Ekonomia gerraostean

• Gerraostean ogia estraperloan banatzen

  Esperanza Urien Totorikaguena (1938) Ermua

  Gerraostean errotak itxita zeuden eta ogi zuria lortzea zaila zen. Ambrosianean egiten zen eta Eibarko Chalcha jatetxean saltzen zuten. Bertara ogia eramateko mikeleteen postua pasa behar zenez, mentitik eramaten ziren Azaldegiko (Eibar) okindegiraino, eta gero handik banatzen ziren.

• Baserriko produktuak entregatu beharra

  Esperanza Urien Totorikaguena (1938) Ermua

  Muga pasatzean, mikeleteak askotan baserriko produktuekin gelditzen ziren. Baserriko etekinen parte bat entregatu behar izaten zen. Baserriaren eta lurraren azaleraren arabera kalkulatzen zuten hori udaletxean. Idazkariak bere seme-alabentzat beste etxe batzuetako artilez egindako koltxoiak hartu zituen.

• Gurasoek galleta-fabrikan egiten zuten lan

  Iñaki Etxebeste Muxika (1932) Errenteria

  2 urterekin hasi zen eskolan Iñaki, Gurutzeko Alabekin; izan ere, gurasoek galleta-fabrikan egiten zuten lan. Gose handia pasa zuten etxean gerra ostean: amak fabrikatik lapurtzen zituen galletak etxerako; izeba bat galletak lapurtzen harrapatu zuten eta kalera bidali zuten.

• Kalean gosea

  Joxe Murua Artola (1931) Errenteria

  Gerraosteko egoera du hizpide. Kalean, gosea pasatzen zuten. Baserritarrak hobeto moldatzen ziren.

• Baratze koskorra

  Joxe Murua Artola (1931) Errenteria

  Gerraosteko egoera du hizpide. Kalean, gosea pasatzen zuten. Baratze koskor bat zuten: bainak, tomateak, letxugak... landatzen zituzten. Anaiarekin txufak landatu zituenekoa kontatzen du.

• Amak 40 kilo galdu

  Joxe Murua Artola (1931) Errenteria

  Gose denbora du hizpide. Fanderia aldeko baserri batera esne bila joan izan zen. Joxeren amak 40 kilo galdu zituen gose denboran.

• Errazionamenduko ogia

  Joxe Murua Artola (1931) Errenteria

  Gerraosteko egoera du hizpide. Errazionamenduko ogia: opil txiki bana izaten zuten jateko. Amak goizean ematen zien ogia.

• Inguruko errotak

  Antonio Zendoia Garmendia (1931) Donostia

  Errotazar eta Igara errotak zituzten gertu, baina gero itxi egin zituzten eta Hernanira joaten ziren astoarekin. Aitak Tolosan idia erosi zuen eta handik oinez etorri ziren etxera. Astoarekin artoa eramaten zuten ehotzera, gero taloak egiteko. Garai batean ez zen libre errotara joatea eta kontrabandoan ibiltzen zen jendea.

• Hernaniko errotaraino astoarekin

  Antonio Zendoia Garmendia (1931) Donostia

  Umetan Hernaniko errotara joaten zen astoarekin artoa ehotzera. Auzoko mutil bat behorrarekin joaten zen eta askotan elkarrekin egiten zuten bidea. Donostiara zioan autobusa "arbitroek" gelditu egiten zuten otarrak miatzeko, eta batzuetan salgaiak kendu ere bai. Behin irinik gabe bueltatu ziren eta berriro joan behar izan zuten Hernaniraino. 9 urte inguru izango zituen berak.

• Gerra garaiako krudelkeria

  Maria Luixa Otegi Tolosa (1928) Asteasu

  Txikia zen gerra garaian. "Gorriak" zetozela entzuten zuten. Osaba ezkongabea fusilatu egin zuten. Herriko jauntxoek oiloak ere lapurtu zizkieten. Ahizpa zaharragoak falangez jantzita ibili ziren. Janaria herrira entregatu behar izaten zuten.

