1931-1936: II. Errepublika

  • Gaspar Alvarez Lucio Lan-baldintzak Errepublika garaian

    Gaspar Alvarez Lucio (1918) Eibar

    16 urterekin UGT sindikatuko kide zen. Lan-baldintzak asko hobetu ziren Errepublika garaian: 7 opor egun, asteko 44 lanordu, etab. Andrazkoen botoa emateko eskubidea ere Errepublika garaian lortu zen.

  • Gaspar Alvarez Lucio Errepublika garaia

    Gaspar Alvarez Lucio (1918) Eibar

    1931ko Errepublikan Gaspar gaztea zen eta ez zuen desberdintasun handirik sumatu hasieran. Aurrerago lege berri eta aldaketa gehiago ikusi ziren. 1934ko Errepublikan kartzelan egon zen; kartzelatzearen zergatiak eta bizi izandakoa kontatzen ditu.

  • Gaspar Alvarez Lucio Kartzelan konforme

    Gaspar Alvarez Lucio (1918) Eibar

    Kartzelan egon zenean gipuzkoarrekin egon zen. Eibartar asko zeuden beraiekin. Kartzelan ongi jaten zuela eta gustura egoten zela kontatzen du Gasparrek.

  • Juana Zugasti Bilbao Aldatze Ikastetxea Errepublika garaian

    Juana Zugasti Bilbao (1923) Eibar

    Errepublika ezarri aurretik, nolako uniformea erabiltzen zuten Aldatzen. Errepublikarekin batera, mojak seglar janzten hasi ziren eta umeak ere kaleko erropekin joaten ziren. Gerra ostean, umeek berriz jantzi zuten uniformea eta mojek abitua. Gerra ondorengo urteetan uniformea zelakoa zen: modernoagoa...

  • Mercedes Telleria 1931ko Errepublikako kanta ezaguna

    Mercedes Telleria Izaguirre (1913) Eibar

    1931ko Errepublikako “Floriente primavera” kanta abesten du eta bertan esaten denaren inguruan hitz egiten du.

  • Mercedes Telleria 1934ko urriko iraultza; "Toque de queda"

    Mercedes Telleria Izaguirre (1913) Eibar

    1934ko urriko iraultza. Toribio Etxebarria bandera zuriarekin pasa zenean kalera irteten zirela kontatzen du Mercedesek. Asaltoko tropak. Hilabetetan zehar "Toque de queda" egon zen.

  • Mercedes Telleria 1934ko urriko iraultza; diru-batzeak presoentzat

    Mercedes Telleria Izaguirre (1913) Eibar

    1934ko urriko iraultza. Gazte asko kartzelara eraman zituzten. Diru-batzeak egin izan omen ziren herrian presoentzat.

  • 1128 Errepublikaren aldarrikapena Eibarren

    Faustina Lopez Larrea (1908) Eibar

    Errepublikaren aldarrikapena Eibarren. Goizeko bostetarako kalerik kale berri ona ematen. Arratsaldeko bost eta erdietan jo zuten bandoa Mateo Kareagak eta beste hiru lagunek. Astigarraga, bandera kentzen; Pedro "Maria Ospittal", bandoa irakurtzen. Kaleko giroa. "Danak hantxe bueltaka".

  • 1128 1934ko urriko iraultza; asaltokoak tropak

    Faustina Lopez Larrea (1908) Eibar

    1934ko urriko iraultza. Goizean tiroak egon ziren; hildakoak zeintzuk izan ziren. Eurak kalean ibili ziren goizean, baina ez ziren asko enteratu. Egun gogorra. Asaltokoak etorri ziren eta arratsaldeko seietarako denak etxera. Beldurra eragiten zuten. Eibartar asko kartzelan. "Frente Popular"ak irabazi zuenean itzuli ziren etxera. Egun handia izan zen.

  • Aurora Baskaran Errepublika aldarrikatzen

    Aurora Bascaran Martínez (1933) Eibar

    Errepublika aldarrikatu aurreko egunak eta errepublikako ikurrina udaletxeko balkoian jarri zeneko anekdotak kontatzen ditu Aurorak. Herrian zegoen giroaz hitz egiten du batez ere.

  • Aurora Baskaran Errepublika aldarrikatu eta bildurra

    Aurora Bascaran Martínez (1933) Eibar

    Errepublika aldarrikatu ondoren Eibarren bizi izandako egoera kontatzen du Aurorak; beste herrietan aldarrikatu baino zortzi edo hamabi ordu aurretik aldarrikatu baitzen Eibarren.

  • Aurora Baskaran Bascaran aita semeak

    Aurora Bascaran Martínez (1933) Eibar

    Benigno Bascaran "Juventud socialista" eta UGTko kide zen baina ez zuen parte hartze politiko zuzena izan Errepublika aldarrikatu zenean. Aita ordea, udaletxeko zinegotzi eta garai batean alkate bezala ere egon zen. Benigna errekadistare anekdota kontatzen du Aurorak; Bilbora errepublikako ikurrinarekin joan baitzen errepublika Eibarren bakarrik aldarrikatuta zegoenean.

  • Aurora Baskaran Errepublika garaiko aldaketak

    Aurora Bascaran Martínez (1933) Eibar

    Eskoletan aldaketak egitea izan zen alderdi garrantzitsuenetariko bat errepublika aldarrikatu zenean, baina egoera politikoa oso desegonkorra izan zen. 34ko iraultzan parte hartu zuen Auroraren aitak, ondorioz, Benigno Bascaran kartzelaratu egin zuten.

  • Aurora Baskaran 34ko atxilotuen ongi etorria

    Aurora Bascaran Martínez (1933) Concepción Martínez Fuldain (1908) Eibar

    Concepcionek errepublikaren inguruko oroitzapen handirik ez du, Bilbon neskame lanetan ere aritu izan zen gaztetan eta agian Bilbon zegoen garai horretan. Hala ere, 34ko iraultzan Eibarren zegoen eta senarra kartzelan egon zen bertan parte-hartu zuelako. Concepcion eta Aurora ongi etorria egitera joan ziren Azitainera.

  • Salvador Marzana Agustin Zuloagaren omenezko ekitaldia eta Errepublika aldarrikapenaren urteurrenak banaketa eragin zuen

    Salvador Marzana Amuategui (1918) Eibar

    1932. urtean, Musika Bandako zuzendari zen Agustin Zuloaga hil zen. Errepublikaren aldarrikapenaren urteurrenetik oso hurbil zeudenez, Zuloagaren omenezko kontzertuan uniformerik gabe jo zutela kontatzen du. Ospakizunak burutu edo bertan behera uztea erabaki beharrak, bandako kideen arteko desadostasuna ekarri zuen.

  • Salvador Marzana 1934. urteko matxinada

    Salvador Marzana Amuategui (1918) Eibar

    Salvadorren ustez, 1934. urteko altxamenduak ez zuen eraginik izan koordinazio txarragatik. Altxamenduaren zergatiaz eta aurreko egunetako prestaketei buruz dihardu. Nahiz eta jende askorentzat ezezaguna izan, Salvadorren iritziz, Toribio Etxeberria izan zen altxamenduaren eragile nagusietako bat.

  • Salvador Marzana Errepublika aldarrikatu aurreko hauteskunde gaua

    Salvador Marzana Amuategui (1918) Eibar

    Errepublika aldarrikatu aurreko hauteskunde gauean, apirilaren 12an, jaia antolatu zen Astelena pilotalekuan. Romeral Musika Bandarekin jotzen jardun zuen Salvadorrek. Hurrengo eguneko Errepublikaren aldarrikapenean Eibartarrak lehenak izateari buruzko komentarioak.

  • Salvador Marzana Salvadorrek zintzilikatu zuen Alcalá-Zamoraren koadroa eskolan

    Salvador Marzana Amuategui (1918) Eibar

    Eskolako oroitzapenak. Maisu-maistra desberdinei buruzko aipamenak. Frontoi zaharreko eskolan zegoela aldarrikatu zen Errepublika. Erregearen koadroa kendu eta Alcalá-Zamorarena berak zintzilikatu zuen pozarren.

  • Gonzalo Sarasua II. Errepublikaren aldarrikapena Eibarren

    Gonzalo Sarasua Gorrochategui (1913) Jose Sarasua Gorrochategui (1923) Eibar

    II. Errepublikaren aldarrikapenaren egunean Untzaga plazan zegoen Gonzalo. Apirilak 12ko hauteskundeetako giroa eta aldarrikapenaren eguneko gertakariak ditu hizpide.

  • Gonzalo Sarasua Zubiatek Telleriari alkatetza

    Gonzalo Sarasua Gorrochategui (1913) Jose Sarasua Gorrochategui (1923) Eibar

    Timoteo Zubiate zen Eibarko alkate II. Errepublikaren aldarrikapenaren unean; Alejandro Telleriak hartu zion erreleboa Errepublika garaian. Telleriarekin batera Errepublikaren alde jardun zuten hainbat pertsonen izenak aipatzen dituzte.

  • Gonzalo Sarasua Errepublika osteko bizimodua

    Gonzalo Sarasua Gorrochategui (1913) Jose Sarasua Gorrochategui (1923) Eibar

    Errepublikaren aldarrikapenak langileek eskatzen zituzten hainbat aldaketa gauzatzea ekarri zuen. Eguneroko bizimoduan ez zuten aldaketa handiegirik sumatu. Queipo de Llanok Eibar "muy ejemplar ciudad" deklaratu zuenekoa.

  • Gonzalo Sarasua 1934ko altxamendua

    Gonzalo Sarasua Gorrochategui (1913) Jose Sarasua Gorrochategui (1923) Eibar

    1934ko urriko altxamenduaz dihardute. Kuarteletik 50 metrora bizi zirenez, tiro hotsak entzuten zituzten. Toribio Etxeberria altxamenduaren kontra zegoela uste duten arren, gertatutakoaren erantzule bera izan zela kontatzen dute.

  • Luciana Larreategi Arizaga Errepublikako kanta

    Luciana Larreategui Arizaga (1912) Eibar

    “Alegre primavera del año 31...” Errepublikako kanta. Kalean abesten zuten, manifestazioak zeudenean.

  • Luciana Larreategi Arizaga Errepublikaren aldarrikapenean lehenengotakoa

    Luciana Larreategui Arizaga (1912) Eibar

    Errepublika aldarrikatu zenean, berak egindako banderatxo txiki bat erabili zuen paparrean. Diskurtsoak balkoitik eta jendea behean, entzuten. Bera ere hantxe. Goizeko zortzietarako bandera ipinita zeukan, eta artean Errepublika aldarrikatu barik zegoen.

  • Victor Lekunberri "Otxabiña" II. Errepublikaren aldarrikapena Eibarren

    Victor Lecumberri Arana (1913) Eibar

    Errepublika. Eibarren monarkiko eta abertzale gutxi zegoen. Hauteskunde egunean jendea pozik zegoen, kalean eta baita "Casa del Pueblo"an ere. Apirilak 14an, jendea larri egon zen hasieran, baina gero Untzaga plaza guztia bete zen. Ondoren manifestazio handia egin zen.

  • Victor Lekunberri "Otxabiña" II. Errepublikaren aldarrikapenaren ondorengo ospakizunak

    Victor Lecumberri Arana (1913) Eibar

    II. Errepublika aldarrikatu ondoren egin ziren ospakizunak. Pare bat egunean ez zen jendea lanera joan.

  • 561 1931ko hauteskunde eguna

    Candido Eguren Zabarte (1906) Eibar

    Ez zuen parte zuzenik hartu hauteskundeetan (politikoki), baina zuzenean bizi izan zuen guztia. Bozkatzeko papeletak banatu, distrito batetik bestera emaitzak ikusi; etab.

  • 561 1931ko hauteskunde gaua

    Candido Eguren Zabarte (1906) Eibar

    Hauteskunde gaua. Errepublikaren aldeko botoak ikusi zituztenean, leku guztietan ordurako aldarrikatuta egongo zela pentsatu zuten. Astelena frontoira joan, hauteskundeen emaitzen berri eman eta "La Romeral" musika bandari errepublikako abestiak jotzeko eskatu zioten: Marsellesa, Internazionala, etab. Jende guztia saltoka eta txaloka.

  • 561 Errepublikaren etorrera gazteen ikuspegitik

    Candido Eguren Zabarte (1906) Eibar

    Eurak errepublika etorri behar zela sinistuta zeuden. Astelehenean ezer ez zela gertatu ikusi zutenean, harritu egin ziren. "Maquiavelismoa"ren teoria (eibartarren jarrerak, gerora Espainia osoan gertatuko zena bultzatu zuen eta beharbada hori aurretik pentsatua zegoela). Eibarko gazte gehienek Errepublikaren aldarrikapena etorriko zela barru-barrutik pentsatzen zuten. Ez zekiten Toribiok, Erkiagak zer pentsatzen zuten.

  • 561 Errepublikaren aldarrikapenaren aurrekariak

    Candido Eguren Zabarte (1906) Eibar

    Eibarren beste inon baino lehenago zergatik aldarrikatu zen Errepublika. Errekadistaren mezua. Toyosek gaizki aditu omen zuen, eta udaletxera joan zen. Zinegotzi guztiak abisatu zituzten eta Alejandro Telleria II Errepublika garaiko lehenengo alkate izendatu zuten. Timoteo Zubiate ere bertan agertu zen. Gipuzkoako Gobernadore Militarraren mehatxua.

  • 561 II. Errepublikaren aldarrikapenaren inguruko erabakia; batzarra udalean

    Candido Eguren Zabarte (1906) Eibar

    II. Errepublika aldarrikatu zeneko kontuak. Udaletxean bildu zirenak zinegotzi aukeratu berriak izan ziren. Alejandro Telleria izendatu zuten orduan alkate. Timoteo Zubiate ere joan zen, aurreko alkatea. Telefono deiak egin zituzten alde guztietara eta inon ez zegoen aldarrikapenik eginda. Beldurra sartu zitzaien. Toribio Etxebarriak kanpora ihes egin beharko zutela esaten zuen. Abertzaleak ikurrina ipintzeko asmoarekin joan omen ziren udaletxera, baina ez zitzaien hori egiten utzi. "Pacto de San Sebastián".

  • 561 1931ko apirilaren 14a; urduritasuna nagusi goizaldean

    Candido Eguren Zabarte (1906) Eibar

    Candidok zer egin zuen 1931ko hauteskundeen ondorengo orduetan; "harutz-da-honutz, Untzagan bueltaka, nerbioso" ibili zen. Gobernadorearen mehatxuen beldur. Jendea ere larri.

  • 561 II. Errepublikaren aldarrikapena 1931ko apirilaren 14an

    Candido Eguren Zabarte (1906) Eibar

    Bandera errepublikanoa goizean ipini zen, baina proklamazio ofiziala eta plazari izena aldatzea arratsaldean izan zen (16:00-17:00 inguruan). Goizean goizetik egon ziren bandera errepublikanoa eta Eibarkoa udaletxeko balkoian zintzilik, baina inongo aldarrikapenik gabe.

  • 561 II. Errepublikaren aldarrikapena; jendea pozez zoratzen

    Candido Eguren Zabarte (1906) Eibar

    II. Errepublika aldarrikatu zenean, jendea pozez zoratzen. "Orduan danok txaloka; zoratuta geuazen, gure pozak ez zekan akaberarik". Eta horren ostean, manifestazioa egon zen, sekulakoa. Manifestazioaren ibilbidea, Eibar guztitik. Ez zen egun guztian ezer gertatu. Guardia Zibilen kuartel parean gelditu ziren momentu batean eta haiek ere bandera errepublikanoa ipini zuten. Gauean jendeak afariak egin zituen; dantzaldia egon zen Untzagan; etab.

  • 561 II. Errepublikaren osteko lehenengo lan eguna

    Candido Eguren Zabarte (1906) Eibar

    II. Errepublika aldarrikatu eta hurrengo egunean, apirilaren 15ean, denak joan ziren lanera, baina pozik.

  • 561 Gerra zibilaren hasiera; milizianoen kemena

    Candido Eguren Zabarte (1906) Eibar

    II Errepublikaren amaiera Gerra Zibilarekin batera etorri zen. Hasieran animo handiarekin irten ziren gerrara. Herri askotako jendea batu zen Untzagan frontera irten aurretik. "Gero izan ziran negarrak...".

