar los domingos.

  • Jose Carrillo Pocos accidentes

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Con lo que podía haber pasado, para José y Roberto hubo pocos accidentes. Por ejemplo, a José, cuando estaba comprobando el cartucho se disparó la mano sin querer. Un guardia Civil jóven fue disparado en un accidente.

  • Jose Carrillo "Había gente que se picaba mucho"

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Cuanto más hacían, más cobraban los trabajadores, y eso creaba cierta competitividad entre los trabajadores. Cuando sucedía algún altercado, les castigaban con dos días de fiesta sin cobrar.

  • Jose Carrillo Había buen ambiente

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Aunque los trabajadores a veces discutieran entre ellos, en general había un buen ambiente entre ellos. Al mediodía siempre se iban a jugar al bar.

  • Jose Carrillo La fresadora y la copiadora

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Roberto nos cuenta como eran la fresadora y la copiadora, y el procedimiento a seguir en la elaboración de pistolas.

  • Jose Carrillo Sindicatos y huelgas

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Desde el principio hubo sindicatos. Al principio solo había el Vertical. Hicieron muchísimas huelgas, entre ellas, una en que construyeron chabolas para que los camiones no pudieran ni cargar ni descargar. Todos fueron a huelga por un mes. para acompañar a un trabajador a quien le habían puesto más trabajo del que podía hacer.

  • Jose Carrillo Los cronometrajes

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Cada trabajador era cronometrado para saber cuántas piezas podía hacer en cierto tiempo. A causa de esto solían tener problemas, ya que el tiempo de un trabajador no era el mismo que de otro, pero se les exigía lo mismo a los dos.

  • Jose Carrillo Huelga por un botijo de agua

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    El mecánico solía llevar agua a la fábrica, por la mañana y por la tarde. Pero empezó a traer sólo por la mañana, y en verano, por el calor, solía estar muy caliente para la tarde. Esto fue motivo de huelga, y al final, consiguieron traer máquinas para el agua.

  • Jose Carrillo Choque de ideologías

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Hubo un tiempo en que se hacían muchas huelgas, entre ellas por razones políticas. Por ejemplo, cuando mataban a un miembro de la ETA algunos hacían huelga, y cuando mataban a un Guardia Civil, otros.

  • Jose Carrillo El periodo, motivo de roña

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    La mujer que limpiaba, no podía tocar las pistolas cuando estaba con el periodo, ya que sino les salía roña.

  • Jose Carrillo Comedor y economato

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    Lo que compraban en el economato se lo descontaban después del sueldo. Los productos solían ser mucho más baratos que en tiendas comunes. Por la noche había un sereno, quien vigilaba la fábrica.

  • Jose Carrillo El comedor de Star

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    El mecánico de la empresa llevaba a su hijo a comer al comedor de Star. Los dos coinciden en que la comida era muy buena.

  • Jose Carrillo Botellas escondidas en la fábrica

    José Carrillo Ruiz-Ruano (1951) Roberto Muñoz Rueda (1948) Eibar

    José y Roberto nos centan que el alcohol estaba presente en la fábrica, por ejemplo, cuando era el cumpleaños de los trabajadores, se llevaban 5-6 botellas de vino para celebrarlo. Estas las escondían en sitios estratégicos, para que no las vieran.

  • Adela Telleria Gerraosteko premia

    Adela Telleria Gallastegui (1924) Eibar

    Behobian zituzten ondasun guztiak galdu zituzten gerraren ondorioz. Gerraostean, aita espetxeratu egin zuten eta amak gaixotasun larria izan zuen. Premia handia bizi izan zuten garai hartan.

  • Adela Telleria Iragaitzazko langileak Aurreran

    Adela Telleria Gallastegui (1924) Eibar

    Gerraostean kartzelan egon izanak ez zion aitari lana aurkitzeko garaian trabarik eragin. Guztientzat adina lan zegoela kontatzen du Adelak. Askotan, iragaitzaz zeuden pertsonak hartzen ziren fundizioan beharrerako. Pare bat edo hiru egunez lana egin eta, soldata aurreratzeko eskatu ostean, lana utzita bideari jarraitzen zioten.

  • Miren Lorea Lasa Gerra ostean goserik ez

    Miren Lorea Lasa Aranburu (1930) Lorenzo Zabala Suinaga (1927) Eibar

    Gerra ostean gosea zegoen baina Lorearen etxean zapata-denda zutenez, ez zuten goserik pasa. Lorenzoren kasuan, amak baserria zuen eta bertatik ekartzen zuten jatekoa.

  • Kontxa Gonzalez Errazionamenduan ere goserik ez Elantxoben

    Kontxa Gonzalez Badiola (1928) Elantxobe

    Errazionamendu garaian, errotara joaten ziren irinetan. Kaxan gordetzen zuten, eta amak ikasi zuen taloak egiten. Arraina bazuten eta ortuariak ere bai. Horrela ez zuten goserik pasa. Baserritarrek eta arrantzaleek trukea egiten zuten.

  • Maria Zabala Egues Jende pobrea eskean etortzen zitzaien baserrira

    Maria Zabala Egues (1914) Elduain

    Txikitan eskolara bidaltzen zuten. Maisua beti paseatzen ibiltzen zela dio. Eskolan ez zuen asko ikasi. Anaiekin etxean egoten zen eta beldurrez ibiltzen zen eskean etortzen zirenekin. Jende pobre asko etortzen zen kaletik eskean. Janaria ematen zieten. Beraiek ez zuten goserik pasa, taloa, gazta, urdaia, sardina zaharra, bakailaoa... jaten zituzten.

  • Maria Zabala Egues Baserriko janaria, gosea eta kontrabandoa

    Maria Zabala Egues (1914) Elduain

    Baserrian lana egiten zuten, artoa egiten, patata, garia. Ogia ere etxean egiten zuten. Taloa aitak egiten zuen, tomateekin, gaztarekin, sardina zaharrekin. Ogia erosteko dirurik ez zuten eta txekorra saltzen zutenean ordaindu behar izaten zuten. Txokolatea gutxi izaten zen. Gerra ondoren gosea pasa zuten. "Monigote" deitzen zituzten patata batzuk jaten zituzten. Irin bila menditik barrena kontrabandoan joaten ziren. Ilunduta zegoela joaten ziren Guardia Zibilak ez harrapatzeko. Astoarekin joaten ziren.

  • 897 Gerra garaian jenero ugari kendu zieten; errazionamendua

    Sebastiana Atorrasagasti Arana (1921) Elgeta

    Artoa, garia... denetarik izaten zuten etxean. 15 urte zituenean hasi zen Gerra Zibila. Gerra garaian, jenero asko kendu zieten; besteak beste, ganbaran zituzten 700 kilo patata eta zuten baba guztia. Estraperloa. Errazionamendua. Frontea izan zuten bertan; eta Asentzio inguruan pasatzean, kontuz ibili behar izaten zen tiroek ez jotzeko.

  • 905 Gerra garaiko bizipenak

    Antoni Elkorobarrutia Gallastegi (1924) Elgeta

    Gerra hasi zenean, Antonik 11 urte zituen. 7 hilabete iraun zuen fronteak inguruetan. Antoniren baserrian ez zen txikiziorik izan. Anaia frontean egon zen boluntario lehengusu batzuekin. Gerra garaian ganaduak kendu zizkieten. Ogia gauez eta ezkutuan egin behar izaten zuten. Eibartik emakumeak esne eta jatekoaren bila joaten ziren Elgetara.

  • 908 Gerra garaian, arbia jaterainoko gosea

    Juan Erostarbe Olañeta (1921) Elgeta

    Elgetan, Francoren soldaduak sartu zirenean, hiru-lau baserritara sartu eta hildakoak egon ziren. Gose handia pasa zuten, arbia jatera iritsi zen Juanito. Errazionamendua urteetan egon zen, pertsonako hainbesteko bat ematen zuten.

  • 1016 Errazionamendu garaiko ogi beltza

    Angeles Arantzeta Alberdi (1917) Maria Luisa Arantzeta Alberdi (1919) Elgeta

    Gerra ostean ez zuten goserik pasa baina ogi beltza jaten zuten, errazionamendukoa, eta jan ezinezkoa omen zen. Errazionamendua jarri zenean, Maria Luisa eta Angelesen etxean "gorriak" zirelako ez zieten ematen.

  • 1084 Errotako lana irinetan ordaintzen zen

    Bernarda Arizmendiarrieta Ojanguren (1925) Elgeta

    Errota Markinatik Etxebarrira bidean zuten, etxetik ordu erdira, eta astoa hartuta joaten ziren bertara. Eramaten zuten irinaren hainbesteko bat kentzen zieten errotan. Estraperloa ezagutu zuen, gauez egiten zen. Honen inguruko pasadizo bat kontatzen du.

  • 1405 Janaria militarrentzako

    Javier Telleria Retolaza (1940) Elgeta

    Errazionamendua Aldundiari ordaintzen zitzaiola gogoratzen du. Militarrei garia eta patata ematen zitzaien. Lehen han mikeleteak egoten zirelako. Gurasoek kontatutakoa gogoratzen duela dio.

  • Felisa Basauri Larrainaga Gerraostean alea ehotzeko komeriak

    Felisa Basauri Larrañaga (1928) Elgeta

    Artoa eta garia zorroetan sartu eta astoarekin errotara eramaten zuten ehotzera. Gerraostean, errotak itxita zeudela, Angiozarko errota batera joaten ziren gauez, alea ehotzera.

  • Felisa Basauri Larrainaga Elizako kanpai-jotzaileak

    Felisa Basauri Larrañaga (1928) Elgeta

    Txerria hiltzen zutenean, urdai zati bat Udalean entregatu behar izaten zuten. Artoa eta garia ere eman behar izaten zituzten. Baserrietan hiltzen ziren txerrien hankak, herriko elizako kanpai-jotzaileek jasotzen zituzten, euren lanagatik ordain gisa.

  • 1420 Gazetako bi errotak prezintatuta

    Luis Izagirre Belategi (1924) Elorrio

    Gazetan bi errota zeuden, baina biak prezintatuta egon ziren gerra denboran. Durangora eraman behar izaten zuten garia ehotzera; "moturia" kobratzen zieten, laka, hainbeste kiloko hainbeste gari, ehotzeagatik.

  • 1420 Uberara gauez errotara

    Luis Izagirre Belategi (1924) Elorrio

    Uberara joaten ziren gauez hiru mutiko beren astoekin errotara. Eurek ez zuten udaletxean garia entregatu beharrik izan. Txerria hiltzea ere debekatuta egon zen sasoi baten, baina hiltzen zuten.

  • Felisa Arietaleanizbeaskoa Garia kendu, artoa utzi

    Felisa Arietaleanizbeaskoa Altzerreka (1927) Frantziska Arietaleanizbeaskoa Altzerreka (1929) Elorrio

    Iheslariei ez zieten garia kendu; eta, gainera, errazionamendua ematen zieten. Gero denen artean banatzen zuten. Oso ondo konpondu ziren bi familiak.

  • Felisa Arietaleanizbeaskoa Gose denboran ikastetxean Gasteizen

    Felisa Arietaleanizbeaskoa Altzerreka (1927) Frantziska Arietaleanizbeaskoa Altzerreka (1929) Elorrio

    Gasteizen ikastetxean egokitu zitzaien gose denbora zati bat. Ondo jaten zuten. Udan eta Erramu Egunez etortzen ziren.

  • Eusebio Arietaleanizbeaskoa Gose denboran txarto

    Eusebio Arietaleanizbeaskoa Agirrezabal (1922) Elorrio

    Gosea pasatzen zuten. Baserrian hobeto. Soldadutzatik baimenaz etortzen zirenean jatea zen poz handiena. Egun bateko soldata ez zen aski kilo bat gari ordaintzeko. Aramaioko Gantzagaraino joaten ziren garia uruntzera.

  • Maria Igarza Eurak goserik ez gose denboran

    Maria Igarza Zubiate (1924) Elorrio

    Taberna zuten, lurrak ere bai, gainera aita tratularia zenez, ez zuten goserik pasatu. Dena dela, hasieran ez zuten ia ezer izaten tabernan ere. Aitak lokal bat harakin bati alokatu zion astean behin haragia jan ahal izateko. Baina jendeak oso txarto pasatu zuen. Kanpandorrera, bonben ihesi.

  • Jose Aizpurua Estraperlo kontuak

    Jose Aizpurua Murgoitio (1931) Patxi Esteibarlanda Aizpurua (1921) Elorrio

    Aramaiora, Angiozarrera edo Eitzara (Zaldibar) isilpean errotara . Cuatro Vientos-era (Aramaio) ardo bila. Ermuko baserri bat, ona kontrabandorako. Guarda zibilak "untatuta".

  • Jose Aizpurua Isuna patata ez deklaratzeagatik

    Jose Aizpurua Murgoitio (1931) Patxi Esteibarlanda Aizpurua (1921) Elorrio

    Nagusiari eta udalari garia entregatu behar zieten, hartzen zuten gehiena. Artoaz moldatu behar etxean. Patxik multa bat jaso zuen zenbat patata hartu zuen ez deklaratzeagatik.

  • pantxi-trevino Gerra osteko ibilerak errotara

    Pantxi Treviño Agiriano (1926) Elorrio

    Laminen konturik ez du entzun Pantxik. Aita sarri joaten zen Zaldibarrera errotara, gerra ostean, debeku garaian.

  • Pedro Eriz Errotara bizikletan

    Pedro Eriz Arbulu (1925) Elorrio

    Errazionamendu gogorra gose denboran, baina baserria zutenez, ondo moldatzen ziren. Durangora eta Abadiñora gauez bizikletan zorroarekin errotara.

  • Claudio Egidazu Gauez errotara zorroarekin

    Claudio Egidazu Gongeta (1925) Elorrio

    Bi auzo-errota zeuden Gazetan. Gerra ostean prezintatu egin zituzten. Durangora, Angiozarrera, Elgetara... joan behar izaten zuten gauez. Gari ona eraman eta irin txarra ekartzen zuten bueltan askotan. Auzo-errotak zirenez, bakoitzak eguna zeukan izendatuta. Ur faltarik ez zen izaten.

  • Jose Luis Ardanza Gauez errotara

    Jose Luis Ardanza Errasti (1929) Juan Ardanza Errasti (1927) Elorrio

    Angiozarrera, Uberara, Eitzagara... joan behar izaten zuten gauez errotara. Ibilera txarra. Bideak ondo ezagutzen zituzten. Astoa ez ei da galduko. Sekula ez zuten arazorik izan. Guardia zibilak eurek kendu zioten prezintoa auzoko errotari.

  • Jose Luis Ardanza Arrazionamendu-kartilla

    Jose Luis Ardanza Errasti (1929) Juan Ardanza Errasti (1927) Elorrio

    Arrazionamendu kartilla: txandan egoten ziren Tetuanen eskolarakoan, eta gero amak hartzen zien lekua. "Txuskua"

  • Jose Luis Ardanza Trukea errioxarrekin

    Jose Luis Ardanza Errasti (1929) Juan Ardanza Errasti (1927) Elorrio

    Olioa baba-truke lortzen zuten Errioxako senide batzuengandik. Ardoa zelakoan nola bidaltzen zuten olioa Errioxatik. Sagarra mahatsaren truke. Estazioko langile batek nola edaten zuen ardoa heltzen ziren barriketatik.

  • Jose Luis Ardanza Irina lortzeko bideak asmatu behar

    Jose Luis Ardanza Errasti (1929) Juan Ardanza Errasti (1927) Elorrio

    Errota mekanikoak asmatu zituzten; irin latza egiten zuten baina ezer ez baino hobea. Zekalea ere ereiten zen. Ogi beltza ateratzen zuen, baina kalekoa baino hobea hala ere, hau ezkurrez edo egina zelako. 1950 aldera hasi zen egoera hobetzen. Salbakonduktoa behar zen gerra ostean mugitu ahal izateko.

  • Mertxe Bilbao Ulertzen ez zituzten mehatxuak jasotzen zituztenumetan

    Mertxe Bilbao Bilbao (1929) Erandio

    Errazionamenduan zeuden olioa, azukrea eta tabakoa. Gerra garaian, dendara joaten zirenean, umeak izan arren mehatxatu egiten zituzten euskaldunak izateagatik. Ez ziren politikan sartzen gurasoak.

  • Mertxe Bilbao Errazionamendua gogoratzen du

    Mertxe Bilbao Bilbao (1929) Erandio

    Gerra osteko oroitzapena du: errazionamendua; baina hala zelakoan onartzen zuten. Kartilla eraman dendara eta ematen zuten olio edo azukre errazioa.

  • Santiago Nuin Ureta Errota zuten gose denboran

    Santiago Agorreta Garde (1921) Erroibar

    Ez zuten goserik pasatu. Errota zuten eta han ehotzen zen inguruko garia. Eurek ere erosten zuten garia, eho eta gero saldu. Ahal zutenean ordaintzen zuen jendeak, orduan ez baitzegoen sosik. Ez zuten euren errota prezintatu.

  • Florencio Erro Kontrabandoan

    Florencio Erro (1929) Erroibar

    Asko ibili zen kontrabandoan. 25 kiloko "paketak" Urepel aldean hartu eta Agoitz ondoko errepideraino eramaten zituzten. Nylona, puntillak, kobrea... Karabineroei eskupekoa eman ohi zieten.

  • Florencio Erro Gerra eta gose denbora

    Florencio Erro (1929) Erroibar

    Sei edo zazpi urte zituen gerra etorri zenean. Gerra denboran, adineko gizonak behartuta zeuden mugan guardia egitera. Gose denboran irina Urepeletik ekartzen zuten bizkarrean. Urepel Erroibartik bi ordu eta erdira dago.

  • Florencio Erro Kontrabandoaz berriro

    Florencio Erro (1929) Erroibar

    Hegoaldetik Frantziara zaldiak pasatzen zituzten. "Aretxiak", lau hilabete inguruko txahalak ekartzen zituzten handik hona.

  • Luis Iribarren Gerra eta gose denbora

    Luis Iribarren (1928) Erroibar

    Hiru urte zituen gerra sortu zenean. Aita ez zen gerrara joan. Beti izaten zen zerbait jateko. Jeneroa errekisatzen zuten, aretxeak (txahalak) ere bai.

  • Luis Iribarren Kontrabandoan puxka bat ibilia

    Luis Iribarren (1928) Erroibar

    Pixka bat ibili zen kontrabandoan baina gutxi. Ez daki zer egoten zen "paketen" barruan. "jornaliko" bat ematen zien eta aurrera. Karabineroekin aurkituz gero, bota paketak eta aurrera. Ez zuen langintza horretarako balio.

  • 275 Jate aldera lan

    Luis Mari Ormaetxea Atorrasagasti (1932) Ermua

    Oso erraza zen garai batean lana topatzea tailerretan. Baserrietan ere zenbaitek tripa-truke egiten zuen.

  • 275 Ogi estraperloa

    Luis Mari Ormaetxea Atorrasagasti (1932) Ermua

    Hainbat okindegi Ermuan. Baserrietan ere egiten zen. Estraperloan eramaten zen trenez edo mendiz Eibarrera saltzera. Guardia zibilen eta mikeleteen beldurra. Trajedun biajante bat poliziatzat hartu eta ateak ixten zituzten hura etortzen zenean. Okinen trikimailuak. Ermutik Uberaraino errotara.

  • 275 Ogi klaseak

    Luis Mari Ormaetxea Atorrasagasti (1932) Ermua

    "Zurixa" eta "baltza" ziren klaseak. Beltza, normal jaten zena. "Flota", "ritxa"... Jan ezindakoa ei zen beltza. Artoa ere asko jaten zen, bai taloak eta bai morokila.

  • 275 Arrazionamendua

    Luis Mari Ormaetxea Atorrasagasti (1932) Ermua

    Ogia, urdaia, tabakoa..., dena arrazionamenduan. Burdina eta gasolina ere bai. Kupoa zuten industriek ere. Entxufea zutenek materiala lortzen zuten. Baserrian hobeto defenditzen ziren kalean baino.

  • 275 Suegurra eta egurrikatza

    Luis Mari Ormaetxea Atorrasagasti (1932) Ermua

    Egur-saltzaileak Eibarrera. Gerra inguruan agertu ziren ekonomikak. Egur-ikatza ere erabiltzen zen erregai gisa, baina ez sua egiteko, garestia zen eta. Plantxarako, tailerretako sutegietarako eta abar erabiltzen zen. Txondorrak ezagutu dituzte inguruko basoetan.

  • Anai-arrebak sakabanatuta jate aldera

    Antonia Ormaetxea Narbaiza (1927) Ermua

    13 urterako amaitu zituen eskolak. Nahiago baserriko lanetan jardun eskolara joan baino. Anai-arreba guztiak batean bestean banatu ziren ogia jan ahal izateko.

  • Gose denborako jakiak

    Antonia Ormaetxea Narbaiza (1927) Ermua

    Garia tostatu, eta hura zen kafea. Morokila, esnea... Behi bat zuten eta errebero epel-epela (esne jaitsi berria) edaten zuten. Arrazionamentu kartila. Baleak diruaren ordez.

  • Udaletxean baserriko gauzak entregatu behar

    Antonia Ormaetxea Narbaiza (1927) Ermua

    Baserritarrak zirenez, gauzak entregatu beharra zuten udaletxean, eta behin ama protestatzera joan zen. Herri-jantokia ere bazen baina eurek ez zuten sarbiderik nazionalistak zirelako. "Tiramotxuak" (tirabirak) izaten ziren.

  • Umeen okerrak

    Antonia Ormaetxea Narbaiza (1927) Ermua

    Okerkeriak egindakoa da: tinbreak eta aldabak jo, eta horrelakoak. Sagar-lapurretan ere ibilia da, baina premiagatik.

  • 954 Gerra osteko kontuak

    Lucia Areitioaurtena Isasi-Isasmendi (1925) Ermua

    Euskaraz egiten ez zieten uzten. Berak Luke zuen izenean, baina Lucia esaten hasi zitzaien, politagoa zela eta. Goserik ez, beren etxea "herriko etxea" ei zen. Baserritarrak aldatzen ziren lekua zenez, beti ekartzen zuten jeneroa. Egurretara basora.

  • 954 Pretendientea

    Lucia Areitioaurtena Isasi-Isasmendi (1925) Ermua

    Taberna bateko zerbitzari batek ogibitartekoak bidaltzen zizkion frontoira. Atzetik ibili zitzaion, baina Aliziak ez zion kasurik egin. Behin, gerora, Ramblasetan aurkitu zuen ume txiki batekin. Biona izan zitekeela esan zion, bera "vizcaina burra" izan ez balitz.

  • 954 Oihalgintzako eta estraperloko dirua barra-barra

    Lucia Areitioaurtena Isasi-Isasmendi (1925) Ermua

    Kotoiaren negozia indartsu zegoen. Oihal-fabrikak eta estraperloa. Samaranch auto deportibo gorri batez etortzen zen; kotxe bat baino gehiago zuen.

  • Denetariko jeneroa arrautzen truke

    Luisa Egia Agirrebeitia (1921) Ermua

    Iturrira joatea eta arropak garbitzea nesken lanak ziren. Mutilek kolperik ez. Anaiak arrautza gordinak zurrut egiten zituen. Arrautza asko izaten zutenez, Eibarko denda batera eraman eta trukean denetariko jeneroa ekartzen zuten. Ikasketak mutilei, neskei batere ez.

