Borroka

Gerra Zibila Eskoriatzan
Miren Zubia Zabala (1923) Eskoriatza

Gerra garaiko kontuak. Milizianoak egon ziren lehenengo; gerora nazionalak sartu ziren. Tropen mobilizazioa. Anaiaren gorabeherak gerra garaian.
Gerra Zibila; frontea Eskoriatzan
Miren Zubia Zabala (1923) Eskoriatza

Gerra garaiko bizipenak. Frontea Eskoriatza inguruan egon zeneko kontuak.
Gerra Zibila Eskoriatzan
Miren Zubia Zabala (1923) Eskoriatza

Gerra garaiko kontuak Eskoriatzan. Jendea babeslekuetara joateko, sirenak jotzen zituzten. Bonbardaketak; hegazkinak.
Plazentziarrak Gerra Zibilean
Nikanor Iñurrieta Goikoetxea (1920) Soraluze

Soraluzeko ezagun asko hil ziren gerran. Batailoi desberdinetan egon ziren plazentziarrak: Amuategin, Itxarkundian...
Uztailak 18, Santa Marina
Begoña Zaldibar Oianguren (1926) Eibar

Otxandioko jaiak ziren eta amandrearen etxean zeuden gerra hasi zenean. Bilboko lagun bat ere beraiekin zegoen. Santa Marina egunean ama eta Bilboko laguna plazara joan ziren; Begoña, anaia txikia eta amandrea, berriz, etxean. Bonbardaketa hasi zenean, altzoan anaia hartu eta baratzeak zeharkatuz beste baserri bateko kortan babestu ziren. Bitartean ama plazan, eta amandrea falta.
Gerrara joan zeneko kontuak
Inazio Lazkano Roteta (1924) Zarautz

Gerrara joan zeneko kontuak. Urtezahar egunean abiatu zen; eta, Norteko trenean zihoala, txokea izan zuten tunel mutur baten kontra. Ferrolera joan ziren. Nolakoa izan zen bere hasiera soldaduskan. Geroago, Crucero Canarias ontzian enbarkatu zen. Bi kanoi handi zeramatzaten eta haiek lehertzeko beldurrez egoten zen. Bere osaba baten bitartez, Bilbora joan nahi izan zuen ministro batekin lan egitera. Instantzia egin zuen, baina ezezkoa eman zioten.
Gerrako babeslekua etxe ondoan
Joxe Mari Zendoia Ugarte (1922) Ermua

Gerra hasi zenean hamasei urte zituen. Ogi beltza jaten zen. Bonbardeoak ugariak ziren eta ezkutatuta ibiltzen ziren. Etxe ondoan zulo bat eginda zeukaten babesleku bezala.
Gernikako bonbardaketako kontu ugari
Bittori Zarrabeitia Lauzirika (1926) Kortezubi

Gernikako bonbardaketa hasi zenean, itaurrean zebilen bere neba batekin. Bermeotik etorri ziren aireplanoak trenbidetik, baxu-baxu, eskopetarekin harrapatzeko moduan. Lehenengo bonba Errenteria auzoko zubian bota zuten, baina ez zuten apurtu. Bere ama Gernikan egon zen plazan; eta, goizean aireplanoak ikusi zituenez, etxeranzko bidea hartu zuen. Babeslekuetan sartu zen jendea ere hil zen, bertara ere bonbak bota zituzten-eta. Gorpuak zeintzuk ziren jakin gabe palekin batu, eta kanposantura eraman zituzten. Soroan harrapatu zuen bonbardaketak eta bere nebak ganaduak hartu eta handik alde egin zuen alboko baso batera; bera, ostera, bertan gelditu zen beldurrez. Miliziano batzuk azaldu ziren eta zubipean sartu zuten babesteko; bertan egon zen iluntzera arte. Amamaz arduratuta egon zen, baina bere amama kobazulo batean babestu zen. Barrutiko etxe guztiak bete ziren Gernikatik alde egindako jendez.
Gerrako babeslekuak Ermuan
Margarita Arrizabalaga Lauzirika (1928) Maria Angeles Arrizabalaga Lauzirika (1926) Ermua

Umeak zirela ezagutu zuten gerra. Kanpaiek hegazkinen abisua jotzen zutenean kanpandorrera joateko agindua zuten haurrek, bonbak bertan botako ez zituztelakoan. Geltoki azpiko zubian babesleku bat ere zegoen eta gaur egungo jubilatuen etxe azpian beste bat.
Gerrako zaurituak
Margarita Arrizabalaga Lauzirika (1928) Maria Angeles Arrizabalaga Lauzirika (1926) Ermua