  • 561 1934ko iraultza; Francoren errepresioa; jendearen erreakzioa 1936an

    Candido Eguren Zabarte (1906) Eibar

    Franz Mehring-ek idatzitako Marxen biografia irakurri zuen 1934an, koinatuaren etxean ezkutatuta zegoenean. Gauzak lortzeko etsaiaren aurka batu beharra zegoela konturatu zen. Asturiasko erreboltarien biolentziari buruz egunkarietan hainbat kontu etorri ziren, baina Marxen liburuan irakurri zuen kontu berdinak esaten zirela 1870ean ere. Hilabete ezkutatuta egon eta gero, familiak presionatuta, bere burua entregatu zuen. 25 urteko kartzela zigorra eman zioten. Eibarren ia familia guztietan egongo zen presoren bat. Francoren errepresioaren ostean, buelta eman zuen pixkanaka egoerak eta jendeak erreboltarien alde egin zuen 1936ko hauteskundeetan: `Frente Popular´ak irabazi zuen. "Acción, represión, reacción".

  • 561 1914ko krisia; lan publikoak eta herri-sukaldea

    Candido Eguren Zabarte (1906) Eibar

    1914an Frantziako muga itxi zuten eta krisi handia izan zen herrian. Sozialistek zioten aberatsek dirua jarri behar zutela jendeari laguntzeko. Timoteo Zubiatek Wenceslao Orbearekin kontsultatu zuen eta obra publikoak egitea planteatu zuten (Foru Aldundiak ere lagunduta). Eibartik Markinarako bidea egiteari ekin zioten orduan, baina Ixuraino egin zuten. Palarekin, pikotxarekin eta dinamitarekin egin zuten. Hildako bat egon zela ere gogoan du. 1914-15ean herri-sukaldea ere jarri zuten, beharra zutenentzat.

  • Niceto Marcano Muguerza Luis Marcano marrazkilaria

    Niceto Marcano Muguerza (1932) Eibar

    1934ko urriko iraultzaren ondoren kartzelan zeuden eibartarren marrazkia egin zuen. Marrazteko zaletasun handia. Kartzelatik irtetzea egokitu zitzaienean, aurpegi bat geratu zitzaion marraztu gabe.

  • Luis Asla Arrietan maistra euskaldunak baino ez

    Luis Asla Altonaga (1925) Arrieta

    Errepublika garaian orduko bandera altxatzen zuten eskolan euskarazko abesti bat abesten zuten bitartean. Maistra Orozkoko alaba zen, Mari Karmen Ibarrondo; dena egiten zuten euskaraz, ez zuten galarazita izan. Hurrengo maistra be euskalduna izan zen, sekula ez zuten hizkuntza zela-eta arazorik izan. Oinarrizko kontzeptuak baino ez zituzten ikasi. Berak 11 urte zituen gerra hasi zenean. Sasoi hartan ez zen eskolarik izan.

  • Luis Asla Dena egin behar: eskola, dotrina eta baserriko lanak

    Luis Asla Altonaga (1925) Arrieta

    1931an irten zen Errepublika eta orduko bandera izan zuten eskolan. Gerraostean, ostera, nazionala. Eskolan ikuskaritzak izaten zituzten lantzean behin. Liburu bat edo bi izaten zituzten. Eguerdian, bazkalaurretik, dotrinara joaten ziren eta arratsaldean baserriko lanetan aritzen ziren.

  • joxe Malbadi Olano Errepublika garaia Albizturren

    Joxe Malbadi Olano (1921) Albiztur

    Errepublika garaian batzuk nazionalistak eta besteak karlistak ziren. Karlistek Zirkulua zuten eta besteek batzokia. Sekretario zen karlista bat hil egin zuten eta gizon bat preso sartu zuten.

  • Santos Irazustabarrena Ermina Errepublika garaia

    Santos Irazustabarrena Ermina (1928) Alegia

    Círculo Carlista, Centro Republicano eta batzokia zeuden Alegian. Batzokian teatroak eta egiten zituzten gerra aurretik. Gerra hasi zenean, batzokia eta Centro Republicano desagertu egin ziren. Banderaren koloreen gerrikoa erabiltzen zuten eta berari oparitutako gerriko nazionalista bota egin omen zuen, errepublikazalea zelako. Nazionalistek eta karlistek ere bere koloreak eramaten zituzten. Centro Republicanoan ministroen izenak esaten zituen sei urte zituela eta denak "¡viva!" erantzuten omen zuten. Errepublikako lehen presidentea Alcalá Zamora izan zela gogoratzen du eta haren ondoren Azaña. Largo Caballero sozialista, Indalecio Prieto eta beste zenbaiten izenak gogoan ditu.

  • Pakita Artola Egiburu Karlisten mitinean izandako istiluak

    Pakita Artola Egiburu (1923) Alegia

    Gerra aurretik Alegian batzokia zegoen. Pakitaren aita han ibiltzen zen, mitinetan parte hartzen. Errepublika garaia zen eta karlista asko zeuden eta giroa arriskutsua zen. Inguruko herrietako mitinetara isilpean joaten ziren. Karlistek txapela zuria eramaten zuten garai hartan. Behin mitina antolatu zuten Alegian, pilota plazan. Errepublikanoekin borrokan ibili ziren egun hartan. Batzuk atxilotuta eraman zituzten.

  • Pakita Artola Egiburu Abertzaleen mitina Alegiako plazan

    Pakita Artola Egiburu (1923) Alegia

    Karlisten mitina izan eta aste bete beranduago nazionalistek mitina ospatu zuten Alegian. Irujo, Monzon eta Joxe Antonio Agirrek parte hartu zuten. Pakita eta bere laguna aurre aurrean egon ziren mitin hartan. Mitinaren ondoren batzokira joan ziren zerbait jatera.

  • Pakita Artola Egiburu Botoa ematerakoan baldintzaturik

    Pakita Artola Egiburu (1923) Alegia

    Pakitan amonak botoa karlistei ematen zien bere etxearen jabe zirelako. Botoa emateagatik ordaindu egiten omen zuten. Behin Pakitaren osabak amonari botoa besteei emateko eskatu zion eta bozkatzera lagundu zuen. Osaba bertan utzi zuten gau osoa eta jatekorik ere ez zioten eman. Gaua pasa ondoren kartzelan sartu zuten.

  • Pakita Artola Egiburu Karlistadan emakumeak nola zigortzen zituzten

    Pakita Artola Egiburu (1923) Alegia

    Pakitaren birramona Goiatzen bizi zen. Birramonak karlistadari buruz kontatzen zuena azaltzen digu. Mendian gordeta zebiltzan gizonei emakumeak janaria eramatera joaten ziren eta horregatik Tolosan zigortuak izan ziren.

  • Pakita Artola Egiburu Altzo mendian gordeta Gerra karlista garaian

    Pakita Artola Egiburu (1923) Alegia

    Pakita eta bere alabak etxean entzundako karlista eta liberalen arteko liskarrak komentatzen dituzte.

  • Inaxio Zabala Goikoetxea Errepublika aldarrikatu zenekoa

    Inaxio Zabala Goikoetxea (1921) Altzo

    Errepublika hasi zenean, 11 urte zituen Inaxiok: eskolatako gurutzeak kendu egin zituzten orduan. Tolosatik neska-mutilak kantari etorri ziren Errepublika eta askatasuna goraipatuz.

  • Elias Atutxa Erregearen irudia eta gurutzea kendu zituzten errepublikan

    Elias Atutxa Orobiobasterra (1920) Amorebieta-Etxano

    Maristetan ikasi zuen Eliasek. Asturiasko Iraultza gogoratzen du, eta baita erregea kendu eta errepublika jarri zutela ere. Erregearen irudia eta gurutzea kendu zituzten eskolako ikasgeletatik. Dotrina eskolatik kanpo ikasten zuten.

  • Elias Atutxa San Antonioko erromeria

    Elias Atutxa Orobiobasterra (1920) Amorebieta-Etxano

    Kalean ez zen aldaketa politikorik nabari errepublika garaian. Orduan, etxeetan irrati gutxi zeuden. Domeketan San Antonioko erromeriara joaten ziren dantzara. Mutilek pezeta bana ordaintzen zuten soinujolearentzako.

  • inaki-arregi Gerra aurretik eskolak euskaraz; euskal kanta

    Iñaki Arregi Moraza (1927) Andoain

    La Sallen gaztelaniaz ikasten zuten, baina ez zieten zigorrik jartzen euskaraz egitearren. 1933-1936 bitartean euskaraz ematen zituzten eskolak. Horren frogatzat orduan ikasitako euskarazko kanta bat abesten du: "Bai ederra dala aberri maitea..." Gerra etorri zenean aldatu ziren kontuak.

  • Loren Navarro Piano ikasketak eta Notre Dameko mojak

    Loren Navarro Hombrados (1924) Andoain

    Pianoa ikasten organistarenean ibili zen; Notre Damekoak alde eginda zeuden ordurako, Errepublika garaian, beldurrez. Juanita Alkain urnietarrak ikastola ireki zuen.

  • Loren Navarro Alcala Zamora ikusi zuenekoa

    Loren Navarro Hombrados (1924) Andoain

    Errepublikako presidentea ere ezagutu zuen, Zumea kalean. Neska batek lore sorta eman zion, eta zentro errepublikanoen sartu zen. Alcala Zamora. Aitak El Día egunkaria hartzen zuen. Berak ere irakurtzen zuen.

  • Loren Navarro Giro baketsua alderdien artean, gerra aurrean

    Loren Navarro Hombrados (1924) Andoain

    Errepublika garaiko giroa: alderdien artean harreman ona zegoen, baketsua. Greba izan zen batean, guardiak joan ziren Andoainera, zaldian, eta orduan beldurra pasatu zuten. Gurasoak gauzak ganbaran ezkutatzen ibili ziren, perfumeak eta, errepublikanoen beldurrez.

  • Xalbadora Roldan Errepublika garaiko grebak eta istiluak

    Xalbadora Roldan Iturrioz (1922) Andoain

    Errepublikako grebekin akordatzen da. Aitak taberna itxi zuen, istiluen beldurrez. Leihora atera zen. Asaltoko guardiak agertu ziren, zaldi gainean, Donostiatik etorrita. Zaldiak lurrera erori ziren, norbaitek barraskiloak bota zizkielako ganbaratik. Kasualitatea, beraiek ere bazituzten karakolak ganbaran; miaketak. Etxetik bertan tranbia zuten, eta bertako langileak kalean zebiltzan, greba egiten.

  • Xalbadora Roldan Apaizen kontrako abestiak, Errepublika garaian

    Xalbadora Roldan Iturrioz (1922) Andoain

    Errepublikak ekarri zituen aldaketak. Hortik sortu zen gerra. Istiluak. Tabernan apaizen kontrako abestiak entzun, baina isildu egiten ziren. Abestu egiten du. Bera gutxi egoten zen tabernan, amak bigarren solairuko jostunarengana bidaltzen zuen.

  • Xalbadora Roldan Mojek alde egin zuten Errepublika etortzean

    Xalbadora Roldan Iturrioz (1922) Andoain

    Bere ikastetxeko mojak gordeta egon ziren, eta gero ihes egin zuten Baionara; bera Tolosara joan zen eskolara. Etxeko lanak egiten ikasi zuen, josten, sukaldean...

  • Xalbadora Roldan Pospolinetan ibili zen dantzan, gerra aurrean

    Xalbadora Roldan Iturrioz (1922) Andoain

    Pospolinak zer ziren. Batzokian biltzen ziren; Donostiatik Barriola andereñoak joaten ziren dantza erakustera. Ezpata dantzariak ere bazeuden. Martin Lasarte Realeko entrenatzailearen familiaren kontuak.

  • Xalbadora Roldan "Poxpolinak gera" eta "Gora Euzkadi" abestiak

    Xalbadora Roldan Iturrioz (1922) Andoain

    Pospolinen abestia: "Poxpolinak gera". "Gora Euzkadi" abestia ere kantatzen du.

  • Xalbadora Roldan Batzokiko antzezlanak

    Xalbadora Roldan Iturrioz (1922) Andoain

    Antzerkia ere egiten zuten batzokian. Abesti bat kantatzen zutela du gogoan. Bederatzi neska ezkongai kantua kantatzen du. Antzezle moduan ez zen ibili. Orduko antzezlanak: Mendi-mendiyan.

  • Xalbadora Roldan Andoainen denetik: karlistak, sozialistak, komunistak...

    Xalbadora Roldan Iturrioz (1922) Andoain

    'Círculo Carlista' ere bazen Andoainen. Non zegoen, batzokitik gertu. Errepublikazaleen zentroa ere bazegoen eta sozialistena. Komunistak lepo gorria lepoan ibiltzen ziren. Denetik zegoen, 4.000 biztanle baino gutxiago izan arren. Istilu handirik ez zen izan politikarien artean. Are gehiago: jauntxoek errepublikazaleei lagundu zieten gerra etortzean.

  • Roke Etxeberria Gerra aurrean jende asko eskean etxez etxe

    Roke Etxeberria Alkain (1928) Andoain

    Gerra aurretik jende ugari ibiltzen zen eskean, krisi handia baitzegoen orduan. Eskean zetozenean, errezatu egiten zuten. Ogia eskatzen zuten eskaleek.

  • Gurutz Ganzarain Errepublika garaian Andoaindik bidali zituzten mojak

    Gurutz Ganzarain Ansa (1927) Andoain

    Gerra hasi aurretik, eskolan gutxi ibili zen Gurutz. Garai hartan, moja frantsesak zeuden Andoainen, eta errepublikan bidali egin zituzten Frantziara. Gerora, Gurutz Frantziara joan zen gurasoekin moja haiek bisitatzera. Ama mojekin ikasten ibilia zen.

  • 396 Erlijioa errepublika garaian

    Kontxita Anduaga (1923) Luis Anduaga Lamariano (1922) Cecilia Kortabarria Araiztegi (1928) Antzuola

    Doktrina kontuak. Errepublika garaian eskolan ez zen doktrinarik ematen.

  • 396 Hezkuntza errepublika garaian

    Kontxita Anduaga (1923) Luis Anduaga Lamariano (1922) Cecilia Kortabarria Araiztegi (1928) Antzuola

    Hezkuntza errepublika garaian. Erlijio arrasto guztiak kendu ziren eskoletatik. Niceto Alcalá Zamora Antzuolatik pasatu zen.

  • 396 Doktrina kontuak

    Kontxita Anduaga (1923) Luis Anduaga Lamariano (1922) Cecilia Kortabarria Araiztegi (1928) Antzuola

    Doktrina kontuak. Errepublika garaian eskolan ez zen doktrinarik ematen. Euskara eta erdaraz ikasi zuten doktrina.

  • Valentin Ibabe Primo de Riveraren eta Errepublikako eskolak

    Valentin Ibabe Zubizarreta (1918) Aramaio

    Eskolan justu-justu kontu batzuk egiten irakatsi zioten. Primo de Riverak auzo-eskolak itxi zituen, eta Errepublikak berriro ireki zituen. Etxaguen, Untzilla eta Uribarri auzoetan eskola berriak eraiki zituzten Errepublikan.

  • Domingo Iriarte Astola "Ni gerrara boluntario inora ere ez!"

    Domingo Iriarte Astola (1927) Aramaio

    Errepublika garaian, Txominen anaia bat Katalunian egon zen soldadu. Gerra etorri aurreko egunetan, etxean zela, anaiaren kinto bat ihes egiten saiatu zen. "Ni gerrara boluntario inora ere ez! Deitzen digutenean, joan egin behar" esan omen zion anaiak kintoari. Txominen anaia miliziano egon zen; gero, "trabajadoretan".

  • 77 Eskola kontuak Errepublika garaian

    Timoteo Zuazua Urrutia (1922) Aretxabaleta

    Baserri ingurua nolakoa zen; kale-baserria zen beraiena. Eskolara, herrira joaten zen. Doktrina ikastearen garrantzia. Errepublika garaian, doktrina eta elizako kontuak eskolatik kanpo utzi zituzten; orduko oroitzapenak.

  • 77 Errepublikaren aldarrikapena

    Timoteo Zuazua Urrutia (1922) Aretxabaleta

    Errepublikaren aldarrikapenaren inguruko gogoetak. Etxean zer entzuten zuten...

  • 77 Errepublika garaia; Gerra Zibila

    Timoteo Zuazua Urrutia (1922) Aretxabaleta

    Errepublikaren aldarrikapenaren inguruko gogoetak; Alfonso XIII. Niceto Alcalá Zamora Aretxabaletara etorri zeneko kontuak. Gerra, politika kontuak. Euskadiko gobernua. Gerra Zibila Aretxabaletan. Baserri inguruan frontea egon zenean, erreketeak izan zituzten inguruan.

  • Urreta Zubia, Juan Errepublika garaia; 1934ko iraultza

    Juan Urreta Zubia (1924) Aretxabaleta

    Errepublika garaian eskolan egon ziren aldaketak. Gurutzeak kendu ziren... 1934ko iraultza Aretxabaletan. Bando bat egin zen eta bertan zer esaten zen gutxi gorabehera. Arrasaten istiluak egon ziren. Militarrak Arrasate eta Eibarrera.

