Borroka

  • Pablo Irazabal Aita komunistekin frontera

    Pablo Irazabal Ertzilla (1930) Muxika

    Bere aita frontera eroan zuten, komunisten Rosa Luxemburgo batailoira. Bilbo aldetik ibili ostean, Gasteiz inguruan harrapatu zuten; hala ere, libre utzi zuten. Aita gaixorik bueltatu zen etxera; hori dela-eta, umeak kutsa ez zitezen familiartekoen etxeetan banatu zituzten.

  • Pilar Beaskoetxea Bonbardaketako unea

    Pilar Beaskoetxea Goitisolo (1923) Pilartxu Etxabe Zubizarreta (1932) Carmen Muniategi Muniategi (1921) Gautegiz-Arteaga

    Gerra Zibila zelan bizi izan zuten kontatzen dute Carmenek eta Pilarrek. Bonbardaketa eguna ondo gogoan daukate. Abioiak hirunan-hirunan pasatu ziren Gernikarantz, arrautzak balira bezala bota zituztela dio Carmenek. Alkatea bera ere soloan alperra pasatzen ari zela du gogoan Pilarrek.

  • Isabel Arana Barandiaran/Jexuxa Barandiaran Errepublika garaia eta tropak sartu zirenekoa

    Isabel Arana Barandiaran (1928) Jexuxa Barandiaran (1924) Ataun

    Jexuxaren amak kontatzen zuen errepublika "altxatu" zenean, Ordiziko feriara joanak zirela eta Lazkaon etxapleguak bota zituztela. Gerra garaian, tropak sartu ziren eta herrian denbora asko egin zuten. Orduan ez zuten eskolarik izaten. Uztailaren 25ean sartu ziren tropak, Jexuxaren etxetik behera. Amarekin batera, baserri batera joan zen Ixabel.

  • Gerra zibilaren hasiera

    Gloria Ansuategi Aldekoa (1918) Berriz

    Gerra hasi bezperan, neskame zegoen etxeko nagusiaren sendiak Gernikara ihes egin zuenean, etxera itzuli zen Gloria. Gipuzkoatik zetozen iheslariz bete zen Berriz lehen egunetan. Nazionalak sartu ostean jarri omen zuten babeslekua mojetan, ez aurretik. Markesen etxean kuartela egon zen, bere ustez, alemanena.

  • Derrigortuta joan zen anaia frontera

    Gloria Ansuategi Aldekoa (1918) Berriz

    Hasiera batean ihes egin zuen arren, derrigortuta eraman zuten azkenean anaia frontera. Arana-goiri batailoian ibili zen Emilio lagunarekin batera. Laredoko hondartzan denbora luzez egon zela gogoan dauka. Gerra amaituta, soldaduska egin behar izan zuen. Orotara, 6 urte pasa zituen etxetik kanpora.

  • Durangoko bonbardaketa Berriztik entzun zen

    Gloria Ansuategi Aldekoa (1918) Berriz

    Durangoko bonbardaketako zarata gogoratzen du.

  • Iñaki Gorritxategi Durango bonbardatu zutenekoa gogoan du

    Iñaki Gorritxategi Alberdi (1931) Berriz

    Hainbeste ardura etxean eta seme-alabak ahizparenera, Andikoara, bidali zituen Iñakiren amak gerra garaian. "El Abuelo" hegazkina ikusteko irrikan egoten ziren. Durango bonbardatu zutenean, zela ikusi zuten kontatzen du.

  • Iñaki Gorritxategi Erreketeak, "italianoak" eta "moroak" herrian

    Iñaki Gorritxategi Alberdi (1931) Berriz

    Berrizera jeitsi ziren eta karlistek hartu zuten herria. Italianoak eta "moroak" gogoan ditu. Erreketeek ordaindu egiten zuten, dirua zeukaten eta.

  • Higinio Etxabe Asensioko fronteko hildakoak idiekin jeisten

    Higinio Etxabe Getaria (1933) Eskoriatza

    Asension frontea zegoen eta Higinioren aitak hildakoak eta zaurituak jaisten zituen Eskoriatzara idi eta gurdiekin. Hiru egunez Peñakulu baserrian izan ziren. Mendiolako auzoan gerrak ez zuen eragin zuzenik egin. Ez zuten seniderik galdu gerran.

  • Alberto Alava Aita, komunisten Batailoi Larrañagan miliziano

    Alberto Alava Martinez (1951) Ermua

    Gerra aurretik, aita gaztetan anarkista zen eta alderdi komunistara aldatu zen. Gerran, komunisten Batailoi Larrañagan borrokan egon zen. Ihes egiten saiatu zen arren, kartzelan sartu zuten.

  • Jesus Furundarena Bonbardaketa

    Jesus Furundarena Goenaga (1924) Mutriku

    Komentuko kanpaiak jotzen zituzten bonbardaketa hasten zenean. Tunel azpi eta sotoetan gordetzen ziren. "Perratzaillianeko fabrikara" bonba bat sartu zen tximiatik, eta makina guztiak hondatu zituen. Zaldientzako ferrak egiten zituzten lantegian.