  • Arrantxoa ukatu Ermuan

    Joseba Gotzon Idigoras Arzuaga (1923) Ermua

    Gose denboran hiru anai-arreba joan ziren Ermura arrantxoa ematen zuten lekura eta ukatu egin zieten.

  • Arrazionamentua

    Joseba Gotzon Idigoras Arzuaga (1923) Ermua

    Ogia, olioa, tabakoa... arrazionatuta zeuden. Pertsonako honenbeste ematen zuten, ordainduta, jakina.

  • Jana lortzeko komeriak gerra denboran eta ostean

    Fidel Izarra Larrea (1926) Ermua

    Armadako sukaldari batzuk giputzak ziren, ezagunak zituzten; eta, mutikoak joaten zitzaizkienean, jana ematen zieten: paella, normalean. Beti ilaran janari zain. Urte gogorrak, baina zelan edo halan irten zuten aurrera.

  • Gose denborako bihurrikeriak

    Fidel Izarra Larrea (1926) Ermua

    Gaztetan nahiko basatiak ziren: mailuki edo madari lapurretan sarri ibiltzen ziren. Goseagatik ere bai apur bat. Patatak ere harrapatu izan zituzten. Morokila egin izan zuten, nahiz eta berari gustatu ez.

  • begona-lizaso-eizmendi Errazionamenduaren neurrira

    Begoña Lizaso Eizmendi (1922) Errenteria

    Gerra aurretik baratze txiki bat bazuten Errenterian, baina gerraostean, behin Tolosa aldera joan eta Errenteriara itzuli baino lehen, errazionamenduak agindutako neurrira ase behar izan zuten gosea. Dirua zen etxeetan, aldiz, estraperloan ekarritako jakiekin betetzen omen zituzten errazionamenduak utzitako hutsuneak.

  • Xanti Iparragirre Perurena Jaunartze egunean, ogi zuria

    Xanti Iparragirre Perurena (1934) Errenteria

    Jaurnartzea eta konfirmazioa. Doktrina etxean ikasi zuen, buruz eta erdia latinez. Jaunartze egunean apaizak kafesnea eta ogi zuria eman zizkion, eta bera pozik. Errazionamendu garai zen. Ogi zuria Errenterian ikusi zuen aurretik, eta egun bateko jornala balio zuen. Probatu gabe zeukan.

  • Xanti Iparragirre Perurena Garia eta artoa entregatu beharra

    Xanti Iparragirre Perurena (1934) Errenteria

    Garia entregatzeko soilik egiten zuten, gerraostean. Taloak egiten zituzten eta errazinamenduko ogi gogorra jaten zuten. Artoa Nafarroara eramaten zuten errotara, Gipuzkoan ezin baitzen. Harrapatuz gero, kendu egiten zieten.

  • Xanti Iparragirre Perurena Artilea ere entregatu egin behar

    Xanti Iparragirre Perurena (1934) Errenteria

    Artilea entregatu egin behar zenez, arreorako koltxoiak egiteko nehiko lan zuten. Mandoa artilez kargatuta harrapatu zuen behin Guardia Zibilak, zortzi bat urterekin. Firma biltzen ibiltzen ziren baserriz baserri.

  • Xanti Iparragirre Perurena Errazionamenduaren bila Errenteriara

    Xanti Iparragirre Perurena (1934) Errenteria

    Astero joaten ziren Errenteriara errazionamenduaren bila. Batzuetan Pikorranekoa joaten zen bila. 9 urterekin hasi zen bera joaten, larunbatetan mandoarekin. Zer ekartzen zuen: ogia, tabakoa, olioa... Entregatzen zuten gari eta artoa pilatan egoten zen, kea dariola.

  • Xanti Iparragirre Perurena Tabako landareak

    Xanti Iparragirre Perurena (1934) Errenteria

    Gosearen beldurra. Esnea eta taloa zuten. Babarruna gordetzen ibiltzen ziren, dena ez entregatzeko. Inspektoreak joan zirenean, tabako landareak txikitu zizkieten. Txondor zuloetan jartzen zuten tabakoa. Arto bizarrak erretzea.

  • Xanti Iparragirre Perurena Errenterian arrotz

    Xanti Iparragirre Perurena (1934) Errenteria

    Errenteriara joaten zenean errazionamendu bila, piztiei bezala begiratzen ei zioten han. Bide txarra zuten. Zeinekin hitz egin ere ez zuen izaten. Erdaraz egiten zuten han. Ez ziren Errenterikoak sentitzen; Goizuetakoak gehiago.

  • Xanti Iparragirre Perurena 3. mailako hileta

    Xanti Iparragirre Perurena (1934) Errenteria

    Amaren gaixotasuna. 48 urterekin hil zen. 3. klaseko hileta elizkizuna egin zioten. Errazionamendua ere 3. mailakoa zuten. Mailen arteko diferentziak: goizeko bederatzietan ziren 3. mailako hiletak.

  • Xanti Iparragirre Perurena Gerraosteko injustizien aurrean isilik

    Xanti Iparragirre Perurena (1934) Errenteria

    1. mailakoak aberatsak ziren. Haiek ogi txikiagoa zuten, eta 3.ekoek handiagoa. Jendeak ez zuen protesta egiten. Jendea jatekoa entregatzearen kontra hasi zen mugitzen, baina berandu. Politikaz ez zuten ulertzen. Usotara joaten zen gizon baten kontuak, kartzelan egondakoa.

  • Miren Mendarte Errazionamendurako errolda egiten

    Miren Mendarte Kasares (1929) Errenteria

    Gose garaia. Errazionamenduko kartilak, hiru kategoriatan banatuta. "Abastos" jarri zuten hori kontrolatzeko. Janari dendek jendearen erroldak egin behar izan zituzten; ahizpa eta biak ibili ziren etxez etxe. Askok ez zekiten sinatzen.

  • Miren Mendarte Errazionamendua banatzen

    Miren Mendarte Kasares (1929) Errenteria

    Bezero asko zituzten errazionamendua banatzeko. Familiaka antolatzen zuten jeneroa. Azukrea eta olioa. Erosteko eskubidea agintariek ematen zuten, baina erosi bezeroek. Kontrolak. Jendea goseak, laranjak lapurtzen. "Del tito" gaixotasuna eta biriketako gaitza.

  • Miren Mendarte Arraina nahiko libre, haragia kontrolatuta

    Miren Mendarte Kasares (1929) Errenteria

    Errazionamendu garaiko kontuak. Itsasoak salbatu zituen asko: arrain freskoak. Haragia kartilarekin ala isilka eros zitekeen. Balkoiak oiloz bete ziren. Baratzetan ere hegaztiak, txerriak... zakurra jarri ezean, lapurretak. 48 kilo argaldu zen emakumearena.

  • Miren Mendarte Estraperloa; janaria gordetzen

    Miren Mendarte Kasares (1929) Errenteria

    Trenbidea estraperlorako erabili zen, Nafarroatik ogia-eta ekartzeko. Poliziatik ihesi ibiltzen ziren. Tranpa: kafea gordetzen zuten. Kontserba latak ere ezkutatu zituzten; gauero-gauero porruak jaten, nazkatuta.

  • Miren Mendarte Dendan ordaintzeko dirurik ez askok

    Miren Mendarte Kasares (1929) Errenteria

    Dendan, ordaintzeko dirurik ez askok. Tranpatxoak ere egiten zituzten batzuek. Ama batek ez zuen umeei emateko janik, eta zinera bidaltzen zituen entretenitzeko. Aza usaina, familia aberatsetan ere bai. Babarrunen anekdota.

  • Miren Mendarte Jakien kalitatea; errazionamenduko ogia

    Miren Mendarte Kasares (1929) Errenteria

    Jakien kalitatea nola aldatu den. Esnea. Errazionamenduko ogia txarra zen. Kontserbak, olioa... 1941-42an gose handiena. Txerrikiak. Urdaiazpikoak etxean ere prestatzen zituzten. Olibet gailetak.

  • Eustaki Labandibar Gerra osteko gosea

    Eustaki Labandibar Retegi (1920) Errenteria

    "Gorriek" etxeak sakeatu zituztela dio. Gerra osteko gosea. Latasatik ekartzen zuten babarruna, Nafarroatik. Haragia tomatearekin. Ogia falta zen.

  • Inaxito Albisu Dendan lapurtzeko estrategia landua

    Inaxito Albisu Mendarte (1924) Errenteria

    Umetan, lapurretan aritzen ziren. Lapurtzeko estrategia landua zeukaten: liburu-denda bateko horman zuloa egin zuten; gainerako mutikoek horren berri izan zutenean, haiek ere dendan sartu ziren.

  • Laxaro Iparragirre Luzuriagan lanean hasi eta utzi

    Laxaro Iparragirre Perurena (1929) Errenteria

    Hogeita lau edo hogeita bost urte zituela hasi zen Laxaro Errenteriako Luzuriagan lanean, baina lana utzi behar izan zuen. Izan ere, bere anaia zaharrenak ez zuen Añarben geratu nahi izan, eta Laxaro bera joan zen hara, eta baserriko lanen ardura hartu. Baserria aparte xamar zegoen eta horrek ez zituen lanak errazten, baina ematen zuen aukerarik beste jarduera batzuetarako... Tartean, kontrabandorako. Horretan, baina, Guardia Zibila eta eguraldi txakurra izaten zituzten etsai.

  • Laxaro Iparragirre Guardia zibilek Xanti anaia arrapatu zutenekoa

    Laxaro Iparragirre Perurena (1929) Errenteria

    Kontrabandoan zebiltzanean taldean joaten omen ziren, baina gauzak okertuz gero, norberak bere larrua salbatu behar izaten zuen. Hiru alditan azaldu omen zaizkio guardia zibilak Laxarori basoan, nahiz eta bera ez duten sekula harrapatu izan. Hiru aldi horietako batean, Xanti anaia larri ibili omen zen, baina azkenean, lortu zuen ihes egitea.

  • Laxaro Iparragirre Kontrabando lanetan

    Laxaro Iparragirre Perurena (1929) Errenteria

    Bi urtez-edo ibili omen zen Laxaro kontrabando lanetan, eta ez omen zen lan erraza, guardia zibilak nonahi ateratzen ziren eta. Neguko hotzak ere ez omen zuen zaintzarik apaltzen.

  • Mari Kruz Mendizabal Aita lanik gabe, bueltan

    Mari Kruz Mendizabal Etxeberria (1923) Errenteria

    Batzokiko giroa desagertu egin zen. Dena kendu zuten. Aita lan gabe; kamioiak kendu zizkioten. Arazoak izan zituen. Bederatzi seme-alabak aurrera ateratzeko, gogor egin zuen lana.

  • Arantxa Jauregi patatak eta batatak fabrikan erretzen

    Arantxa Jauregi Burutaran (1926) Pepi Mitxelena Aiestaran (1926) Errenteria

    1941a gosete urtea izan zen. Pepi orduantxe hasi zen lanean, Errenteriako Pekin fabrikan, eta gogoan du errazionamenduko patatak eta batatak berogailuan erretzen zituztela. Ez omen ziren txarrak geratzen.

  • begona-sarasola Ama estraperloan

    Begoña Sarasola Mitxelena (1938) Errenteria

    Begoñaren ama oso abila zen josten; estraperloan ere aritzen zen: Nafarroara joaten zen Elizondora eta gazta, babarrunak, babak... ekartzen zituen gero hemen saltzeko. Etxean, hala ere, gosea pasa zuten gerra ostean. Gaztaina garaian, amak egosi egiten zituen eta haiekin zopak egiten zituen.

  • seberiano inarra Astoarekin Nafarroara

    Seberiano Iñarra Lizarazu (1926) Errenteria

    Gerraostean Oiartzungo errota gehienak prezintatuta edo zigilatuta egon ziren, beste hainbat tokitan bezala. Errazionamendu garaiak ziren, eta astoa artoz kargatu eta Nafarroara joan behar izaten zuen, Lesakarako errotaren batera, etxera irina ekartzeko asmoz. Behin hamahiru urte bete eta gero, Goizuetara joan behar izaten zuen, zeregin berarekin, baina Lesaka baino eskuragarriago geratzen zitzaion, eta bakarrik egiten zuen bidaia.

  • seberiano inarra Babarrunak erregimenari entregatzen

    Seberiano Iñarra Lizarazu (1926) Errenteria

    Gerraostean baserritarrek jatekoa entregatu behar izaten zioten erregimenari, eta jateko hura zen gero errazionatuta banatzen zena. Gogoan du bere etxekoek babarruna nola entregatu behar izaten zuten.

  • seberiano inarra Ogi zuria Frantziatik

    Seberiano Iñarra Lizarazu (1926) Errenteria

    Errazionamendu garaian asko usatzen zen estraperloa, Bidasoa aldean batez ere. Seberianori, tarteka, Irungo lagun batzuek ekartzen zioten ogi zuria, Frantzian barrena ibili ohi zen tren-makinista baten bitartez.

  • seberiano inarra Animalia hilketa kontrolatua

    Seberiano Iñarra Lizarazu (1926) Errenteria

    Errazionamendu garaian baserrietan akabatzen ziren animalien kontrola eramaten zen. Seberianoren esanetan, hori gaur egun ere hala da.

  • Xorkunde Iturria Kontrola saihesten

    Sorkunde Iturria Lasa (1930) Errenteria

    Gerraostean, errazionamendua tarteko, errotetarako bideak zaintzapean izaten ziren. Sorkunde eta haren adineko haurrak jolas plantak egiten, disimuluan iristen omen ziren errotaraino, irina ezkutuan, eta bueltakoan taloak etxeratzea lortzen zuten. Tren geltokiko zaindarien kontrolak nola saihesten zituzten ere kontatzen digu Sorkundek.

  • Xorkunde Iturria Gosea inguruan

    Sorkunde Iturria Lasa (1930) Errenteria

    Sorkundek dio, inguruan sumatzen zutenaren aldean, heurek ez zutela gose handirik pasa. Gogoan du, plazan barazki eta fruta saltzen aritzen zelarik, eta tarteka-marteka sagarren bat ahoratzen bazuen, ingurukoak zelatan sumatzen zituela. Izan ere, zain egoten omen ziren Sorkundek zuztarra noiz botako, atzetik joan eta hura hartzeko.

  • Joxe Luix Arzallus Medikua zaldian etxeraino

    Joxe Luix Arzallus Lizarralde (1929) Errenteria

    Gerraosteko gosetea. Baserrian bazuten taloa, babarruna, patata, esnea... Telefono bakarra zen auzoan, eta norbait gaixotuz gero medikuari deitzen zioten handik. Zaldi gainean ibiltzen zen medikua, oiartzuarra. Lapasa medikuak izan zuen lehen autoa.

  • Miren Astibia Errazionamendu garaian errotara ezkutuan

    Miren Astibia Olaiz (1925) Errenteria

    Gerra ostean gosete handia izan zen, eta errazionamendua iritsi zen. Irina ezkutuan ekartzen zuten errotatik. Ez zituzten inoiz harrapatu, bai baitzekiten nondik ibili. Irin horri esker, taloak egiten zituzten.

  • Mari Tere Paskual Aita gerran eta beraiek Bizkaiko hainbat herritan

    Mari Tere Paskual Zapirain (1931) Errenteria

    Gerran, aita Itxarkundiaga batailoian egon zen. Bitarte horretan, Bizkaiko hainbat herritan egon ziren beraiek: Lekeition, Santurtzin... Aita gerratik itzulitakoan, portuan aritu zen lanean; eta, geroago, fabrika handian sugin-lanetan.

  • Mari Tere Paskual Aitaren bisitak gerran eta gosea

    Mari Tere Paskual Zapirain (1931) Errenteria

    Aitak hilean behin izaten zuen baimena etxekoak bisitatzera etortzeko; egun haietan, bokadiloa jaten zuten. Bai gerra garaian, bai gerra ostean, gosea pasa zuten.

  • joseba-goni Aita gerran Bilbon; itzulitakoan panorama zaila Errenterian

    Joseba Goñi Galarraga (1935) Errenteria

    Gerra garaian, Josebaren aitak badaezpada Errenteriatik alde egin zuen. Bilbo erori zen arte egon zen han, anaiarekin eta koinatuarekin batera. Errenteriara itzuli zenean lana galdu zuen; denbora batez amak tratutik lortutako diruari esker atera ziren aurrera. Zenbait lagun karlistaren laguntza ere ba omen zuen aitak.

  • Joxe Mari Zuloaga Udareak lapurtzen

    Joxe Mari Zuloaga Etxebeste (1932) Errenteria

    Paper-fabrikako etxeen ingurua lehen nolakoa zen azaltzen du: Villa Guadalupe, Urugoitiaren etxea... Udareak lapurtzen zizkioten Urugoitiari, eta eskopetarekin ateratzen zen etxetik.

  • Joxe Mari Zuloaga Gerra osteko miseria gogorra

    Joxe Mari Zuloaga Etxebeste (1932) Errenteria

    Zinea beti ezagutu izan du Joxe Marik Errenterian. Gerra bukatu zenean, Errenteriako familia batzuk elkartu ziren herriko jende pobrea laguntzeko. Jende asko hil zen miseriagatik Errenterian gerra ostean. Behin Joxe Marik zozketa irabazi zuela gogoan du.

  • Joxe Mari Zuloaga Gerra garaiko zorrak ordaintzen

    Joxe Mari Zuloaga Etxebeste (1932) Errenteria

    Gerra garaian, ama Hondarribira joan zen baserri batera; han zor handia egin zuten, eta ondorengo urteetan aitak ordaindu zuen zor hura.

  • Joxe Mari Zuloaga Gerra ostean aitak lana bilatzeko izandako arazoak

    Joxe Mari Zuloaga Etxebeste (1932) Errenteria

    Aita gerratik itzuli zenean, Goiko kaleko etxean jarri ziren bizitzen. Etxea utzi bezala zegoen. Aita portura joan zen lan bila, baina atzera bota zuten: oso noizean behin bakarrik deitzen zuten lanerako. Ama arropa garbitzera joaten zen.

  • Joxe Mari Zuloaga Gaileten apurren zain

    Joxe Mari Zuloaga Etxebeste (1932) Errenteria

    Olibet gaileten fabrikan, gaileten apurrak kanpora botatzen zituzten; umeak kanpoan zain egoten ziren apur haiek jateko.

  • inaki-goni Gerrako eta gerraosteko elikadura

    Iñaki Goñi Galarraga (1929) Errenteria

    Gerra garaian, aita kanpoan zela, amak zaindu zituen 7 seme-alabak. Gerra garaian janaria bazegoen, baina 1940tik aurrera gosete handiak izan ziren. Errazionamenduko ogia lortzen zuten eta taloa egiten zuen amak. Taloa egiteko irina ehotzera ezkutuan joaten ziren errotara. Inoiz guardia zibilek ama kontrabandoko zerbaitekin harrapatu zutenean, kendu egin zioten. Gose garaian, baba jaten zuten.

  • Maritxu Ibarguren Algarrobo-lekak jaten

    Maritxu Ibarguren Amondarain (1934) Errenteria

    Santa Klara kaleko dendak gogoratzen ditu Maritxuk, eta baita horietako batera ekartzen zuten Arabako patata ere. Harrez gero ez omen du halakorik probatu. Gose urteak ziren, eta algarrobo-lekak ekarri eta zakuren bat hausten zenean,haiek lurretik hartu eta ahora eramaten ibiltzen zirela kontatzen du.

  • Maritxu Ibarguren Zuaznabarreko errotako amona

    Maritxu Ibarguren Amondarain (1934) Errenteria

    Gerra osteko gosearekin gehiago gogoratzen da Maritxu. Errenteriako Zuaznabarreko errotakoak aitaren lehengusuak zituzten, eta hango amonak beti ematen omen zien zer edo zer etxerako.

  • Maritxu Ibarguren Aita sagar garraio Bedaio aldetik Errenteriara

    Maritxu Ibarguren Amondarain (1934) Errenteria

    Carrera delako bat zen Errenteriako dolareetako baten arduraduna, eta Maritxuren aita harentzat sagarra ekartzen ibiltzen omen zen. Maritxuk gogoan ditu sagar pilaren azpian ezkutuan ekarri ohi zuten jatekoarekin zein komeria ibiltzen zituzten.

  • Maritxu Ibarguren Arrautza bakarreko tortilla

    Maritxu Ibarguren Amondarain (1934) Errenteria

    Maritxuk dio gerra ostean familia osoarentzat kozinatu behar izaten zuten amek meritu izugarria zutela. Gogoan du, esaterako, amak sei-zortzi lagunentzako patata tortilla arrautza bakarrarekin egin behar izan zuenekoa.

  • Maritxu Ibarguren Arropa epeka erosten

    Maritxu Ibarguren Amondarain (1934) Errenteria

    Zapatak eta arropa epeka ordaintzen ziren askotan.

  • Euxebi Zabala Lezon ezkondu eta Lesakara bazkaltzera

    Euxebi Zabala Zapirain (1926) Errenteria

    Euxebik hamahiru urte zituela ezkondu zen haren seniderik zaharrena, baina bera ezkontzara joateko gazteegi, nonbait, eta mandoa hartuta Donostiara bidali zuten esne partitzera. Euxebik dio, bera ezkondu zen garaian gurasoak ez zirela ezkontza ospakizunetara joaten; ezkonberriak, amabitxi eta aitabitxia eta senideak joaten omen ziren. 1940. urtean ezkondu omen zen Euxebiren ahizpa, Lezoko Gurutze Santuaren basilikan, baina gose urteak zirela eta, Lesakara joan ziren bazkaltzera, han Errenterian edo Lezon baino hobeto emango zietelakoan.

  • Joxe Mari Zapirain Gose garaiko oroitzapenak barruan gelditu ziren

    Joxe Mari Zapirain Etxeberria (1933) Errenteria

    Gose garaian San Juanera joan ziren ama eta Joxe Mari patata bila, baina ez zieten ezer saldu nahi izan. Gose garaiko oroitzapenak barruan geratu zaizkio Joxe Mariri.

  • Joxe Mari Zapirain Goseari aurre egiteko moduak

    Joxe Mari Zapirain Etxeberria (1933) Errenteria

    Gose garaia errazago eraman zuten Pontikan, han baratze txiki bat baitzeukaten. Eskolako oporrak iristen zirenean, Joxe Mari amaren baserrira joaten zen; gogoan du zer jaten zuten han.

  • Maitxo Egilegor Mezetara joatea derrigorra zen

    Maitxo Egilegor Portugal (1942) Errenteria

    Maitxok gogoan du gaizki ikusia zegoela mezara berandu joatea, eta apaizak latinez esaten zuela meza, herriari bizkarra emanda. Mezara joatea, derrigorra zen orduan, eta gurasoek joatera behartzen zituzten.

  • Consuelo Ordoki Mugaren beste aldetik ekartzen zuen jeneroa

    Consuelo Ordoki Ordoki (1927) Errenteria

    Frantziara pilotan jokatzera joaten zenean, hainbat gauza pasatzen zituen kontrabandoan: alkohola, arrautza, ogiak, kafea, azukrea, patatak, botikak... Mugaz bestalde pasatzeko pausoak aipatzen ditu. Erosketak egin eta ez zioten ezer esaten muga pasatzean hasiera batean; gerora, mugatu egin zizkioten erosketak.