• Gerraosteko bizimodua: goserik ez, dirurik ere ez

  Andoni Arzallus Aristi (1932) Astigarraga

  Gerra amaierako oroitzapen batzuk gordetzen ditu. 8 urte zituen garai hartan. Errota itxita, ilunetan joaten zirela gogoan dauka, baita uztaren parte bat entregatu beharra zegoela ere. Andoniren ustez, gerraostean, kaletarren aldean, baserritarrek ez zuten goserik pasa, elikagai faltarik ez zutelako izan. Diru falta, ordea, bai: hiri handietako lantokietako soldaten beharra izango zuten askok

• Gerra denboran ogi faltarik ez

  Antonia Garmendia Jauregi (1928) Altzaga

  Gerra denboran goserik ez zuten pasatu. Baina errotara joateko zailtasunak jartzen zizkieten. Hala ere moldatzen ziren etxean ogia egiteko. Esnearekin batera kalera ere eramaten zuten saltzeko.

• Baserrian inoiz ez dute goserik pasa

  Antonia Garmendia Jauregi (1928) Altzaga

  Baserrian janari faltarik ez dute inoiz izan. Errazionamenduan txokolatea ere ematen zieten. Kaleko jendeari janaria ematen zieten. Batzuk lanera ere joaten ziren janaren truke.

• "Junta de Abastos" ganadua kontrolatzeko

  Patxi Iraola Garmendia (1933) Zaldibia

  "Junta de Abastos" deituriko erakundeak kontrolatzen zuen ganadua gerraostean. Txekorrak noiz eta ze preziotan saldu behar zituzten agintzen zieten. Estatuak ezarri zuen eta zaldibiarrak ziren.

• Zaldibiako errotak

  Patxi Iraola Garmendia (1933) Zaldibia

  Gerraostean errotak itxita egon ohi ziren tarteka. Zaldibiako errotak aipatzen ditu. Mutiko garaian askotan joaten zen errotara artoa ehotzera.

• Gerraosteko janari eskasia

  Patxi Iraola Garmendia (1933) Zaldibia

  Errazionamendua ezarri zen garaian baserritarrek ez zuten goserik pasa. Bazituzten esnea, babarrunak, taloak... Haragiaren inbidia izaten zuten. Ez zegoen azukrerik, oliorik... Soilik estraperloan lortzen ziren. Behin aitak 80 kg babarrun eraman zituen Ordiziako denda batera, 5 kilo azukreren truke. Patataren ordez batata (boniato) ematen zuten errazionamenduan. Ogia oso txarra zen.

• Soldataren ordez, patata

  Karidad Mendizabal (1929) Mutriku

  1941ean gose pasa zutela dio. Zaku-lantegian patata ematen zuten diruaren ordez, eta horri esker nahiko ondo egon omen ziren etxean.

• Aeroplanoak eta babeslekua

  Karidad Mendizabal (1929) Mutriku

  Gerra garaiko oroitzapenak. Aeroplano bat pasatzen zenean non babesten ziren aipatzen du. Bonba txikiak botatzen omen zituzten, "lehertzen ez zirenak". Errazionamendua, ilarak... aipatzen ditu.

• Gerra ondorengo janariak

  Ana Etxeberria Etxeberria (1922) Amezketa

  Gerra ondoren aita Nafarroara joaten zen eta handik jakiak ekartzen zituen. Baba beltzak ekartzen zituzten. Ogia ere etxean egiten zuten. Zegoena jaten zuten. Kalekoek okerrago pasa zuten baserrikoek baino.

• Janariak gordeta

  Feli Etxeberria Galarza (1926) Amezketa

  Dendan freskera zeukaten, bodega antzekoa, janariak gordeta edukitzeko. Kanpotik ekarritako janariak ezkutatu egiten ziren.