Gerra garaian hegazkinak heltzen zirenean kanpandorrean ezkutatzen ziren. Lehenengo abisua basotik jasotzen zen, txapligu baten bidez. Behin zubiko babeslekuan ezkutatu ziren eta Kalamuatik zaurituak nola ekartzen zituzten ikusi zuten.
Artarrai baserritik hegazkinen abisua botatzen zen
Margarita Arrizabalaga Lauzirika (1928) Maria Angeles Arrizabalaga Lauzirika (1926) Ermua

Gerra garaian Artarrai baserritik botatzen zituzten txapliguak, hegazkinak zetozela abisatzeko. Iluntzetan frontoira jeisten zituzten tankeak eta goizean berriz ere Arratera igotzen zituzten.
Anaia eta osaba Bilboko Carmelo espetxean
Margarita Arrizabalaga Lauzirika (1928) Maria Angeles Arrizabalaga Lauzirika (1926) Ermua

Gerra garaian etxean soldaduak izan zituzten. Haien anai bat eta osaba bat Bilboko Carmelo espetxean egon ziren preso.
Karlistak izateagatik zigortuak
Margarita Arrizabalaga Lauzirika (1928) Maria Angeles Arrizabalaga Lauzirika (1926) Ermua

Aita eta beste osaba bat karlistak ziren eta gerra hasi zenean zigor bezala frontera eraman zituzten trintxerak egitera. Batzuk hil egin zituzten.
Frontoian tankeak egoten ziren
Margarita Arrizabalaga Lauzirika (1928) Ermua

Zazpi urte zituen Margaritak gerra hasi zenean. Frontoira joaten ziren tankeak ikustera.
Soroan etzanda abioiak pasatzen ikusten
Gotzone Arostegi Bengoetxea (1961) Gizaburuaga

Etxean gutxi hitz egiten zen gerraz. Aitonak heriotza-zigorra izan zuen. Gotzoneren ama umea zen gerra garaian. Soroan hegazkinak ikusteko etzaten zen bitartean, amona ezkutatu egiten zela kontatzen zuen.
500 obus botatzen ziren egunero
Enrike Bernedo Elkoro-Iribe (1926) Eibar

Kalamuatik Markinara eta handik Berriatuara frontea zegoen. Maltzagatik Ilordora (Soraluze) eta handik Bergarara eta Elgetara ere. Zazpi hilabetez frontea egon zen. Karakatetik egunero 500 obus botatzen zituzten.
Otaola inguruko babeslekua
Enrike Bernedo Elkoro-Iribe (1926) Eibar

Zaldibarretik Eibarrera joaten zen Enrike aita bisitatzera. Otaola Erdi baserriaren parean gerrako babesleku bat zegoen eta behin sartu egin behar izan zuten. Handik hegazkinak pasatzen ikusi zituzten.
Ego Gain kaleko bonbak 70 lagun hil zituen
Enrike Bernedo Elkoro-Iribe (1926) Eibar

Arrate Hoteletik gertu garbitoki bat zegoen eta urak salto moduko bat egiten zuen eta babesleku bat sortu zuten bertan. Irteera Julian Etxeberria kalean zegoen, Klub Deportiboa dagoen lekuan. Bonba bat bota zuten Isasi Okindegiaren parean eta babeslekuan zeuden 70 pertsona inguru hil ziren. Bonbaren uhinak Julian Etxeberriako irteeratik atera ziren eta bertan zegoen jendea bultzatu zuen kanpora.
Durangora zihoan anbulantziak txakurra harrapatu zuen
Enrike Bernedo Elkoro-Iribe (1926) Eibar

Durangoko bonbardaketaren ondoren anbulantzia pila bat pasatzen ziren Durangoruntz. Haietako batek Enrikeren Linda txakurra harrapatu eta hil zuen.
Kalamuakoa fronte gogorra; bonbardaketak
Ramon Maiztegi Iriarte (1921) Elgoibar

Kalamuakoa izan zen inguruetako fronte gogorrena. Gogoratzen du hildako jendea nola ekartzen zuten herrira. 7 hilabetez egon zen frontea Elgoibarren. Irailetik apirilera egon ziren bertan eta, negua tarteko, gogorra izan zen. Eibarko eta Gernikako bonbardaketak nola bizi izan zituen.