  • Balentina Zabala Irabazitako diru apurra bestelako jakiak erosteko

    Balentina Zabala Etxeberria (1936) Errenteria

    Barazkiak eta esnea saltzen irabazitako dirua, etxerako bestelako jakiak erosteko erabiltzen zuen. Soberan ez zen dirurik sekula geratzen. Errazionamenduko ogia anaia zaharrenak eramaten zuen, gainontzekoentzat taloak egiten zituzten etxean.

  • Juanita Getaria Pekin fabrikako lanak eta lan baldintzak

    Juanita Getaria San Pedro (1927) Errenteria

    Torlojuak eta halakoak egiten zituzten Pekin fabrikan eta bereizita aritzen omen ziren emakume eta gizonak. Zortzi orduko lanaldia zuten normalki, baina baita hamabikoa ere, lan asko baldin bazen.

  • Juanita Getaria Gerra garaiko eta gerra osteko otorduak

    Juanita Getaria San Pedro (1927) Errenteria

    Gerra garaiko eta gerra osteko errazionamenduak ezagutu zituzten.

  • Juanita Getaria 'Auxilio Social' eta 'Servicio Social'

    Juanita Getaria San Pedro (1927) Errenteria

    Auxilio Social delakoan Cara al Sol kantatu beharra izaten zuten. Biteri kalean omen zegoen egoitza eta behar zuenari jaten ematen omen zioten. Juanita sarritan izan zen bertan. Servicio Social, aldiz, derrigorrezkoa omen zen ezein baimen mota lortu nahi zuen ororentzat. Hala ere, Juanitari ez zitzaion azken honetara joan beharrik egokitu.

  • Joxe Gaztelumendi Errazionamendu txartelen beharrik ez

    Joxe Gaztelumendi Aiestaran (1925) Errenteria

    Errazionamendua zer zen ongi gogoan du Joxek: jatekoa eskuratu ahal izateko, txartel batzuk banatzen omen ziren, baina Joxeren sendikoek ez omen zuten halakoen beharrik, errazionamenduko ilaran ongi ezagunak ziren eta. Hain ezagunak ze, txartela eskatu ere ez zieten egiten.

  • Joxe Gaztelumendi Errenteriatik Nafarroako baserrietara jateko eske

    Joxe Gaztelumendi Aiestaran (1925) Errenteria

    Joxeren ama Nafarroa aldera joaten omen zen hango baserrietan jatekoa eskatzera. Joxe bera ere inoiz joandakoa da, eta gogoan ditu poliziak Irunen jartzen zituen kontrolak.

  • Juana Garmendia Garia gerra ostean

    Juana Garmendia Uzkudun (1924) Errezil

    Garia eta artoa egiten zuten. Gerra garaian garia entregatu egin behar izaten zen, eta batere ez zeukatenez, estraperloan erosi, eta hala eman behar izan zuten. Babarruna eta patata ere entregatu egin behar izaten zen. Errotan nola ordaintzen zuten azaltzen du. Errotak non egoten ziren, eta zer izen zuten aipatzen du.

  • Juana Garmendia Estraperloko garia eta neurriak

    Juana Garmendia Uzkudun (1924) Errezil

    Garia estraperloan nondik erosten zuten azaltzen du. Garia, artoa eta babak neurtzeko zer neurri erabiltzen zituzten aipatzen du.

  • Juana Garmendia Errazionamendua

    Juana Garmendia Uzkudun (1924) Errezil

    Gerra denboran 13 urte inguru zituen. Gosea ezagutu zuen, eta errazionamenduan zer janari jan behar izaten zuten aipatzen du. Idazkariari esker, familian senide ugari izateagatik, janari gehiago ematen zieten beraiei (baina ez beraiek bezalako gainerako familia guztiei).

  • Juana Garmendia Entregatutako patatak eta orduko merkataritza

    Juana Garmendia Uzkudun (1924) Errezil

    Janaria entregatu egin behar izaten zuten herrian. Behin senarra konturatu zen entregatutako patatak usteldu egin zirela alondegian, eta alkateari bertsotan adierazi zion hori tabernan denen aurrean. Garai hartan, dendak eta tabernak bazeuden, eta zeintzuk ziren aipatzen du.

  • 98 Industria Eskoriatzan; immigrazioa

    Bernabe Errasti Ibarzabal (1910) Eskoriatza

    Lantegi garrantzitsuak Eskoriatzan gerra aurretik; gerraostean sortutakoak. Gerraosteko egoera: kanpotik jende asko etorri zen lanera; etxerik ez guztientzat... Gerraosteko urteetan eman ziren aldaketak. Immigrazioa; integrazioa.

  • 1342 Gerra osteko gosea eta estraperloa

    Jose Pagalday Garro (1927) Eskoriatza

    Gerra ostean ezer ez zegoen. Baserrian bertako gariaren zati bat eman egin behar zen, baina bestea zen. Oiloak eta arrautzak bazeuden, baina oliorik ez. Behiaren gantza ere erabili zuten batzuek. Indar gabe zeuden denak, goseak. Lantegira joaten zen, eta burdinarik ez zegoen. Txatarra erosi eta funditzera bidaltzen zuten. Estraperloa egiten zen. Latoia eta nikela nola lortzen ziren. Zulodun erreala. Garia alemaniarrek eramaten zuten.

  • 1348 Garbantzuak 100 gramoka saltzen

    Mari Carmen Pagalday Garro (1930) Eskoriatza

    Dendaren hasierako bitxikeria batzuk. Garbantzuak 100 gramoka saltzen ziren; errealetik pezetara aldaketa; gerraosteko paperezko diru-baleak. Azkenengo paperezko dirua Errepublikakoa izan omen zen.

  • 1348 Birramonak miñoia menderatu

    Mari Carmen Pagalday Garro (1930) Eskoriatza

    Gose denboran litro bat oliori ematen zitzaion balioa. Errazionamenduko ogia ez zegoen jaterik. Estraperloa. Karmenen birramonak bere ahizparekin miñoia zuhaitz batera lotuta utzi zuenekoa.

  • 1349 Kontrabandoan Mateo astoa laguntzaile

    Jesus Fernandez de Arroiabe Pagoaga (1934) Eskoriatza

    Garia Ozaetatik ekartzen zuen Mateo astoak. Bertan kargatu eta menditik astoa etxera joaten zen bakarrik, eta anaia bizikletan errepidetik. Beraiek jakiten zuten anaia noiz zetorren baina baita Guardia Zibilek ere. Egun batean etxeko tabernan egon ziren Guardia Zibilak zain, baina beraiek ikusi barik, astoak zekarren garia batu eta Guardia Zibilak astoa deskargatuta ikusi zutenean harritu egin ziren.

  • 1350 Garia entregatu beharra

    Anbrosio Abasolo Beloki (1928) Eskoriatza

    Garia udaletxe azpian entregatu behar izaten zuten.

  • 1346 Kupoa entregatu beharra eta gosea

    Agustin Agiriano Arenaza (1921) Eskoriatza

    Baserri bakoitzari kupo bat jartzen zien. Arabatik jendeak ogia-eta ekartzen zuen. Beraiek garia zuten ugari eta hura entregatzen zuten. Gerra ondorenean gose asko zegoen eta irabazi gutxi. Alemaniako gerra zela-eta, ez zen inongo mugimendurik, dena geldi zegoen. Hori guztia bukatu eta gero guztia aldatu zen.

  • 1346 Errotak itxita

    Agustin Agiriano Arenaza (1921) Eskoriatza

    Baserrian ez zuten goserik, beti zuten zer jan. "Servicio Nacional de Trigo"k errotak prezintatzen zituzten, hori gertatu baino 15 bat egun lehenago jakiten zutenez ahal zuten beste ogi-eta egiten zuten. Irina etxe barruan zuten gordeta. Inguruan zeuden errotan aipatzen ditu. Errotabarrin errota elektriko bat zuten baina han behintzat zerbait egin zezaketen. Lehen oso zaila zela gosea pasatzea kontatzen du, lur guztiak landuta zeuden eta, ez zegoen oraingo beste pinudi.

  • 1352 Gerra denbora eta gerra ostea

    Pedro Mari Zubizarreta Iregi (1932) Eskoriatza

    Gerra hasi zenean, lau urte zituen, baina errazionamendua ezagutu zuen. Pilarica egunez Guardia Zibilek jai izaten zutenez, estraperlorako erabiltzen zuten. Gerra denboran, Eskoriatzan inor ez zuten hil.

  • 542 Baserritik lantegira

    Eustakio Barandiaran Elorza (1933) Eskoriatza

    Errotak prezintatuta egon zirenean, gauez eramaten zuten garia ehotzera, Bolibar edota Gaztañadi auzoko errotetara. Eustakioren seniderik ez zen gerrara joan. Lau anai-arreba izan ziren. 18-19 urte arte egon zen baserrian, gero Aretxabaletako BEROAnean egin zuen lan soldadutzara joan zen arte. Hori bukatu eta TESA lantegian hasi zen lanean. Zazpi urte geroago COPRECIn lanean hasi eta jubilatu arte jardun zuen bertan.

  • 542 Estraperloan Arabara

    Eustakio Barandiaran Elorza (1933) Eskoriatza

    Igandetan musika bandak jotzen zuen herriko plazan. Bere emaztea izango zena, Errioxako San Bizentekoa, ezkontza batean ezagutu zuen. Lau seme-alaba izan dituzte. Eustakio sarritan joan izan zen Arabara estraperloan. Langara Ganboara (Nanclares) joaten zen astoarekin. Garia edo patata ekartzen zuen, etxerako. Goizean joan eta gauerako etxera itzultzen zen.

  • Gerraostea: gosea

    Felix Igoa Garziandia (1916) Etxarri Aranatz

    Gero, gosea etorri zen. Askoz okerragoa. 1942an jende asko hil zen gosez. Uzta minimoa zegoen dirua jaso nahi bazen, bestela kendu egiten zitzaien.

  • Gariaren kontrola

    Juan Flores Galarza (1926) Etxarri Aranatz

    Talo asko jaten zuten. Garai hartan garia kontrolaturik zegoen, eta kendu egiten zieten.

  • Jesus Amado Larraza Kontrabandoa eta estraperloa

    Jesus Amado Larraza Lizarraga (1918) Etxarri Aranatz

    Kontrabando eta estraperloa izaten ziren. Ehun kiloko zazpi zaku irin ekartzen berari gertatutako pasadizoa kontatzen du. Zaldia eta gurdiarekin zihoala lokartu eta zaldia, ezagutzen zuen lasterbidetik sartu eta gurdia irauli. Lasterka idiekin zakuak biltzera joan behar izan ziren. Noiznahi ibiltzen omen zen irina garraio. Amado bertan ibiltzen zen, Riazuko errotariarentzat, Goñiko basoan lanean ari zirenentzat, ez zuen Gipuzkoa aldera jotzen.

  • Jesus Amado Larraza Errazionamendua

    Jesus Amado Larraza Lizarraga (1918) Etxarri Aranatz

    Produktu asko errazionatuta zeuden. Ematen zutena eta ematen zuten kantitatean hartu behar zen. Errazionamendua dendetan hartzen zen.

  • Gerra garaiko kontuak I

    Antonia Mendiola Larrañaga (1921) Etxarri Aranatz

    Gerra ondoren urtero garia, artoa, babarrunak... kentzen zizkieten. Ez zieten uzten Gipuzkoara pasatzen. 10etan korneta jotzen zuten, eta ezin ziren etxetik atera. Soldaduak etxeetan egoten ziren lotan.

  • Estraperloa

    Antonia Mendiola Larrañaga (1921) Etxarri Aranatz

    Estraperloan guardia zibilek Arbizuko gizon bat hil zuten.

  • Errazionamendua

    Antonia Mendiola Larrañaga (1921) Etxarri Aranatz

    Errazionamenduan nahi zutenei gehiago ematen zieten. Beraiei kendu bai, baina eman gutxi egiten zieten nahiko ezkerrekoak zirelako.

  • Bautista Barandalla Gisu-labeak eta txondorrak

    Bautista Barandalla Beltza (1933) Etxarri Aranatz

    Mendian gisu-labeak izaten ziren, eta herriko jendeak ikatza egiten zuen txondorretan. Ikatz hori errazionamendu gisa banatzen zen, bi zaku etxeko. Garai hartan, plantxak ere ikatzarekin berotzen ziren.

  • Bautista Barandalla Errazionamendua

    Bautista Barandalla Beltza (1933) Etxarri Aranatz

    Gerra ondotik, errazionamendua iritsi zen. Tabakoa eta zenbait janari errazionatuta zeuden, eta dendara joaten zirenenean bila ilarak izaten ziren; jendea bata bestearen ondotik esperoan egoten zen.

  • Errazionamendua

    Vicente Miranda Mundiñano (1927) Etxarri Aranatz

    Gero, errazionamendua etorri zen. Errazionamenduan ematen zizutena hartu behar zenuen ezer esan gabe. Errekisak ere izaten ziren, eta estraperloan gordetako zaku batekin harrapatu zuten gizonari tiro bota ziotela kontatzen du. Errazionamendua udaletxean banatzen zuten. Gogoratzen du behin “toque de queda” joa eta udaletxean Gipuzkoatik iritsia zen kamioia banatzen ari ziren. Banaketaren nagusiak Barandalla eta Dorrauko apeza ziren.

  • Gerraostean, irinaren debekua

    Asuncion Razkin Imaz (1926) Etxarri Aranatz

    Gerra ondorengo garaia oso gogorra izan zen. Nekazariak ez zirenek okerrago pasa zuten. Irinik gabe egon ziren, debekatuta zegoen irina izatea, eta inguruko errotak itxi zituzten. Ataungo errotara joaten ziren irin bila estraperloan. Bidean guardia zibila egoten zen.

  • Errazionamendua

    Asuncion Razkin Imaz (1926) Etxarri Aranatz

    Errazionamendu garaian janaria okindegietan banatzen zuten. Ilara handiak egiten ziren argitzerako. Kartila batzuk zituzten eta bertan apuntatzen zuten. Azukrea, arrautzak, olioa... ematen zituzten.

  • Kontrabandoan

    Esther Mañeru Igoa (1929) Etxarri Aranatz

    Ricardito herriko mutil zahar bat zen, eta kontrabandoan ibiltzen zen. Jendea Cacerestik etortzen zen babarrun bila. Faja moduko bat izaten zuten, eta bertan gordetzen zituzten babarrunak.

  • Gerraostea II

    Esther Mañeru Igoa (1929) Etxarri Aranatz

    Gerra ondoren, azukre beltza eta olioa oso garesti zeuden.

  • Gerraostea

    Pedro Nazabal Goñi (1936) Etxarri Aranatz

    Etxean oiloak izaten zituzten, arrautza asko izaten zituzten. Ahuntzak, txerriak, behorrak eta behiak ere bazituzten. Horregatik ez zuten goserik pasa gerraostean, eta errazionamendua ere ez zuten sufritu. Bere amaren familiakoak etxera etortzen ziren zerbait jatera.

  • Gerraosteko garai gogorrak

    Inocencia Markotegi Razkin (1931) Etxarri Aranatz

    Beraiek miseria asko ezagutu dute. Gerraostean, biltzen zuten dena kentzen zieten. Ereiten zutenaren zati handi bat entregatu behar zuten musu-truk. Terreno asko zeukanak tranpa pixka bat bat egin zezaketen, baina besteak ez.

  • Errazionamendua

    Inocencia Markotegi Razkin (1931) Etxarri Aranatz

    Gerra hasi zenean, berak lau urte zituen, eta aurretik ere miseria nahikoa zegoen. Errazionamenduan ogi bat ematen zieten denentzako.

  • Maindireak garbitzen

    Inocencia Markotegi Razkin (1931) Etxarri Aranatz

    Maindireak garbitzeko egosi egiten zituzten errautsarekin. Xaboia erosteko ere ez zeukaten, errazionamenduan xaboi zati bat ematen zieten, eta horrekin moldatzen ziren.

  • Errazionamendu garaia

    Rafaela Ijurra Ganboa (1928) Etxarri Aranatz

    Guda ostean, Quintana zen alkatea. Kola egiten zuten elikagaiak emateko. Rafaela Arruazura joaten zen oinez ogi bila. Olioa erosteko goizeko 07:00etan hasten ziren kola egiten. Ogia ere udaletxean saltzen zuten, eta ilara egiten zuten. Batzuetan, ilaran egon ondoren, etxera joaten ziren ezer gabe.

  • Gerra garaiko kontuak

    Gregorio Goñi Lazkano (1940) Etxarri Aranatz

    Orduan fiskalia zegoen, eta oso gogorra zen. Beraiek etxean artoa, garia, babarrunak... zituzten. Bere aitona kartzelan egon zen, fiskalian 3.000 kilo gari eskatzen zizkietelako eta beraiek 2.000 kg inguru zituzten bakarrik. Gero, gari eta arto guztia kendu zieten. Kazikismo izugarria egon zen garai hartan. Gipuzkoara asko joaten ziren baserriak hustera. Etxarrik oso fama txarra dauka Goierri inguruan.

  • Errazionamendua

    Gregorio Goñi Lazkano (1940) Etxarri Aranatz

    Errazionamenduan tiket moduko batzuk zituzten janaria erosteko.

  • Estraperloa

    Gregorio Goñi Lazkano (1940) Etxarri Aranatz

    Estraperlo gutxi egon zen inguru horretan. Beraiek goserik ez zuten pasa. Patatak, babarrunak... saltzen zituzten Gipuzkoara. Ez zuten uzten ogia egiteko garia erosten, bere aita Goñira joaten zen irin bila etxean ogia egiteko. Gehien bat Gipuzkoarekin egiten zuten estraperloa, Frantziarekin ez. Guardia zibilak mutil bat tiroz hil zuen bizikletan zaku erdi bat patata zeramalako. Errepidean Guardia Zibila eta Mikeleteak (Gipuzkoako foralak ziren) egoten ziren.

  • Estraperloa

    Manolo Campos Castresana (1935) Etxarri Aranatz

    Estraperloan bizikletarekin joaten ziren Gipuzkoara eta handik ere trenean etortzen ziren janari bila. Gipuzkoan oso gaizki pasa zuten ez zutelako jatekorik, Etxarri inguruan lurrak zeuden, eta janari gehiago zegoen.

  • Errazionamendua

    Margarita Maiza Auzmendi (1938) Jose Mari Razkin Agirre (1932) Etxarri Aranatz

    Errazionamendua egoten zen, ezin zenuen nahi zenuen guztia erosi.

  • Kontrabandoa eta estraperloa

    Margarita Maiza Auzmendi (1938) Jose Mari Razkin Agirre (1932) Etxarri Aranatz

    Etxarrira gipuzkoarrak etortzen ziren kontrabandoa egitera bizikletan. Jose Mari ibili izan da kontrabandoan. Gari zakuak saltzen zituzten. Guardia zibila egoten zen errepidean. Behin, Aiako errotara bi zaku gari eraman zituzten irina egiteko, eta gurdia zibilek harrapatu zieten, baina lehenengo aldia zenez utzi egin zieten. Gipuzkoar asko etortzen ziren Etxarrira erostera, dena ezkutuan eramaten zuten.

  • Errazionamendua eta kupoak

    Margarita Maiza Auzmendi (1938) Jose Mari Razkin Agirre (1932) Etxarri Aranatz

    Errazionamendu garaian kupoak zeuden. Gari kantitate bat entregatu behar zuten zeukaten lurraren tamainaren zuten.

  • Errazionamendua

    Margarita Maiza Auzmendi (1938) Jose Mari Razkin Agirre (1932) Etxarri Aranatz

    Gerra ondoren, gose handia pasa zuten. Errazionamendu kartila izaten zuten. Errazionamendu garaian, taloa eta "zuztopila" jaten zuten, ogirik ez zegoelako. Nola egiten ziren azaltzen dute, eta erabiltzen zituzten tresnak.

  • Estraperloa

    Katalina Tabar Juanche () Etxarri Aranatz

    Lizarragan ez zen estraperlorik egon. Ogia egiteko Lakuntzaraino joaten ziren garia eramatera gauez. Guardia zibila egoten zen kontrolatzen. Harrapatzen bazituzten dena kentzen zieten.

  • Errazionamendua

    Karmen Goñi Insausti (1921) Etxarri Aranatz

    Errazionamenduan gorriak ikusi zituzten. Jendeak kartila bat zuen.

  • Garai gogorrak bizi zituzten

    Karmen Goñi Insausti (1921) Etxarri Aranatz

    Aita hil zen garaian gose asko pasa zuten. Anaiak gerrara joan ziren, eta ez zuen inork lan egiten. Bere ama festetan etxetik atera gabe geratzen zen espartzinik ere ez zuelako. Bere amak bost ahizpa zituen, baina denak gazte hil ziren.

  • Errazionamendua

    Antonina Barricarte Zolina (1934) Etxarri Aranatz

    Errazionamendu garaian, dena errazionaturik zegoen. Goizeko bederatzietan joaten ziren okindegira ogi bila eta ordu bata aldera bueltatzen ziren.

  • Estraperloa

    Antonina Barricarte Zolina (1934) Etxarri Aranatz

    Estraperloan Gipuzkoako jendea etortzen zen eta hemendik Gipuzkoara ere joaten ziren.

  • Jose Miguelen emaztea

    Jose Miguel Arbizu Lizarraga (1932) Etxarri Aranatz

    Bere emaztea, Anttoni, inklusakoa da. Bost urte egon ziren elkarrekin ezkondu aurretik. Garai hartan erlijioak indar gehiegi zeukan.

  • Gerra garaiko gosea

    Jose Miguel Arbizu Lizarraga (1932) Etxarri Aranatz

    Gerra ondoren, miseria handia pasa zuten. Ogi gosean egon ziren denbora luzean. Bere ama ez zen ongi moldatzen Anttonirekin; jenio handiko emakumea zen.

  • Gerraostea

    Juani Maiza Mañeru (1942) Etxarri Aranatz

    Juanik ez du goseterik ezagutu, taloa jaten zuten, ogirik ez zen, baina goserik ez. Errazionamendua eta makiak entzun bai, baina ez ditu ezagutu. Estraperloari dagokionez, gogoratzen du Gipuzkoako emakumeak etortzen zirela gauzak erostera.

  • Eusebia Etxeberria Gerraosteko gosea

    Eusebia Etxeberria Amiano (1920) Gabiria

    Gerraostean gose handia pasa zuten. Errazionamenduan emandako janaria txarra zen eta ez zegoen jaterik. Alkatea hasi zen, hilean behin, errazionamenduan azukrea eta olioa ematen. Eurak ez zuten estraperlorik egiten.

  • Serapio Undabarrena Garia eta artoa baserrian, errotara estraperloan

    Serapio Undabarrena Meabe (1930) Gernika-Lumo

    Ogia errazionamendukoa izaten zenez, taloa jaten zuten urdaiarekin, gosea engainatze aldera. Gari asko zuten baserrian, eta baita arto pixka bat ere. Inguruan hiru errota zituzten, gauez joan behar izaten zuten estraperloan, milizianek ikus ez zitzaten.

  • Serapio Undabarrena Sarramentara estraperloan

    Serapio Undabarrena Meabe (1930) Gernika-Lumo

    Aitarekin Sarramentara joaten zen goizeko hiruetan estraperloan. Txahalak gurdian jaitsi, eta kotxean bila zetozenek argiekin keinuak egiten zizkieten, jakiteko eurak zirela bila zetozenak. Estraperloa nonahi egiten zen, diru asko irabazten zen horrela, harrapatuz gero ordea, 1.000 pezetako isuna ordaindu behar izaten zen.