  • 1226 Errepublikan langileria hobeto

    Eusebio Okina Bengoa (1929) Arrasate

    Sindikatoek indar handia omen zuten errepublika garaian. Langileek ondo irabazten zuten, baina enpresariek ez zuten langile gehiago hartzerik nahi. Lana ba omen zegoen, baina jende gazte asko lanik gabe zegoen gerra hasi zenean.

  • 1314 Arrasaten Oreja hil zutenean

    Joxe Bixente Etxabe Arregi (1922) Arrasate

    Gerra aurrean "iraultza" egon omen zen Arrasaten, Oreja eta beste bat, Zerrajerako ugazabak, hil zituztenean. Egun horretan, bera esnearekin zihoala, esnea kendu eta etxera bidali zuten eskopetadun arrasatear gizon batzuk. 1934. urte inguruan izango zen, errepublika garaian.

  • Luis Lopez de Aretxaga Agirregabiria 1934ko matxinada eta tiroketak I

    Luis Lopez de Aretxaga Agirregabiria (1920) Arrasate

    1934ko matxinada. Gizon bat tiroka hasi eta Luisen etxeko leiho ertze batean tiro batek jo zuela kontatzen du. Antza, etxeko teilatutik iraultzaileengandik ihesean zihoan gizon bati zuzenduta zeuden tiroak (Zerrajerako ingeniaria bera). Matxinada hartan, Marcelino Oreja eta Dagoberto Resusta enpresariak hil zituzten. Iluntze aldera iritsi siren Gasteiztik tropak Arrasatera, eta "reboltasoek" ihes egin zuten mendi aldera.

  • Luis Lopez de Aretxaga Agirregabiria 1934ko matxinada eta tiroketak II

    Luis Lopez de Aretxaga Agirregabiria (1920) Arrasate

    1934ko matxinadari buruzko azalpenak. Iraultzaileek preso hartu zituzten Marcelino Oreja, Dagoberto Resusta eta Rikardo Azkoaga 'Casa del Pueblo'n. Gasteizko armako tropak Arrasatera heldu zirenean, iraultzaileek hiru presoak askatu eta atzetik tirokatu zituztela kontatzen du Luisek. Azkoagak ihes egitea lortu zuen.

  • Juli Berezibar Arabaolaza Errepublika etorri zenekoa

    Juli Berezibar Arabaolaza (1916) Arrasate

    Errepublika etorri zenean bandera jarri zutela gogoan du. Eta baita Centro Republicanoko gramolak nola jotzen zuen errepublikanoen himnoa egun osoan.

  • Juanito Leibar Guridi Ehunetik gora ikasle gela batean

    Juan Leibar Guridi (1926) Arrasate

    Garagartza auzoko eskolan ibili zen, Don Ciriaco Jauregi maisu ospetsuarekin. Sei urtetik 14 urtera bitarteko ehunetik gora neska-mutil zeuden maisu horrekin, gela batean. Juanito eskolan hasita zegoela, errepublikanoek gurutzeak eta doktrina irakastea kendu zituzten eskolatik.

  • Juanito Leibar Guridi Eskola erdaraz, doktrina euskaraz

    Juan Leibar Guridi (1926) Arrasate

    Nazionalak sartu zirenean berreskuratu zituzten errepublika garaian kendutako doktrina ikastea eta gurutzeak. Doktrina beti euskaraz ikasi zuen. Juanitok ez du abaderik ezagutu eskola barruan, ez Errepublikan ez eta Francoren denboran ere. Garai bietan eskolak erdaraz jaso zituen.

  • Karmen Abarrategi Erana Errepublikanoen bandera beharginen autobusean

    Karmen Abarrategi Eraña (1924) Arrasate

    Karmenek gogoan du Aramaioko beharginen autobusa errepublikako bandera handi batekin ikusi izana. Jauregi esaten zioten autobus hari.

  • Karmen Abarrategi Erana Eskolan gurutzea kendu

    Karmen Abarrategi Eraña (1924) Arrasate

    Errepublika garaian, gurutzea kendu zuten Garagartzako eskolan.

  • Karmen Abarrategi Erana Niceto Alcalá-Zamoraren harrerara joan ez

    Karmen Abarrategi Eraña (1924) Soledad Abarrategi Eraña (1932) Arrasate

    Niceto Alcalá-Zamora II. Errepublikako presidentea Arrasatera joan zeneko pasadizoa. Eskola umeak presidenteari harrera egitera joan behar zuten, baina abarrategitarren etxean ondo ikusten ez eta ez zituzten bidali hiru alaba (tartean, Karmen) presidenteari ongietorria ematera. Eskolako beste ume batzuk ere ez ziren joan. Harrera egitera joan ez ziren ume batzuk jolas-ordu gabe zigortu zituzten Garagartzako eskolan.

  • Pilar Bastida Irastorza Errepublikaren ospakizuna Maltzagan

    Pilar Bastida Irastorza (1924) Arrasate

    1933an iritsi zen Arrasatera. Gogoan du Errepublika aldarrikatu zenean, Maltzagako (Eibar) eskolara joaten zela eta zelako ospakizuna egin zen. Ziorla auzoko anekdota bat kontatzen du.

  • Felix Ajuria Belar Abadeak bandera kendu errepublikazale bati

    Felix Ajuria Belar (1924) Arrasate

    Errepublika garaiko oroitzapena. Abadiñon "castellano" bakarra omen zegoen: Errepublika goraipatzen hasi zen kalean, bandera batekin. Abadeak bandera kendu eta apurtu egin zion.

  • Felix Ajuria Belar Orejaren hil-autoa pasatzen ikusi

    Felix Ajuria Belar (1924) Arrasate

    Errepublika garaiko oroitzapena. Arrasaten hil zuten Oreja politikari eta enpresaria Bizkaiko herri batean ehortzi zuten. Haren hil-autoa Abadiñotik pasatu zenean, Felix eta lagunak bide bazterrera irten ziren hura pasatzen ikustera.

  • Ignazia Llodio Bengoa Errepublika etorri zenekoa

    Inazia Llodio Bengoa (1917) Arrasate

    Errepublika etorri zenean Ignaziak 14 urte zituen. Egun horretan, Santa Agedatik oinez joan zen Arrasateko jostun eskolara, baina etxera bidali zuten; dena itxita omen zegoen.

  • Ignazia Llodio Bengoa Errepublika eta erlijio

    Inazia Llodio Bengoa (1917) Arrasate

    Errepublika garaiaz hitz egiten du. Eskolan, gurutzeak kendu zituzten. Eskolan jarraitu ahal izateko, etxekoen ohar bat eman behar izan zuten: oharrean zer jartzen zuen aipatzen du. Kalean manifestazioak egin omen ziren eskoletan gurutzeak ez kentzeko eskatuz.

  • Ignazia Llodio Bengoa Arrasaten Oreja hil zutenekoa

    Inazia Llodio Bengoa (1917) Arrasate

    Errepublika garaian, Oreja hil zutenekoa gogoratzen du. Egun horretan, goizean, dendak itxi egin zituzten. On Rikardo Azkuagaren ihesaldia kontatzen du. 1934. urte inguruko gertaera da.

  • Elbira Berriotxoa Munoa Abade-etxea eta apaiz abertzaleak

    Elbira Berriotxoa Muñoa (1925) Arrasate

    Errepublika garaian, Arrasateko abade-etxean ikastola zegoen. Arrasaten, hiru abade abertzale hil zituzten. Gero fusilatua izan zen abadeetako batek, On Jose Joakin Arinek, prestatu zuen Elbira jaunartzerako.

  • Joxe Zulueta Errepublikak hezkuntza hobetu

    Joxe Zulueta Uribe (1921) Arrasate

    Errepublika etorritakoan, gurutzeak kentzeagatik protestan ibili ziren, norbaitek hala aginduta. Errepublikak irakasle tituludunak eta hezkuntzako azpiegiturak ipini zituen.

  • Sabina Arruabarrena Euzko Etxea, etxean bertan

    Sabina Arruabarrena Oiarzabal (1928) Astigarraga

    Goiko solairua Euzko Etxea zen. Ondokoa, berriz, errepublikazaleen zentroa. Dantzak, antzerkia. Politika.

  • Antonio Berasategi Errepublikaren etorrera

    Antonio Berasategi Mintegi (1923) Astigarraga

    Errepublika ezarri zen egunean eskolarik ez zuten izan, hauteskundeak baitzeuden. Maisua espainiarra zenez, lehenengo gaztelania ikasi behar izan zuten eskolara joateko. Gerra garaian etorri zen beste maisua ere ez zen euskalduna.

  • Antonio Berasategi Hiru politika Astigarragan

    Antonio Berasategi Mintegi (1923) Astigarraga

    Eskola inguruan hiru politikak biltzen ziren, nazionalistak, errepublikarrak eta tradizionalistak. Haien artean haserre egon ohi ziren askotan. Behin karlisten mitin batean egon zen Antonio. Hamaika greba izaten ziren errepublika garaian. Behin greba batean pistoladun gizonak ikusi zituzten.

  • Antonio Berasategi "Pistola edozein umek zeukan"

    Antonio Berasategi Mintegi (1923) Astigarraga

    "Guardias de asalto" zirelakoak egon ohi ziren grebak egiten zirenean, gatazkarik sortu ez zedin. Paisanoz ere ikusi izan zituzten poliziak, pistola alboan. Garai hartan jende askok izaten zuen pistola.

  • Mrino Arramendia Urrestarazu Primo de Riveraren garaitik Errepublikara

    Marino Arramendia Urrestarazu (1921) Altsasu

    Primo de Riveraren garaitik Errepublikara emandako aldaketa kontatzen du, zer abesten zuten... Eskolan emandako aldaketa ere aipatzen du, mikeleteak, berria zabaltzea... "Akullu" ere aipatzen du, bere garaian gerran ibilitako hegazkinlari errepublikanoa.

  • Mrino Arramendia Urrestarazu Errepublika garaiko ideologiak eta gerrara bidea

    Marino Arramendia Urrestarazu (1921) Altsasu

    Errepublika garaiko ideologiak aipatzen ditu, herrian zeuden joerak. Gero gerrarako bidea aipatzen du eta gerra hasiera. Falangisten etorrera.

  • Begona Gabilondo Doña Rufina

    Begoña Gabilondo Etxaniz (1921) Azkoitia

    Eskolako maistrak, doña Rufinak, egundoko pazientzia zuen; jo ere egiten zituen, baina asko ikasi zuten. Herrian botazioa egin zen behin, eta Mateo Mujika joan zen. "Estatuto sí o no" zen bozkatu beharrekoa. "Mateo Mujika es un cabrón" agertu zen boto-paperen artean, eta doña Rufinak desagerrarazi egin zuen papera, karlistak gaizki uzten zituelako horrek. Aizarnakoa zen doña Rufina, eta karlista zen. Gogorra zen, zorrotza, baina irakasle ona.

  • Begona Gabilondo Errepublika garaian, doktrina

    Begoña Gabilondo Etxaniz (1921) Azkoitia

    Elizan eta eskolan ikasten zuten doktrina hasieran. Errepublika garaian, elizako sakristian bakarrik. Ama Birjinaren irudia eta Kristoa kendu egin zituzten eskolatik.

  • Begona Gabilondo Errepublika ondoren, gerra

    Begoña Gabilondo Etxaniz (1921) Azkoitia

    Errepublika garaian, umeak ziren. Gorri-hori-morea jarri zuten han-hemen, eta ikurrinak ere bai. Batzokiak ere orduan jarri ziren. Nazionalak erraz hurreratu ziren, eta Elgoibar inguruan geratu zen frontea. Hildako abertzaleen alde mezarik egiten ez zuten uzten.

  • Basilio Urbistondo Gerra aurreko eta ondorengo krisia

    Basilio Urbistondo Lasa (1917) Azpeitia

    Gerra hasi zenean, 18 urte zituen. Gerra aurretik krisia bazegoen; baina gerra ostean, are handiagoa, eta lana bilatzeko pasatakoak kontatzen ditu.

  • Pedro Agirre Giroa txartuta gerra hasi zenerako

    Pedro Agirre Unanue (1938) Santiago Agirre Unanue (1926) Azpeitia

    Gerra etorri zenerako, giroa oso txartuta zegoen alderdien artean: batak besteari botoak kendu nahi zizkion. Beren aita Nuarbeko alkatea izan zen, karlisten aldekoa.

  • 154 Aitajauna eta Karlistadetako kontuak

    Donato Ibarguren Unanue (1920) Bergara

    Anaiak Afrikan egin zuen soldadutza. Orduan sasoian (1934 inguruan) giro politikoa bizi-bizi zegoen. Bizkaitarrak; bizkaitarrismoa. Aitajaunak gerrateei buruz zituen pentsamenduak. Aitajaunaren inguruko ipuinak. Liberalek beraiekin joatea nahi eta ihes egin zuen. 3 urte beranduago, karlistek harrapatu zuten. Donatoren burutapenak gerrateen eta batez ere 1936ko Gerra Zibilaren inguruan.

  • 216 Karlistak eta errepublikazaleak San Prudentzio auzoan

    Felipe Altuna Egidazu (1929) Bergara

    Gerra aurretik, errepublikanoek indarra hartu zuten. San Prudentzio inguruan bi taberna zeuden, bata karlistena eta bestea errepublikanoena. Beraien arteko borrokak. Francoren tropak sartu zirenean, errepublikanoen kantina hura erre egin zuten.

  • Migel Okina Salsamendi Ospitaleko mojekin eta herri eskolan

    Migel Okina Salsamendi (1924) Bergara

    Eskolan ospitaleko mojetan ibili zen eta gero herri eskolan. Basterra eta Zabal maisuak izan zituen. Primo de Riveraren diktadura amaitu, eta Errepublika etorri zen: isiltasunetik zalapartara. Gurutzeak kendu zituzten eskoletan.

  • Migel Okina Salsamendi Euskarazko liburuak erre egin zituzten

    Migel Okina Salsamendi (1924) Bergara

    Euskarazko liburuak erre zituzten, Francoren tropak sartu zirenean, irailaren 22an. Errepublika garaian "Xabiertxo" liburua erabili zuten eskolan. Apaizak ere dena euskaraz egiten zuen elizan.

  • Migel Okina Salsamendi Euskaraz ikasi zuen, Errepublika sasoian

    Migel Okina Salsamendi (1924) Bergara

    Eskolan euskaraz ikasi zuten Errepublika garaian. Geografia "lutelestia" zen eta matematikak ere euskaraz: batuketa, kenketa...

  • lucia farras Aita Izquierda Republicana-ko burua

    Lucia Farras Laskurain (1926) Bergara

    Aita errepublikanoa zen, Izquierda Republicana-koa. Komisario politikoa izan zen gerra sortu zenean (1936ko udan). Errepublikaren bandera ipinita dute etxean. Herriko karlista batek eta osaba apaizak kentzeko eskatu izan diete, baina ez dute kenduko.

  • lucia farras Bergarako errepublikano nabarmenak

    Lucia Farras Laskurain (1926) Bergara

    Centro Republicanoa lehenengo Mujika Ferreteriaren gainean egon zen (Bidakruzeta Kalea), eta, gero, Ollagorra Tabernan (Barrenkale). Mujika, Mazorriaga, Berroia, Bilbao, Luis Perez gogoratzen ditu gizonezkoen artean eta Maritxu Lopez "La Rubia Peligrosa", Marina Ilarduia, Pia García, emakumeen artean. Neska ederrak ei ziren.

  • lucia farras Alcalá Zamorari berak eman zion lore-sorta

    Lucia Farras Laskurain (1926) Bergara

    Alcalá Zamora (Errepublikako Presidentea) Bergarara etorri zenean Luciak eman zion lore-sorta. Bergarako emakume errepublikanoen izenak berriz: Maritxu Lopez "La Rubia Peligrosa", Marina Ilarduia, Bakaikoa... Dantzaldiak egoten ziren egoitzan. Francisco Aranak jotzen zuen pianoa.

  • lucia farras Antzerkia errepublikanoen egoitzan

    Lucia Farras Laskurain (1926) Bergara

    Antzerkiak ere egiten ziren Centro Republicanoan. Aitak erosten zituen libretoak. Oraindik etxean dute "Manitas de plata" izenekoa. Neskek ere egiten zuten; Bakaikoanekoa, Ilarduianekoa, Florentina... ditu gogoan

  • auribesalgo Errepublika garaiko kontuak

    Asuntxi Uribesalgo Bengoa (1928) Bergara

    Batzokira joango zen, baina ez da gogoratzen. Inauterietan irteten zirela du gogoan. Ez zen pospolinetan ibili. Antzerkia Enseñanzan egiten zuten batzuetan, baina bera oso lotsatia zen. Batzokian ibiltzen zirenak: Amanabar ahizpak, Maria Txantxote, Lazpiur ahizpak...

