Borroka

  • Pepita Unzueta Iriondo Mutrikutik bueltan Elgoibar apurtuta aurkitu zuten

    Pepita Unzueta Iriondo (1922) Rosa Unzueta Iriondo (1919) Elgoibar

    Mutrikutik Elgoibarrera bueltatu zirenean, herria puskatuta eta oso triste aurkitu zuten. Elgoibarren eliza barruan babesten ziren bonbatatik. Markina aldera ere joaten omen ziren babes bila.

  • Pepita Unzueta Iriondo Bando ezberdinetako eibartar bi

    Pepita Unzueta Iriondo (1922) Rosa Unzueta Iriondo (1919) Elgoibar

    Eibartar bi Huescako frontean elkartu ziren, baina bando ezberdinetan borrokan zebiltzala. Gerra bukatu eta gero, Eibarren elkartu ziren berriro.

  • FERMIN RUIZ DE GAUNA Bonbardaketatik babes bila

    Fermin Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo (1923) Elgoibar

    Elgoibar bonbardatzen zutenean, ahal zen lekura ahal zen azkarren joaten ziren babes bila. Elizan gordetzen ziren askotan. Abioiek bonbardatzen zuten herria, baina Muneta menditik ere botatzen zituzten kanoikadak.

  • FERMIN RUIZ DE GAUNA Bereizi gabeko bonbardaketak

    Fermin Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo (1923) Elgoibar

    Bonbardaketak ez omen ziren helburu jakinen gainean izaten, oso zabalak omen ziren. "El abuelo" izeneko abioia gogoratzen du.

  • anjel elizalde Gerrako itsasontziak eta hegazkinak

    Anjel Elizalde Elizalde (1922) Donostia

    Gerra garaian, España itsasontziak eraso egiten zuen San Markos gotorlekura, eta beraiek erdian. Babeslekua. Sirena. Hegazkinen bonbek gizon bat hil zuten Pasaian.

  • anjel elizalde Gudarien erreleboa, Altzan

    Anjel Elizalde Elizalde (1922) Donostia

    Gudari ibili ziren gazteak Bizkaia aldera joan ziren. Asturiastik Bartzelonara joan ziren. Propagandak zabaldutako gezurrak. Bi hilabetean, frontea Oiartzunen; Altzan egiten zuten erreleboa. Erreketeak.

  • anjel elizalde Gudariak arma egokirik gabe

    Anjel Elizalde Elizalde (1922) Donostia

    Gudariek ziotena: hiru menditan hiru ametrailadora jarrita, erreketeak ez zirela pasatuko. Eskopetekin zebiltzan. Francok bazuen motiboa EAJ gorrotatzeko, bere ustez. Umea zela, asko entzun zuen politikaz hitz egiten.

  • ramoni goikoetxea Anaia hil zitzaion gerran

    Ramoni Goikoetxea Maiza (1920) Donostia

    Gerra hasi zenean, zazpi senide ziren, eta soldadu joatea tokatu zitzaien bi anaiari. Senarra ere gerran ibili zen. Anaia gerran hil zitzaion, 23 urterekin, Castellón. Igarako baserri ia denetan hil zen mutilen bat. Kintak. Beste anaia txofer ibili zen.

  • ramoni goikoetxea Fusilamenduak eta sirenak

    Ramoni Goikoetxea Maiza (1920) Donostia

    Jende asko joan zen Frantziara. Fusilamenduak. Sirena jotzen zuten, eta sotoetan ezkutatu behar.

  • andres ormazabal Mendian ezkutatuta, eta gero buelta Donostiara

    Andres Ormazabal Izeta (1916) Donostia

    Mendian ezkutatuta zeudela, mando pila bat ikusi zituzten, kargatuta. Balak ziztuka. Osaba joan zen esatera ez joateko etxera. Bonbak nola bota zituen aireplano batek Errezilen. Uzkudun boxeolaria falangista jantzita ikusi zuen. Donostiara bueltatu ziren, gauez.

  • 541 Gernikako bonbardaketa

    Miren Zubia Zabala (1923) Eskoriatza

    Mirenen osaba Gernikan zegoen bonbardaketa egunean; orduko gertaerak aipatzen ditu.