  • Jose Albiz Gerraosteko murrizketa eta debekuak janariarekin

    Jose Albizu Basterretxea (1930) Gernika-Lumo

    Gerra garaian goserik ez zuten pasatu baina irin eske etortzen zitzaien jendea urrutitik. Txerririk hiltzen ere ez zieten uzten eta garia eta laboreak entregatu egin behar izaten zituzten. Lehengusuaren errotara joaten ziren, denak gauez. Markinatik asto-ilarak etortzen ziren Oizetik behera.

  • Jose Albiz Errazionamendua eta estraperloan ibili beharra

    Jose Albizu Basterretxea (1930) Gernika-Lumo

    Errazionamendurako kartilla edukitzen zuten: olioa, azukrea... hartzen zituzten. Non banatzen zuten kontatzen du. Azokara saltzera joaten ziren baserritarrek hainbat salgai ezkutatu egin behar izaten zituzten, zaindariek ez harrapatzeko.

  • Jose Albiz Aita estraperloan bildotsekin

    Jose Albizu Basterretxea (1930) Gernika-Lumo

    Estraperloan ibiltzen ziren batzuk. Beren aitak bildotsak gauez Bermeora eraman zituela gogoratzen du. Anekdota pare bat kontatzen du.

  • Juanita Bergara Goserik ez; kafea eta txokolatea estraperloan

    Juanita Bergara Mintegia (1917) Gernika-Lumo

    Sekula ez zuten goserik izan. Etxean egoten zuten etxean eta hori dela eta ez zuten goserik izan. Kafearen eta txokolatearen kapritxoa izaten zuten, eta Bilbotik zetozen estraperlistei hartzen zieten.

  • Mateo Malaxetxebarria Zilarrezko txanponekin ogi zuria

    Mateo Malaxetxebarria Lauzirika (1926) Gernika-Lumo

    Gerratik ihesi joan eta itzulitakoan, ogi zuria erosi zuten berak etxera ekarritako zilarrezko txanponekin. Errazionamenduan ogi beltza banatzen zuten orduan.

  • Mateo Malaxetxebarria Etxera itzulitakoan, errazionamendu kartilla

    Mateo Malaxetxebarria Lauzirika (1926) Gernika-Lumo

    San Pedro bezperan iritsi ziren etxera. Errefuxiatuak zirenez, ondo hartzen zituzten udaletxeetan. Idazkari lanetan aritzen zen ezagun batek errazionamenduko kartilla egin zien eta arroza eta lentejak eman zizkieten. Jatorduak nola egiten zituzten kontatzen du.

  • Mateo Malaxetxebarria Errazionamendua umeentzat bakarrik

    Mateo Malaxetxebarria Lauzirika (1926) Gernika-Lumo

    Frankismoan errazionamendua egon zen. Luengo izeneko idazkariak ez zien errazionamendua etxeko denentzat ematen; umeentzat bakarrik, "gorriak" zirelakoan.

  • Kontxa Bikandi Gerraostean gaztainak batzera

    Kontxa Bikandi Basterretxea (1927) Gernika-Lumo

    Laguntza jaso zuten itzuli zirenean baina ez zen asko zazpi senide hazteko. Basora joaten ziren gaztainak batzera eta egosita jaten zituzten gero.

  • Enrique Aranzabal Urremendi baserrira bizitzen

    Enrike Aranzabal Olaeta (1924) Gernika-Lumo

    Nazionalak sartu zirenean, Urremendi baserrira joan ziren eta bertan igaro zituzten 8 bat urte. Obietatarrena zen etxea eta baserriko lanetan orduan hasi ziren. Sindikatuko etxeak (Kaltzada egoitza aurrekoak) egin arte egon ziren han eta bertan bizi izan zen 85 urtera arte.

  • Pilar Candina Errazionamendua, gosea, estraperloa...

    Pilar Candina Elgezabal (1918) Gernika-Lumo

    Bonbardaketa aurretik industria zela eta gernikarrak oso ondo bizi zen. Bonbardaketa ostean, errazionamendua izan zuten. Pasealekuko arkupeetan hartzen zuten errazionamendua. Beraien etxean irina ez zen falta Olabarritik ekartzen zutelako eta talo eta morokil asko jandakoak dira. Hasieran baino ez zuten pasatu gosea. Estraperloko jeneroa erosteko dirua behar zen, behin gernikar bat Bilbon indabekin harrapatu zutenekoa kontatzen du.

  • Rafa Armendariz Errazionamendua

    Rafa Armendariz Gainza (1926) Gernika-Lumo

    Errazionamendu-txartela izaten zuten errazionamendua jasotzeko. Udaletxeak ematen zieten txartela dendetan hartzeko jatekoa: azukre beltza, azukrea, ogi beltza, txikoria...

  • Serafin Ruiz Errazionamendua

    Serafin Ruiz Sagasti (1923) Gernika-Lumo

    Errazionamenduko produktuak kanpotik ekartzen zituzten eta banaketa lekuak ezarri zituzten. Bonbardaketa osteko udala Don Sebero Altuberen etxean egon zen. Errekisatu egiten zituzten etxeak.

  • Juanita Gangoiti Errazionamendua tabernetan jasotzen zen

    Juanita Gangoiti Etxebarria (1923) Gernika-Lumo

    Gerra ostean bizi ezinik ibili ziren. Aurretik ere ezer askorik ez zeukaten. Errazionamendua tabernetan jasotzen zuten, hilean behin edo. Estraperloan ere saltzen zen baina garesti. Errenteria auzoan ere batzuk estraperloan ibiltzen zirela gogoan dauka.

  • Juanita Gangoiti Gerraostean goserik ez

    Juanita Gangoiti Etxebarria (1923) Gernika-Lumo

    Estraperloko produktuak errazionamendua banatzen zen tabernetan ere egoten ziren. Taloa, indaba, barazkiak eta frutak etxean beti izaten zituzten. Hirietatik etortzen zitzaizkien etxera irin eske. Beste errotariekin ondo moldatzen zen aita.

  • Carmen Larruskain Soroko lanak makinarekin

    Carmen Larruskain Madariaga (1926) Gernika-Lumo

    Soroan egiten zituen lanak kontatzen ditu. Makina ekartzen zuten; aita bizi zen artean egiten zuten eskuz, gero ez. Garia eta artoa anega bat inguru ematen zuten udaletxean. Nebak eramaten zuen.

  • Andone Bidaguren Baserrian ez zuten goserik

    Andone Bidaguren Bilbao (1927) Gernika-Lumo

    Ez zuten goserik pasatu, baserrian denetarik zuten: labeko sua (ogia) astelehenero egiten zuten aste guztirako; errazionamenduan hartzen zuten ogi-txuskoa, azukrea... 9 urterekin legamiak (lebadurak) egiten egoten zen bere senarraren aititarekin Oleskoko okindegian.

  • Andone Bidaguren Errotak zarratuta; garia eta artoa entregatu beharra

    Andone Bidaguren Bilbao (1927) Gernika-Lumo

    Gerraostean, errota denak zarratu zituzten, baina gauez tranpa egiten zuten: prezintua kendu eta zabaldu. Arratzura joaten ziren goizaldeko orduetan. Egunez, Lagako errotara joaten ziren astoz. Taloa, morokila eta ogia egiten zuten. Gainera, garia, artoa, patata... herrira entregatu behar izaten zuten.

  • Andone Bidaguren Errazionamendua eta estraperloa

    Andone Bidaguren Bilbao (1927) Gernika-Lumo

    Errazionamendua nahiko urria zela dio. Tabakotan Arratzura joan behar izaten zuten, baina bestela errazionamendu bila Gernikara etorri behar izaten ziren. Ilarak oso luzeak izaten ziren, orduetakoak. Estraperloa ere ugaritu zen eta etxe eta terreno asko errekisatu zituzten.

  • Santi Intxausti Aitari loteria tokatu zitzaionekoa

    Santi Intxausti Gerrikagoitia (1931) Gernika-Lumo

    Bonbardaketaren ostean, loteria tokatu zen Gernikan eta aitari ere tokatu egin zitzaion. Harekin egin zuten aurrera. Errentan joan ziren gero. Pepe izaten zen egunkariak eta loteria saltzen zituena.

  • Santi Intxausti Txerria ezkutuan hil zutenekoa

    Santi Intxausti Gerrikagoitia (1931) Gernika-Lumo

    Egurra nondik ekartzen zuten ez dauka gogoan. Inguruko basoetatik ekartzen zuten. Aita bazkidearengandik banandu eta bakarrik hasi zen zerrategian. Ortua eta soroak izaten zituzten eta txerria ere bai. Txerria ezkutuan hiltzen zuten, debekatuta zegoen eta. Pasadizo barregarri bat kontatzen du. Hiltegia non zegoen kontatzen du. Antzinako kateari buruzko kontuak.

  • Iñaki eta Rosarito Gerraostean goserik ez; errazionamendua

    Iñaki Solaguren Basabe (1930) Gernika-Lumo

    Goserik ez zuten pasatu gerraostean. Urdaia, morokila, taloa, baba zaharrak... jaten zituzten. Errazionamendua ere izaten zuten jatekoa hartzeko. Pasealekuko arkupeetan dendak ipini zituzten eta ilara luzeak egoten ziren. Tabakoa ere errazionamenduan ematen zuten. 18 urte betetzerakoan, erretzaile txartela ematen zioten, baina osabari eman zion.

  • Kruzita eta Jesus Ezer barik gelditu ziren, baina lana beti

    Kruzita Etxabe Garro (1930) Jesus Kortabitarte Madariaga (1927) Gernika-Lumo

    Bonbardaketan zuten guztia galdu arren, ez zuten goserik ezagutu. Kruzitaren gurasoek denda jarri zuten eta Jesusen aitak notariotzan jarraitu zuen beharrean. Gerraostetik urte batzuetara notariotzan behar asko egon zen. Presoak ekarri zituzten Gernikara eraikin berriak eraikitzeko.

  • Kruzita eta Jesus Errazionamendua; Pasealekuko dendak

    Kruzita Etxabe Garro (1930) Jesus Kortabitarte Madariaga (1927) Gernika-Lumo

    Errazionamendu garaian Jesusek bi bider hartzen zuen jeneroa: Gernikan eta Barrutian (Kortezubi). Bonbardaketatik 10 bat egunetara etxe batean jateko pila eman zioten. Dendetan ez zen ia ezer egoten saltzen; hala ere, soldaduek beti zuten zer jan. Errazionamenduan ematen zieten ogia beltza zen. Gernikan Meliton Martijarenean, Santos Uriberenean, Escuderorenean eta Pedro Arrietarenean hartzen zuten errazionamendua. Pasealekuko arkupeetan dendak jarri zituzten bonbardaketa ostean: janari-dendak, ile-apaindegia, tela-denda...

  • Kristina Iturrioz Estherri ez zitzaion eskola gustatzen

    Kristina Iturrioz Burgoa (1934) Esther Moriones Aurre (1936) Gernika-Lumo

    Eskolatik etxerakoan pregoia jotzen ari baziren, entzuten gelditzen zen Kristina. Gero etxera heldu eta amari esaten zion errazionamendu kartilaz zer hartu zitekeen egun hartan. Baina hala ere pozik bizi ziren. Estherrek pira egiten zuen inoiz eskolatik. Behin perrexil sorta batekin agertu ziren maistrarengana. Honek barre egitea beste erremediorik ez zuen izan. Ez zitzaion eskola batere gustatzen.

  • Kristina Iturrioz Gosea pasatu zuten gerraostean

    Kristina Iturrioz Burgoa (1934) Esther Moriones Aurre (1936) Gernika-Lumo

    Ez dute bizimodu erraza izan. Arrazionamendua ezagutu dute. Esther ogi bila joan eta bidean jaten zuen gehiena. Gose handia pasatakoak dira. Estraperloan dena oso garesti zegoen. Ez zuten baserriko seniderik. Izan ziren estu ibilitako familia baserritarrak ere. Amari irin apur bat ekartzen zioten inoiz taloak egiteko, baina janaria oso urri ibiltzen zen. Sakarina erabiltzen zen azukrearen ordez.

  • Kristina Iturrioz Purruteneko dendan arrazionamendua

    Kristina Iturrioz Burgoa (1934) Esther Moriones Aurre (1936) Gernika-Lumo

    Libretatxo batez joaten ziren dendara janari bila. Ezin zuten gura zuten guztia erosi. Errenterian Purruteneko dendan erosten zuen Estherren familiak gehienetan. Zergatik deitzen zitzaion "Purrut". Kristina, berriz, Makazagarenera joaten zen.

  • Pilar Txopitea Bonbardaketa ostean Arratzutik Errenteria auzora

    Pilar Txopitea Uribarri (1924) Gernika-Lumo

    Gainontzekoek taloa jaten zuten bitartean, errazionamenduko ogia etxeko gizonentzat izaten zen, lan egin behar izaten zutelako. Errenteria auzoan antzina bizi izan ziren etxe bat ez zuten apurtu, eta bertara itzuli ziren bonbardaketa ostean.

  • Hirune Etxebarria Goserik ez

    Hirune Etxebarria Bastegieta (1923) Gernika-Lumo

    Gerraostean, baserrietako eta dendetako jeneroagaz nahikoa izaten zuten; beraz, ez zuten goserik izan.

  • 545 Bi urte Cadizen soldadutzan

    Rufo Isasti Aizpuru (1936) Getaria

    Soldadutza Cadizen egin zuen. Sakristau gisa egon zen hirurogei mila biztanle zituen hiriko elizan. Bi urte egin zituen han. Diruz gaizki ibiltzen ziren. Berari arrebak 40 duro bidaltzen zizkion hilean, baina sarritan etxean dirurik ez eta han zeudenei ezin bidali. Bi urtean bi baimen bakarrik izan zituen. Hiru egun tardatzen zituen etxera etortzen Madrildik bueltan. Itsasotik aparte oso bidaia gutxi egin omen ditu kanpora.

  • 545 Umetatik arrantzan pantxotan

    Rufo Isasti Aizpuru (1936) Getaria

    Umetan hasi ziren eurak arrantzan pantxotan, 7-8 urterekin. Pantxo nahikoa izaten zen, baina etxean oliorik ez hura frijitzeko. Ama arraina saltzera joaten zen eta diru harekin etxerako behar zituenak erosten zituen. Txaluparekin ere joaten ziren harri bila.

  • 569 Aizarnazabalera errotara

    Jose Ezenarro Isasti (1924) Maria Gurrutxaga Gartxotenea (1929) Getaria

    Auzo asko daude inguruan. Goizean, artoa aletu eta bi zakukadarekin Aizarnazabalera joaten ziren errotara. Bidezidorretik oinez joaten ziren. Getarian ere bazegoen errota, baina txikia zen eta Aizarnazabalera joaten hasi ziren. Errotara joatea debekatuta zegoen garaian, goizaldean joaten ziren.

  • 569 Txerria isilean hil behar

    Jose Ezenarro Isasti (1924) Maria Gurrutxaga Gartxotenea (1929) Getaria

    Gerraostean, txerria isilean hil behar izaten zen. Txerria hil, gazitu eta ganbaran jartzen zen lehortzen.

  • 569 Gerra garaiko kontuak

    Jose Ezenarro Isasti (1924) Maria Gurrutxaga Gartxotenea (1929) Getaria

    Gerra garaia gogorra izan zen. Soldaduak egun batez inguruan izan zituzten. Estraperloko kontuak.

  • 594 Gerra denboran jangelak jarri zituzten pobreentzat

    Maritxu Ezenarro Idiakez (1929) Getaria

    Fabiolak palazio haundi bat zuen, Kale Nagusira ematen zuena. Gerra denboran, neskek, errekete jantziekin, desfilea egiten zuten, eta etxe horretatik irteten ziren. Falangeak bi etxetan jarri zituen pobreentzako jangelak: Rosanekoan eta Pelaionekoan. Beraiek ez zuten goserik pasa, baserrian jana bazutelako; baina eskean joaten zitzaizkien baserrira kaletarrak.

  • Juliana Eizagirre Gerran eta gerraostean janariarekin nola moldatu ziren

    Juliana Eizagirre Osa (1929) Getaria

    Gerran ondo moldatu ziren jateko. Etxean egiten zuten ogia, astean behin, labesuan. Gerra ostean, errotak itxita zeuden, eta ogia egiteko nola moldatzen ziren azaltzen du. Taloa ere egiten zuten etxean.

  • Juliana Eizagirre Etxean kalean baino ogi hobea

    Juliana Eizagirre Osa (1929) Getaria

    Garia ez zuten entregatu behar izan gerraostean. Kalean egiten zuten ogia ez zuten eramaten etxera, hobea egiten baitzuten etxean. Etxean ehotzeko makina zeukaten eta hari buruz hitz egiten du.

  • Raimunda Basurto Gerraostean goserik pasa ez

    Raimunda Basurto Lazkano (1921) Agustina Garmendia Lazkano (1921) Jesusita Manterola Larrañaga (1922) Getaria

    Gerraostean ez zuten goserik pasa. Ogia eramaten zuten gazitze-fabrikara, eta antxoa jaten zuten bertan. Olioa nola lortzen eta gordetzen zuten azaltzen dute.

  • Joxe Mari Azpeitia Okindegia aitak sortu zuenetik martxan

    Joxe Mari Azpeitia Basurto (1928) Getaria

    Txikitatik ogi artean ibili izan denez, goiz ikasi zuen okindegiko martxa. Aitak, ezkondu zenean, okindegia sortu zuen. Okindegia non zegoen azaltzen du. Herriko okindegi bakarra zen.

  • Joxe Mari Azpeitia Okindegiko ordutegi gogorra

    Joxe Mari Azpeitia Basurto (1928) Getaria

    Bazkalostean izaten zuten lo egiteko denbora, baina gaueko ordu batean lanerako jaiki behar izaten zuten. Besteek jai zutenean ere, beraiek lan egin behar izaten zuten okindegian. Noizean behin ateratzen zuten erromeriatara joateko denbora.

  • Kuarteletan errenkan janariaren zain

    Jesusa Astigarraga Carral () Eibar

    Familia osoa Bartzelonara (Vic-era) joan zen; aita-ama eta anai-arrebak. Bartzelonan zeudela, anaia zaharrena kuarteletara joan behar izaten zen janari bila.

  • Eibarrera gosea pasatzera

    Jesusa Astigarraga Carral () Eibar

    Donostiara heldu zirenean ama zain zuten eta handik Eibarrera etorri ziren, "gosea pasatzera". Anaia zaharrena Bartzelonan geratu zen.

  • Begoña Zaldibar Poza, baina egoera zaila

    Begoña Zaldibar Oianguren (1926) Eibar

    Etxera itzultzerakoan, alde batetik poz handia sentitu zuen, baina bestaldetik ez zuten ezer. Aita bihar barik zegoen eta egoera oso zaila zen. Karitatetik bizitzen egon ziren.

  • Begoña Zaldibar Eibarrera lanera

    Begoña Zaldibar Oianguren (1926) Eibar

    Aita, abertzalea izatearren, lan gabe geratu zen. Eibarren lanean zegoen osaba baten bitartez aitak eta anaiak lana aurkitu zuten. Handik gutxira ama, eta denborarekin, 48an, Begoña ere Eibarrera joan zen bizitzera.

  • Begoña Zaldibar Lanean ezkondu arte

    Begoña Zaldibar Oianguren (1926) Eibar

    Bilboko "Artes y Oficios" eskolan administrazioa ikasi zuen. Gero Eibarrera joan zen. Bastante denbora bihar barik egon arren, azkenean almazen batzuetan hasi zen. 7 urte egin zituen bertan, ezkondu arte.

  • Andoni Etxarri Kontrabandoa eta klandestinitatea Hendaian

    Andoni Etxarri (1943) Hendaia

    Kontrabandoan ibilitakoa da txiki-txikitatik eta dirua kontrabandoan nola pasatzen zuen azaltzen du. Hendaian kontrabandoak aukera ematen zuen sos batzuk ateratzeko. Pasaiara oporretara klandestinoki joaten zen, pasaporterik ez baitzuen.

  • Andoni Etxarri Hegoaldekoek harrapatutako arraina Hendaian saltzen

    Andoni Etxarri (1943) Hendaia

    Hendaiako arrantzaleak itsasora irteten ziren, itsasoan Hegoaldeko arrantzaleei arraina erosi eta barkua kargatutakoan Hendaian saltzen zuten. Andoniren aitak kaierak izaten zituen kontu haiek eramateko; behin polizia etxea miatzera etorri zen eta Andonik kaier hura hartu eta ezkutatu egin zuen eskolako kaierekin batera.

  • Andoni Etxarri Salcedo tailerretatik soinekoak egitera Iparraldera

    Andoni Etxarri (1943) Hendaia

    Donostiako Salcedo tailerretik etortzen ziren jostunak Iparraldera soinekoak egitera; joan-etorri ugari egiten zituzten soinekoa bukatu arte. Jostun haiek beren etxetik pasatzen ziren. Behin Gabino jostuna etorri zenekoa kontatzen du.

  • Andoni Etxarri Aita kontrabandoan eta kontrabandoaren arriskuak

    Andoni Etxarri (1943) Hendaia

    Aita hainbat gauzarekin aritzen zen kontrabandoan eta oso arriskutsua izaten zen batzuetan. Mugan kontrabandoak zer norabide izaten zituen azaltzen du. Behin ibaian igerian zebilen emakume bati guardia zibilek tiro egin zioten ihesi zebilelakoan.

  • Andoni Etxarri Bidasoa ibaia, Euskal Herriko "Berlingo murrua"

    Andoni Etxarri (1943) Hendaia

    Gerraostean muga bi urtez itxita egon zen. Gerraostean, anaia Pasaian bizi zen osaba-izeben etxean eta noizean behin bisitan etortzen zitzaien: ibaiaren beste aldetik agur egiten zien. Guardia zibilen kontrola leku askotan zegoen, baina zigarro pakete batekin haiek erosterik bazegoen.

  • Andoni Etxarri Kontrabando garaiko anekdotak eta egoera ekonomikoa

    Andoni Etxarri (1943) Hendaia

    Espainian egoera aldatu zen eta Europar Batasunean sartu zen. Gerraostean batzuek estutasun ekonomiko oso larriak pasa zituzten Hendaia inguruan. Kontrabandoko anekdotak kontatzen ditu.

  • Andoni Etxarri Kanpotarrak harrituta Hendaiako kontrabandoarekin

    Andoni Etxarri (1943) Hendaia

    Kanpotarrak zeharo harrituta geratzen ziren Hendaian kontrabando bidez zenbat gauza sartzen zen ikusita.

  • Emilio Lizeaga Mikeleteak estraperloa zaintzen

    Emilio Lizeaga Aranburu (1936) Hernani

    Mikeleteek estraperloko ardoa konfiskatzen aritzen ziren, aurreko egunean egurra dohainik eman zietenei ere. Gehienak euskaldunak ziren.

  • Emilio Lizeaga Gerraostean, asko fraile eta apaiz

    Emilio Lizeaga Aranburu (1936) Hernani

    Gerraostean ez zuen goserik pasatu. Aitak umeentzat gordetzen zuen falta bazen. Maistra izeba zen eta bazituen hiru seme fraile. Inguruan asko joan ziren fraile eta apaiz, bizimodua ateratzearren.

