Borroka

• Hegazkinak pasatzen Gernikako bonbardaketan

  Manuel Goenaga Osa (1923) Mutriku

  Gernikako bonbardaketa gertatu zenean, hegazkin asko ikusi zituzten pasatzen eta hurrengo egunean jakin zuten gertatutakoa.

• Saturraranen milizianoen instrukzioak

  Manuel Goenaga Osa (1923) Mutriku

  Saturraranen, soldaduak egon ziren gerra hasi aurretik. Armak nola erabili ikasten zuten bertan. Gerra ostean, kartzela bihurtu zuten.

• Deba eta Mutriku arteko zubia apurtu zutenekoa

  Manuel Goenaga Osa (1923) Mutriku

  Deba eta Mutriku arteko zubia apurtu zuten egunaz hitz egiten du. Ez zuten lortu zubia guztiz suntsitzea. Lekeitiotik botatzen zituzten kanoikadak oso indartsuak izaten ziren.

• Izebaren upategian babesten

  Manuel Goenaga Osa (1923) Mutriku

  Nazionalak Mutrikun sartu zirenean, izebaren etxean zegoen upategian gorde ziren. Moilan bizitza lasaiagoa zen baina orokorrean ez zen istilurik egoten.

• Frontea inguruan zegoenekoa

  Isidro Mandiola Solozabal (1924) Markina-Xemein

  Milizianoek euren baserria inguratu egin zuten. Etxean eibartarrak hartu behar izan zituzten. Apirilaren 25 inguruan bonbardaketa itzelak entzuten zituzten euren etxetik. Intxortako frontea apurtu nahian zebiltzan orduan eta milizianoek alde egin behar izan zuten munizio guztia bertan utzita. Gero, hainbat mutikok istripuak eduki zituzten milizianoek utzitako munizioarekin.

• Gerra zelan hasi zen eta Martxoaren 31ko bonbardaketa

  Rosario Mendibe Atxurra (1928) Durango

• Martxoaren 31ko bonbardaketa

  Jose Antonio Olea Garaita (1930) Durango

• Durangoko bonbardaketa III

  Isidro Ugarte Ortuoste (1924) Durango

  Soldadu talde handi bat fusilak lepoan hartuta ikusi zituela gogoratzen du, eta kanposantu ondoko etxe batean zegoen gizon bat hil zutela. Kanoi alemaniarrak, "Ocho con ocho" deiturikoak, Matienako (Abadiño) Gerediagako ermitaren kontra egon ziren; Mugarra aldera erasotzen zuten.

• Eskolan zegoen bonbardaketa izan zenean

  Nati Bilbao Onaindia (1929) Durango

  Txokolatea eta ogia hartuta joaten zen eskolara, Orozketara, egun guztirako. Eskolan hasi eta zortzi egunera, gerra etorri zen. Eskolatik ikusi zuten bonbardaketa, mahai eta aulkien dardara artean. Bere eskolakide batek infartuaren antzeko zerbait jasan zuen; eta, sustoaren ondorioz, hil egin zen.

• Bonbardaketa egunean, ahizpa esnea banatzen

  Nati Bilbao Onaindia (1929) Durango

  Ostegun arratsaldea eta asteburu osoa jai izaten zuten eskolan. Oporrak, berriz, oraingo antzera. Dotrina Durangoko jesuitetan ikasi zuen. Bonbardaketa egunean, Natiren ahizpa esnea banatzen zegoen kalean. Onik irten zen, baina Andra Mariako elizan jende asko hil zen. Bertan lotuta zeuden esnedunen astoak ere hil egin ziren.

• Lehen oroimena, bonbardaketa

  Juanito Gallastegi Duñabeitia (1933) Durango

  Umetako lehen oroimena: Durangon bonbardaketa izan zen egun bat. Astoen gorpu erdibituak gogoan ditu; eta beraiek "Achicorias Momoitio" lantegiko zakuen ostean gordeta egon ziren, abioiak bonbak jaurtitzen zituzten bitartean.

• Karobia gerrarako babesleku

  Josefina Agirre Urizar (1927) Durango

  Goitik enborrez estalitako karobia izaten zen beraien babeslekua. Lehertu gabeko mortero bat sukaldeko leihoan geratu zitzaien.

• Durangoko bonbardaketa

  Teresa Jaio Rementeria (1924) Durango

  Bonbardaketa egunean, etxean zegoen Teresa, familiarekin. Eztandek etxea dardara batean jartzen zuten. Inguruetan kea zen nagusi. San Andresko bidean zegoen karobi batean gorde ziren.

• Bonbardaketa kanpandorrean

  Encarna Ormaetxea Munitxa (1921) Durango

  Bonbardaketa egunean, Santa Anako kanpandorreko eskaileratan egon zen Enkarna. Jende piloa egon zen egun guztia eskaileratan: batzuk negarrez, beste batzuk errezatzen. Bere etxeak ez zuela txakur txiki bat (5 pezeta zentimo) balio, baina bonbardaketan osorik geratu zela dio Enkarnak.

• Bonbardaketan bizitakoak

  Jose Mari Madariaga Sierra-Sesumaga (1933) Durango

  Bonbardaketan hegazkinen erasoak hasi zirenean, sirenak entzun eta ezkutatu egin ziren. Erreka txiki baten ondoan ezkutatu ziren etxeko denak. Etxera bueltatu orduko, ezkutatuta zeuden lekuan bonba bat bota zuten. Egun hartako usaina oraindik ez du ahaztu.

• Elizak suntsitu zituzten etxeak barik

  Jose Mari Madariaga Sierra-Sesumaga (1933) Durango

  Bonbardaketak Kurutziagan izan zuen eragina: etxerik ez zuten jo, baina Santa Susanako eta jesuitetako eliza zuzen-zuzenean. Bere arrebak izterrean metraila izan zuen bizi guztirako. Andra Mariko elizan jendez lepo zegoela, meza orduan, erre zuten.

• Martxoaren 31ko bonbardaketa. Arratsaldea.

  Luzia Ganboa Eizagirre () Durango

• Martxoaren 31ko bonbardaketaren osteko egunak

  Txomin Aranbarri Larizubirrementeria (1924) Durango

• Martxoaren 31ko bonbardaketa. Goiza.

  Luzia Ganboa Eizagirre () Durango

• Martxoaren 31ko bonbardaketa

  Txomin Aranbarri Larizubirrementeria (1924) Durango