  • miren azkarate Gerra aurretik batzokira, gimnasia egitera

    Miren Azkarate Urkiola (1929) Bergara

    Batzokira joaten ziren gerra aurrean, patioan gimnasia egitera. Lasaneko aurreko etxea zen batzokia, handia. Ez da antzezlanekin akordatzen, ezta pospolinekin ere.

  • Julen Madariaga Aitona, autonomia estatutuaren idazleetarikoa

    Julen Madariaga Agirre (1932) Bilbo

    Aitona, abokatua, Euzko Ikaskuntzakoa zen. Inork eskatu gabe hasi ziren euskal estatutu bat prestatzen 1928-29an. 1931an eskatu zieten autonomia estatutu bat idazteko. Lanak aurreratuta zituzten ordurako. Jose Antonio Agirreren eta haren familiaren lagunak ziren.

  • Kontxi Barturen Errepublikan erlijioa eskolatik kanpo

    Kontxi Barturen Uriarte (1921) Bakio

    Errepublika garaian, erlijioagaz lotutako dena kendu zuten eskolatik: gurutzeak, dotrina, errezoak. Ordutik aurrera dotrina jasotzeko elizara joan behar izaten zuten.

  • Piedad Lopez Ferrera "Culto y credo" ordaindu beharrekoa

    Maria Piedad Lopez Ferrera (1926) Berrobi

    "Culto y credo" ordaindu behar izaten zen, eta hori pagatu ez zuena elizakoak eman gabe hilobiratu izan dute. Errepublika garaian jarri zuten hori.

  • begona-ponziano Politikagatik haserretu jendea Bermeon

    Begoña Ponziano Angel (1920) Bermeo

    Antzina denak lagun ei ziren Bermeon, baina gero politika sartu zenean, batzuek errepublikazaleak, beste batzuk nazionalistak... haserreak sortu ziren. Kofradian ere teilaz hormatxo bat egin ei zuten etxe barruan.

  • begona-ponziano Begoñak Errepublikako bandera jaso zuenekoa

    Begoña Ponziano Angel (1920) Bermeo

    Begoña maisu baten etxean egon zen umetan errekaduak egiten. Maisua errepublika zalea zen. Errepublika aldarrikatu zen egunean Begoñak jaso zuen bandera maisuaren etxean. Lehengokoa baino politagoa iruditu zitzaion.

  • begona-ponziano Errepublika denborako antzerkia

    Begoña Ponziano Angel (1920) Bermeo

    Antzerkia egiten zuten gazteek errepublika denboran. Antzerki baten gaia kontatzen du zehatz-mehatz. "!Que viva el rey!" esaten zen lekuan, "!Que viva el sultán!"esatera pasatu ziren Errepublika etorri zenean. Eurek ez zuten politikaz ulertzen.

  • begona-monasterio Komunistak eta nazionalistak baino ez

    Begoña Monasterio Zubillaga (1916) Bermeo

    Komunistak eta nazionalistak baino ez zeunden lehen. Gerra aurretik, monarkiaren aurkako grebak egon zirela gogoratzen du.

  • Justo Astui ELAko karneta erre faxistak sartu zirenean

    Justo Astui Imatz (1922) Bermeo

    Errepublika denboran sarri izaten ziren mitinak. "Guardia asaltoak" etortzen ziren halakoetan; behin neska bat zauritu zuten tiroz. Manifestazioak ere ugari, sindikatuenak eta, UGTkoak esaterako. Kanpoko jendea gehienbat. CNT ere bazen. ELA ere bai. Justok sindikatu honen karneta zuen 14 urterekin. Faxistak sartu zirenean erre egin zuen. Ez zuen kuotarik pagatzen.

  • Mari Erezuma Errepublika Bermeon

    Mari Erezuma Elorriaga (1921) Bermeo

    Errepublika sasoian domeka guztietan Bermeora jende asko etortzen zen. Sozialistek frontoian beraien liburuak jartzen zituzten irakurtzeko. Gauetan "guardia de asaltoak" heltzen ziren herrira, eta ahal zen moduan eskapatzen zen jendea. Bera sasoi hartan neskame bezala egon zen eta ez zuen inongo arazorik izan.

  • Mari Erezuma "Mamá, yo quiero ser guardia de asalto, no quiero trabajar porque me canso..." abestia

    Mari Erezuma Elorriaga (1921) Bermeo

    Errepublika sasoian, gauez "guardia de asalto"ak azaltzen zirenean denak joaten ziren etxera korrika. "Guardia de asalto"ei buruz abesten zuten kanta abesten du: "Mamá, yo quiero ser guardia de asalto, no quiero trabajar porque me canso...". Bilbo aldetik etortzen zirela uste du.

  • Julian Alegria "Guardias de Asalto"en inguruko kanta

    Julian Alegria Uriarte (1924) Bermeo

    Errepublika garaian "Guardias de Asalto"ak ibiltzen ziren. Hauen inguruko kanta abesten du, azalpenak emanez.

  • Julian Alegria Errepublika garaiko giro politikoa

    Julian Alegria Uriarte (1924) Bermeo

    Errepublika garaiko oroitzapenak. "Goardias de Asalto"ak. Behin Jose "Konbetu"ren taberna aurrean gertatutakoa. Manifestazioa egon zen eta mutil batzuk zerura tiroak botatzen hasi omen ziren. Beste greba batzuk ere egon omen ziren garai hartan. CNT eta FAI.

  • Bitore Urkijo Ikuspegi politiko desberdin asko

    Bitore Urkijo Egarista (1925) Bermeo

    Errepublika sasoian, Bartzelonatik etorritako "guardia de asalto"ak egon ziren. Gerora falangea sortu zen Bermeon. Falangistek ere bazuten beraien egoitza, baina gutxi ziren. Sozialistak eta komunistak gutxi ziren.

  • Begoña Bilbao Hauteskunde eguna Almikan

    Begoña Bilbao Aberasturi (1931) Bermeo

    Amari entzunda daukanez, Errepublika garaian botazioak izaten ziren Almikan, eta egun horretan "guardiasaltuak" ("guardias de asalto", orduko poliziak) etortzen ziren zaldian. Jendeak ihesi egiten zien, jo egiten zutelako.

  • Jesus Astiazaran Errepublikan hezkuntzan aldaketak

    Jesus Astiazaran Bilbao (1924) Bermeo

    Errepublika sasoian, fraideen ikastetxean maisuen kapak kendu eta gurutzeak kendu zituzten.

  • Jesus Astiazaran Errepublikako langileen abestia

    Jesus Astiazaran Bilbao (1924) Bermeo

    Errepublika sasoian, Solluberako bidean hainbat behargin aritu zen beharrean. Haiek abesten zuten abestia kantatzen du Jesusek pasarte honetan.

  • Dolores Egues2 Errepublika garaian apaizak jazarrita

    Dolores Egues Saizar (1928) Lucia Egues Saizar (1925) Berastegi

    Errepublika garaian apaizak jazarrita egon ziren, tartean euren lehengusu Kaximiro, sakramentinoa. Kaximiro goizean goiz joaten omen zen mezara eta kanpairik ere ez omen zuten jotzen, mehatxatuta zeudelako. Errepublika nahaste handiko garaia izan omen zen.

  • 1403 Errepublika garaiko giro politikoa

    Jabier Amunarriz Andonegi (1924) Donostia

    Errepublika garaiko giro politikoa. Parte Zaharrean zeuden alderdiak. Errepublikazaleak ziren alkatea-eta, mutikoa zela. Euskaltzaleak ziren haiek ere.

  • 1403 Errepublika garaiko kultur giroa

    Jabier Amunarriz Andonegi (1924) Donostia

    Euskal giroa zegoen Donostian. Antzerkia egiten zen Santo Tomasetan. Batzokian, poxpolinak... Emaztea Iruratik etortzen zen antzerkia egitera. Aita Laborda zen poxpolinen burua.

  • 1511 Tabernako eta kaleko giroa umetan

    Jokin Muxika Lasa (1932) Donostia

    Tabernari lotuta hazi zen. Gerra aurretik, asaltoko guardiak ibiltzen ziren egurra ematen Parte Zaharrean. Haien janzkera. Tabernako giroa: gizonezkoak bakarrik. Matxismoa; aurrerakoienek emazteekin paseatzen zuten. Bestela, bakoitza bere aldetik.

  • 1580 Gerra aurretik ikastolara

    Miren Josune Tolaretxipi Lizarralde (1926) Donostia

    Gerra aurretik ikastolara joaten zen, Etxaide kalera. Subijana zen maistretako bat, eta Arzelus bestea. Moja joan ziren biak. Iñaki Deunaren ikastetxea. Gerrarekin bukatu zen.

  • 1580 Kursaalean, poxpolinak

    Miren Josune Tolaretxipi Lizarralde (1926) Donostia

    Kursaalean poxpolinak. Bera ere joaten zen. Abestiak ere han ikasi zituen; "Etxe pospola" kanta. Kantu abertzaleak. Don Ramon Laborda.

  • 1605 Egunero mezara

    Karmen Iraola Idiakez (1922) Donostia

    Ez da gogoratzen larunbatetan eskolara joaten ziren, baina mezara bai, egunero. 10:00etan izaten zen igandeetan. Abestu egiten zen, Santa Marian. Jaunartzea Errepublika aldarrikatu zen egunean egin zuen. Don Agustin Enbil zen parrokoa.

  • 1605 Jaunartzea, erdi ezkutuan

    Karmen Iraola Idiakez (1922) Donostia

    Jaunartzea ez zuten Santa Maria elizan egin, Santa Martan baizik. Ezkutuan. Bulebarrean, La Valencianeta izozki denda inguruan zeudela, ikusi zuten jendea banderekin, Errepublikaren alde oihuka. Laguna abesten hasi zen.

  • 1613 Cristina erregina, Alcala Zamora eta Franco, Donostian

    Ramon Labaien Sansinenea (1928) Donostia

    Donostia modan Cristina erreginak jarri zuen; Aieteko jauregian egon zen lehenengo eta gero Miramar jauregian. Europako aristokrazia ekarri zuen. Casinoa. 1914ko gerran paradisua zen. Baian gero 1931n errepublikaren alde agertu ziren donostiarrak. Alcala Zamora. Francok militarrak ekarri zituen. Batzuk kartzelara sartzen zituzten beti.

  • Bakeriza2 Aita, Indalecio Prietoren laguna

    Migel Bakeriza Larrinaga (1928) Donostia

    Aita (Sebastian Bakeriza) Indalecio Prietoren laguna zen. Ondarroako portua hark egin zuen, Obra Publikoetako ministroa zen eta. Aita Madrilera joan zen, eta oin hutsik sartu zen. Hiru milioi kostatu zen portua egitea. Prietori aitak nola lagundu zion: gordeta eduki zuen, eta gero ontzian pasatu zuen Iparraldera.

  • P Larrea Batzokian ezpata dantza ikasten

    Patxi Larrea Olasagasti (1920) Donostia

    Gerra aurreko batzokiak. Antiguako batzokia. Ezpata dantza ikasi zuen han. Hilabete egin zuen gaixo. San Inazio egunean Atotxan egiten zuten dantza.

  • P Larrea Antiguako ezpata dantzariak

    Patxi Larrea Olasagasti (1920) Donostia

    Antiguako ezpata dantzariak. Zortzi laguneko bizpahiru talde. Maisuetako bat Esteban Collantes txistularia zen.

  • andres ormazabal Dantzari txiki ibilia, gerra aurretik

    Andres Ormazabal Izeta (1916) Donostia

    Dantzari txiki ere ibili zen umetan, gerra arte. Ezpata dantzari. Irakasleak. Iruñeko Gayarre antzokian egin zuten dantza 1935ean; autobusa, aldapa ezin igo. Ikurrina atera ala ez, eztabaidan aritu ziren.

  • anjel elizalde Bikarioa, nazionalisten kontrakoa

    Anjel Elizalde Elizalde (1922) Donostia

    Errepublika garaian nazionalistek zuten indarra. Karlista gutxi zeuden. Bikarioa karlista zen; hark nazionalisten kontra esaten zituenak. Don Felix Amiano.

  • anjel elizalde Gerra aurretik, 'Xabiertxo' liburua

    Anjel Elizalde Elizalde (1922) Donostia

    Dena erdaraz ikasten zuten. Xabiertxo liburua ematen zieten erdaldunei fraideek, gerra aurretik. Pilotan eta futbolean ibiltzen ziren.

  • Bidaurre Iraola Errepublikako bandera eskolan

    Juanita Bidaurre Iraola (1928) Veronica Bidaurre Iraola (1937) Donostia

    Errepublika garaian bandera errepublikazalea jartzen eta kentzen zuten egunero eskolan. Gerra aurretik ez du gogoan gurutzerik zutenik.

  • Karmele Sistiaga Parrokiako eskola; batzokia; pospolinak

    Karmele Sistiaga Artola (1927) Donostia

    Umetako kontuak. Parrokiako eskolara joaten zen. Mari Paz ahizpa zen maistra, eta gerra aurretik mitinak ematen zituen; jeltzalea zen. Bera pospolina izan zen. Matia kalean zegoen batzokia. Loren Arrillagak erakusten zien dantzan. Mutilek antzerkia ere egiten zuten.

  • Bernarda Mercader Primo de Rivera era Errepublika

    Bernarda Mercader Elurburu (1916) Donostia

    Herreran denak erdaraz hitz egiten zuten, euskaldunak izan arren. Maisu-maistrek erdaraz egiten zuten, baina beraiek ere bazekiten. Primo de Rivera. Errepublika aldarrikatu zutenekoa. Euskaldun gehienek abertzaleei ematen zieten botoa.

  • Isidro Ugarte Durangoko bonbardaketa I

    Isidro Ugarte Ortuoste (1924) Durango

    1934eko urrian izandako Asturiasko altxamenduaz gogoratzen da. 1936ko irailaren 28an izan zen Durangoko lehen bonbardaketa. "El abuelo" izenez ezaguna zen hegazkin bat sarritan ibiltzen zen alde batetik bestera eraso egin barik, baina egun hartan bost bonba bota zituen. Ezkurdiko frontoiko ezkerreko horma zulatu zuen eta hainbat jende hil zen. 1937ko martxoaren 28an, goizeko zortzietan izan zen lehen erasoa. Bezperan, Andra Maria eliza hustu zuten, intendentzia militarra zegoen bertan. Hala ere, herritar asko hil ziren, baina intendentziakoak ez. Arratsalderako, Isidro Santi gurutzera joan zen. Ehiza-hegazkinak heldu zirenean, eraso gehien jaso zituen gunea tren-geltokia izan zen. Bere emaztea esnea saltzen etorri zen Durangora eta justu-justu libratu zen, astoa Kurutziagan utzi ostean. Astoak non lotzen ziren azaltzen du.

  • Juan Martin Bermeosolo Gerra aurretik mitinak herrietan

    Juan Martin Bermeosolo Gabiola (1925) Ea

    Gerra aurretik mitinak egoten ziren herrietan. Alderdien arteko pikea zegoen;goizean batzuk eta arratsaldean beste batzuk egoten ziren mitina ematen. Auzoko batzuk guardia zibilak ziren eta entzutea du Madrilen zaldi gainean ibiltzen zirela iraultzetan.

  • 371 San Migel auzoa

    Agustin Gurrutxaga Garate (1917) Elgoibar

    San Migel auzoa zelakoa zen. Erromeriak. 1934ko iraultza izan zenean Eibarren, Guardia de Asaltokoak San Migelera joan ziren.

  •  JULEN IRIONDO BERGARETXE Eskola publikotik Pilar Ikastetxera

    Julen Iriondo Bergaretxe (1920) Elgoibar

    Eskola publikoan hasi zen zazpi urte zituela. Herrialdean sozialismoaren eta komunismoaren hastapenak azaltzen ditu. Eskoletatik gurutzeak kendu nahi zituzten, eta horri erantzunez eraiki zen "Colegio del Pilar" eskola berria. Han ikasi zuen Julenek marianistekin, gerra hasi zen arte.

  •  JULEN IRIONDO BERGARETXE Antiklerikalismoa gerra aurrean

    Julen Iriondo Bergaretxe (1920) Elgoibar

    Abadeen aurkako mugimendu gogorra egon zen gerra aurrean. Julen 12-13 urterekin sartu zen herriko musika bandan, eta Internazionala eta abadeen kontrako kantuak jotzen zituen bandak manifestazioetan.

  • Itziar Ajuria Garate 90 ume zaindari batekin

    Itziar Ajuria Garate (1924) Elgoibar

    Errepublikak eskola publikoetan gurutzeak kendu zituenean, amak mojetara bidali zuen ikastera. Eskolaurrean 90 ume Saturnina Ziaran izeneko emakume baten zaintzapean egoten ziren. Aitak etxean irakatsi zion irakurtzen.