  • Roxarito <iradi Jauntxoek derrigortuta abereak saldu behar

    Maria Rosario Iradi Abalabide (1933) Hernani

    Jauntxoak baserrietara joaten ziren eta abereak saltzera derrigortzen zituzten.

  • Inaxita Oiarbide Zaku bete irin lortzeko lanak

    Ignacia Oiarbide Aranburu (1936) Hernani

    Okinak ekartzen zuen auzora ogia. Neguan taloa jaten zuten. Aitak paper-lantegian egiten zuen lan. Zaku bete irin lortzeko zer komeria egin behar izaten zituzten kontatzen du.

  • Antonio Goikoetxea Bizikletak estraperloan

    Antonio Goikoetxea Beobide (1917) Hernani

    Bizarra egiteko labanak, makilajeko tresnak, guraizeak... ekartzen zituen Antonioren anaia Florentinok kontrabandoan. Frantzia aldean hiru bat famili lagun egin zituen eta haien umeek pasatzen zuten muga bizikletekin diruaren truke.

  • Luix Otxotorena Gerrako pobrezia eta janaria

    Luix Otxotorena Ollokiegi (1928) Hernani

    Gerra hasi zenean, 8 urte zituen. Tiroak entzuten zituzten. Gerra ostean, pobrezia handia zegoen. Kafe-errotan artoa txikitzen zuten. Txerriak ere bazituzten etxean. Goserik ez zuten pasa; kalekoek bai, ordea.

  • Luix Otxotorena Inguruko herrietako festetara nola joaten ziren

    Luix Otxotorena Ollokiegi (1928) Hernani

    Lehen bilerak izaten ziren hainbat lekutan: tabernetan, Oialumen, Benta Berrin... Benta Berrira bizikletaz joaten ziren; muga pasatzean mikeleteak egoten ziren han. Estraperloan ibili izan zen Luix bera, baina gutxi.

  • Luix Otxotorena Etxeko elikadura: estraperloko irina eta baratzeko produktuak

    Luix Otxotorena Ollokiegi (1928) Hernani

    Osabak irin asko ekartzen zion Luixen familiari. Etxean zer jaten zuten eta nola prestatzen zuten azaltzen du.

  • Carmen Urdangarin Txerria ezkutuan hil behar

    Mari Karmen Urdangarin Letamendia (1926) Hernani

    Gerraostean debekatua omen zen bi txerri hiltzea. Mari Karmenen etxean bi hazten zituzten eta bata labana sartuta hiltzen zuten, bere garrasi eta guzti, eta bestea, aldiz, mazoarekin buruan jota, isilpean.

  • Carmen Urdangarin Gazi-kutxa bete-bete

    Mari Karmen Urdangarin Letamendia (1926) Hernani

    Garai batean gazi-kutxan kontserbatzen ziren elikagaiak. Tarteka gatza gehitu behar izaten zen kutxara.

  • Enriketa Aranburu Gerra ondoko gosea

    Enriketa Aranburu Garaiar (1926) Hernani

    Gerra osteko gosea. Miseria. Errazionamendua. Amak emandako ogi koskorra katuak kendu zionekoa; gero amak berea eman zion.

  • Enriketa Aranburu Taloak; irin bila Aranora

    Enriketa Aranburu Garaiar (1926) Hernani

    Ogi gabe geratu zirenean pasatu zuten gosea, artorik ez eta; gero, taloarekin, ondo. Goizuetara eta Aranora joaten ziren irin bila. Errotak itxita, prezintatuta.

  • Enriketa Aranburu Estraperloko kontuak

    Enriketa Aranburu Garaiar (1926) Hernani

    Estraperloa egiten zuen aldamenekoak. Txekorra etxean hil, ezkutuan, eta saldu.

  • Enriketa Aranburu Tripa ederki jaisten zen, gerra ondoan

    Enriketa Aranburu Garaiar (1926) Hernani

    Gerra ondoko gosea. Gizon bati tripa nola jaitsi zitzaion kontatzen du. Baserrietan gose gutxiago, hala ere. Babarruna eta artoa entregatu beharra.

  • Pepi agirre Makiak etxe inguruan

    Pepi Agirre Perurena (1938) Hernani

    Makiak Iyolara etortzen zirela gogoan du. Atea itxita izaten zuten, ikaraz. Eskatu egiten zutela uste du, gosez. Talo asko egin eta jana da, baina ez zitzaion asko gustatzen. Aranoko errotatik ekartzen zuten irina, baita Pagoagatik ere. Gainontzean babarruna, oilaskoa eta txerria izaten zuten, baita bakailaua ere.

  • Ebaristo Genbelzu Arraiketan

    Ebaristo Genbelzu Sansinenea (1925) Hernani

    Trena bazen Lesakan barrena joaten zena. Arraiketan ibiltzen zen; Hondarribin erosi eta Elizondon saltzen zuen. Usteldu ere egiten zitzaion batzuetan.

  • Inaxi Imaz Hegazkinak zetozenean, ezkutura

    Iñaxi Imaz Etxeberria (1932) Hernani

    Gerra garaian hegazkinak pasatzen zirela eta, ezkutatzeko esaten zioten gurasoek. Gerraostean taloa jaten zuten. Amak ogia estraperloan ekarri zuenekoa kontatzen du.

  • Inaxi Imaz Soldaduek jatekoa kentzen zieten

    Iñaxi Imaz Etxeberria (1932) Hernani

    Gerraostean soldaduak baserrietara joaten ziren eta haiek nahi zutena kentzen zieten: patata, babarrunak, urdaiazpikoa...

  • Maitere Azpiolea Ezkonduta ere plazara; gerra ondoko kontrolak

    Maitere Azpiolea Olarra (1926) Hernani

    Bidegurutzetara ezkondu zen, eta plazara Donostiara joaten jarraitu zuen. Hernanira joanda. Postua zuten, San Martin plazan. Gerra ondoan esnea kobratzen hasi ziren; ez zuten dena deklaratzen. "Guardavinoak" autobusean; isunak. Patata eta babarruna ere ezin saldu, gerra ostean. Miseria. Anekdota polita.

  • Maitere Azpiolea Esnea partitzen; gerra ondoan, debalde eman behar

    Maitere Azpiolea Olarra (1926) Hernani

    Esnea etxez etxe partitzen zuen, eta sobratutakoa plazan. "Letxeroak" ere izaten ziren. Esne denak ez ziren berdinak: batzuk, "bedeinkatuta". Kimikoaren kontrola, bodegan. Gerra ondoan esnea debalde eman behar, kaleko jendeari.

  • Margari Arrue Gerraostean, ogiaren gosea

    Margari Arrue Amunarraiz (1923) Hernani

    Gosea etorri zen gero, ogiaren gosea. Oliorik ez eta esnearekin egosten zituzten barazkiak eta babarrunak. Beldurrez eta tristuraz bizi izan ziren. Estraperloan ekartzen zuten ogia. Zer jaten zuten kontatzen du.

  • Maria Lekuona Gerraostean, dena lurpean gordeta

    Maria Lekuona Maioz (1926) Hernani

    Gerraostean, Aranoko errotara joaten ziren artoa ehotzera. Olioa, margarina eta horrelakoak lurpean gordeta izaten zituzten, guardia zibilak etortzen baitziren sarritan. Taloa jaten zuten asko.

  • Maria Lekuona Gerraostean, olioaren ordez esnegaina

    Maria Lekuona Maioz (1926) Hernani

    Gerraostean gosea izan zen. Ugaldetxon apopiloak zituzten eta babarruna ematen zieten, baina oliorik ez eta argal-argal zeuden denak. Esnegaina botatzen zioten.

  • Amaia Etxarri Dendako erosleen zorrak

    Amaia Etxarri Erize (1934) Hernani

    Soldata astero ordaintzen zuten. Jendea ezinean bizi zenez, zorrak apuntatu egiten zituzten. Francok hilean azkenean ume kopuruaren araberako ordainsaria ematen zuen. Harekin ordaintzen zuten askok zorra.

  • Amaia Etxarri Dendako produktuak baserrikoen truke

    Amaia Etxarri Erize (1934) Hernani

    Errazionamenduarekin gogoratzen da. Baserritarrekin produktuen trukea egiten zuten.

  • Paxkoala Kortadi Lurra lantzeko tresnak; gose garaian, taloak

    Paxkuala Kortadi Ormaetxea (1923) Hernani

    Traktoreen aurretik goldeak izaten ziren. Karramarroa, area, marka... Artoa, babarruna. Oiloentzat zen artoa; gose handia izan zenean bai, taloak eginda, ogirik ez zegoelako. Errazionamendua. Olio gutxi. Sardina latetako olioa erabili behar. Bi txerri hiltzen zituzten urtean.

  • Paxkoala Kortadi Gose garaian, tuberkulosia asko

    Paxkuala Kortadi Ormaetxea (1923) Hernani

    Etxean ez zuten politikarako grinarik. Beti lanean. Gose handia, gerra ondorean. Biriketako gaitzarekin hiltzen ziren asko. jan faltarik ez zuten izan beraiek baserrian, baina beste askok bai. Taloak bazituzten. Estraperloko ogia.

  • Milagros Zeberio Errazionamenduko produktuak Argentinatik

    Milagros Zeberio Aranburu (1921) Hernani

    Gerraostean patata, taloa eta bestelakoak bazituzten baserrian eta ez zuten gose handirik pasatu. Argentinatik bidalitako irinarekin, pasatutakoarekin, borona egiten zen, ogi moduko bat. Haragia ere Argentinatik ekartzen zuten errazionamendurako.

  • Valentina Ugalde Gerraosteko miseria

    Valentina Ugalde Ugalde (1937) Hernani

    Balentinak ez du gerrako oroitzapenik; bai ordea, ondorengo miseriaz. Errazionamenduan olio modura ematen zuten hura zikinkeria bat zela dio. Eurak baserrian hildako txerriaren koipeaz baliatzen ziren.

  • Mari Karmen Olazagirre Umezurtzak "Auxilio Social"era

    Mari Karmen Olazagirre Amilibia (1931) Hernani

    "Auxilio social" delakoa zer zen eta Hernanin nola funtzionatzen zuen azaltzen du Mari Karmenek.

  • Mari Karmen Olazagirre Errazionamenduko "olioa"

    Mari Karmen Olazagirre Amilibia (1931) Hernani

    Gantza izaten zen errazionamenduko olioa, eta sutondoan jarrita urtu behar izaten zen.

  • Mari Karmen Olazagirre Arroza jan eta jan

    Mari Karmen Olazagirre Amilibia (1931) Hernani

    Mari Karmenen aita almidoi fabrikan aritzen zen lanean. Arroza ekartzen omen zuten bertara. Langile batzuk arroza eta arrozarekin egindako irina lapurtzen omen zuten, baina nagusiek, jakinaren gainean zeuden arren, ez omen zieten galarazten, gosetea zela eta.

  • Antonio Errazkin Eskuzko errota

    Antonio Errazkin Beldarrain (1932) Hernani

    Gerraostean baserrian ez zuten goserik pasatu. Eskuzko errotan xehetzen zuten artoa. Gogorrena txitoentzat eta gozoena jateko. Aia jaten zuten, arto-irina esnetan egosiz eta azukrea gehituz. Gaixotuko ote ziren beldur izaten ziren gurasoak.

  • Antonio Errazkin Epeleko errotara

    Antonio Errazkin Beldarrain (1932) Hernani

    Errazionameduan talo lodi moduko bat ematen zieten, gogor-gogorra eta abereei ematen zieten. Epeleko errotara joaten ziren artoa xehetzera behorraren gainean, zaku txiki bat hartuta.

  • Antonio Errazkin Zerriaren manteka

    Antonio Errazkin Beldarrain (1932) Hernani

    Errazionamenduko kartilarekin Ibarluzeko Manuelarengana joaten ziren. Botila eraman eta ekarri egiten zuten. Dendan seiloa kentzen zieten. Zerriaren manteka maskurian gorde eta hura erabiltzen zuten olioaren ordez. Babarrunari zerri pusketak botatzen zizkieten. Zerri bat baino gehiago hiltzea debekatuta egon arren, hiltzen zituzten.

  • Inazio Zubiarrain Hernaniko errotak itxita

    Inazio Zubiarrain Otxotorena (1929) Hernani

    Gerraostean Francok errazionamendua ezarri zuen eta hainbat errota ixteko agindua eman. Inaziok dioenez, Hernanin guztiak itxi zituzten. Jendea Nafarroako errotetara joaten hasi zen irina bila. Bere aitak behinola ibili zituen ibilerak kontatzen ditu.

  • Joxe Mari Zelaia Ogirik ezean, taloa

    Joxe Mari Zelaia Olano (1934) Hernani

    Gerraostean ez zuten ogirik izaten. Ogiaren partez taloa jaten zuten, eta ohitu ere egin zirela dio Joxe Marik. Artoa kutxa batean gordetzen zuten, ganbaran, babarrunarekin batera.

  • Migel Urdanpilleta Lehen bi taloak maistrarentzat

    Migel Urdanpilleta Otegi (1935) Hernani

    Gerraosteko gosetea gogoan du Migelek, nahiz eta euren etxean artoa, babarruna eta esnea baziren. Hala ere, herriko maistrarentzako izaten omen ziren etxean erretako lehen bi taloak, morroiak bizikleta hartuta eraman ohi zizkionak.

  • Migel Urdanpilleta Kontrabandoan hasteko proposamenari uko

    Migel Urdanpilleta Otegi (1935) Hernani

    Kontrabandoan hasteko aukera izan omen zuen Migelek, baina ez zien halako lanei sekula heldu, apaiz batek emandako aholkuari segika.

  • Migel Urdanpilleta Kontrabandista batekin izandako sesioa

    Migel Urdanpilleta Otegi (1935) Hernani

    Behin bere lantegiko kargudun bati kontrabandoan aritzea leporatu zion Migelek, eta besteak ez zion halakorik esaterik onartu. Tira-bira hura izan eta hurrengo gauean bertan harrapatu omen zuten gizon hura kontrabandoan.

  • Migel Urdanpilleta Osaba kartzelara

    Migel Urdanpilleta Otegi (1935) Hernani

    Guardia zibilek kontrabandoan zebilen osaba geratu zutenekoa kontatzen du Migelek. Pasadizo barregarria da, kartzelan bukatu zuen, baina.

  • Migel Urdanpilleta Zegamako mikeletea

    Migel Urdanpilleta Otegi (1935) Hernani

    Migel kamioarekin garraioan ibili zen denboran mikeleteekin tratua izatea tokatu zitzaion. Zegamako mikelete handi bat du bereziki gogoan.

  • Inazio Zubiarrain Euskara debekatua eta errotak itxita

    Inazio Zubiarrain Otxotorena (1929) Hernani

    Frankismoan euskara debekatua zegoen. Errotak itxi egin zituzten. Nafarroan ogia lehenago hasi omen zen.

  • Inazio Zubiarrain Mugalarien hilotzak

    Inazio Zubiarrain Otxotorena (1929) Hernani

    Pasadizo bat kontatzen du, mediku batek muga pasa nahi izan zuenekoa. Mugalarien hilotzak topatu zituzten hainbat lekutan.

  • Hiriberri001 Gerra ondorengo arrazionamentua

    Anjel Antxo Moleres (1931) Hiriberri

    Garia kontrolatuta zegoenez, Iparraldetik arto-irina ekarri eta taloa jaten zuten. Taloa nola erretzen zuten.

  • 971 Angulen kontrabandoan: 15 kilo sabelaldean

    Maria Goikoetxea Kanpandegi (1927) Hondarribia

    Angulen kontrabandoa. Sabelaldean 15 kilo ezkutatu, eta Donostiara eta Aginagara eramaten zituen. Mutikoa eramaten zuen disimulatzeko. Hendaiatik senarren gurasoek ekartzen zituzten. 800 kilo Irunera eraman, eta 20 ogerleko eman zizkieten.

  • Guillermo Olasagasti Erregetako opariak; gose garaia

    Guillermo Olasagasti Sagarzazu (1940) Hondarribia

    Erregetako oparia arropa izaten zen, eta pazientzia katilukada. Beti pilota bera jartzen zieten. Jaterik nahi ez zutena berriro ipintzen zieten. Gose garaia zen. Taloak. Errotara aita joaten zen. Baratzeko lanak.

  • Bittor Galarza Angula eta sakarina kontrabandoa

    Bittor Galarza Ugarte (1934) Hondarribia

    Kontrabandoa angulekin. Ventasen zegoen kontrola. Gaintxurisketako Martinen kontuak: sakarina zakua pasatu zuenekoa.

  • Josepa Goikoetxea Arto irina patatarekin nahastuta

    Joxepa Goikoetxea Genua (1920) Hondarribia

    Gerra garaian goserik ez zuten pasatu, baina gero bai. Arto irina patatarekin nahasten zuten, taloak gehiago irauteko. Errotara nora joaten ziren esaten du. Ez du gogoan babarruna entregatu behar izana; Kontrakoa: udaletxeko lehengusuak lagundu egiten zion amari.

  • Josepa Goikoetxea Olio botilaren disgustua

    Joxepa Goikoetxea Genua (1920) Hondarribia

    Pasadizo bat kontatzen du. 70 pezeta ordaindu zuela olio litroa, eta botilari gaizki heldu eta dena erori zitzaion. Disgustua.

  • Elizazu Errazionamendua; ogia eta olioa

    Tere Elizazu Azaldegi (1937) Hondarribia

    Errazionamendua. Kartilarekin joaten zen ama dendara. Ogia nolakoa zen. Hendaiara joaten ziren ogi zuri bila. Olioa osabak ekartzen zuen, eta komunean ezkutatzen zuten. Ezkondu ondoren, kooperatibara.

  • Pako Lizarraga Gerra ostean janaria lortzeko ezkutuan ibili behar

    Pako Lizarraga Peña (1935) Hondarribia

    Arrebak taberna izan zuen, baina garai batzuetan irinarekin arazoak izaten zituzten. Orduan errotara joateko nola moldatzen ziren azaltzen du. Lehen txekorra hiltzea ez zen libre, eta ezkutuan egin behar izaten zuten.

  • Pako Lizarraga Jeneroa entregatzeko komeriak

    Pako Lizarraga Peña (1935) Hondarribia

    Lehen janaria gorde egiten zuten udaletxean entregatu behar ez izateko. Beste batzuek, ordea, jeneroa erosi egin behar izan zuten eskatutakoa entregatu ahal izateko.

  • Joxe Mari Arbelaitz Diru gutxi eta gose handia

    Jose Mari Arbelaitz Arozena (1932) Hondarribia

    Gose garaia zen. Aitak 10 pezeta irabazten zituen. Ama berdurak saltzera joaten zen Irunera. Ogia lapurtzen. Baserri handietan hobeto ibiltzen ziren. Taloak. Aitak txekor bat hazi eta hiltzen zuen urtero.

  • Joxe Mari Arbelaitz Errazionamendua eta eskasia

    Jose Mari Arbelaitz Arozena (1932) Hondarribia

    Errazionamendua. Ogia. Sardina-zaharrak eta potajea. Lehengusu arrantzaleek arraina ematen zioten aitari. Pagarik ez zieten ematen, eta erregetako oparirik ere ez zuten. Oinetakoak. Neguan ere alpargatekin.

  • Juanito Gonzalez Behorrarekin errotara

    Juanito Gonzalez Camio (1934) Hondarribia

    Behorrarekin joaten ziren errotara. Goiko errota, erdikoa eta behekoa. Ibarlara joaten zen. Nafarroara ere bai, Gipuzkoan errotak itxita zeudelako. Irina ohe azpian sartzen zuten, ez hondatzeko.

  • Juanito Gonzalez Gabarrarekin hondar bila eta kontrabandoan

    Juanito Gonzalez Camio (1934) Hondarribia

    Almejak nola aldatu eta nola atera. Gabarran gauzak nola ezkutatzen zituzten, bestaldera pasatzeko. "Eltzetzuak". Hondarra ekartzen zuten ganaduaren azpitarako eta lurrarentzat. Baratzearentzat oso ona da.

  • Migel Imaz Guardiaz inguratuta, kontrabandoan

    Migel Imaz Arruabarrena (1927) Hondarribia

    Guardia asko izaten zen. Marloiak botatzea ere galarazita zegoen. Kontrabandoa: paketeak arroketan jaso, eta Amutera eramaten zituzten. 50 kilotik gorako kargak ziren. Pisua arintzeko batek zer egin zuen.

  • Migel Imaz Ilargirik gabeko gauetan kontrabandoan

    Migel Imaz Arruabarrena (1927) Hondarribia

    Gauez ibiltzen ziren kontrabandoan, ilargirik gabe. Ilunpetan ere ikusten zuten. Guardiak bidean topatuz gero, karga bota eta korrika. Elkarri tiroka ibili ziren guardiak, ilunetan.

  • Manuel Sorzabal Gerra osteko gose garaia

    Manuel Sorzabal Ugarte (1935) Hondarribia

    Gerra osteko gose garaia. Ogi beltza. Hendaiara joaten ziren ogi zuri bila. Txerria gutxitan hiltzen zuten, baina berari ez zitzaion ikustea gustatzen. Txerrikiak partitzeko ohitura.

  • Ana Mari Iza Kontrabandoa: sakarina, angula eta bizikleta piezak

    Ana Mari Iza Berrotaran (1943) Hondarribia

    Kontrabandoan ere ibiltzen zen aita: bizikleta piezak, angulak... Batelean angula nola gordetzen zuten. Jendarme batek tiro egin zion behin. Gorontza barnean sakarina eramaten zuen amak Tolosara.

  • Ana Mari Iza Guardia zibilekin izan zuten arazoa

    Ana Mari Iza Berrotaran (1943) Hondarribia

    Artzun txabola bat zuten; aitak han zuen eskopeta, eta kartutxo batzuk falta zirela konturatu zen. Guardia zibilak zirela uste zuten, eta halaxe zen. Kontrabandoa arroketan ere egiten zuten baserritarrek.

  • Maria Angeles Elduaien Kontrabandoa, Hendaiatik batelean

    Maria Angeles Elduaien Emazabel (1936) Hondarribia

    Azukrea eta kafea bestaldetik ekartzen zituzten, kontrabandoan. Batelez joaten ziren, eta gona azpian gordetzen zuten. Ogia ere bai, zuria. Frankoetan ordaintzen zuten; dirua nola lortzen zuten. Kontrabandistak. Aitak irratia ekarri zuen, txokolatea trukatuta. Plastikozko tapoiak, bizikleta piezak... ekartzen zituzten. Angulak kortsean gordeta ekartzen zituzten emakume batzuek, eta gero Donostian saldu.

  • Mari Kruz Alkain Gerra ondoan, kontrabandoa: ogia, kafea...

    Mari Kruz Alkain Jauregi (1926) Hondarribia

    Goiz joaten ziren ohera eta goiz jaiki. Gosaltzeko, kafesnea zopekin. Ogia gerra ondoan ez zen ona. Hendaiatik ekartzen zuten ogi zuria, batelean joanda. Kafe berde bila Irunera joaten zen; tranbian guardak izaten ziren, eta oinez egiten zuen buelta. Hendaiara eramaten zuen gero kafea. Kontrabandoa.