  • Jesus Furundarena Gordelekura saltoka

    Jesus Furundarena Goenaga (1924) Mutriku

    Bonbardaketak eta gordelekuak. Komentu aurreko tunelean babesten ziren. Sirena entzun orduko saltoka joaten ziren gordelekura denak. "Perratzaillianeko fabrikara" bonba bat sartu zen tximiatik.

  • Emilio Agirrebeitia Gerra sasoiko ibilerak

    Emilio Agirrebeitia Lasuen (1917) Berriz

    Gerra sasoiko ibilerak. Bi aldeetan ibili zela dio. Lehenengo Markinan ibili zen trintxerak egiten. Handik mendiz Lekeitioraino joan ziren. Durango bonbardatu zutenean, hegazkinak ikusi zituzten pasatzen eta kea ere bai. Batzokikoak ziren beraiei agintzen zietenak. "Asturianoek" edozein hiltzen zutela dio. Mojak zaintzera bidali zituzten komentura. Karteruenean jaten zuten eta gustura.

  • Emilio Agirrebeitia Gerran trintxerak egiten; Arana Goiri batailoian

    Emilio Agirrebeitia Lasuen (1917) Berriz

    Gerra sasoian mojen komentua zaintzen egon ziren, Trintxerak egiten ere bai, Markinan eta Larrabetzun. Aitzurrarekin egiten zituzten. Bonbardaketa izan zen Markinan eta Ama birjina hondatu zuten. Iruzubietatik gora alde egin zuten eta biharamunean Lekeitiora iritsi ziren. Elizpean egon ziren pare bat egunean. Handik Bilborantz. Arana Goiri batailoian sartu ziren orduan. Leon Salaberria ermuarra zen batailoiko buru. Santander alderantz joan ziren gero.

  • Emilio Agirrebeitia Santanderren preso hartu zituzten

    Emilio Agirrebeitia Lasuen (1917) Berriz

    Nazionalek harrapatu zituzten Santanderren eta kamioietan Laredora eraman zituzten. Sekulako irainak botatzen zizkieten. Fusilatu egingo zituztela uste zuten. "Cara al sol" abesteko esan zieten, baina beraiek ez zekiten zer zen ere. Handik batzuk Bilbora eraman zituzten eta beste batzuk Santoñako kartzelara.

  • Emilio Agirrebeitia Gerra zibilean preso hartu zituzteneko bizipenak

    Emilio Agirrebeitia Lasuen (1917) Berriz

    Gerra sasoian Soto-Iruzen egon zeneko kontuak. Santoñako kartzelatik Santander kapitalera eraman zituzten. Gosez irten ziren eta ogia, ardoa eta esne kondentsatua hartu zituzten. Zenbaitzuen aitak, tartean berea, oinez joan ziren mendirik mendi eurak bisitatzera. Gerratean hiru urte egin zituen etxetik kanpo.

  • Emilio Agirrebeitia Teruelen zauritu egin zuten; han zegoela amaitu zen gerra

    Emilio Agirrebeitia Lasuen (1917) Berriz

    Nazionalek Teruelera bidali zuten soldadu. Zauritu egin zuten bertan (La Muelan). Han zegoela bukatu zen gerra. Handik Valentziaraino oinez joan ziren. Terueleko bizipenak. Alfambran egon ziren. Gogor hartu zituzten, "rojos separatistas" zirela eta; mugimendu txikiena eginez gero, hil egingo zituztela esan zieten. Bilboko komandantea. Gauez zaintza egiten pasa zuten estutasuna. 1939ko urtarrilaren 10ean zero azpitik 38 gradu egin zituen.

  • Emilio Agirrebeitia Gerrako zauriaren ondorioz, jan ezinda

    Emilio Agirrebeitia Lasuen (1917) Berriz

    Gerran zauritu zutenean, Terueletik Zaragozara bidali zuten. "Banco Hispanoamericano"a ospitale bihurtuta zegoen. Ospitalean laguntzen zebilen neska batek gurasoei idatzi zien, ez zegoela larri zaurituta esateko. Handik Burgosera. Trenean mareatu egiten zen. Soldadu batek jatekoa eman zion, baina ez zen konturatu masaila apurtuta zuela. Operatu egin zuten gero. Nolakoak pasa zituen. Handik irtendakoan berriz frontera bidali zuten.

  • Maria Antonia Goikoetxea Amaginarrebaren gerrako oroitzapenak

    Maria Antonia Goikoetxea Elustondo (1946) Zumaia

    Senarraren ama, hiru umerekin eta haurdun, Zumaiatik bidali egin zuten, beste emakume batzuekin batera. Durangon zeudela bonbardaketa tokatu zitzaien. Jauregi batean babestu ziren. Zumaiara bueltatu zirenean ez zeukaten ezer.

  • Jose Mari Albizuri Gerrako ibilerak; Mola jeneralaren heriotza

    Jose Mari Albizuri Urtiaga (1912) Berriz

    Gerra zibilean Mungia batailoian ibili zen. Durangoko abokatu batzuek osatu zuten batailoia. Ondarroan hasi zuten beraiek gerra, Jose Antonio Agirrerekin batera.Toledon eman zion amaiera gerrari. Gerrako bere ibilerak eta bizipenak. Mola jenerala hil zutenean Solluben zeuden. Francok Mola hiltzea nahi zuela dio, kargua berak hartzearren.