  • Itziar Ajuria Garate Gerragatik eskola urte bat galdu

    Itziar Ajuria Garate (1924) Elgoibar

    Sei urtera arte egon zen eskolaurrean. 14 urtera arte irauten zuen orduan eskolak, baina gerragatik ikasturte bat galdu zuenez, 15 urtera arte ibili zen eskolan.

  • FELIX ETXEBERRIA Errepublikaren eragina Sallobente auzoan

    Felix Etxeberria Larrañaga (1926) Elgoibar

    Lizarrako estatutua zela eta, Felixek bost urte zituela, bizkarrean propaganda txartela eta eskuetan panfletoak zituela, errepidean egoten zen paperok banatzen. Garai hartan Sallobente auzoan mitinak, antzerkiak, dantzariak, etab. egoten ziren. Aitarekin joaten ziren ikustera.

  • 697 Trena errepublikako banderarekin

    Bentura Arrieta Bergaretxe (1925) Elgoibar

    14 urte bete baino lehen utzi zion Benturak eskolari, etxean lan asko zegoen eta. Bera umea zela, trena errepublikako banderarekin etorri zenekoa gogoratzen du. Gerrak ez zuen eskola eten, baina Bentura, beldurrez, ez zen joaten. Gerraostean jarraitu zuen eskolan, 13 urtera arte.

  • Miren Vallejo Arriaga Eskola txikian euskaraz, handian gaztelaniaz

    Miren Vallejo Arriaga (1923) Elgoibar

    Lau anai-arrebatatik zaharrena zen Miren. Eskola txikira joan zen sei urtera arte, eta handira gero. Eskola txikian euskaraz ikasten zuten eta handian gaztelaniaz. Errepublikan eskoletako gurutzeak kendu egin zituzten, baina Mireni eta lagunei batzokian eman zieten gurutzetxo bana.

  • maria-ormaetxea-inarra Errepublikako sorreraren bertsoak

    Maria Ormaetxea Iñarra (1916) Elgoibar

    1931an Errepublikaren sorrerak sortutako poza adierazten duten bertsoak.

  • 896 Errepublika eta gerraostea

    Maritxu Osa Unamuno (1921) Eibar

    Gerra garaian, Arrazolan bala zarata. Arrateko frontea. Sartu zirenean, bandera zuria eta Cara al Sol kantatu behar. Errazionamendua, Estazio kalean. Errepublika garaiko abestiak gogoan ditu, 10 urterekin ikasitakoa. Abestu egiten du. Eskola non zegoen.

  • 896 Errepublika aldarrikatu zenean

    Maritxu Osa Unamuno (1921) Eibar

    Errepublika aldarrikatzea pozgarria izan zen. Untzagan zegoen bera. Plaza de la Republica jarri zioten izena, eskailera batera igota. Sozialista asko eta nazionalista asko zegoen.

  • 906 50 hamarkada erresistentzia txikiko garaia

    Serafin Basauri Arteaga (1935) Eibar

    1950 hamarkadan oso erresistentzia txikia izan zen. 1960 inguruan hasi zen zer edo zer. Etsipen garai handia egon zen. Euskara aldetik ere, beherakada handia izan zen.. Transmisioa eten egin zen, baita familia abertzaleetan ere. Hori ere kritikatu egin behar da. Francok eta erregimenak kalte handiak egin zuen, baina etxe barruan ere erabilera eta transmisioa eten egin zen.

  • 907 Errepublika etorri zenean

    Emilia Unamuno Zamakola (1915) Eibar

    Apirilaren 4an gauean hasi zen zalaparta, Guardia Zibilaren kuartelean. Zabalburutik etorri ziren, hura bonbardatzera. Batek izan zuen istripua. Iraultza. Apirilaren 14an Untzagan zegoen, Errepublika aldarrikatu zutenean. Goizean goiz. Letreroa eta erregearen koadroa nola kendu zituzten. Egun bat lehenago, Eibarren. Kalejira egin zuten denek. Sozialistak eta nazionalistak.

  • 907 Urriko iraultzako presoak

    Emilia Unamuno Zamakola (1915) Eibar

    1934ko urriko matxinada zela eta, Eibarko gizon asko sartu zituzten preso, Iruñean. Askatu zituztenekoa. Indalecio Prieto zegoen zain. Sozialistak. Balkoitik ikusten zituen ospakizun denak.

  • 907 Matxinada garaian hildakoak

    Emilia Unamuno Zamakola (1915) Eibar

    Matxinadan, asaltoko guardiak bi mutil hil zituzten, Armeria eskolan borrokan ari zirela, teilatutik. Larrañaga nola hil zuten, ezin-ikusiren batengatik.

  • 907 Urriko matxinada

    Emilia Unamuno Zamakola (1915) Eibar

    Urriko matxinadako kontuak. Kalbetoira zuten balkoia, baina atzean berriketan egoten ziren. Bonba bat bota zuten Kalbetoian. Guardia zibil mordoa joan ziren ganbara begiratzera. Armak zeuden ezkutatuta, eta estutasuna.

  • 969 Aita, errepublizale federalista

    Jose Kareaga Guridi (1930) Eibar

    Gaztetatik hasi zen ofizioa ikasten. Aita errepublikazale federalista zen, Pi i Margall-en jarraitzailea. Zinegotzia izan zen errepublika denboran. Gero kartzelan egon zen, 12 urteko kondena eskatu zioten, besteak beste Asturiasko Concejo-rako dirua grabatzeagatik.

  • 969 Errepublika denborako Eibarko Udala

    Jose Kareaga Guridi (1930) Eibar

    Sozialistak irabazi zituzten 31ko udal-hauteskundeak eta errepublikazaleak geratu ziren bigarren. EAJk bakarra atera zuen. Sozialistek alkatetza eskaini zieten baina ez zuten onartu. Alejandro Telleria "Alkate Txikixa" jarri zen.

  • 969 Aitak ipini zuen errepublikako lehen bandera

    Jose Kareaga Guridi (1930) Eibar

    Aitak jarri zuen estatu guztiko lehen bandera errepublikanoa. Ez zitzaion esatea gustatzen, beldurragatik. Aitak gerora kontatu zionez, epaiketa orduan epaileek jakin izan balute, fusilatu egingo ei zuten.

  • 969 Eibarren Errepublika aldarrikatu denbora baino lehen

    Jose Kareaga Guridi (1930) Eibar

    Irungo bi gizon etorri ei ziren Eibarrera errepublika aldarrikatuta zegoela esanez. Bandera ipini eta gero galdezka hasi ziren han eta hemen, eta inork ez zekien ezer. Beldurra. Alfonso XIII.ak alde egin zuen eta odolik isuri gabe heldu zen errepublika.

  • 969 34ko Iraultza

    Jose Kareaga Guridi (1930) Eibar

    Lau urte zituen bakarrik, baina badu "34 Iraultzaren" oroimen txikiren bat. Aita zuri-zuri etorri ei zen etxera. Zenbait sozialista, Toribio Etxebarria esaterako, ez ziren "iraultza" haren aldekoak izan.

  • 1113 Gerra aurreko pilotari profesionalak

    Migel Gallastegi Ariznabarreta (1918) Eibar

    Gerra aurreko pilotari profesionalak aipatzen ditu eta Migelek 15 urte zitueneko pasarteak kontatzen ditu; pilotarien ingurukoak. Maleta eramale ibili zen Migel, frontoira doan sartzeko.

  • 338 Miren Lorea Errepublika sasoiko euskal izena

    Miren Lorea Billar Altzuaran (1931) Elgeta

    Miren Lorea Billar Arzuaran, 1931-12-02 jaioa. Izen horrekin bataiatu zuten, euskal izenarekin; Errepublika sasoia zen. Gerra garaian, ostera, arazoak izan zituen, eta Maria Floren jarri nahi izan zioten. "Martintxoneko" tabernakoek esanda jarri zioten izen hori.

  • 340 Gerra aurretik, karlistak nagusi Elgetan

    Ramon Zabala (1929) Elgeta

    Gerra aurretik karlistak ziren nagusi Elgetan. Baserritar handienak karlistak ziren. Sozialistak eta errepublikazaleak apur batzuk besterik ez. Nazionalistak gehiago. Lehengo sozialistak, baina, finak ziren, "behar den moduko euskaldunak".

  • 448 'Unión Apostólica'ko mojek klaseak eman eta eliza zaintzen zuten

    Arantzazu Arantzeta (1921) Elgeta

    Unión Apostólicako lau mojarekin ibili zen eskolan. Irundarrak ziren. Klaseak eman eta elizak zaintzen zituzten. Eskolatik joaten ziren elizara edo bezperetara. Errepublika garaian, mojak bota egin zituzten. Gaur egun, ideologia ezberdinak errespetatu egiten direla dio.

  • 908 'Centro Republicano'a Elgetan

    Juan Erostarbe Olañeta (1921) Elgeta

    Errepublika garaian Eibartik eraman zuten bandera Elgetara. Elgetan Centro republicano zeritzana zegoen.

  • 1016 Ezkutuko estraperloa

    Angeles Arantzeta Alberdi (1917) Maria Luisa Arantzeta Alberdi (1919) Elgeta

    Estraperloa ezagutu zuten; Elgetan estraperloan ibiltzen zen baten aipamena egiten dute. Errepublika garaian Elgetara bandera eraman zutenekoa.

  • inaki-gallastegi Ikastolara

    Iñaki Gallastegi Gorroño (1928) Elorrio

    Ikastolan ibili zen gerra aurrean. Arreba zen andereñoa. 150 bat ume ziren, herriko ume gehienak. Katona euskaraz ikasten zuten. Lurrean eseri eta dotrina ikasten jarduten zuten zarata baten. 8 urte handiagoak ere baziren eskolan.

  • Maria Igarza Gerra aurreko bilerak

    Maria Igarza Zubiate (1924) Elorrio

    Sozialistak, karlistak eta abar, bakoitza bere aldetik biltzen ziren gerra aurretxoan. Umeak izan arren, zerbait arraroa sumatzen zuten.

  • Maria Igarza Errepublika aldarrikatu zen eguna

    Maria Igarza Zubiate (1924) Elorrio

    Era guztietako mitinak izaten ziren plazan. Behin, gogoan du, herritar bat plazako maila batera igo eta "Abajo el clero!, Viva la República!" oihu egin zuela. Errepublika aldarrikatutako eguna izan zen. Nazionalisten mitinak.

  • Jose Aizpurua Errepublika sortu zen egunean jaioa Jose

    Jose Aizpurua Murgoitio (1931) Elorrio

    1931ko apirilaren 14an jaio zen Jose, errepublika aldarrikatu zen egun berean. Patxi lehengusuak, elkarrizketakideak, 10 urte zituen ordurako eta bera zaintzera etortzen zen. Behin mantarretik galdu ei zuen Patxik ume txikia.

  • Jose Aizpurua Errepublika jaio zen eguna

    Jose Aizpurua Murgoitio (1931) Patxi Esteibarlanda Aizpurua (1921) Elorrio

    Eibartik bandera ekarri eta bandak jo zuen plazan Errepublika aldarrikatu zen egunean

  • Jose Aizpurua Alderdi politikoen lokalak Elorrion

    Jose Aizpurua Murgoitio (1931) Patxi Esteibarlanda Aizpurua (1921) Elorrio

    Nazionalistek, errepublikanoek eta karlistek bazuten bakoitzak bere lokala Elorrion. Herrian oso estimatua izan ez zen alkate baten kontuak.

  • pantxi-trevino 34ko "Iraultza"ko oroitzapena

    Pantxi Treviño Agiriano (1926) Elorrio

    34ko urriko "Iraultza" eguneko oroitzapenak: ama Eibarrera joana zen astoaz, eta aita larri, ez zelako agertzen.

  • 276 Karlistak, bizkaitarrak eta errepublikanoak

    Maria Bengoetxea Isasi-Isasmendi (1906) Ermua

    Karlistak eta bizkaitarrak (nazionalistak) zeuden Ermuan, eta beti borrokan, nahiz eta gero elkarrekin dantzan egin. Eibarren baino lehenago Ermuan ipini ei zen bandera errepublikazalea. Droget izena zuenak jarri ei zuen. Estik kontatzen du bezperan joan zirela Ermutik Eibarrera esanez Madrilen errepublika aldarrikatu zutela.

  • Errepublikaren aldarrikapena Ermuan

    Pedro Zubizarreta Garro (1925) Ermua

    Gogoan du eskolara zihoala nola ikusi zuen Droget udaletxeko balkoitik txapligua botatzen errepublika aldarrikatu zen egunean. 1933an eman zieten andrazkoei boto eskubidea. Ermuko emakume baten adierazpenak.

  • Droget. "Si supieran los curas y frailes..."

    Pedro Zubizarreta Garro (1925) Ermua

    Droget errepublikanoa zen. Gizon handia eta sendoa. Maiatzaren 1eko anekdota: errepublikazaleak "Si supieran los curas y frailes..." kantatzen entzun zituen eurak dotrinara zihoazenean.

  • Miren Mendarte Harremanak nola aldatu diren; txistulariak

    Miren Mendarte Kasares (1929) Errenteria

    Lehen oso gutxi zirenez, zuzeneko harremana zegoen. Orain taldeak egiten dira: ikastolakoak, elizkoiak... Nork bere elkarteak eta ospakizunak. Txistulariek bere kasa jotzen zuten gerra aurretik. Urtebetetzetan ere jotzen zuten.

  • Inaxito Albisu Gerra aurretik Errenterian egondako iskanbila handia

    Inaxito Albisu Mendarte (1924) Errenteria

    Errenterian gerra aurretik iskanbila handia egon zen Espainiako hegoaldetik etorritako jendearen eta Errenteriako abertzaleen artean; abertzale haietako bat Inaxitoren ama zen. Celestino Goenaga Inaxitoren laguna zen eta haren ama defendatzera joan zen; hilzorian egon zen jaso zuen jipoiarengatik.

  • Jesus Aranburu 1936ko greba lan-baldintza hobeak eskatzeko

    Jesus Aranburu Oskoz (1918) Errenteria

    "Real Compañía Asturianan" lanean hasi zenean, sindikatu ugari zeuden. Langileak afiliatu egiten ziren haietan. Lehen grebak egitea egun batetik bestera erabakitzen zen. 1936ko maiatzean greba egin zuten, lan-baldintza hobeak eskatzeko.

  • Jesus Aranburu Errepublika aldarrikatu zeneko ospakizunak Errenterian

    Jesus Aranburu Oskoz (1918) Errenteria

    Errenterian errepublikazaleek beren lokalak zeuzkaten. Errepublika aldarrikatu zen egunean, jendeak asko ospatu zuen Errenterian. Orduan abestutako kantak aipatzen ditu.

  • joseba-goni Errepublika garaiko alkateari gerra ostean emandako babesa

    Joseba Goñi Galarraga (1935) Errenteria

    Errenterian errepublikak iraun zuen bost urteetan Paulino Garcia errepublikanoa izan zen alkate. Denbora batez kanpoan egon bazen ere, laster itzuli zen herrira eta bere jostundegiarekin jarraitu zuen normal-normal. Garciak babes handia izan zuen herrian gerra ostean.

  • Jesus Aranburu Primo de Rivera eta Alcalá-Zamora Errenterian

    Jesus Aranburu Oskoz (1918) Errenteria

    Jesusek Primo de Riveraren diktadura ezagutu zuen, nahiz eta garai hartako oroitzapen gutxi izan, umea baitzen orduan. Hala ere, diktadorea behinola Errenterian izan zela oroitzen du. Niceto Alcalá-Zamora, Espainiako Bigarren Errepublikako lehen presidentea ere, Errenteriara etorri zela du gogoan, eta zergatia argi ez duen arren, esaten du Errenterian garai hartan zegoen fabrika pilagatik izango zela; hainbeste, ze "Manchester City" izendatu zuten batzuek.

  • Jesus Aranburu "Irakasleak baino gose gehiago pasa"

    Jesus Aranburu Oskoz (1918) Errenteria

    Bigarren Errepublika garaian, 1931 eta 1936 urte bitartean, alderdi politiko eta sindikatuak legeztatzearekin batera, Jesusek bereziki gogoan du irakasleen baldintzak hobetu egin zirela. Denbora gutxirako, ordea. Bost urteren buruan Espainiako Gerra Zibila piztuko baitzen.