  • Mari Kruz Alkain Errazionamendua, baita Frantzian ere

    Mari Kruz Alkain Jauregi (1926) Hondarribia

    Frantzian ere izan zuten errazionamendua, alemaniarrak sartu zirenean. Capbretonen ere egon zen ilaran. Bueltan okerrago ibili ziren. Olioa ere falta zen; trenez ekartzen zuten irundarrek, eta gero saldu. Irungo Terminus hotelean egon zen neskame.

  • Julian Oronoz Ogia eta angulak, kontrabandoan

    Julian Oronoz Alkain (1935) Hondarribia

    Anguletan ibili ez, baina jaten zituzten. Hendaian asko zegoen. Kontrabandoa. Batelean joaten ziren ogi bila. Karabineroek harrapatuz gero, dena kentzen zuten. Emazteari gertatu zitzaiola dio.

  • Julian Oronoz Arraina Hendaian saltzen, ezkutuan

    Julian Oronoz Alkain (1935) Hondarribia

    Atuna bentan erosi, eta Hendaian saltzen zuten, gehiago ordaintzen zutelako. Karabineroak. Kapitain bat bazen, eta hura zaintzen aritzen ziren. Itsasoan egiten zuten sal-erosketa batzuetan.

  • Fermin Larrarte Bisigua Hendaiara eramaten, ezkutuan

    Fermin Larrarte Zuzaia (1927) Hondarribia

    Bisigua eta atuna. Itsasoan saltzen zuten atuna arrantzaleek. Getaria eta Orioko bisigu dena Donostiara eramaten zuten kamioian, eta berak Hondarribira eramaten zuen. Guardia erosita egoten zen.

  • Fermin Larrarte Kontrabandoko angulak

    Fermin Larrarte Zuzaia (1927) Hondarribia

    Kontrabandoa. Angula ekartzen zuten, batelarekin, eta xaietan gordetzen zuten. Kamioiarekin joaten zen bera. Karga etxera eraman zuen behin; angula jana egin zuten. Donostiara eraman zuen karga beste kamioi batek.

  • Fermin Larrarte Kamioi piezen kontrabandoa

    Fermin Larrarte Zuzaia (1927) Hondarribia

    Autoen piezen kontrabandoa. Kamioi amerikarren piezak zeuden Baionan; taxian joaten zen hara, erostera. Gero batelean bestaldera pasatzeko nola egiten zuten. Kamioian bidoiak jartzen zituen. "Angarilla".

  • Fermin Larrarte Gabardinak egiteko plastikoa

    Fermin Larrarte Zuzaia (1927) Hondarribia

    Kamioi piezez aparteko kontrabandoa: gabardinak egiteko plastikoa. Hondarribiko jostunek egiten zituzten zirak. Donostiara eramaten zuen plastikoa, igeltsu artean ezkutatuta, kamioiarekin. Bufalo.

  • Fermin Larrarte Zapaten kontrabandoa

    Fermin Larrarte Zuzaia (1927) Hondarribia

    Zapatak ere eramaten zituen, Irungo lantegi batetik, bestaldera. Zaku batean eskumako hankakoak jartzen zituen, gabarran kargatu, eta bestaldera. Hurrengo bueltan, ezkerreko hankakoekin gauza bera egiten zuten. Subastan erosten zituzten guardiek kendutako zapatak.

  • Fermin Larrarte "Kontrabandisten badia", arroketan

    Fermin Larrarte Zuzaia (1927) Hondarribia

    Arroketatik ere egiten zuten kontrabandoa, baserritarrek. Mendiz mendi joaten ziren, gauez. Guardien kontrolak. Aurretik joaten zen bat. Batela kargatzen ito ere egin ziren batzuek. "Kontrabandisten badia". Lehorretik seinaleak egiten, argiekin.

  • Fermin Larrarte 200 pezeta ordaintzen zuten kontrabando gaua

    Fermin Larrarte Zuzaia (1927) Hondarribia

    200 pezeta ordaintzen zuten kontrabando lana egiteagatik. Santa Engraziatik Jaizkibelera igo, eta handik arroketara. Paketeak non gordetzen zituzten: iratze eta inaurkin artean; sega eramaten zuten.

  • Fermin Larrarte Paretan zuloa, paketeak gordetzeko

    Fermin Larrarte Zuzaia (1927) Hondarribia

    Etxean tranpak zituzten eginda paketeak gordetzeko. Zuloa (tunel bat) armairu batekin estaltzen zuten.

  • Fermin Larrarte Bateletako tranpak

    Fermin Larrarte Zuzaia (1927) Hondarribia

    Bateletan eta gabarretan ere baziren tranpak. Pareta faltsua egiten zioten. Ogiak sartzen zituzten zuloan.

  • Joxe Migel Elduaien Gerra osteko errazionamendua eta estraperloa

    Joxe Migel Elduaien Emazabel (1934) Hondarribia

    Gerra ondorengo miseria. Errazionamendua. Lenteja txarra, harriz josia. Ogia eta taloak. Hendaiara joaten zen ogi zuri bila, batelarekin. Ezkutuan azukrea ekarri, eta saldu egiten zuten. Sakarina. Kontrabandoarekin dirua egiten zuten batzuek. Portuges asko itotzen ziren, bestaldera igerian joan nahian.

  • Lourdes Sorondo Txirlak, almejak, muskuiluak eta angulak

    Lourdes Sorondo Iriazabal (1931) Hondarribia

    Txirletara joaten zen, itsasbeheran; behatzarekin edo koilararekin. Almejak hartzea zailagoa zen; lauhortzekoarekin. Txirlak nola presatzen zituzten. Muskuilutara anaia-eta joaten ziren. Angulak kontrabandoan Donostiara eramateagatik hamar duro ematen zizkieten.

  • Mertxe Larrarte Txerriaren odola hartzen

    Mertxe Larrarte Zuzaia (1933) Hondarribia

    Gerra ondoan parte eman behar zen udaletxean, animaliaren bat hiltzeko. Txerria erosten zuten. Errazionamendua ez kentzeko, isilka hiltzen zuten txerria. "Txerristegia". Mailuarekin jotzen zioten buruan. Porronean hartzen zuen odola.

  • Mertxe Larrarte Txerria isilka erretzen

    Mertxe Larrarte Zuzaia (1933) Hondarribia

    Sua ematen zioten txerriari, baina urrutitik ez ikusteko, bidoi bat erabiltzen zuten. Zizeroak ibiltzen ziren. Laranjak edo ardoa Irundik ekartzeko, ordaindu beharra. Txerria garaje barruan garbitzen zuten gero. Artoa kentzen zieten.

  • Mertxe Larrarte Gerra ostean, diru gutxi eta errazionamendua

    Mertxe Larrarte Zuzaia (1933) Hondarribia

    Etxean beti zuten pilotaren bat, aitak ekarrita, baina ez zen normalena. Ez zegoen dirurik, eta gerra ondoan diruarekin ere ezin erosi. Errazionamenduko azukrea. Goizaldean jartzen ziren ilaran, haragia erosteko.

  • Mertxe Larrarte Txekorrak isilpean hiltzen, etxean

    Mertxe Larrarte Zuzaia (1933) Hondarribia

    Txekorra isilpean etxera eraman, hil eta partitu egiten zuten fraide eta mojekin. Haiekin harreman ona zuten. Gurutzeko mojekin ibili zen, baina denbora gutxian. Anaietako batek batxilerra egin zuen.

  • Mertxe Larrarte Eskola bukatu orduko lanera

    Mertxe Larrarte Zuzaia (1933) Hondarribia

    Lehen, Jaunartzea egin orduko lanean hasten ziren. Mutilak peoi, neskak neskame. Hasieran ez zuten kobratzen. Errazionamenduko tabakoa trukatu egiten zuten.

  • Mertxe Larrarte Hendaiatik ogi zuria ekartzen

    Mertxe Larrarte Zuzaia (1933) Hondarribia

    Ogia Hendaiatik ekartzen, isilpean. Karabineroek kendu egiten zieten, harrapatuz gero. Kafea eta garbantzuak. Batelean joaten ziren batzuek. Hendaiako bixintxo festak.

  • mertxe birto Perico anaia, ogi bila Hendaiara

    Mertxe Birto Sorondo (1929) Hondarribia

    Perico anaia joaten zen ogi bila Hendaiara. Meningitis harrapatu zuen hiru urterekin, eta gorreria geratu zitzaion. Behin harrapatu egin zuten. Karabineroak eta garitak. Alabak anekdota bat kontatzen du osabari buruz.

  • joxe perez Gerra hasiera eta gerra ostea

    Joxe Perez Otegi (1932) Hondarribia

    Gerra nola hasi zen. Hegazkinak Nafarroa aldetik etortzen ziren. Baserrian dirurik ez zen, baina goserik ere ez. Ogia, harria baino gogorragoa. Nahiago zuen taloa, esnearekin.

  • joxe perez Soldadutza Irunen IV

    Joxe Perez Otegi (1932) Hondarribia

    Nazioarteko zubian ere egoten zen. Posible zuen bestaldera pasatu, baina ez zen joaten. Kontrabandoa.

  • joxe perez Batelean, kontrabandoa

    Joxe Perez Otegi (1932) Hondarribia

    Batelean tranpa zuen eginda aitak, ogia eramateko. Tenientearen emazteak esan ziona. Kafea, ogia eta angulak. Faisan uhartetik gertu zegoen okindegia. "Falua" deitzen zioten bat argi ibiltzen zen, kontrabandoan zebiltzanei dirua ateratzeko.

  • joxe perez Arroketako kontrabandistak

    Joxe Perez Otegi (1932) Hondarribia

    Arroketan ibiltzen ziren kontrabandistak. Automobilen piezak. Hil ere egin ziren batzuk. Arroketan ito zen mutila.

  • Joxe Ramon Goikoetxea Nafarroara errotara; kontrabandoa

    Joxe Ramon Goikoetxea Berra (1931) Hondarribia

    Gerra ondoren goseak egon ziren kaletarrak, arrantzaleak eta. Baserritarrak ez. Ogirik ez eta errotak itxita; Nafarroara. Aita eta lehengusua joaten ziren, eta bera inbidiatan. Hendaiatik ogi zuria ekartzen. Karabinero batek pasatzen uzten zien. Kontrabandoan pianoa eta motoa ere pasatu zituen batek.

  • Joxe Ramon Goikoetxea Kontrabandoa, Guardiak kontrolatuta

    Joxe Ramon Goikoetxea Berra (1931) Hondarribia

    Kontrabandoa: angulak; bidean jaten zituzten kontrabandistek, zakua zulatuta. Guardiak kontrolatuta izaten zituzten. Hariak jartzen zituzten bideetan, pasa ziren ala ez jakiteko.

  • Joxe Ramon Goikoetxea Artoa eta babarruna entregatu beharra

    Joxe Ramon Goikoetxea Berra (1931) Hondarribia

    Artoa, babarruna eta patata Amuten entregatu behar izaten zituzten. Jaizkibeldik barrena patata kontrabandoa. Errazionamendua.

  • carmen gonzalez Gerra ondoren, errazionamendua

    Carmen Gonzalez Oiarbide (1922) Hondarribia

    Gerra ondoko errazionamendua. Kale nagusian erosten zituzten gauzak. Goserik ez zuten pasatu. Ogia. Militarrek saldu egiten zuten. Estraperloko olioa.

  • joxe arozena Leikua entregatu beharra

    Joxe Arozena Aranzasti (1933) Hondarribia

    "Leikua" edo babarruna entregatu beharra, gerraostean. Batzuek ezkutatu egiten zuten, baina kontrolen beldurrez egoten ziren.

  • joxe arozena Patata eta angula kontrabandoa

    Joxe Arozena Aranzasti (1933) Hondarribia

    Patata kontrabandoa, Hondarribitik Nafarroara. Angula kontrabandoa: Hendaiatik itsasoz arroketara, eta bizkarrez Gaintxurizketara; txarra zen eramateko. Tiroak bota zizkieten behin. Lagun bat aurretik joaten zen.

  • joxe arozena Olioa, azukrea eta kafea

    Joxe Arozena Aranzasti (1933) Hondarribia

    Olioa falta zen, baina baserrietan txerriaren koipea erabiltzen zen. Azukre beltza eta gutxi. Kafea kontrabandoan. Ogi zuria Hendaiatik, batelean; guardiak kendu, deskuidatuz gero.

  • gregorio berrotaran Baserriko ekonomia nolakoa zen

    Gregorio Berrotaran Etxeberria (1945) Hondarribia

    Bera umea zeneko giroa eta ehun urte lehenagokoa antzekoak ziren. Kontrabandoa. Baserriko ekonomia nolakoa zen; auto-ekoizpena, ahalik eta gutxien erosteko. Gerra ondoko eskasia. Etxeko abereak eta arroketako arrantza. Saltzen noiz hasi ziren. Hiztegia: "blagan".

  • Maria Dolores Etxeberria Zalakain Errazionamendu garaian nola-hala moldatu behar

    Maria Dolores Etxeberria Zalakain (1929) Ibarra

    Errazionamendua zegoen garaian, baserriko jeneroa entregatu egin behar izaten zuten udaletxean. Errotak itxita egon ziren garai hartan, eta papera behar izaten zen artoa errotara eramateko; tranpak egiten zituzten orduan.

  • Maria Dolores Etxeberria Zalakain Errazionamendua denbora askoan

    Maria Dolores Etxeberria Zalakain (1929) Ibarra

    Errazionamendua denbora askoan egon zen. Ogia etxera ekartzeko, ezkutuan egin behar izaten zuten. Elizari baserriko jeneroa eman behar izaten zitzaion.

  • Dionisio Amundarain Alegria Tabako landareak jarri zituzten gerra garaian

    Dionisio Amundarain Alegria (1922) Ibarra

    Prezioak ez ditu gogoan baino asko saltzen zutela bai. Gerra etorri zenean tabakoa jarri zuten hiru urtez eta Irungo fabrikara bidaltzen zuten. Handik aurrera landareak bakarrik. Tabako landarea udaberrian egiten zuten, maiatza aldera aldatu eta urrian moztu. Aurretik lorea mozten zioten eta horregatik hostoak metro bat luzatzen zitzaizkien. Eguzkitan moztu ondoren hostoak zimeldu egiten ziren eta horregatik ez ziren hausten. Bukatzeko, zintzilika jartzen zituzten plaza ondoko etxe batean. Hostoek kolorea hartu zezaten ilunpeetan egon behar zuten. Hiru hilabete lehortzen utzi ondoren Irunera eramaten zituzten. Hostoek puruen kolorea hartzen zuten.

  • Dionisio Amundarain Alegria Militarren terrenoetan nekazari lanetan

    Dionisio Amundarain Alegria (1922) Ibarra

    Orain erresidentzia dagoen lekuan, gerra ondoren militarren terrenoak zeuden. Berastegiko seme batek, Ibarrako Montes baserrian morroi bezala ibilitakoa, Dionisioren izena eman omen zion tenienteari baratzerako esku lana behar zutela esan zionean. Oinez joan zen Miramonera eta bertan Benito aurkitu zuen, Berastegiko laguna.

  • Dionisio Amundarain Alegria Militarren terrenoetan landatutakoa azokan saltzen zuten

    Dionisio Amundarain Alegria (1922) Ibarra

    Benito, bere Berastegiko laguna, Hernaniko azokara joaten zen astean behin, landareak erostera. Landareak militarren terrenotan jartzen zituzten eta simaur asko zeukatenez lurra oso emankorra zen. Horrela Hernaniko landarerik behar ez izatera iritsi ziren. Errenteriako azokara joaten ziren igandetan soberan zutena saltzera.

  • Dionisio Amundarain Alegria Negozioak militarren terrenoetako landareekin

    Dionisio Amundarain Alegria (1922) Ibarra

    Errenteriako azokan, bezperan ateratako landarea saltzen zuten eta oso freskoa zenez, ordu batean dena saldu eta bi lagunak gosaltzera joaten ziren. Mandoarekin Miramonera itzulitakoan tenienteak dirua ematen zien egindako lanaren truke. 50 pezeta ematen zizkion bakoitzari, asko garai haietarako. Irabazitako beste dirua tenienteak gordetzen zuen eta horrela denak negozioarekin pozik. Hiru urte pasa zituzten sasoi horretan, lan asko eginez, baina lanak ez du Dionisio beldurtzen.

  • Dionisio Amundarain Alegria Baserritik kanpo lanean

    Dionisio Amundarain Alegria (1922) Ibarra

    Soldadutzatik etxera itzulitakoan, aitak etxean lanik ez zegoela esan eta lana bilatzeko eskatu zion. Lehengusu batek esnea biltzeko langile bat behar zuen eta 1946ean hasi zen esnea biltzen. 62 urtez aita-semeak lan horretan jardun dute. Gazteluko esnea biltzen hasi ziren, gero Leaburukoa ere bai. Hogei urtez esne bilketaren ikuskaria ere izan da (esnearen ur kopurua neurtzeko).

  • Laura Arrizabalaga Soloak ematen zuena jaten zen

    Laura Arrizabalaga Zarraonaindia (1929) Ibarrangelu

    Garia eta artoa ereiten ziren. Bertoko patata gutxi egon zen. Gerra ostean patata beltza ekarri zieten, alemaniarra edo. Tomatea eta piperra egoten ziren, baina tomate gordinik ez zen jaten, egindakoa bai. Ogia eta artoa ez zen falta, baina errotara joan behar izaten zen. Ibarrangelun, bi errota zeuden artoa ehotzeko, eta gariarentzako bat.

  • Laura Arrizabalaga Kaminorik zapaldu barik errotara

    Laura Arrizabalaga Zarraonaindia (1929) Ibarrangelu

    Omako irina Ibarrangelukoa baino hobea zen, finagoa. Errazionamendu garaian ezin zen nahi beste erosi eta kaminotik joan beharrean mendirik mendi joaten ziren.

  • Laura Arrizabalaga Gerra ostean txerria ezkutuan hazi, hil eta gorde

    Laura Arrizabalaga Zarraonaindia (1929) Ibarrangelu

    Ez zen okelarik saltzen. Deklaratu egin behar zen zenbat ganadu zegoen baserrian, baina ez zen dena aitortzen. Ezkutukoa gauez hil eta gatzun-askan ezkutatzen zen. Ohe azpiko oholak altxa eta hantxe izaten zuen aitak janaren gordelekua. Baserrian ez zuten goserik pasa gerra ostean.

  • Laura Arrizabalaga Etxekoa baino gusturago kanpoko ogia

    Laura Arrizabalaga Zarraonaindia (1929) Ibarrangelu

    Nazionalak sartu zirenean, frontea izan zuten hurbilean, Arbolizen, eta alemanek ogi zuria eman zietenez, pozik. Errazionamenduko ogia ezberdina zenez, etxekoa baino nahiago zuten.

  • Laura Arrizabalaga Esnearen kipurra amaren dultzea baino nahiago

    Laura Arrizabalaga Zarraonaindia (1929) Ibarrangelu

    Errazionamenduan dena zen liburuarekin. Ibarrangeluko denda batera joaten ziren eta liburutik kentzen zizkieten kupoiak. Geroagoko kontua da ogia txokolatearekin jatea. Eurek etxeko dultzea eta ogia zuten, baina nahiago zuten galdarako esne egosiaren kipurra (esne-gaina).

  • Ogiari patata nahastu

    Agustina Aierbe Goikoetxea (1923) Idiazabal

    Patata gose denboran hasi ziren sartzen. Ogiari ere nahasten zioten; gozoa geratzen omen da, hezeagoa. Egosi, pasadorean pasatu eta irinaz nahasten zen.

  • Antonia Mujika Kontrabandoan zebilena ondo, besteak gaizki

    Antonia Mujika Urrestarazu (1916) Idiazabal

    Gerra ostean pobre ibili ziren janez. Baserrian ez zuten goserik pasatu. Kontrabandoan zebilenak irabazi egiten zuen, bestela zebilenak batere ez.

  • Felix Olazabal Kontrabandoaren nondik norakoak: garaiak, oztopoak, arriskuak eta tratuak

    Felix Olazabal Lekuona (1924) Irun

    Mugan kontrabandoa izaten zen eta aduanako langileei eskupekoa ematen zitzaien kontrabandoa ez salatzeko. II. Mundu Gerran kontrabandoa ez zen posible, alemanek zakur handiak baitzeuzkaten. Kontrabandoko produktuak bizkar gainean eramaten zituzten. Mugaz bestaldera igarotzeko zer ibilbide egiten zuten azaltzen du. Harrapatuz gero, isuna eta kartzela izaten zuten. Astelehenetan Urdanibian ganaduen feria egiten zen, eta iparraldetik etortzen ziren kontrabandoko adiskideak tratuak egitera.

  • Felix Olazabal Mugaz bestaldetik ogia ekartzen

    Felix Olazabal Lekuona (1924) Irun

    Gerra ostean, gose handia egon zen. Meatzean ibili zen lanean, zer jan eduki ahal izateko. Frantziatik alemanek ekartzen zuten ogia. Hondarribira beste batzuek txalupaz ekartzen zuten ogia, baina argi ibili behar izaten zuten guardia zibilek eta karabineroek harrapa ez zitzaten.

  • Antonio Martiarena Kontrabandoa eta mugalariak; portugaldarrak

    Jose Antonio Martiarena Zabala (1929) Irun

    Kontrabandistak baziren, baina nagusi denak ez ziren berdinak. Kafea eraman eta idiak ekartzen zituzten. Etorkin portugaldarrek bestaldera pasatu nahi zuten, baina batzuetan dirua kendu eta edonon uzten zituzten. Anekdota.

  • Joxepa Larrasa Gerra ondorengo gosea

    Joxepa Larrasa Urtizberea (1931) Irun

    Gerra ondorengo gosea. Patata eta babarruna entregatu beharra. Ogi txarra. Errotak prezintatuta Gipuzkoan; Nafarroara joaten ziren artoarekin. Oñatibia medikuak olioa lortu zuen. Patatak esnetan egiten zituzten.

  • Gumer Irastortza Errazionamenduko ogirik ez baserritarrentzat

    Gumer Irastortza Amiano (1931) Irun

    Gerra osteko gosea. Umeak ziren, eta ez ziren lanerako gauza. Aita hil zenean, okerrago. Normaltasunera bueltatzea ez zen erraza izan. Artoa eta babarruna entregatu beharra; erosi egiten zuten. Errotara isilka; anaiari Guardia Zibilak isuna jarri zion eta irina kendu. Ogirik ez baserritarrentzat; eskatu zutenean gertatu zena.

  • Gumer Irastortza Errazionamendua; artoa erosi beharra

    Gumer Irastortza Amiano (1931) Irun

    Errazionamenduarekin bizitzea ez zen erraza; baserritarrei muga asko zituzten. Kendu egiten zieten, baina eman gutxi. Taloa ere ez zuten beti izaten. Artoa erosi beharra, etxean nahikoa ez zutelako. Bidean irinarekin, isilpean.

  • Patxi Bolano Errotara artoarekin Nafarroara

    Patxi Bolaño Olea (1927) Irun

    Gerra ondoan San Antonera joaten zen errotara artoarekin, Nafarroara. Anekdota, mandoarekin. Taloak egiten zituen amak, su baxuan, esnearekin jateko. Babarruna eta artoa entregatu beharra. Tranpak.

