Borroka

Etxetxo baserri ondoan soldaduak tiroka
Martina Iturrioz Lazkano (1933) Lasarte-Oria

Gerra sasoian Etxetxo baserrian egon ziren. Gogoan du senide ugari bildu zirela. Izebak sukaldeko leiho handiaren parean koltxoia ipini zuen, balak gelditzeko. Tiroketak Santa Barbaratik Oria mendira. Etxetxo aurrean zegoen petrilaren atzealdean egoten ziren soldaduak makurtuta, tiroka.
Michelin lantegiko langileak ez zituzten gerrara eraman
Martina Iturrioz Lazkano (1933) Lasarte-Oria

Gerra sasoian Michelin lantegiak jende asko salbatu zuen. Bertan lanean zebiltzanak ez zituzten gerrara eraman, auto eta kamioentzat gurpilak behar zirelako. Horrela libratu zen bere aita. Bestela, kinta askotako mutilak eraman zituzten, 17 urtetik hasi eta gora.
Gerra sasoian Gorbeian lo egin behar elurrarekin
Leon Bilbao Ibarretxe (1916) Artea

Gerra sasoian, elurra egonda ere, trintxeran lo egin behar. Gorbeiako puntan sarri lo egin behar izan zuen. Nola prestatzen zuten ingurua: fusilak ipini, gainetik toldoa bota, txilarra... Garai bateko jendea gogorragoa zela dio, behintzat aurrera ateratzen zirenak. Berak zazpi hilabete ingururekin tifusa izan zuen, baina bizirik atera zen.
Uzturretik bonbak gerra hasieran
Sabino Etxabeguren Artola (1927) Anoeta

Gerra hasieran, Uzturretik bonbak nola botatzen zituzten gogoan du. Defendatzeko, etxea babestu behar izan zuten. Hegazkinen hotsa ere gogoan du. Beldurra zuten eta ganbaran ezkutatzen ziren.
Aita eta osaba galdu zituenekoa
Migel Aldasoro Gonzalez (1930) Donostia

Tiro hotsak 1936ko uztailaren 18an hasi ziren, aitarekin baratzean zegoen gerra hastean. Etxera bidean zihoan batean harrapatu zuten aita txapelgorriek, Andoaingo udaletxeko kalabozora eraman zuten, handik egun batzuetara fusilatu zuten Tolosan, 33 urte zituela. Osaba arto bila joan zen batean, teniente koronel batek bertan hil zuen. Aita eta osabarik gabe geratu zen oso gazterik.
Tiroen ondorioz platerak dantzan
Bittori Zapiain Mendiola (1929) Astigarraga

Gerran Bittorik beldur handia pasa zutela kontatzen du, batzuetan, San Markos aldean tiroak entzun eta platerak dantzan hasten ziren burrunbagatik. Orduan, altxa eta ihes egiten zuten, bakoitzak ahal zuen tokira. Behin amari tratua lapurtzen saiatu ziren hiru atso.
Tropengandik ihesi
Bittori Zapiain Mendiola (1929) Astigarraga

San Markosetik jaisten ziren tropek ikus ez zitzaten, erreka bazterretan ezkutatu ohi ziren.
Hamabietako sirena
Bittori Zapiain Mendiola (1929) Astigarraga

Gerra hasi zela konturatu zirenean, Doostian bizi ziren izebengana jo zuen Bittorik eta familiak. Oroitzen du eguerdiko hamabietan sinerak jotzen zuela, eta Donsotiako kaleak hutsik gelditzen zirela.
Granada batek eztanda
Bittori Zapiain Mendiola (1929) Astigarraga

Bonbardaketak hasi eta bizilagunak mugitu nahi ez zuela eta, granada bat harengandik gertu erori eta eztanda egin zuen. Segituan aldatu zuen iritziz.
Gerraren eragina Astigarragan
Bittori Zapiain Mendiola (1929) Astigarraga