  • Jesus Aranburu Errenteriako alderdi politiko eta sindikatuak Espainiako Bigarren Errepublika garaian

    Jesus Aranburu Oskoz (1918) Errenteria

    Jesusek aipatzen dituen alderdi politiko eta sindikatuek presentzia zuten Errenterian, Bigarren Errepublika garaian: Izquierda Republicanak, Euskadiko Partidu Komunistak, Partidu Sozialistak... Sindikatuek ere, UGTk, CNTk edo Solidaridad de Obreros Vascosek (Eusko Langileen Alkartasuna). Jesus Solidaridad de Obreros Vascos sindikatuko afiliatua zen.

  • Jesus Aranburu Fronte Popularra

    Jesus Aranburu Oskoz (1918) Errenteria

    1936ko hauteskundeetarako ezkerreko hainbat formazioz osatutako koalizioa nola osatuta zegoen ongi gogoan du Jesusek.

  • Jesus Aranburu Biteri eskola publikoak

    Jesus Aranburu Oskoz (1918) Errenteria

    Biteri eskola publikoan ikasi zuen Jesusek. Gogoan du nola Bigarren Errepublika garaian irakaslea etorri eta gelan sartu orduko horman zintzilik zegoen gurutzea kendu zuen. Jesusen esanetan horrek ez zuen errenteriarren artera istilurik ekarri.

  • Maritxu Goitia Eskola publikotik mojetara

    Maritxu Goitia Zuloaga (1923) Errenteria

    Umetan fede kristauan hezitakoa da Maritxu eta sinismen berei eusten die gaur egun ere. Txikitan eskola publikoan ibili zen arren, errepublika garaian eskola kristaura aldatu zuen amak, ez zuelako nahi alaba hezterik gurutzea ukatzen zuen eskola batean. Mojen eskolan josten, brodatzen, kantuan eta errezoan trebatzen zituzten haurrak. Neskak eta mutilak bereizi egiten zituzten, garai batean gizonak eta emakumeak elizan bezalaxe.

  • 98 Eskola kontuak; hezkuntza errepublika garaian

    Bernabe Errasti Ibarzabal (1910) Eskoriatza

    Eskola kontuak. Klaseak erdaraz izaten ziren. Bera umea zenean, irakasle euskaldunik ez zegoen Eskoriatzan. Errepublika garaian maisu-etxeak egin ziren auzo gehienetan. Umeen artean eskolan erdaraz egin behar izaten zuten; diziplina handia. Errepublikaren ondorenean etorri zen askatasun pixka bat eskolan ere. Primo de Riveraren diktadura.

  • 98 II. Errepublikaren aldarrikapena

    Bernabe Errasti Ibarzabal (1910) Eskoriatza

    II. Errepublikaren aldarrikapena. Berak 20 urte zituen, eta eguna nola gogoratzen duen kontatzen du.

  • 401 Gasteizko seminario nagusia; II Errepublikaren aldarrikapena

    Jose Azkarate Arejolaleiba (1915) Eskoriatza

    Seminarioa nolakoa zen. Jantokia; kapila txiki bat; logelak... Beraiek Saturraranen zeudela, Gasteizko seminario nagusi berria amaitu zuten (1930). Inaugurazio ekitaldira Alfonso XIII joan zen. Urtebete beranduago Errepublika aldarrikatu eta erregea Espainiatik joan behar izan zen. Orduko gogoetak. Ikurrina.

  • 401 Erlijioa eta politika seminarioan; abertzaletasuna

    Jose Azkarate Arejolaleiba (1915) Eskoriatza

    Ikasleen arteko giroa nolakoa zen. Errepublika garaian politika kontuak garrantzi gehiago hartzen hasi ziren eta abertzaletasuna nabarmentzen hasi zen poliki-poliki, batez ere Bizkaia eta Gipuzkoako abadegaien artean... Irakasleek politika kontuak ez zituzten aipatu ere egiten. Don Mateo Mujika.

  • 401 II. Errepublikaren aldarrikapena; abertzaletasuna eta Aberri Eguna

    Jose Azkarate Arejolaleiba (1915) Eskoriatza

    II. Errepublika aldarrikatu zeneko kontuak. Bertsopaperak irten ziren gaiaren inguruan eta horietako bat gogoan du oraindik. Euzkadi aldizkaria. Primo de Riveraren diktadura. El Día aldizkaria. Lehenengo Aberri Eguna Saturraranen. Abertzaletasun sentimendua.

  • 541 Eskola kontuak Errepublika garaian

    Miren Zubia Zabala (1923) Eskoriatza

    Eskola kontuak; 13 urte zituenean gerra zibila hasi zen eta eskola gabe gelditu ziren. Errepublika garaian ez zuten otoitz egiten eskolan. Maisuaren inguruko azalpen batzuk ematen ditu.

  • 541 Errepublika garaia

    Miren Zubia Zabala (1923) Eskoriatza

    Eskola kontuak Errepublika garaian. Garai hartako zenbait gertakizun gogoan ditu oraindik.

  • 502 Erlijioa Errepublika garaian

    Cruz Abarrategi Leaniz-Barrutia (1917) Eskoriatza

    Erlijioa Errepublika garaian. Giro politikoa nolakoa zen; ez zegoen elkartasunik partidu politikoen artean.

  • 1342 Gerra nola hasi zen

    Jose Pagalday Garro (1927) Eskoriatza

    Etxearen aldamenean bonba bat erori zen, baina txikia; elizan beste bat. Gerra nola hasi zen. Aita saltzailea zen, eta ikusi zuen Madrilen komentuak erre eta apaizak hiltzen zituztela; zerbait gertatuko zela esaten zuen. Urriko matxinada eta hildakoak. Gerra aurreko egoera. Calvo Soteloren heriotzaren ondoren militarrak altxatu egin ziren.

  • II. Errepublika

    Felix Igoa Garziandia (1916) Etxarri Aranatz

    Errepublika etorri zenean, diferentzia handia gertatu zen, libertate gehiegi. Gainera jendeak ez zuen ahaztu (UGT, komunistak) eta Elizak ere arazo gehiago zituen.

  • Enrique Aranzabal Asturiasko Iraultza eta greba

    Enrike Aranzabal Olaeta (1924) Gernika-Lumo

    Errepublika sasoian Asturiasen iraultza egon zenean, greba handia egon zen. Ez zen ogirik egiten eta itsasoz eramaten zuten ogia Bermeotik bideetan konfiskatu egiten zuten eta.

  • Enrique Aranzabal Errepublika sasoian langileak ondo bizi ziren

    Enrike Aranzabal Olaeta (1924) Gernika-Lumo

    Errepublika sasoiko bizimodua normala zen, ondo bizi ziren, lan asko zegoen eta jendea langilea zela dio. Lizeo ondoan Iruña taberna zegoen eta langileek han "kafe konpletoa" hartzen zuen eta San Juan elizaren kontran zegoen 'Txinoana' deituriko tabernan jaten zuten. Astra arma-lantegian ondo irabazten zen, 8-10 pezeta eguneko. Taberna Vascan eta Txinoanean 2.5 pezetagatik hartzen zuten ostatu behargin askok. Makazagak ere San Juan Ibarran izan zuen ostatua. Soldata onak zeudenez gernikarrak ondo bizi ziren eta kalean igartzen zen. Eibar aldetik heldu ziren asko eta asko, Enriqueren aita ere horrela heldu zen.

  • Enrique Aranzabal Agirre Lehendakaria etorri zeneko istiluak

    Enrike Aranzabal Olaeta (1924) Gernika-Lumo

    Jose Antonio Agirre Lehendakaria juntetxera etorri zenekoa kontatzen du. BBK banketxea dagoen lekuan Norte taberna egon zen eta han aurrean egon ziren autobusak kanpotik etorritako jendearekin. Kaleak jendez lepo zeudela, juntetxean istiluak egon ziren eta "Guardia de asalto"ak agertu ziren. Gazteek korrika egin zuten baina nagusiagoak porraz jo zituzten.

  • Pilar Candina Errepublika: "Sociedad guerniquesa de los carlistas" eta batzokia

    Pilar Candina Elgezabal (1918) Gernika-Lumo

    Errepublika sasoian "Sociedad guerniquesa de los carlistas" eta batzokia zeuden. Bera batzokian egoten zen, eta bonbardaketa ostean emakumeak aritu ziren elizak-eta garbitzen, baina bera Landaberden zegoenez libratu egin zen.

  • 523 Askizuko eskolara egunero

    Sebastian Aranguren Ulazia (1922) Paulo Argibe Uraola (1922) Getaria

    Askizura joaten zen eskolara. Gurasoak hangoak zirenez, hara joaten zen eta eguraldi txarra zenean bertan lotan geratu. Eskolan doktrina eta gauza oinarrizkoak ikasi zituzten. Bere kontura askoz gauza gehiago ikasi dituela dio. Errepublika garaian eskolan zegoen gurutzea kendu omen zuten. Doña Maxima errioxarra zen Askizuko irakaslea. Ume-umetan Avelina getariarrarekin ibili zen eskolan. Beste irakasle batzuk.

  • 1934ko Urriko Iraultzan osabak balkoitik tiroka.

    Roberto Marcano Magunacelaya () Eibar

    1934ko Urriko Iraultza. Eibarren ere istiluak egon ziren. Egun batean, Isasi kalean, behean, barrikada ipini zuten. Etxeko miradoretik, osabek, Armeria Eskolara tiro egin zuten, bertan baitzeuden Guardia Zibilak. Bitartean, Roberto, tina baten barruan ezkutatuta zuten. Gauez, Guardia Zibilak etxeko atea jo eta bi osabengatik galdetu zuten. Eusebiok lana ez galtzearren, bestea izan zela esan zuten eta Eduardo Iruñeako kartzelara eraman zuten.

  • Osabaren zaldiaren zain.

    Roberto Marcano Magunacelaya () Eibar

    Amarekin joaten zen osaba bisitatzera Iruñako kartzelara. Behin, osabak, zaldi bat hazten zegoela esan zion eta belarra jasotzea eskatu zion, zaldia etxera eramaten zuenerako. Gezurra esan zion eta 36ko hauteskundeetan Frente Popularrek irabazi eta preso guztiak askatu zituztenean eta osaba zaldi gabe etxera heldu zenean sekulako pena hartu zuen.

  • Juana Unzueta García Jai giroa II Errepublikarekin

    Juana Unzueta García (1924) Eibar

    Bigarren Errepublika aldarrikatu zen egunean Eibarren zegoen Juanita. Izebak eraman zuen gertatzen zena ikustera baina ez du oroitzapen asko. Hala ere Eibar herri alaia zela dio eta gauza guztiak ospatzen zirela du gogoan.

  • Su padre 3 meses en la cárcel de Pamplona

    Juan De los Toyos Garay (1923) Eibar

    Aquellos hechos le costaron la cárcel al padre de Juan. Permaneció 3 meses en la cárcel de Pamplona.

  • La vida imposible a la República

    Juan De los Toyos Garay (1923) Eibar

    Del año 34 al 36 la situación en España era imposible por los enemigos de la República. La vida política era imposible, había crisis y los militares ya estaban conspirando, hasta que estalló la guerra el 18 de julio de 1936.

  • La traición de Queipo de Llanos

    Juan De los Toyos Garay (1923) Eibar

    También hubo militares que apoyaban la república y estaban en contra del golpe de Estado. El general Queipo de Llanos, Unamuno y el alcalde Tellería habían jurado fidelidad a la bandera republicana en el balcón del ayuntamiento. Posteriormente, el general traicionó a la República.

  • Alicia Gonzalez Armeria eskolatik tiroak

    Alicia González Acha (1927) Eibar

    1934. urteko iraultza gogoan du. Armeria eskolatik San Andres pasealekura tiroak botatzen zituztela esaten du. Bizilagun bat Urko mendira zer pasatzen zen ikustera igo zeneko pasartea kontatzen du.

  • Nieves Acha Garmendia Errepublika egunean jai giroa

    Nieves Acha Garmendia (1926) Eibar

    Aitak plazara eraman zuen eta kalean poza nabari zela dio.

  • Enriketa Aranburu Batzokiak oparitutako jostailuak

    Enriketa Aranburu Garaiar (1926) Hernani

    Jostailuak: Batzokitik bidaltzen zituzten sasoi batean. Sukaldetxoa tokatu zitzaion berari. Batzokiko mitinak. Bere izena esan zuten, eta segi, oparia jasotzera. Beste ahizpei zer eman zieten kontatzen du.

  • Irune eta Xatur Karrera Errepublika garaian ez zen euskara indartu

    Irune Karrera Etxeberria (1929) Xatur Karrera Etxeberria (1930) Hernani

    Errepublika garaian joan ziren Hernanira bizitzera, Errepublika garaian, eta orduan jada euskara gutxi entzuten omen zen kalean.

  • Dionisio Amundarain Alegria Eskolara Errepublika garaian

    Dionisio Amundarain Alegria (1922) Ibarra

    Errepublika garaian bederatzi urte zituen eta baserrian ez zen ezer jakiten. Eskolara orain Udaletxea dagoen eraikuntzara joaten zen. Jolastu egiten zuten.

  • Justina Iparragirre Politikaz ez zuten hitz egiten

    Justina Iparragirre Eizagirre (1913) Irun

    Ez da Errepublikarekin asko gogoratzen. Maria Cristina erregina Miarritzera joaten zen jokatzera. Politikaz ez da sekula asko arduratu.

  • 1073 16 urte zituela gerra hasi eta anaiaren etxera Donostiara

    Visitacion Larrinaga Arrese-Igor (1920) Irura

    16 urte zituela gerra hasi zen, eta lau anaiak gerrara joan zitzaizkion. Herria hutsik geratu zen. Visitacion eta etxekoak anaiaren etxera Donostiara joan ziren. Gerra hasi zen egunean taberna atarian zeudela gertatutako pasadizoa kontatzen du.

  • Garbriel Nogues Martikorena Gerra aurreko giro nahasia

    Gabriel Nogues Martikorena (1920) Lasarte-Oria

    Gerra hasi zenean, Gabrielek 16 urte zituen. Gerra aurretik giro nahasia zegoen: ika-mika handia zegoen nazionalisten eta komunista eta sozialisten artean. Orduko sozialistak eta komunistak oso estremistak ziren, eta Orian nagusi ziren; Lasarten, ordea, nazionalistak ziren gehienak. Lasarten gurutze-bidea egiten ari zirela iskanbilak egon ziren.

  • Maria Albizu Irizar Gerra bazetorrela ez zetorrela

    Maria Albizu Irizar (1908) Leaburu

    Gerra aurretik lana gutxitu egin zen eta egun batetik bestera gerra sortu zen. Gerra bazetorrela esaten zuten, baina dirurik ez zegoenez ez zela gerrarik etorriko esaten zen.

  • Aurelio Arrillaga Errepublika garai ona izan zen

    Aurelio Arrillaga Goikoetxea (1923) Lekeitio

    Bide asko Errepublikan egin zituzten. Ordura arte harrizkoak ziren. Bizikletan ere saltoka joaten zirela dio eta harriek salto egiten zutela. Espainiaren momentu onena Errepublika garaia zela dio: nahi zuena joan zitekeen eskolara, lan eginda kobratzeko arazorik ez... Abadeek garai hartan ez zuten indarrik

  • Julian Akarregi Eskolan Primo de Riverarekin eta errepublikarekin

    Julian Akarregi Aboitiz (1923) Lekeitio

    Errepublika denboran zein aurretik, Primo de Riverarekin, ibili zen eskolan. Gurutzea kenarazi zuten errepublika etorri zenean. Lekeitiarrak ikurrina maite ei zuten, ez bandera errepublikanoa.

  • Julian Akarregi 34ko Iraultza Lekeition

    Julian Akarregi Aboitiz (1923) Lekeitio

    34ko Iraultza gertatu zenean grebak izan ziren Lekeition. Brouard familiarena zen autobus konpainia; garraioa geldituta egon zen.

  • Julian Akarregi Gerra aurretik inguruko bandarik onena Lekeition

    Julian Akarregi Aboitiz (1923) Lekeitio

    Baltseoan egiten zen plazan, gramolaren edo dultzainaren soinura. Gerra aurretik banda ederra zegoen Lekeition. Neskarik gustukoengana joaten ziren dantza eske.

  • Maria Izagirre Aizpuru Errepublikan "Historia sagrada" eta gurutzea kendu

    Maria Izagirre Aizpuru (1924) Lekeitio

    Eskolan denetariko gaiak zituen entziklopedia zuten. Errepublika garaian, "Historia sagrada" atala artaziekin ebaki zieten eta hormako gurutzea ere kendu egin zuten. Errepublikako kafetegian bandera eta Galán eta Garciaren argazkiak eskegi zituzten.