  • Patxi Urtizberea Pertsonen kontrabandoa, Bidasoa errekan

    Patxi Urtizberea Lekuona (1937) Irun

    Pertsonen kontrabandoa. Guardia zibilen aldaketa baliatzen zuten. Portugaldarrak ziren gehienak, emakumeak. Batzuek tranpa egiten zuten. Korronte handia dago Bidasoan; markak zituzten jarrita, makilekin. Gerra garaian gizon bat nola hil zuten guardia zibilek.

  • 1073 Estraperloko garia

    Visitacion Larrinaga Arrese-Igor (1920) Irura

    Tabernan apopilo eduki zuten mutil batek ekarri zien errota-harria eta halaxe jarri zuten martxan. Okinak joaten zitzaizkien etxera eta haiei saltzen zieten. Garia estraperloan ekartzen zieten; nola esplikatzen du.

  • Juan Larrinaga Egur-ikatz artean indabak estraperloan

    Juan Larrinaga Atxabal (1918) Ispaster

    Bilbora eraman behar zuten egur-ikatzaren artean, indabak eramaten zituzten estraperloan. Ikatza "Fundiciones Hormazabal" izenekora eramaten zuten eta bertakoak ere nahi izaten zituen indabak langileei bazkaria emateko.

  • Bittori Zarrabeitia Barrutin bizi zen militarra

    Bittori Zarrabeitia Lauzirika (1926) Kortezubi

    Errazionamenduan, produktu ugari jasotzen zituzten; eta jasotakoa ezkutatuta eramaten zuten, ez konfiskatzeko. Barrutin militar bat bizi zen; eta, lau ume zituenez, Bittoriren ortutik eta solotik-eta gura zutena hartzen zuten. Militar horrek bertatik pasatzen zen jendeari konfiskatu egiten zien, baina beraiei ez.

  • Bittori Zarrabeitia Soldadu ez joateko medikua "erosi"; Karta bidezko komunikazioa

    Bittori Zarrabeitia Lauzirika (1926) Kortezubi

    Bere neba zaharrena aitarekin batera egon zen ebakuatuta, baina 18 urterekin soldadu joan behar izan zuen eta han zegoela begia zauritu zuen. Berriro bueltatu ez zedin beraien izeko batek medikua "erosi" zuen, estraperloan eta errazionamenduan hartutako jeneroz bete zioten autoa. Gerra bukatuta, Afrikara joan zen eta han egin zituen sei urte; beste nebak ostera, lau urte egin zituen. Nebak soldadutzan zeuden bitartean kartaz komunikatzen ziren. Berak idazten zituen gutunak; hori dela-eta, bere neba batek erlojua eta eskumuturrekoa oparitu zizkion. 100 pezeta bidaltzen zizkioten gutunean.

  • Bittori Zarrabeitia Errazionamendua; Barrutin lurperatutako militarra

    Bittori Zarrabeitia Lauzirika (1926) Kortezubi

    Errazionamendua zer zer azaltzen du. Herriko hainbat txokotan banatzen zuten: Ganen, Barrutin, Elizalden... Behin, militarrak sartzerakoan, bere amama taloak egiten egon zen eta talo guztiak jan zizkieten. Orduan, izekoren dendan gaileta-kutxa bat hartu eta handik alde egin zuten. Horietako militar bat hil egin zuten eta bertan lurperatu, Patxikoneko ortuan. Zehatz-mehatz daki zein den lurperatutako leku hori.

  • Bittori Zarrabeitia "Txuskoa" eta labesua

    Bittori Zarrabeitia Lauzirika (1926) Kortezubi

    Errazionamenduan ogia ematen zieten "txuskoa", labezomorroak ere izaten zituzten. Etxean labesua edo taloa egiten zuten. Errotara gauean joan behar izaten zuten. Labesua zelan egiten zuten azaltzen du, aste osorako ogia izaten zuten. Ez zuten goserik pasatu: baserrian beti zegoen zer jan.

  • Garbriel Nogues Martikorena Gerra bukatutakoan etorri zen okerrena: gosea

    Gabriel Nogues Martikorena (1920) Lasarte-Oria

    Gerra ostean etorri zen okerrena: gosea, bereziki 40. hamarkada hasieran. Dilistak eta babak jaten zituzten gehienbat, baina janari hura zer egoeratan egoten zen azaltzen du. Baserrietan hobeto moldatzen ziren, eta Gabrielek baserri batean laguntzearen truke janaria lortzen zuen.

  • Garbriel Nogues Martikorena Gerra osteko beldurra: tuberkulosia

    Gabriel Nogues Martikorena (1920) Lasarte-Oria

    Gerra ostean, ez zen jende gizenik ikusten. Garai hartan, tuberkulosi asko zegoen. Gabrielen soldadutzako lagun handi bat tuberkulosiak jota hil zen.

  • valentina yeregi Bueltan senarrak lanik ezin bilatu

    Valentina Yeregui Inza (1915) Lasarte-Oria

    Goserik ez zuten pasatu gerran; baina, bueltan, senarrak lanik ezin aurkitu, gorrietakoa eta maingua zelako. Estraperloko patata, bizikletan.

  • valentina yeregi Senarraren ibilerak: arrantzan

    Valentina Yeregui Inza (1915) Lasarte-Oria

    Senarra arrantzan ibiltzen zen aitarekin, gerra aurretik eta ostean. Kiloko bost pezeta ematen zizkioten, Bretxan. Arrebak eramaten zuen arraina. Senarra gorrarena eginda libratu zen behin.

  • Mertxe Esnaola Zubeldia Baba ez entregatzeagatik, saguek hartu

    Mertxe Esnaola Zubeldia (1942) Lazkao

    Gerra ostean beren etxean baba ezkutatu zuten, baina saguek dena zulatu eta birrinduta utzi zuten. Artajorran soldaduek tripa truke laguntzen zioten amari.

  • Maria Albizu Irizar Gose garaian, taloa

    Maria Albizu Irizar (1908) Leaburu

    Taloak ere egiten zituzten. Askotan taloa ogiaren ordez izaten zuten. Gerra ondoren gose asko izan zen. Gauza asko estraperloan ekartzen zituzten.

  • Maria Albizu Irizar Gerrako kontuak; errazionamendua

    Maria Albizu Irizar (1908) Leaburu

    Leaburutik batzuk erreketeekin joan ziren. Bertan ez ziren borrokak izan. Abioiak pasatzen ziren. Gerra bukatu zenean, errazionamendua jarri zuten. Olioa eta irina Aresotik ekarri behar izaten zituzten. Artoa herrira entregatu behar izaten zen.

  • Maria Albizu Irizar Estraperloa

    Maria Albizu Irizar (1908) Leaburu

    Gerran bertako errota itxi egin zuten eta gauez kanpora estraperloan joan behar izaten zuten.

  • Maria Albizu Irizar Txerria isilka hil behar

    Maria Albizu Irizar (1908) Leaburu

    Gerran gizonezkoak soldadu eramateko beldurrez izaten ziren. Txerria gauez hil behar izaten zen, isilka.

  • Zioriano Diaz de Mendivil Garia eta indabak entregatu behar

    Cipriano Diaz de Mendibil Biteri (1924) Garbiñe Diaz de Mendibil Biteri (1932) Legutio

    Gari gutxi ereiten zuten. Gerraostean, garia eta indaba entregatu behar izaten zuten. Urte batean, gari nahikorik ez etxean eta erosi egin behar izan zuten zegokien kupora iristeko; bestela, isuna jartzen zien.

  • Zioriano Diaz de Mendivil Gosetea

    Cipriano Diaz de Mendibil Biteri (1924) Garbiñe Diaz de Mendibil Biteri (1932) Legutio

    Gerraostean, gose handia pasa zuten. Errazionamendua: egunean, ogi zati bat eta hilean botila bat olio ematen zien. Etxean ez zuten ogirik egiten. Gerora, eskuko errota batekin egiten zuten irina. "Guk miseria besterik ez dugu ikusi" dio Ziprianok.

  • Gregorio Biteri Mendieta Kupoa ordaindu behar

    Gregorio Biteri Mendieta (1922) Legutio

    Gerra denboran behi bi kendu zizkieten. Gerraostean garia eta patata entregatu egin behar izaten zuten.

  • 345 Gerraostean ogi falta

    Jose Saenz de Biteri Saenz de Biteri (1925) Nemesio Ugarte Ortiz de Zarate (1925) Legutio

    Gerraosteako errazionamenduan ogi apur bat ematen zien. Joseren etxean garagar irinarekin egiten zuten taloa. Errotak itxita zeuden eta Mekoletara (Otxandio) joaten ziren irinetan. Artoa entregatu egin behar izaten zuten. Nemesioren etxean, gerraostean garia ereiten zuten. Behin, 40 bat anega batu eta erdia kendu zieten.

  • 346 Goserik ez, baina ezta aserik ere

    Nemesio Ugarte Ortiz de Zarate (1925) Legutio

    Gerraostean garia bakarrik entregatzen zuten herrira, beste jenerorik ez. Francok italiarrak, alemaniarrak eta mairuak ekarri zituen eta haientzako eman behar zutela dio. Etxean zer edo zer batzen zuten, eta ez zuten hain txarto pasa: goserik ez, baina ezta aserik ere. Errazionamenduko ogia beltza zen.

  • Jesus Astola Nafarrete Garia ira artean ezkutatuta

    Jesus Astola Nafarrete (1933) Maria Pilar Astola Nafarrete (1939) Legutio

    Ogia etxean egiten zuten. Errazionamendu garaian, aitak iratan eta behien askatan gordetzen zuen entregatu beharreko garia. Guardia zibilak ira piloaren eta gariaren gainean lo egindakoak dira, azpian garia ezkutatuta zegoela jakin barik.

  • Anjel Elorza Beitia Ehotzeko lizentzia eta estraperloan errotara

    Anjel Elorza Beitia (1937) Legutio

    Patata, artoa, garia... batzen zuten. Udaletxean ereindakoaren ehuneko zehatz bat entregatu behar izaten zuten. Ereindakoaren arabera errota ehotzeko lizentzia ematen zieten. Gopegi inguruko Muruko errotara joaten ziren astoz. Zehaztutako kopurua bukatutakoan, estraperloan joan behar izaten zuten; orduan Mekotelara (Otxandio) joaten ziren. Guardia zibilak errotara egiten zituzten bisitak.

  • Juana Elorza Beitia Gerraostean erreketeek ardiak kendu

    Juana Elorza Beitia (1924) Legutio

    Ardiak udaberrian landetan egoten ziren. Ez zuten ganadu asko eta gerra aurretik ez zuten behien esnea saltzen. Gerraostean, ardi barik geratu ostean, hasi ziren esnea saltzen. Aitak gero ardi pare bat ekarri zituen, etxe ondoan zuten landa batean izanda hazi eta jateko. Baina horiek ere erreketeak hartu eta ezer barik utzi zituzten.

  • Juana Elorza Beitia Gari gutxi eta lan asko

    Juana Elorza Beitia (1924) Legutio

    Etxean ereiten zuten erdia kendu egiten zien, herrira entregatu behar izaten zen. Gari askorik ez zuten ereiten. Gari lana nekagarria da eta gutxi ematen du. Ganadurik ere ez zuten lan egin ahal izateko

  • Juana Elorza Beitia Murgako errotara gauez

    Juana Elorza Beitia (1924) Legutio

    Errotara estraperloan joaten ziren. Amak egiten zuen ogia etxean. Gauez joan behar izaten zuten Murgako San Pedrora. Guardiak adi egoten ziren eta harrapatzen zuten kentzen zuten.

  • Imanol Garaigordobil Berriozabal Kurtzalde taberna

    Imanol Garaigordobil Berriozabal (1932) Legutio

    Etxea sutan zegoela, ganaduak ukuilutik irten ahala, erreketeek tiroz hil zituzten denak, 10 ganadu buru. 8 urte zituela, familiak Kurtzalde taberna hartu zuen, eta taberna, ganadu eta soroetatik bizi izan ziren.

  • Imanol Garaigordobil Berriozabal Guardia zibilak etxean

    Imanol Garaigordobil Berriozabal (1932) Legutio

    Estraperlo garaia zen. Herriko jende batzuk guardia zibilak baino okerragoak izan ziren Imanolen familiarekin. Aitak gorri fama eduki arren, Ermandadeko hauteskundeak irabazi zituen. Imanolek soldadutza bukatu zuenean, furgoneta bat erosi zuen. Jendea eraman eta mandatuak egiten zituen Gasteizera. Eskola berria egin zutenean, autobusak jarri zituen.

  • Imanol Garaigordobil Berriozabal Estraperlo garaia

    Imanol Garaigordobil Berriozabal (1932) Legutio

    Kupoa ordaintzeko beste gari ez bazuten jasotzen, erosi egin behar izaten zuten. Nahiz eta guardia zibilak etxean apopilo izan, Imanolek etxerako estraperloa egiten zuen. Etxean txerriak hazi eta txerrikiak saltzen zituzten.

  • Imanol Garaigordobil Berriozabal Errazionamendua

    Imanol Garaigordobil Berriozabal (1932) Legutio

    Denda ez zuten izan tabernan, baina amak ahal zuen guztia saltzen zuen bertan. Errazionamenduko ogia Imanolek banatzen zuen. Olioa eta azukrea ere errazionatuta zeuden.

  • 1621 Aulestira jenero bila gose denboran

    Begoña Ansotegi Txakartegi (1928) Lekeitio

    Gerra denborako ogiaz, txuskoaz. Txarra. Zopak egin eta hondora joaten ei ziren. Aulestiko baserri batetik ekartzen zuten jeneroa gose denboran.

  • 1621 Karabineroak kontrabandoa zaintzen

    Begoña Ansotegi Txakartegi (1928) Lekeitio

    Kanpotarrak ziren karabineroak. Bat zital-zitala ei zen, beste bat jatorra. Honek harreman ona zuen herritarrekin. Kontrabandoa zaintzea zen haien eginkizuna. Tabakoa, kafea, sakarina eta horrelakoak ziren gaiak. Donibane Lohizunen erostenei zuten jeneroa.

  • Faustino Garatea Ume eta gazte denbora txarra pasatutakoa

    Faustino Garatea Bilbao (1932) Lekeitio

    Gerraosteko miseriak: janik ez, zorriak, botikak falta... Ume-denbora eta gazte-denbora txarra pasatu zuen. Gerraosteko gabeziek asko iraun zuten. Frantzia eta Alemania askoz ere azkarrago eta hobeto errekuperatu ziren beren gerratik.

  • Faustino Garatea Baserritarrei esker iraun zuten gose denboran

    Faustino Garatea Bilbao (1932) Lekeitio

    Errazionamendu kartillaz ondo gogoratzen da. Azukre beltza ematen zuten, findu gabekoa. Eskerrak baserritarrei. Garia denek hartzen zuten; ogia eta esnea ekartzen zuten, arrainaren eta diru apur baten trukean. Zezina ere egiten zen baserrietan, gatza emandako okela.

  • Pedro Juan Akarregi Hondoratutako ontziko gomekin aberastu

    Pedro Juan Akarregi Aboitiz (1921) Lekeitio

    1943. urteko apirilaren 3an, II. Mundu Gerrako gomaz beteriko ontzi bat hondoratu zuten. Lekeitio eta inguruko hainbat ontzi hurbildu ziren bertara gomak batzera. Beraiek, hiru ontziren artean, 60 tona jaso zituzten. Jende asko aberastu ei zen. 15 pezetatan saldu zuten kiloa; estraperloan, ordea, 300 pezetatan. Estrella del cielo ontzia diru horrekin erosi zuten.

  • Pedro Juan Akarregi Umeentzako "Asistencia social"a, batzuentzat bakarrik

    Pedro Juan Akarregi Aboitiz (1921) Lekeitio

    "Café Marina"n umeentzako "Asistencia social" zegoen, jatekoa-eta ematen zieten umeei. Pedro Juan joan zen jateko bila, baina handik bota egin zuten. Jendeak "jaka" oso erraz aldatzen zuela dio. Hala ere, inori ez dio gorrotorik eta ezinikusirik izan.

  • Pedro Juan Akarregi Errazionamenduan bakoitzarentzako opil bat

    Pedro Juan Akarregi Aboitiz (1921) Lekeitio

    Beraien ardura bakarra etxerako ogia lortzea zen, oso garai gogorrak bizi izan zituzten. Gerra osteko errazionamendu garaian, bakoitzari opil bana ematen zieten. Ogiarekin izandako anekdota bat kontatzen du.

  • Pedro Juan Akarregi Olioa txitxarroaren tripekin

    Pedro Juan Akarregi Aboitiz (1921) Lekeitio

    Gerra ostean, olioa txitxarroaren tripekin egiten zuten. 1942an margarina bidoi bat aurkitu zuten itsasoan eta horrek asko lagundu zien.

  • Mertxe Pagoaga Errazionamendua; "tipo único" tela

    Mertxe Pagoaga Etxaburu (1929) Lekeitio

    Gerraostean jende asko ibili zen estraperloan. Errazionamendura txarteltxoarekin joaten ziren, eta hura bukatu ostean, berriaren bila joan behar izaten zen udaletxera. Tela hartzeko ere ilara egin behar izaten zen. Tela "tipo único" zen, zeru kolorekoa, Hijas de María kongregazioren kolorekoa.

  • Jose Eiguren Gerraostea: gosea, errazionamendua, estraperloa

    Jose Eiguren Mendiguren (1927) Lekeitio

    Gerraostean, jendeak gosea pasatu zuen Lekeition. Baserritarrei sagarrak osten zizkieten. "Auxilio social"en, Marinan eta "Nautica"n ematen zuten errazionamendua. Estraperloa dirudunek kontrolatzen zutela dio, horretarako dirua behar zen-eta; harakinak-eta ibiltzen ziren estraperlista.

  • Jose Eiguren Irina lortzeko zailtasunak

    Jose Eiguren Mendiguren (1927) Lekeitio

    Errotak gerraostean zarratuta egon ziren. Markinan zegoen errota handi bat eta bertara joaten ziren; oinez joaten ziren eta telazko poltsa batzuetan ekartzen zuten irina. Oleta goian Guardia Zibilak egoten ziren, eta askotan kendu egiten zieten.

  • Mari Tere Aboitiz Baserrian goserik ez

    Mari Tere Aboitiz Iriarte (1924) Juan Uribarren Atxabal (1924) Lekeitio

    Juanen ama baserrikoa zenez handik hartzen zituzten elikagaiak eta ez zuten goserik pasa; gainerakoek bai. Oso jende gutxik zuen dirua. Oletako errotara joaten ziren.

  • Luis Urizar Errazionamendua; "latoneria"

    Luis Urizar Murelaga (1933) Lekeitio

    Errazionamendu garaian oraindik ez zuten denda zabalik. Beraiek Dendari kaleko "Gala" dendan hartzen zuten. Amari askotan laguntzen zion dendan. 13 urterekin "latoneria"n hasi zen beharrean, gerora joan zen itsasora

  • Luis Urizar Gose garaiak

    Luis Urizar Murelaga (1933) Lekeitio

    Dendako bezeroekin hartu-eman ona zuen bere amak. Ez zuten trukerik egiten. Bere aita eta aitita arrantzaleak zirenez zenbat gura arrain izaten zuten, eta gainerakoak dendan izaten zituzten. Okela erosteko dirua behar izaten zen. Jende askok pasatu zuen gosea. Estraperloan produktu asko egoten ziren eta dirua behar zen horretarako.

  • Gregori Goitia Ogi gosea

    Gregori Goitia Izubieta (1919) Lekeitio

    Gerra garaian ogi eskasia zegoen. Aulestiraino joaten zen ogi bila. Mendexatik zetorren esnedunak arto-irina ekartzen zien taloak egin ahal izateko. Horrekin lotutako anekdota bat kontatzen du, amamaren ezkutuan orea egin zuenekoa.

  • Gregori Goitia Gose garaia

    Gregori Goitia Izubieta (1919) Lekeitio

    Gerra garaian, gura beste arroz jan zuten. Eliza atzean jaten zuten, bikarioaren etxean.

  • Gregori Goitia Errazionamendua Arranegian eta jantokia bikariotzan

    Gregori Goitia Izubieta (1919) Lekeitio

    Errazionamendua Arranegian hartzen zuten. Aita-eta alde eginda egon zirenean, bikarioaren etxeko jantokira joaten ziren

  • Salbador Anakabe Errazionamendu garaiko kontuak

    Salbador Anakabe Mendieta (1925) Lekeitio

    Gose handirik ez du berak pasatu, baina badira pasatutakoak. Errazionamendua udaletxe azpian hartzen zen. Garbantzuak eta dilistak kokoaz egoten ziren sarri. Ogia, egunean txusko bana. Baserritarrekin harremana zutenek jenero gehiago eskuratzen zuten.

  • Salbador Anakabe Karabineroekin konpondu behar estraperloan jarduteko

    Salbador Anakabe Mendieta (1925) Lekeitio

    Estraperloa egiten zen itsasoz: ogia, tabakoa... Karabineroekin konpondu behar lehenengo, eskatzen zutena eman behar. Erdaldunak ziren denak. Non egiten zuten guardia eta non zuten kuartela. Guardia Zibilak eta karabineroak erakunde berbera osatu zuten gerora. Karabineroen emazteak antxoari burua kentzen ibiltzen ziren fabrikan, udaberrian.

  • Bitoria Aboitiz Gerran janari faltarik ez

    Bitoria Aboitiz Atxabal (1931) Lekeitio

    Beraiek ez zuten jateko arazorik izan gerra garaian; izan ere, beraien ama baserritarra zen eta handik ekartzen zuten patata, esnea... Gainera, ez ziren luzaroan egon ezkutatuta eta ez zuten inolako faltarik igarri.

  • Katalin Atxurra eta Teresa Erkiaga Baserriko jeneroa ezkutatu beharra

    Katalin Atxurra Alegria (1926) Lekeitio

    Gerratean, Katalinek-eta etxean indaba ere ezkutatu egiten zuten. Bestela, topatzen zuten guztia konfiskatu egiten zieten; baserrian noiznahi erregistratzen zuten. Irratia ere ezkutuan entzuten zuten. Irratia eta bitxiak kortan ezkutatzen zuten, ira artean.

  • Katalin Atxurra eta Teresa Erkiaga Jeneroa entregatu eta txerria isilean hil behar

    Katalin Atxurra Alegria (1926) Lekeitio

    Gerraostean, garia nahitaez entregatu behar izaten zuten. Baina indaba adibidez, ezin zuten izan kantitate bat baino ez, horrexegatik ezkutatzen zuten. Beraien etxea herriz Ispaster (nahi eta Elizaz Lekeitio) zenez, hara eroan behar izaten zuten. Txerria ere isilik hil behar izaten zuten. Guardia Zibila paseatzen ibiltzen zen.

  • Katalin Atxurra eta Teresa Erkiaga Estraperloa eta ogi gogorra, baina goserik ez

    Katalin Atxurra Alegria (1926) Teresa Erkiaga Korta (1927) Lekeitio

    Gerraostean estraperloa zen nagusi. Katalinek olioa Arropainen erosten zutela du gogoan. Bi litro-oliok sei hilabete irauten zituen. Teresak dio hasieran ez zutela janari faltarik izan, baina errazionamenduko ogia gogor-gogorra zela. Katalinen nebari behin errotan eman zioten ogi zuria katuek jan zuten, baina nebak pentsatu zuen bera izan zela jan zuena. Baserri inguruetan eta itsasoko herrietan ez zuten goserik izan, beti izaten zuten zer jan-eta. Bilbo aldean-eta, txarrago ibili ei ziren. Gerraostean kaletarrak esne-eske joaten ziren baserrietara.