Bittorik gogoan du aitak kontatu zion gertakari bat, izan ere, aitaren ezagun baten etxera bi gizon joan baitziren, eta bertako gizona iritsi orduko, mendi batera eraman eta hil egin zuten.
Aitari eskopeta kendu ziotenekoa
Bittori Zapiain Mendiola (1929) Astigarraga

Behin, udaletxearen aginduz, gizon batek Bittoriren aitari eskopeta kendu behar izan zion, itzuliko ziola esanez, baina ez zuen berriro ikusi eskopeta hura.
Ahizpa Burutzako tiroketak harrapatu zuen
Micaela Sasiain Ormazabal (1929) Lasarte-Oria

Baratzetik bizi zen familia. Baratze haundiak zituzten, eta tratua saltzera joaten zen Micaelaren ahizpa Donostiara. Gogoan du ahizpak kartzelako presoak elizara joaten ikusten zituela, eta asterik aste presoak desagertu egiten ziren. Beste batean, Buruntza aldean tiroketa bat hasi, eta osabaren etxean gelditu behar izan zuen ahizpak.
Koltxoiak leihoetan, tiroez babesteko
Micaela Sasiain Ormazabal (1929) Lasarte-Oria

Micaela txikia zela, tiroketak ohikoak izaten ziren. Googoan du gurasoek leihoetan koltxoiak jartzen zituztela, balak gelditu eta inor zauritu ez zedin. Aita Micaelak 3 urte zituela hil zen.
Zubietan gerrateko zangak
Inaxio Otaegi Otaegi (1937) Lasarte-Oria

Urnieta gehiago zigortu zuten gerra garaian Lasarten baino. Bazen familia bat bereziki zigortu zutena, 'gorriak' zirelako. Bada talde bat gerra garaiko kontuak aztertzen ari dena, eta Zubietan zanga bat zegoela jakin dute haiei esker. Askotan joaten ziren hara ganaduarekin.
Gerra garaiko bizipenak
Juli Uriarte Otazua (1916) Fruiz

Gerra garaiko bizipenak. Etxetik irteten zirenean, tiroak. Gero kanoikadak. Etxetik alde egin behar. Bikote bakoitzak ganadu pare bakarra eduki zezakeen. Beraiek bi pare eduki zituzten, bera ere ordurako ezkonduta zegoelako. Bi ume zituen eta senarra frontean. Ez zuen haren berririk izan denbora luzean. Burdinazko gerrikoa.
Soldaduak zetozela eta Bermeora ihesi
Braulia Hormaetxe Gerekaetxebarria (1915) Fruiz

Gerra garaiko bizipenak. Soldaduak zetozela eta Bermeora joan behar zirela esan zien osabak. Hara joan ziren. Etxera itzuli eta dena utzitako moduan aurkitu zuten.
Gernika nork erre zuen
Alejandro Legarreta Uriarte (1918) Fruiz

Gerra garaiko bizipenak. Vitoria sarjentuarekin eta kapitainarekin izandako elkarrizketa. Ea Gernika nork erre zuen zehatz ba ote zekien galdetu zioten. Berak emandako erantzuna.
Loiola Batailoiko sarjentua izan zen
Natalio Juaristi Aranburu (1912) Bergara

Aita eta 3 anaia frontean. Natalio, sarjentu izan zen Loiola Batailoian. Batailoien izenak. Donostiako ebakuazioko gorabehera batzuk.
Preso egon zenekoa
Natalio Juaristi Aranburu (1912) Bergara

Gerra zibilerako armak nola lortu zituzten kontatzen du. Frantziaren traizioa. Asturiasera bidean, preso hartu zituztenekoa.
Gernikako bonbardaketaren bezperako bizipenak
Migel Iturrate Arriortua (1923) Dima

Gernikako bonbardaketaren bezperako bizipenak. Gernikara sartzerakoan sirena entzun zuten eta bandera atera zuten. 30 aireplano inguru pasa ziren eta paperak bota zituzten, Gernika bonbardatuko zutela esanez. Bonbardaketa egunean gordelekuan egon ziren.