  • Katalin Atxurra eta Teresa Erkiaga Santa Katalinako bidea Errepublikan egin zuten

    Katalin Atxurra Alegria (1926) Teresa Erkiaga Korta (1927) Lekeitio

    Santa Katalinako bidea Errepublika garaian egin ei zuten. Teresak etxekoei entzun zien esaten Errepublikak jarraitu izan balu denentzako lana egongo zela

  • Bitoriana Artola Eskola erdaraz eta doktrina euskaraz

    Bitoriana Artola Agirre (1918) Lezo

    Lezoko eskolara joaten zen. Maistra ona zutela dio, baina bera ez zen asko joan. Osasun arazoengatik eta ilobak zaintzen zituelako. Asko gustatzen zitzaion irakurtzea. Marrazketan txarra. Dolores Lopez zen maistra. Ez zekien euskaraz, baina ez zien errieta egiten euskaraz egiteagatik. Doktrina euskaraz. Mutilek maisua zuten. Liburuak.

  • Maddi Garmendia Salaberria Igandetan erosten zuten egunkaria: 'El Día'

    Maddi Garmendia Salaberria (1924) Lezo

    Ez du irratirik ezagutu etxean. Tabernetan egoten zen irratia. Igandetan egunkaria erosten zuten; El Día. Gero, bandoa ere jotzen zuten.

  • M Pilar Galparsoro Umetan, goseari zion beldurra

    Maria Pilar Galparsoro Andueza (1921) Legazpi

    Umetan, beraien etxea nolakoa zen azaltzen du. 3 urte zituela, Azpeitiko eskolan ikasi zuen; eta orduan, errepublikaren alde egindako aipamenak gogoan ditu.

  • Santos Esnaola Politikarekiko jarrera ingurukoen artean

    Santos Esnaola Esnaola (1930) Legorreta

    Santosen familian ez ziren politikan asko nahasten. Inguruko jendearen artean, denetariko iritziak zueden.

  • Maria Josefa Atxega Anaia, errepublika garaiko eskolan ibilia

    Joxepa Atxega Olasagasti (1932) Lizartza

    Anaia zaharrenarekin sei urteko aldea du Joxepak. Anaia errepublika garaiko eskolan ibili zen, eta euskaraz ikasi zuen.

  • Luzia Inzunza Eskolan gerra aurretik euskaraz

    Luzia Inzunza Arteaga (1925) Mañaria

    Eskolan gerra aurretik euskaraz egiten zuten, nahiz eta liburuak erdarazkoak izan. "Bobo y tonto" izenburuko liburu bat gogoratzen du. Arbelari "tablerua" esaten zioten. Errepublika garaian, ikasgelan gurutzea zegoela gogoan du.

  • Daniela, Lourdes eta Anastasio Erregea kendu eta presidentea jarri

    Lourdes Bernaola Agirre (1932) Anastasio Urizar Belakortu (1923) Mañaria

    Errepublika etorri zenean, Mañariko eskolan Alfonso XIII. erregearen argazkia kendu eta Alcalá Zamorarena jarri zuten. Lourdesek dio Herriko Etxean argazkia aitzurrarekin kendu eta teilatu gainera bota zutela.

  • Daniela, Lourdes eta Anastasio Gerra aurretik erdara gutxi egiten zen

    Daniela Bernaola Agirre (1938) Lourdes Bernaola Agirre (1932) Anastasio Urizar Belakortu (1923) Mañaria

    Erregearen argazkia bai, baina gurutzea ez zuten kendu Anastasioren eskolan. Gerra aurretik, euskarazko irakurketa lehiaketa egon zen elizpean. Rosario Unzaluk irabazi omen zuen lehiaketa hori. Garai hartan, erdara zer zen ere ez zekiten baserrietan.

  • Juanita Zelaia Errepublika garaian eskolan

    Juanita Zelaia Balenziaga (1918) Markina-Xemein

    Errepublika garaian ibili zen eskolan. Politikaz ez zekiten ezer ere. Errepublikako bandera jarri zuten eskolan ere. Gerra hasi zenean, CNTkoen eta komunisten beldur izaten ziren.

  • Jesusa Anitua Maisu eta kanta errepublikazalea

    Jesusa Anitua Lejardi (1926) Jose Mari Anitua Lejardi (1924) Markina-Xemein

    Domeka arratsaldetan dotrinara joan beharra izaten zuten, Xemeinera. Euskaraz ikasi zuten. Eskolan, ostera, gaztelaniaz ikasi zuten. Jose Marik maisu erdaldunarekin ikasitako errepublikako abestia kantatzen du: "Si supieran los curas y frailes...".

  • Jose Andres Azpiri Bi soldadutza aldi: Errepublikan eta frankismoan

    Jose Andres Azpiri Malaxetxebarria (1911) Markina-Xemein

    Primo de Riveraren diktaduraren ostean Errepublika etorri zen. Sasoi hartan, 1932. urtean, joan zen soldadutzara. 1936an berriro joan behar izan zen Francoren aginduz.

  • Isidro Mandiola Errepublika hasi zenean eskolako bandera aldatu

    Isidro Mandiola Solozabal (1924) Markina-Xemein

    Errepublika ezarri zutenean, Isidrok zazpi urte zituen. Orduan eskolan egon zen eta gogoan dauka maistrak bandera aldatu behar zutela esan ziela. Errepublika sasoian Asturiaseko meategietako langileak altxatu egin ziren eta Eibarren ere grebak antolatu zituzten langileek. Harik eta Gerra Zibila hasi arte iraun zuen errepublikak.

  • Isidro Mandiola Gerra aurreko hauteskundeak

    Isidro Mandiola Solozabal (1924) Markina-Xemein

    Etxebarrin ere errepublikanoak egon ziren. 1933ko haustekundeetan, gainera, bertako errepublikano batek irabazi zituen gehiengo osoarekin. Markinan, ostera, "centro derecha" izeneko alderdiak boto asko lortu zituen, burua Gaitan de Ayala baitzen, baserri askoren jabea.

  • Isidro Mandiola Errepublika sasoiko liskarrak

    Isidro Mandiola Solozabal (1924) Markina-Xemein

    1934an Asturiaseko meategietako langileak altxatu egin ziren estatuaren kontra. Armada eraman behar izan zuten Asturiasera. Eibarren ere tiroketak egon ziren. Errepublika sasoian, Polizia Nazionala egon barik Guardia de Asalto delakoa egon zen. Markinan Guardia Zibila baino ez zen egon.

  • Isidro Mandiola Botoak erosi

    Isidro Mandiola Solozabal (1924) Markina-Xemein

    Gerra aurrean botoak erosi egiten zituzten zenbaitek. Isidrok gogoan dauka Eibarko sozialistak etortzen zirela baserrietara hamar ogerlekoren truke botoa erostera. Orduan ez zegoen NAN-ik gaurko moduan. Kartila moduko bat erabiltzen zuten, 'Celula personal', eta oso erraza zen beste baten kartila erabiltzea botoa emateko.

  • 1714 Aita Sarasketanean kaxagin

    Isidoro Mugerza San Martin (1927) Mendaro

    Isidororen aitak hamar urte egin zituen Eibarko Bittor Sarasketa lantegian eskopetentzako kaxak egiten. Aitak berarekin lan egiten zuen Mendaroko karlista batekin zuen harremana ona kontatzen du.

  • Claudio Usobiaga II. Errepublikako kontuak

    Claudio Usobiaga Albizu (1916) Mutriku

    II. Errepublikako kontuak. Mutrikun ba omen ziren bi pertsona mitinak ematen ibiltzen zirenak; Galarraga delako bat gogoratzen du.

  • Claudio Usobiaga Errepublika garaiko prentsa

    Claudio Usobiaga Albizu (1916) Mutriku

    Errepublika garaiko prentsa: La Voz de Guipúzcoa, Hierro, La Gaceta, El Diario Vasco...

  • Kandido Urreizti Errepublika garaiko giroa

    Kandido Urreizti Osa (1926) Mutriku

    Errepublika denborako giroaz hitz egiten du. Maristetan euskaraz egiten zuten. Poxpolin jantzita dantzatzen zuten.

  • Fernando Alegria 1923koak erregistratu gabekoak

    Fernando Alegria Goiri (1923) Muxika

    Errepublika garaian mitinak egiten ziren, baina bera gaztea zen eta ez du askorik gogoratzen. 1923an jaiotako 25 egon ziren Muxikan eta sasoi hartan Primo de Rivera zegoen agintean. Udaletxeko idazkaria alper hutsa zen eta beraien izenak ez ziren azaltzen erregistroan. Baldomero abadeak datuak eskatu ostean, Frantziara egin behar izan zuen alde idazkari horrek.

  • Jesus Barandika eta Feli Goikoetxea Errepublikan ama arduratuta

    Jesus Barandika Berrojalbiz (1921) Muxika

    Errepublikan, erregea kendu zutenean, bere amak negar egin zuen. Eskoletatik gurutzeak kendu zituzten eta horrek arduratzen zuen, dotrinarik jasoko ez zutelakoan. Baziren errepublikazale batzuk herrian, horietako batzuk aipatzen ditu. Errepublikazaleak izan arren, mezara joaten ziren. Karlisten eta abertzaleen mitinak egoten ziren.

  • Mari Etxeandia Etxeandia Eskolan banderari musu eman behar

    Mari Etxeandia Etxeandia (1926) Amaia Isasi Amuriza (1930) Muxika

    Ez dute errepublika garaiko akordu askorik. Mariren aitita Gorozikako batzokiko nagusietako bat zen. Eskolan banderari musu eman behar izan zion eta eskuari eman zion Marik. Ez dute gogoan gurutzeak kendu zituztenik errezoak beti egiten zituzten-eta. Francoren argazkiak horman zutela, sarreran eskua altxatu eta abestu egin behar izaten zuten. Elizara sartu orduko ere elizpean abestu egin behar izaten zuten.

  • 973 Gerra aurreko giroa

    Arroxa Pikabea Artola (1916) Oiartzun

    Gerra aurretik ere bazen miseria, baina goserik ez. Hala ere, giro nahasia zegoen; grebak egiten ziren. Tropak sartu zirenean, Portuberriko apopiloak bertan zeuden; meategietako langileak ziren eta greban zeuden. Gazte asko zegoen lanik gabe, baina ez zen pentsatzen gerra etorriko zenik. Nafarroako sarraskia.

  • 1027 Errepublikan dotrinarik ez eskolan

    Tiburtzio Aranburu Lekuona (1925) Faustino Galdos Arbide (1934) Juan Galdos Arbide (1924) Santos Mitxelena Aranguren (1931) Oiartzun

    Juanitok gogoan du Errepublikan gurutze denak kendu zituztela eta dotrina ez zela ematen eskolan. Beren etxean hartzen zuten dotrina. Gerraren ondoren, berriro jarri zituzten gurutzeak.

  • Rekalde ahizpak Pospolinetako kantua: "Errotatxo maitea"

    None Rekalde ahizpak () Maria Luisa Rekalde Urdanpilleta (1928) Oiartzun

    Batzokia eta pospolinak. Abestu egiten zuten. Antzerkia egiten zuten batzuek. Doktrina ere bertan ikasten zuten. "Errotatxo maitea". Mutilek ikurrinarekin egiten zuten dantza.

  • Elu Gaztañaga Martinez Abertzaleen gorabeherak eta sozialistak boterean

    Elu Gaztañaga Martinez (1916) Ordizia

    Errepublikanoak jende jatorra ei ziren. Libertate apur bat izan zuten errepublika garaian. Eurak PNVkoak ziren. Gero ETA etorri zenean harekin egin zuten bat. Gero gaizki hasi ziren, eta hori izan omen da penagarria. Dena dela, oso gogorra izan da berarentzat sozialistak Jaurlaritzaren jabe egitea.

  • Elu Gaztañaga Martinez Antzerkia gerra aurrean

    Elu Gaztañaga Martinez (1916) Ordizia

    Karlistak oso onak ei ziren antzerkia egiten eta errepublikanoak ere bai.Eurek ere egiten zuten, baina xumeagoak ziren. Errepublikanoek erdaraz egiten zuten eta eurak euskaraz. Karlistak bietara, baina erdaraz gehiago. Abestu ere egiten zuten.

  • 1218 Familiako giroa

    Kontxa Intxausti Peña (1919) Ormaiztegi

    Etxean ez zitzaien gustatu Kontxak eskola utzi izana. Geroago, josten ikasi zuen Beasainen, eta ondo etorri izan zaio etxeko gauzak eramateko. Ikasten zuenean, Errepublika zegoen. Aita errepublikanoa zuen, eta hainbat aldizkari eta egunkari irakurtzen zituen. Baserritarra, baina jantzia zen.

  • Koldo Pildain Koldobika edo Luis

    Koldo Pildain Gonzalez de Langarika (1931) Otxandio

    1931. urtean jaio zen, eta Koldobika izena jarri zioten. Gerraostean izen euskaldunak galarazi zituzten, eta berari Luis jarri zioten agirietan, baina jendeak Koldo bezala ezagutzen zuen. Koldo Errepublika garaian jaio zen, eta orduan ere euskal izenekin egon omen ziren arazoak, baina kleroaren aldetik bakarrik. Koldok orain Koldo sinatzen du, baina lehen, badaezpada ere, Luis sinatzen zuen.

  • xebe sistiaga Bordaundi baserrian jaioa; komentua ere bazen

    Xeberiano Sistiaga Legorburu (1921) Pasaia

    Bordaundi baserria, bere jaiotetxea, non zegoen. Erretratua. Teilatupe berean moja komentua eta beste bizitza bat zeuden. Errepublika etortzean mojak bidali egin zituzten. 1970 inguruan erre zen. Behiak eta idiak. Sagardotegia zuten Bonantzan. Maizterrak ziren.

  • xebe sistiaga Batzokira, gerra aurretik; euskara

    Xeberiano Sistiaga Legorburu (1921) Pasaia

    Gerra hasi zenean 14 urte zituen. Aurretik, batzokira joaten ziren. Non zegoen azaltzen du. Pasai Donibanen gehienak EAJkoak ziren. Taberna eta oholtza. Antzerkia. Olaziregi. Euskaraz izaten zen. Gerra ondoan euskara nola atzeratu zen. Batzokiko dantza-taldeak. Ez ziren askotan joaten.

  • xebe sistiaga Zentro errepublikazalea

    Xeberiano Sistiaga Legorburu (1921) Pasaia

    Zentro errepublikazalea non zegoen azaltzen du. Batzokian baino jende gutxiago izaten zen han. Arraunlari taldeetan bakarra zen errepublikazalea. Karlistak gutxi ziren, eta komunista bakarra zegoen.

  • Luzia Imaz Mugika Errepublika garaiko kanta

    Luzia Imaz Mujika (1913) Segura

    Errepublika garaia. Erreketeen kanta bat gogoan du.

  • 320 Errepublika garaiko bizipenak eta aldaketak

    Jaio Ezenarro Alberdi (1919) Iñaki Iñurrieta Goikoetxea (1918) Soraluze

    Errepublika garaiko bizipenak. Plaza zaharrari "Alfonso XIII" izena jarri zioten eta errepublika hasi zenean, 12 urterekin, hari harrika ibili ziren. Erlijioak indarra galdu zuen errepublika garaian eta eskola erlijiosoen eta publikoen artean konpetentzia sortu zen.

  • 320 Errepublikak ekarritako aldaketak eta gainbeheraren arrazoia

    Jaio Ezenarro Alberdi (1919) Iñaki Iñurrieta Goikoetxea (1918) Soraluze

    Errepublika garaian aldatu ziren kontuak: eliza eta estatua banatu, akademia militarrak itxi, 44 lan-orduko astea... Aldaketak azkarregi egin ziren eta boterea zutenak kontra jartzean huts egin zuen errepublikak.

  • 320 Sozialista batzuek ikurrina erre zuten Eibarko batzokian

    Jaio Ezenarro Alberdi (1919) Iñaki Iñurrieta Goikoetxea (1918) Soraluze

    Eibarren denak sozialistak ziren. Sozialista batzuek batzokian ikurrina erre eta mutiko bat jo egin zuten. Handik urte batzuetara, gerra denboran, berriz elkartu ziren ustekabean.

  • 320 Errepublikaren albistea Soraluzera

    Jaio Ezenarro Alberdi (1919) Iñaki Iñurrieta Goikoetxea (1918) Soraluze

    Luis Larrea soraluzetarrak Eibarren taberna zuen eta berak ekarri zuen errepublikaren albistea herrira. Eibar izan zen errepublika aldarrikatzen lehenengo eta "Ciudad ejemplar" titulua eman zion Espainiako gobernuak.

  • 1321 Errepublika etorri zenean

    Benita Gallastegi Galartza (1923) Soraluze

    Errepublika garaia. Zortzi urte zituen errepublika etorri zenean. Limak pikatzeko tailerra zegoen etxe azpian. Puntua egiten ari zen, ikasten, eta errepublikazale batek eskatu zion bandera egiteko. Balkoian jarri zuen.