  • Xebastiana Agirre Olibet gaileta-fabrikako gaileta bila

    Xebastiana Agirre Telletxea (1927) Lezo

    Lehen, inguruan zer fabrika zeuden aipatzen du. Olibet gaileta-fabrikan, puskatutako gailetak kanpoan uzten zituzten, jendeak har zitzan. Poltsiko handidun arropak janzten zituzten, ahal bezain gaileta gehien eramateko.

  • Arantxa Larrea Gerra ondoren, taloak

    Arantxa Larrea Garmendia (1937) Lezo

    Txokolate ontza erdi, meriendatzeko. Taloa egiten zuen amak, baina ez zitzaion gustatzen: ogia lortzen zuten berarentzat. Errotak itxita zeuden, eta gauez joaten zen anaia, ezkutuan. Ama Frantziara joaten zen ogia erostera. Errazionamendua. Familian baserria zuten, eta babarrunik ez zitzaien falta.

  • Boni Egibar Algarrobak harrapatu eta jan

    Boni Egibar Albisu (1940) Lezo

    Algarrobak zakutan ekarri eta nola banatzen zituzten gogoratzen du. Zakutik harrapatu eta jan ohi zituzten; gozoak omen zeuden.

  • Bitoriana Artola Gose garaia; errazionamendua

    Bitoriana Artola Agirre (1918) Lezo

    Izugarrizko gosea. Alkoholeran zebilen lanean. Errazionamendua. Arto aleak eta azak jan behar. Oliorik ez. Kontrabandoa. Taloak. Laranja azalak.

  • Bitoriana Artola Gose garaia; hilerokoa ere joan

    Bitoriana Artola Agirre (1918) Lezo

    Lantegiko emakume batzuei hilerokoa ere joan egin zitzaien, jan faltarengatik. Gosea.

  • Bitoriana Artola Gose garaia; kontrabandoa

    Bitoriana Artola Agirre (1918) Lezo

    Kontrabandoa. Nafarroatik ogia. Tren geltokian Guardia Zibila zain. Zakua bidean botatzen zuten, iritsi aurretik. Ogirik ez du botatzen berak.

  • Bitoriana Artola Kaiko bainuak, almejak biltzen

    Bitoriana Artola Agirre (1918) Lezo

    Bere lagunak itsasoan bainatzen ziren, soineko zaharrekin. Itsasgoran. Kaira ezin zuen jaitsi, begietako gaixotasuna zela eta. Inbidiaz. Almejak biltzen. Gose garaian, zomorroak jan, eta sarna atera.

  • Jabier Isasa 1.000 pezetako isuna

    Jabier Isasa Mitxelena (1929) Lezo

    Ezagun bati 1.000 pezetako isuna jarri zieten. Ordaintzeko, nola moldatu ziren azaltzen du.

  • Bernarda Zabala Goserik ez eta bala-zauririk ere ez

    Bernarda Zabala Urdangarin (1923) Maria Zabala Urdangarin (1930) Lezo

    Ez zuten goserik pasa. Artoa nahikoa zuten, babarruna ere hartzen zuten, eta oiloak ere bazituzten. Zortea izan zuten, balak hurbil ibili arren ez zutelako etxeko inor jo.

  • Mikel Salaberria Sagardotegietako giroa eta gerraosteko gosea

    Mikel Salaberria Kortaberria (1932) Lezo

    Sagardotegietako giroaz hitz egiten du: batak bestea gonbidatzen zuen tragoa hartzera, berriketan egoten ziren, kanpotik eraman behar zen janaria zerbait jan nahi izanez gero... Gerraostean gose handia pasa zuten.

  • Mikel Salaberria Lezoko janari dendak

    Mikel Salaberria Kortaberria (1932) Lezo

    Lezoko janari dendak eta harategiak aipatzen ditu. Errenteriara ere joaten ziren noizean behin, azokara. Dendan zorra uztea ohikoa zen.

  • Maite Munarriz Gerra garaian Donostian babes

    Maite Munarriz Cordero (1928) Lezo

    Gerra garaian haurra zen Maite eta ez du gauza askorik gogoan. Amaren ahizpari esker Donostiako familia dirudun baten etxean gordeta egon omen ziren. Gerraosteko goseteari buruz galdetu eta errazionamenduko liburuxka oraindik etxean duela dio.

  • Dolores Lopetegi Gerra denboran, baserrian hogei lagun

    Dolores Lopetegi Aiestaran (1916) Lezo

    Lau-bost behi zituzten. Txerrikumeak hazten zituzten, saltzeko. Urtean bi txerri hiltzen zituzten. Gerra denboran 20-22 ziren etxean. Zeintzuk bizi ziren baserrian. 41eko gosetea; ez zuten goserik pasatu. Artoa eta babarruna. Estraperloa, mendiz mendi.

  • Dolores Lopetegi Babarruna entregatu beharra

    Dolores Lopetegi Aiestaran (1916) Lezo

    Babarruna entregatu beharra. Tranpak: belar metan eta sasietan gordeta. Guardia Zibilen kontrolak. Behin, lurpean sartu zuten babarrun barrika. Gainean erein zuten, eta ustel usaina. Barrika lehertu egin zen.

  • Joxepatxo Artola Jan ala ez, hori da galdera

    Joxepatxo Artola Zuloaga (1932) Lezo

    Gerra osteko gosea ezagutu zuen Joxepatxok. Amonaren esanak gogoan ditu; ez zen segurua izaten hurrengo egunean jatekorik izango ote zuten.

  • Joxepatxo Artola Sukaldaritza modernoa? Garai batean, betiko janaria bizitzeko modu bakarra

    Joxepatxo Artola Zuloaga (1932) Lezo

    Aitak "Compañía Real Asturiana de Minas"en egiten zuen lan; eta, horregatik, hainbat abantaila izaten zituzten. Etxean, gosea pasa zuten, baina ez hainbeste. Garai hartan, zer jaten zuten aipatzen du: arrain asko zegoen, baina hura prestatzeko oliorik ez. Gaur egungo sukaldaritza modernoa dagoeneko egiten zuten Joxepatxoren aurrekoek, lehengai falta baitzen garai hartan.

  • Joxepatxo Artola Etxean, umorea ez zen falta

    Joxepatxo Artola Zuloaga (1932) Lezo

    Izebaren anekdota kontatzen du. Etxean barre asko egiten zuten.

  • Rita Larrea Gerra osteko elikadura

    Rita Larrea Lopetegi (1930) Lezo

    Gerra ostean gosete eta miseria handia egon zen. Auzoan bazeukaten artoa txikitzeko makina bat; handik lortutako "irina" esnetan egosi eta jan egiten zuten: "Pantxito" deitzen zioten plater horri. Babarruna eta odolkia asko jan zuten garai hartan; ogia, ordea, ez zegoen eta taloa jaten zuten.

  • Maddi Garmendia Lopetegi Zartaginari keinua olioarekin eta aurrera

    Maddi Garmendia Lopetegi (1929) Lezo

    Errazionamenduko txandara joaten ziren. Oso ogi txarra ematen zuten. Gose handia pasatu zuten. Hilabeteak irauten zuen olio botilak. Zartaginari olioaz "keinua egin" eta aurrera.

  • Manuel Olasagasti Goserik ezagutu gabekoa

    Manuel Olasagasti Arriaga (1940) Lezo

    Lehen oiloak eta oilarrak izaten zituzten etxean eta goiz hasten ziren kukurrukuka. Beraiek goiz jaikitzen ziren, eguzkia ikusi orduko. Gosaritan bapo jaten zuten. Manuelek ez du goserik ezagutu.

  • Juakina Gaztelumendi Errazionamendua ezagutu zuen Juakinak

    Juakina Gaztelumendi Urdanpilleta (1940) Lezo

    Tratua saltzera herrira abiatzea eta trukean etxerako jana ekartzea askotan egokitu zitzaien Juanitari eta ahizpari. Etxerako fruta eta olia ekartzen zituzten, besteak beste. Errazionamendu garaiak ezagutu zituen Juakinak. Etxe bakoitzean eguneko opil bat banatzen zenekoa edo babarrunak udaletxean entregatu behar zirenekoa. Taloak egiteko artoa ehotzera, Iurritako errotara joaten ziren.

  • Joxe Zumeta Bakailaoa deskargatu, eta bat kolkora

    Joxe Zumeta Jaunarena (1937) Lezo

    12 urterekin, zapatari izateko hasi zen ikasten. 14 urte bete baino lehenago, Pasai San Juanera joaten zen bakailaoa deskargatzera. Garai hartan, gosea zen, eta bakailaoren bat etxera eramaten zuten ezkutuan.

  • Joxe Zumeta Poliziaren dendan pikuak lapurtzen

    Joxe Zumeta Jaunarena (1937) Lezo

    Gerraostean, gosea pasa zuten. Sagarrak eta dendetako janaria lapurtzen ibilia da Joxe, beharra zegoelako. Polizia armatu bat eta bere familia Lezora etorri ziren bizitzera. Familia estimatua zen hura; janari-denda jarri zuten, eta Joxek han piku batzuk lapurtu zituenekoa gogoan du. Polizia hura oso gizon maitatua izan zen Lezon.

  • Joxe Zumeta Errazionamendu garaiko "luxuak"

    Joxe Zumeta Jaunarena (1937) Lezo

    Errazionamendu garaian, olioa eta azukrea ez ziren soberan izaten. Ogi zuria Frantziatik ekartzen zuten kontrabandoan. Ogi zuria luxu handia izaten zen orduan. Errazionamenduko ogia izugarri gogorra zen. Beraiek taloa jaten zuten etxean; eta, noizean behin, txokolate pixka bat jartzen zioten taloari. Hura janari gozoa!

  • Jose Manuel Susperregi Hamar urterekin estraperloan

    Jose Manuel Susperregi Zabala (1932) Lezo

    Zortzi urte betetzear zela aita hil eta Susperregira bizitzera joan zen. Gaueko lanera ohitu behar izan zuen, baina kontatzen duenez, ez gorriak ikusi gabe. Ogia ekarri behar izaten zuen Nafarroatik, ezkutuan, baina bide aldapatsuek, zamak eta iluntasunak ez zioten jardunik errazten.

  • Jose Manuel Susperregi Baserrietan errazionamendurik ez

    Jose Manuel Susperregi Zabala (1932) Lezo

    Baserrietan errazionamendurik ez izanagatik ere, errotak kontrolpean izaten ziren, eta ogiari dagokionez, koskor bat besterik ez omen zegokion Joxe Manueli, baina osabak jaten omen zuen.

  • Lorenzo Balda Gerraostean janaririk ez

    Lorenzo Balda Agirre (1936) Lezo

    Gerraostean diru eta janari eskasia zegoen.

  • esteban olaizola mitxelena Gerra ondorenean goserik ez, baina falta bai

    Esteban Olaizola Mitxelena (1944) Lezo

    Esne-hautsak eta gurina eskaintzen zizkieten eskolan. Garai hartan etorkinek miseria handiagoa pairatu zuten.

  • esteban olaizola mitxelena Kanpotarren etorrera

    Esteban Olaizola Mitxelena (1944) Lezo

    Normaltasunez bizi izan zuten kanpotarren etorrera, baina hizkuntza kontuetan talka handi samarra izaten zen.

  • miren garmendia urzelaieta Gerra ondorena eta errazionamendua

    Miren Garmendia Urzelaieta (1936) Lezo

    Gerra ondorena ezagutu zuen Mirenek. Gogoan ditu orduko gosea eta errazionamenduaren gaineko hainbat gora-behera. Arraiketariak ibiltzen ziren arrain freskoa saltzen.

  • miren garmendia urzelaieta Jan nahi eta ezin

    Miren Garmendia Urzelaieta (1936) Lezo

    Gerra ondorenean ogi onik ez zen. Horrek urdaileko gaitzak sortzen zituen. Taloak izaten zituzten gosaritarako. Arto-alea zein errotetan ehotzen zuten gogoan du.

  • miren garmendia urzelaieta Karabineroak saihesten

    Miren Garmendia Urzelaieta (1936) Lezo

    Artoa ehotzera eramaten zutenean, karabineroak saihesten saiatzen ziren itzuleran, haiek arto-irina kentzen zutela entzuna baitzuten.

  • miren garmendia urzelaieta Ama, lan asko egindakoa

    Miren Garmendia Urzelaieta (1936) Lezo

    Ogia estraperloan lortu behar izaten zen garaia ezagutu zuen Mirenek. Haienean amak atera zuen familia aurrera, aita ondoezik bizi izan baitzuten, eta gazterik hil zitzaien.

  • miren garmendia urzelaieta Ahal bezala bizitzan aurrera egiten

    Miren Garmendia Urzelaieta (1936) Lezo

    Baratzea egiten zuten etxean.

  • miren garmendia urzelaieta Kontrabandoa

    Miren Garmendia Urzelaieta (1936) Lezo

    Kontrabandoko generoa ezkutuan salerosten zen.

  • miren garmendia urzelaieta Almeja biltzen

    Miren Garmendia Urzelaieta (1936) Lezo

    Mareak uzten zienean, Lezotik Donibanera joaten ziren txikitan, almejak-eta biltzera.

  • Ester Salaberria Errazionamendua lezon

    Ester Salaberria Kortaberria (1939) Lezo

    Errazionamendua zela eta, otarteko bat izaten duten egun osorako jana. Familia bakoitzari denda bat zegokion herrian, egokitutako jana jasotzera joateko.

  • Ester Salaberria Tren bidez estraperloa

    Ester Salaberria Kortaberria (1939) Lezo

    Pasaiako portura janaria ekartzen zenez, lapurtu eta herrian saltzen zen errazionamendu garaian. Tren bidez ere laranjak eramaten zituzten Lezora.

  • Ester Salaberria Janaria lapurtzeko beldurrez

    Ester Salaberria Kortaberria (1939) Lezo

    Gerraostean gosea zela eta, beldurrez izaten ziren baserritarrak, soldaduek askotan lapurtzen baitzuten janaria kontroletan etab.

  • Jose Krutx Izulain Beti kuadrillan

    Jose Krutx Izulain Olaizola (1943) Lezo

    PYSBE enpresak etxe batzuk egin zituen Marrukene baserriaren inguruan, eta beste auzotxo bat sortu zen bertan. Kuadrillan jolasten ziren futbolean, gorde-gordetan, kaniketan...

  • Jose Krutx Izulain Soldata amari ematen zion

    Jose Krutx Izulain Olaizola (1943) Lezo

    Bai aitak eta bai Jose Krutxek irabazitako soldata amari ematen zioten astero-astero, etxeko ekonomia amak kudeatzen baitzuen.

  • Jose Krutx Izulain "Lezoko jendea Pasaiako portura txaketarekin"

    Jose Krutx Izulain Olaizola (1943) Lezo

    Osaba batek tabakoa zuen errazionatuta. Estankora bertan joaten zen honen bila. Zerrategira enborrak Guineatik ekartzen ziren, eta portura joan behar izaten zuten enborrak bereiztera. Horretan ari zela, kontrabandoa ikusi zuen Pasaiako portuan. Esaera bat bazen, Lezoko jendea, udaran ere, portura txaketa jantzita joaten zela zioena, kontrabandoan erositakoa jasotzeko. Anekdota bat ere kontatzen du Jose Krutzek pasarte honetan, behin kontrabandoan itsasontzi bateko iparrorratza saldu omen zuten, eta portutik ezin atera ibili zen ontzia.

  • Irene Salaberria Galerías Oarso

    Irene Salaberria Kortaberria (1940) Lezo

    Arropa egiteko oihalak Errenteriako Galerias Oarso dendan erosten zuten. Ireneren anaiaren andrea jostuna zenez, arropa egiten zien.

  • Irene Salaberria Anai-arraben lanbideak

    Irene Salaberria Kortaberria (1940) Lezo

    Anaia zaharrena zapataria zen, enkarguz. Beranduago paper-fabrikara joan zen lanera. Bigarren anaia zaharrenak kontadoreetako bulegoetan. Ahizpa zarrena botikan aritu zen, laguntzaile moduan ezkondu bitartean, eta ezkondu ondoren hurrengo ahizpari utzi zion. Ahizpa jostuna ere izan zen.

  • Irene Salaberria Ogi zuria kontrabandoan

    Irene Salaberria Kortaberria (1940) Lezo

    Ogi zuria kontrabanduan ekartzen zuten Iparraldetik.

  • Irene Salaberria Orduko jatekoa

    Irene Salaberria Kortaberria (1940) Lezo

    Astean zehar aza, azalorea, porrua, arroza, babarrun gorria eta lentejak jaten zituzten. Gogoan du Irenek amak babarrun gorriari arroza botatzen ziola.

  • Arantxa Goia Gerraostean goserik ez

    Arantxa Goia Artola (1940) Lezo

    Neurtuta zuten janaria kartilla baten bitartez gerraostean. Gogoan du Arantxak goiko bizilaguna estraperloan joaten zela kafe bila, ondoren bizilagunei saltzeko. Goia familiak ez zuen goserik pasa gerraostean, aitak Goierriko senideen baserritik janaria eramaten baitzuen.

  • Arantxa Goia Etxe ondoan baratzea

    Arantxa Goia Artola (1940) Lezo

    Etxe ondoan bertan zuten baratzea, garaiaren araberako jakiekin. Arraina, ordea, San Juanetik eramaten zuten Lezora.

  • Arantxa Goia San Pedron erosten zuten arraina

    Arantxa Goia Artola (1940) Lezo

    Senarrak zabaldu zuen arraindegirako San Pedron erosten zuten arraina. Donostian ere erosten zuten geroago. Orokorrean hitzez izaten zen, eta prezioa egokia zenean eskua altxatuz egiten zen.

  • Fernantxo Behar handiko garaietan, katua asko jaten zen

    Fernantxo Intxaurrandieta Aizpurua (1947) Lezo

    Jaizkibeleko destakamendura joandakoak ezagutu zituen, laranja azalak ere jateko prest, bera katua jandakoa da eta untxia bezalakoa dela dio.

  • Axun Oiartzabal Gerra ondorengo urte gogorrenak ez zituen ezagutu

    Axun Oiartzabal Sagarzazu (1946) Lezo

    Amak baserritik ekartzen zituenei esker goserik ez zuen pasa. Anai-arreba zaharragoek, ordea, okerrago pasa zuten.

  • anixeta-gerenu Errazionamendua, ogi-gosea eta gerrako ihesa

    Anixeta Gereñu Odria (1922) Legazpi

    Gerra garaian ogi-gosea izan zuten; errazionamendua zegoen. Nazionalak herrira sartu zirenean, lagun batek ihes nola egin zuen kontatzen du. Herritik jende ugarik ihes egin zuen.

  • anixeta-gerenu Irin-zakuak trenetik bota inork ez konfiskatzeko

    Anixeta Gereñu Odria (1922) Legazpi

    Ama baserrietara joaten zen eta lagunek garia eta artoa ematen zizkioten, besteak beste. Estraperloan joaten zen ama irina eta beste zenbait jaki etxera eramateko. Geltokira iritsi aurretik irin-zakuak trenetik botatzen zituzten ez konfiskatzeko.

  • Genaro Agirre Línea de la Concepción hirian kontrabandoan

    Genaro Agirre Mendizabal (1919) Legazpi

    Gerra ostean, Sevillako kuartelean, ez zegoen urik; handik Línea de la Concepción hirira eraman zituzten. Han tabakoa pasatzen zuten kontrabandoan mugaren alde batetik bestera.

  • Genaro Agirre Kontrabandoko tabakoa

    Genaro Agirre Mendizabal (1919) Legazpi

    Línea de la Concepción herrian tabakoaren kontrabandoa egiten zuten. Tabako hura nolakoa izaten zen azaltzen du.

  • Secundino Arrizabalaga Gerraosteko gosea

    Secundino Arrizabalaga Murua (1930) Legazpi

    Gosea pasatakoa da. Gerraosteko errazionamendua zela eta zegoenetik jan behar zuten eta, erosterik ez zegoenean, lapurretan ere aritzen ziren. Perretxikoak ere jasotzen zituzten goseari aurre egiteko.

  • Secundino Arrizabalaga Estraperloko jakiak erosteko dirurik ez

    Secundino Arrizabalaga Murua (1930) Legazpi

    Dendetan erosi zitezkeen estraperloan ekarritako gauza onak baina haiek erosteko dirurik ez zuten. Ogia bazegoen baina txarra eta gogorra. Gose handia pasatakoa da.

  • Jesusa Zabala Zortzi egunerako ogia eta errazionamendua

    Jesusa Zabala Aramendi (1923) Legazpi

    Ogia labesuan egiten zuten. Zortzi egunerako ogia izaten zen; "zortzigarren egunerako hortz onak behar izaten ziren". Errazionamenduko ogiaz hitz egiten du. Hasieran, ogi marroi bat ematen zien; asko papurtzen zen. Gero, ogi beltza egiten hasi ziren, eta bestea baino hobea zen. Errazionamenduko ogia zahiarekin egiten zen.

  • Nikolas Ormazabal Errazionamenduko ogia

    Nikolas Ormazabal Ormazabal (1926) Legazpi

    Zumarragan saltzen zuten ogia eta baita Brinkolako baserrietan ere. Errazionamendu garaian pisu jakin batera iritsi behar izaten zuen ogiak.

  • Isabel kerejeta Garia entregatu beharra

    Isabel Kerejeta Garmendia (1916) Legazpi

    Gerrako oroitzapenak. Nazionalak noiz sartu ziren. Baserritarrak garia entregatzera behartzen zituzten udaletxean, baina Isabelen aitak "gogor egin" zion sekretarioari familia handia zuela esanez. Garia entregatu, eta trukean irina eta zahia eman omen zioten.

  • inaxi-gerenu Goserik ez, baina beharra bai

    Iñaxi Gereñu Odria (1928) Legazpi

    Gerra ostean, ez zuten goserik pasa; ama baserrikoa zen, eta horri esker laguntza izan zuten. Goserik ez, baina beharra bai: batzuek mandarina jaten zutenean, beraiek inbidiaz egoten ziren. Behin Iñaxik eta anaiak taloak egin zituzten beren kabuz.

  • Felipe Etxeberria Errazionamendu ogia Mendibildik behera botaz gero...

    Felipe Etxeberria Telleria (1935) Legazpi

    Gerra ondorenean, Bidaniko mutil bat izan zuten baserrian laguntzaile moduan. Hark errazionamenduko ogiari buruz zer esaten zuen kontatzen du.

  • Rafael Urzelai Kontrabandoko anekdota

    Rafael Urzelai Gabiria (1927) Legazpi

    Lehendik hona, gauzak asko aldatu dira. Kontrabandoan ibili zeneko anekdota kontatzen du.

  • M Pilar Galparsoro Lehengo bizimodu umila

    Maria Pilar Galparsoro Andueza (1921) Legazpi

    Lehen jatekoa lortzeko adina diru egoten zen, baina harrokeriarik ez.

  • Rosario Aztiria Baserrian eginiko ogia eta errazionamendua

    Rosario Aztiria Plazaola (1939) Legazpi

    Astean behin egiten zen aste guztirako ogia. Kaletik errazionamenduko ogia ekartzen zuten, opil bat bakoitzarentzat, zazpi opil guztira. Rosariok ekartzen zuen ogia kaletik.