  • 586 Sabinaren senarra 'Bou Navarra'ko naufragoa zen

    Sabina Azkue Fernandez (1926) Eugeni Lazkano Ulazia (1919) Getaria

    Sabinaren senarra arrantzalea zen: Periko De la Hoz Kintana, Bou Navarrako naufragoa. Gerra garaian, itsasontziak bataila izan zuen, eta 50 lagunetik 17 atera ziren bizirik, euren artean bere senarra. 20 hilabete kartzelan egin ostean, Calderón komandanteak libratu zituen heriotza-zigorretik.

  • 586 Matxitxakoko itsas bataila bizi izan zuen bere senarrak

    Sabina Azkue Fernandez (1926) Eugeni Lazkano Ulazia (1919) Getaria

    Gerra garaian, bere senarra eta beste marinel batzuk Santurtzi ingurutik bakailao-ontzi txiki batean irten ziren, eta aurre egin zioten Canarias gerrako itsasontziari. 50 lagunetatik 18 geratu ziren bizirik, euren artean bere senarra.

  • 586 'Canarias' ontziko komandanteak atera zituen kartzelatik

    Sabina Azkue Fernandez (1926) Eugeni Lazkano Ulazia (1919) Getaria

    Matxitxako inguruan izan zen bere senarraren ontziaren eta Canarias gerrako itsasontziaren arteko bataila. 50 lagunetatik 18 atera ziren bizirik. Bizirik geratu zirenak preso hartu zituzten. Bere senarrak 20 hilabete egin zituen preso heriotza-zigorra jarrita; eta, azkenean, Manuel Calderón Canarias itsasontziko komandanteak atera zituen kartzelatik. Hiru getariar zihoazen Bou Nabarra itsasontzian.

  • 1342 Frontea eta granadak

    Jose Pagalday Garro (1927) Eskoriatza

    Frontea non egon zen. Gudariak non egon ziren: Asentzio mendian, besteak beste. Soldaduak herrian bertan eta Latan. San Viatorren egon ziren metrailadoreak. Tiroak. Balak topatzen ibili ziren. Gerra denboran, aitaren baserrira joan ziren; ihesi irten ziren, esan zietelako bonbardatu egin behar zutela dena. Granada bat non erori zen, eztanda egin gabe. Lurrean etzanda, granadak goitik behera. Gauez, morteroekin. Elizan babeslekua zegoen. Azken egunetan granada handiekin ibili ziren. Lagun bat besoan zauritu zuten eta andre bat sabelean.

  • 1342 Granadak eta hegazkinak

    Jose Pagalday Garro (1927) Eskoriatza

    Granadak kanoiekin eta morteroekin jaurtitzen zituzten. Kalibreak. Hegazkinak. Leten jausi zen aireplano bat. Junker 88 hegazkinak Gasteiztik zetozen. Eibarren armamentu-lantegia zegoen, eta Francoren tropek har ez zezaten dinamita jarri nahi zuten. Baina norbaitek metxa apurtu zuen. Batek kontatu zion Labe Garaiak apurtzea ere nahi zutela, baina ez zietela utzi.

  • 1342 Gerra hasi zenean

    Jose Pagalday Garro (1927) Eskoriatza

    1936ko abuztuan sartu ziren. Legutioko borroka Eskoriatzatik entzun zitekeen, azaroan. Bizkaia alderantz joandakoak bueltan etorri ziren.

  • 1342 Etxe bakoitzean soldadu bana

    Jose Pagalday Garro (1927) Eskoriatza

    Apirilaren hasieran ofentsiba egon zen. Erreketeak joan ziren orduan, San Inazio tertzioa. Etxe bakoitzean bat hartu behar zuten. Palentziako bat izan zuten beraiek etxean egun pare batean. Kanoiak non egon ziren; Asentziora egiten zuten tiro, eta mordoa hil ziren. Urte tristeak izan ziren.

  • 1541 Gerrako oroitzapenak II

    Maria Lourdes Lasarte Dorronsoro (1926) Donostia

    Loiolako kuartelekoek zer egingo ote zuten, kezka zegoen etxean. Nazionalak noiz sartu ziren. Etxean ez, baina inguruan sufrimendua ikusi zuen; hainbat ezagun Santoñan preso hartu zituzten.

  • pilar kortadi Plazara 'boniato' bila

    Pilar Kortadi Lasa (1927) Donostia

    Gerra garaian, San Markosetik botatzen zituzten tiroak kuartelera, Loiolara. Familia osoa plazara joan ohi zen ilaran amaren atzetik, errazionamentuko ogi bila, 'boniato' bila. Artoa eta babarruna izkutuan gorde behar izaten zuten, ez errekisatzeko.