  • 1321 Errepublikazaleen dantzaldiak

    Benita Gallastegi Galartza (1923) Soraluze

    Errepublikazaleak ziren ingurukoak, liberalak, eta dantzaldira eramaten zuten bera ere, Plazentzian. El Liberal. Bandera jartzen zuten eta musika egoten zen.

  • Manuel Galarraga Soraluzen diru asko mugitzen zen

    Manuel Galarraga Aldai (1924) Soraluze

    Errepublikako pezeta zen legezko dirua, baina Eusko Jaurlaritza eratu zenean, bere diruarekin ordaintzen zituen funtzionario eta soldaduen soldatak. Soraluzen jarduera industrialak diru asko mugitzen zuen. Sapa (Sociedad Anónima de Placencia de las Armas), Sacia, Alberdi, Madina, Amutxastegi... tailer asko zeuden. Hilean hamar ogerleko irabazten zuen Manuelek.

  • Arantxa Lasa Maiztegi Eibarren errepublika aldarrikatu zuten

    Arantxa Lasa Maiztegi (1925) Soraluze

    Herriko eskolan hasi zen ikasten. Eibar izan zen Errepublika aldarrikatu zuen aurreneko herria. Bertan ezarri zuten inguruko lehenengo institutu-eskola ere. “Ciudad Ejemplar” aldarrikatu zuten. Arantxak hamar urte bete zituenean, Eibarko institutuan sartzeko azterketak egin zituen, eta sartu zen.

  • Karlisten eta abertzaleen arteko liskarra hauteskundeetan

    Lucia Etxabe Zubizarreta (1927) Soraluze

    Errepublika garaian, umea zen. Zubi Nagusian liskarra izan zen hauteskundeetan karlisten eta abertzaleen artean. Bere aita mikeleteen kaboa zen; liskarra gelditzera joan eta tiroa bota zuen airera.

  • Joxe Mari Gorrotxategi Gerra aurretik, alderdiek desfilatu egiten zuten

    Joxe Mari Gorrotxategi Pikasarri (1929) Tolosa

    Gerra aurretik, desfileak izaten zirela gogoratzen du. Alderdi guztietakoak ibiltzen ziren kalean. Umeak atzetik joaten ziren. Alderdi bakoitzak bere abestiak ere bazituen.

  • Joxe Mari Gorrotxategi Gerra garaia umeen ikuspegitik

    Joxe Mari Gorrotxategi Pikasarri (1929) Tolosa

    Gerra hasi baino aste batzuk lehenago, Jaunartzea egin zuen. Gerra aurreko garaietan izandako manifestaldiak gogoratzen ditu. Gerra hasi zenean, umea zen eta ez zen gehiegi ohartu. Familietan tragedia handiak bizitu ziren; haietako batzuk gogoratzen ditu.

  • Maria Luisa Agirre Azurmendi Diru-laguntzak emateko irizpide "garbiak"

    Maria Luisa Agirre Azurmendi (1919) Tolosa

    12 urte inguru zituztela, Errepublika garaia zen, eta eskolako andereñoak neska batzuei lagundu zien goi-mailako ikasketak egiteko diru-laguntzak lortzen. Diru-laguntzak ematean, baina, tranpak egon ziren eta arrazoi politikoengatik eman edo ukatu zituzten.

  • Migel Mari Iraola Arco-iris elkartearen hastapenak

    Migel Mari Iraola Uranga (1921) Tolosa

    Errepublika garaian, lagunak elkartean biltzen ziren; orduan, Arco-iris izena asmatu zuten. Elkarte hartan, jarrera politiko desberdinetako jendea biltzen zen. Han, dantzak ikasi zituzten, eta emanaldiak ematen zituzten.

  • Migel Mari Iraola Arco-iris izena asmatu zutenekoa

    Migel Mari Iraola Uranga (1921) Tolosa

    Errepublika garaian, hainbat jarrera politikotako jendea batzen zen elkartean; eta, denen artean, Arco-iris izena jartzea erabaki zuten.

  • Kontxita Zaldua Gurutzea kendu eskolatik errepublika denboran

    Kontxita Zaldua Zabala (1924) Urnieta

    Oso gogoan du Errepublika denboran gizon batzuk etorri zirela eskolara gurutzea kentzera. Maistra negarrez hasi zen eta eurek ez zekiten zergatik. Beste ezertan ez zen nabaritu errepublikaren eragina. "El temor de Dios es el principio de la sabiduría" letreroa egoten zen eskolan.

  • Kontxita Zaldua Elizarekin sartzea, Errepublikaren hankasartzea

    Kontxita Zaldua Zabala (1924) Urnieta

    Oblatoen komentua erretzen ikusi zuten baserritik. Komentu handia zen. Elizak erre, apaizak hil eta horrelakoak egin zituen errepublikak. Bera txikia zen errepublika denboran eta ez da ezertaz oroitzen baina entzuna du errepublika ez balitz elizarekin sartu oraindik jarraituko zuela.

  • Benito Aranburu Gerra aurreko giro nahasia

    Benito Aranburu Gaztañaga (1923) Usurbil

    Gerra aurrean giroa nahasia zen: grebak zeuden, mitinak ematera etortzen ziren... Alderdien artean liskarrak zeuden orduan. Apaiza hil nahi zutenekoa kontatzen du.

  • Manuel Maiz Gerra aurreko egoera

    Manuel Maiz Labaka (1924) Usurbil

    Gerra hasi baino lehenago, dena aukeran zegoen, oparotasuna zegoen. Bere komunioko jantzia gogoan du. Gerra aurretik mitinak izaten ziren.

  • Manuel Maiz Gerra aurreko giroa eta Dantzari Txikiak

    Manuel Maiz Labaka (1924) Usurbil

    Gerra aurretik lapurretak egon ziren, komentuak erre zituzten, Calvo Sotelo hil zuten... Dantzari Txikietan ibiltzen zen Manuel bera, baina gerrarekin dena bertan behera gelditu zen. Dantzari Txikietan euskal dantza dantzatzen zuten. Miserikordian elkartzen ziren dantzak ikasteko. Donostiatik etortzen ziren Alkortatarrak dantza erakustera.

  • Teodoro Aranburu Hauteskundeetan botoa sekretua eta pertsonala?

    Teodoro Aranburu Otaegi (1928) Usurbil

    Gerra aurrean, hauteskundeak zirenean, ika-mikak egoten ziren. Garai hartan, nagusiak agintzen zion etxeko maizterrari nori eman behar zion botoa; bestela, etxetik kanpo bidaltzen zituen.

  • Felix Olasagasti Gerra aurreko ezinikusiak Usurbilen

    Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

    Gerra aurretik Usurbilen baziren ezinikusiak. 1933an Usurbilen uholdeak izan ziren eta beren baserriko pareta bota egin zuen urak. Orduan etxea bota eta berria egin zuten: 12 lagun etorri ziren laguntzera, 6 PNVkoak eta 6 errepublikanoak; ez zioten hitzik egiten elkarri.

  • Felix Olasagasti Etxea erosteko diru bila

    Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

    Uholdea izan ostean, etxea egin behar izan zuten berriro. Etxea ez zen Felixen familiarena, baina orduan saltzera atera zen. Hura erosteko dirua handik eta hemendik bilatu zuten eta azkenean gizon batek utzi zien.

  • Felix Olasagasti Gerra aurreko giroa Usurbilen

    Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

    Errepublikanoak lanera pistolarekin joaten ziren gerra hasi aurretik. Errepublikanoek PNVko gizon bat egurtu zuten gerra aurretik. Gerra aurreko egoera eta giro politikoaz hitz egiten du: tentsioa zegoen Usurbilen.

  • Felix Olasagasti Gerra hasi aurreko urteetako hondamendiak

    Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

    1933ko uholdeen ostean, obra egin zuten etxean. Handik urtebetera ekaitza izan zen, harria egin zuen eta obrako uralita zulatu zuen. Hurrengo urtean gerra hasi zen.

  • Felix Olasagasti Usurbilgo mitinetan entzundakoak

    Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

    Usurbilen mitinak izaten ziren. Behin Urraca Pastora karlista etorri zen mitina ematera eta hark esandakoa oraindik gogoan du Felixek.

  • Pilar Goiburu Beloki Lehengusu errepulikanoaren gorabeherak

    Pilar Garaiburu Beloki (1914) Amasa-Villabona

    Errepublika aldarrikatu zen garaian Villabonako bizilagun gehienak kontra zeudela kontatzen du. Etxean hartu zuten lehengusu umezurtzak ordea, errepublikaren aldekoa izanik, alde egin beharra izan zuela dio. Haren bizipenak kontatzen ditu.

  • Jon Ander Zurikarai Hoditerian babestu hegazkinen bonbetatik

    Jon Ander Zurikarai Atxa-Orbea (1933) Zaldibar

    Errepublika garaian jaio ziren askok daukate izena euskaraz. Hala ere, gerra sasoian gauzak asko aldatu ziren. Aita, esaterako, trintxerak egiten ibili zen Galdaramiñon. Ama eta seme-alabak, ostera, bide azpiko hoditerian ezkutatzen ziren hegazkinen bonbetatik babesteko. Ihesi zihoan Eibarko jendea hartu behar izaten zuten baserrietan.

  • 352 Gerra aurrean abertzaleak eta karlistak ziren nagusi Zarautzen

    Ander Alberdi Arregi (1933) Zarautz

    Sozialistek indar gutxi zuten Zarautzen: Karlistak eta Abertzaleak ziren nagusi herrian. Gerra aurretik, abertzaleek indarra zuten. Batzuek zein besteek dantza-taldeak eta antzerkiak antolatzen zituzten. Karlistek euren lokala zuten, eta PNVren batzokia ere gerra aurrean eraiki zuten. Hiru lekutan izan zuten. Gerran kendu egin zituzten.

  • 362 Giro-politikoa

    Juan Iturria Astiazaran (1921) Zarautz

    Politika kontuak. Aristokraziako jende asko zen Zarautzen eta langile asko kanpotik ekartzen zituzten. Abertzaleak. 1934-35-36 ingurua.

  • 388 Herritarren arteko giroa: jendea elkartuago zegoen

    Rafael Iturzaeta Martija (1928) Zarautz

    Errepublika garaiko aldaketa eskolan. Karabineroek eta denek euskaraz ikasi behar izaten zuten orduan. Ez zen arazorik jendearen artean, giro ona izaten zuten elkarrekin. Gerraostean ere orain baino elkartuago zeuden, eta nahiz eta dirurik ez izan, tabernetan kantari ibiltzen ziren.

  • Mertxe Uria Errepublika garaian etxea eraikitzeko erabakia

    Mertxe Uria Aramendi (1920) Zarautz

    Munoa inguruko etxe batean jaio zen; geroago, Santa Marina kalera joan ziren; Errepublika garaian, ordea, etxeak egiteko erraztasunak eman zituen gobernuak, eta Mertxeren aitak etxea bere tailerraren gainean eraikitzea erabaki zuen.

  • Mertxe Uria Kataluniako udaletxeetatik Zarautz aldera bisitan etorri zirenekoa

    Mertxe Uria Aramendi (1920) Zarautz

    Errepublikako garaian, Kataluniako hainbat udaletxetatik bisitan etorri ziren Zarauzko udaletxera. Zarautzen harrera ona egin zieten, baina Madrildik etorritako udatiarrak kexatu egin ziren; liskarrak egon ziren orduan. Ordutik udatiar haietako batzuk ez ziren gehiago etorri Zarautzera.

  • Mertxe Uria Alcalá Zamora Zarautzen

    Mertxe Uria Aramendi (1920) Zarautz

    Alcalá Zamora, Errepublikako presidente zela, Zarautzera etorri zen bisitan. Hari egin zioten harrerari buruz hitz egiten du.

  • Mertxe Uria Mitina debate bihurtzeko arazoak

    Mertxe Uria Aramendi (1920) Zarautz

    Errepublikak gutxi iraun zuen. Garai hartan greba ugari zegoen, mitinak izaten ziren. Behin mitin batean gizon batek hizlariaren kontra egin zuen, baina ez zioten utzi bere jarrera defendatzen.

  • Enkarna Elosegi Errepublika atera zeneko oroitzapenak

    Enkarna Elosegi Benito (1922) Zarautz

    Errepublika etorri zenean, lau senide zeuden amarekin, eta denak etxera joan ziren ziztu bizian. Lehengusu bat Errepublikako banderarekin zihoan, eta etxeko lotsa izan zen hura.

  • Enkarna Elosegi Aita CAFetik purpurina-fabrikara

    Enkarna Elosegi Benito (1922) Zarautz

    Beasainen jaio zen Enkarna, aitak CAFen egiten zuelako lan. 1931ko krisiarengatik, ordea, lan gutxi zegoen CAFen, eta aitak Zarautzera etorri behar izan zuen lanera, lehengusuak eskaini zion lanpostuan aritzera purpurina-fabrikan. Gerraostean jende askok, lan bila, alde egin zuen Espainiatik.

  • Antonio Guridi Errepublikako giroa eta gerra hasiera

    Antonio Guridi Aierbe (1921) Zegama

    Eskolara zihoanean, errepublika etorri zen. Garai hartan, debekatu egin zieten apaizei eskolara doktrina ematera joatea. Eskuinekoak armatu egin ziren eta Nafarroan altxamendua izan zen. Borrokak non izan ziren azaltzen du.

  • Migel Sasieta Irastorza Euskaldunen eta katalanen arteko bilera Zumarragan

    Migel Sasieta Irastorza (1922) Zumarraga

    Errepublika garaian, parlamentari euskaldunek eta katalanek independentzia nahi zuten. Bi taldeen arteko bilera egin zuten Zumarragan, eta harrera ona egin zieten herritarrek. Baina "guardia de asaltok" ez zien utzi bilera hura egiten.

  • Migel Sasieta Irastorza Errepublikan, Elizan egondako aldaketak

    Migel Sasieta Irastorza (1922) Zumarraga

    Errepublika garaian, eskolan ibili zen Migel: gurutzeak erretiratu behar izan zituzten, apaizek kale-jantzian joan behar izaten zuten... Behin milizianoak etorri ziren eskolara, zer liburu erabiltzen zituzten begiratzera.

  • Migel Sasieta Irastorza Errepublika eta mitinak

    Migel Sasieta Irastorza (1922) Zumarraga

    Errepublika garaian, alkate nor zen aipatzen du. Mitinak egiten ziren orduan. Behin anarkisten mitin baten ostean, iskanbila egon zenekoa gogoan du Migelek.

  • 931 Errepublika garaiko bizipenak

    Irene Yeregi Salegi (1924) Zumaia

    Errepublika garaiko kontuak. Berak zazpi urte zituela amak nazionalisten lazoa (ikurrinaren kolorekoa) jartzen zien berari eta ahizpari. Errepublikazaleen egoitzaren parean neskak banderekin kalejiran nola ateratzen ziren begira egon ziren. Errepublikanoak eta karlistak ere bazeuden, baina gehienak nazionalistak ziren orduan Zumaian.

  • 1036 UGTren greban pikete gisa aritzearren lau hilabete atxilotua

    Akelino Elosua Zubimendi (1913) Zumaia

    Errepublika garaian UGT-en sartu zen. Beste inor ez zegoen eta berak egiten zituen sindikatuko lan asko. 1934an eskuinak irabazi zuen eta UGT-k greba orokorra deitu zuen. Pikete gisa lantegiz lantegi ibili ziren. Aste osoan egon ziren lantegiak itxita. Horren ostean, lanean hasi eta segituan "Goardia de asalto"-ak joan zitzaizkion lanera bila eta atxilotu egin zuten. Donostiako Gobernu zibileko sotoan eduki zituzten lehenbizi, gero Guadalupeko fuertean eta azkenik Azpetiako kartzelan. Lau hilabeteren ostean libre utzi zituzten. Herrian ondo hartu zuten bera itzuli zenean.

  • 1036 Mitinak; errepublikak langileen inguruko legeak sortu zituen

    Akelino Elosua Zubimendi (1913) Zumaia

    Errepublika garaian, mitinak ematen ziren eta bera ere hitz eginda dago udaletxeko balkoitik 18 urte zituela. Artean ez zegoen langileen legerik, eta errepublikarekin lege asko sortu ziren: zortzi orduko lan-jarduna, oporrak, "ley de términos municipales", "ley de accidentes de trabajo"…... Metaleko hitzarmena egin zenean, bera ere ibili zen tarteko. Berak euskaraz ematen zituen mitinak. Noizbehinka ekartzen zuten kanpokoren bat mitina ematera. Herriko jende "ilustrea" (medikua, irakasleak...) ziklo batera gonbidatu zituzten, baina ez zuten denek onartu.