Borroka

• "Abuelo" hegazkina

  Julio Aspe Beitia (1928) Aramaio

  Gerra denborako oroitzapenak. "Abuelo" milizianoen abioiari buruz hitz egiten du. Udalatx parean su hartu omen zuen hegazkin horrek, eta Elorrio aldera beherantz jaitsi zen ke arrastoa utziz. Krutzetan abioiak bota zituzten.

• Ehiza-hegazkinak

  Julio Aspe Beitia (1928) Aramaio

  Gerra denborako oroitzapenak. Ehiza-hegazkinei buruz hitz egiten du. Ortu barreneko horman gordeta, ehiza-hegazkinak behe-behetik pasatzen ikusi zituen. Auzoko bat zauritu zutela dio.

• Bi urte soldadu italiarrekin gerran

  Antonio Uribarreniturrieta Bengoa (1917) Aramaio

  Gerran soldadu nondik nora ibili zen aipatzen du: Faltzesen, San Martzialen... Urte bi eman zituen gerran, Francoren lurreko armadako italiar konpainia batean. Soldadu italiar gazteenak 31 urte zituen; gainerako guztiak zaharragoak ziren. Ezin ulertuak hizkuntzagatik. Soldadu italiarrekin ikasi zuen makarroiak jaten. Antonio artileriako konpainiako soldadua zen.

• Gerra bukatuta, etxera buelta

  Antonio Uribarreniturrieta Bengoa (1917) Aramaio

  Gerran, beti Euskal Herritik kanpora ibili zen Antonio. Bi urte egin zituen gerran. Gerra bukatu eta etxera bueltatu zen. Bere lagun gehienek 15 hilabete gehiago egin zituzten soldadu.

• Gernikako bonbardaketa

  Juan Zuazolazigorraga (1921) Zumarraga

  Gerra etorritakoan, Gernika aldean ibili zen zazpi hilabetez. Bonbardaketa izan zenean, Busturian zegoen eta mendiz Gernikara joatea pentsatu zuten, bestetan trenez joaten baziren ere. Menditik ikusi zuten dena. Babeslekuetan jende asko hil zen.

• Gerra garaian Gernika aldera ihesi

  Juan Zuazolazigorraga (1921) Zumarraga

  Bonbardaketa ikusita, berriz ere mendira joan ziren eta handik Busturiara, Altamira auzora. Errotari bat zuten lagun eta arto-irina ematen zien jatorduetarako. Etxeberritxo tabernakoekin batera egon ziren.

• Eibar bonbardatu zuten

  Agustin Arana Barinaga (1913) Bartolo Arriola Garate (1912) Eibar

  Eibar ere bonbardatu zuten. GAC lantegiak armak egiten zituen eta hura bonbardatzera joan ziren hegazkinak. Ondoko etxeko bateko alabak besoa galdu zuen. Untzaga ingurua beranduago bonbardatu zuten, ia gerra bukatzear zegoela. Ehunka eibartar hil zituzten. Kerizpe elkartea dagoen etxea egiten ari ziren, Untzaga plazan. Udaletxea ere bonbardatu zuten.

• Gerrako babeslekuak Eibarren

  Agustin Arana Barinaga (1913) Bartolo Arriola Garate (1912) Eibar

  Eibarko Udalak babesleku asko eraiki zituen herrian: Urkuzuko iturri atzekoa etxe azpian, Ibarkurutzen...

• Babeslekuak Eibarren

  Gaspar Alvarez Lucio (1918) Eibar

  Eibarren hainbat babesleku egin zituzten gerra hasi zenean. Gogoan dauka Gasparrek Debara joan era zakuak arearekin beteta ekartzen zituztela. Udaletxe azpian ezkutatzen ziren gehienak eta abisatzeko kanpaiez gain kotxe bat sirenarekin ere ibiltzen zen. Eibarren izandako kainoi bat nolakoa zen eta non zegoen azaltzen du.

• Gerran faxistekin bat egin behar

  Daniel Legorburu Uriarte (1914) Amorebieta-Etxano

  Soldadutza egitera Lizarrara joan zen, errepublikako soldadu bezala. Baina gerra hasi zenean, faxisten aldera joan behar izan zen. Gorrien aldeko asko ere hartu eta Francoren aldekoengana eroan zituzten.

• Gerrako lagun batzuk Zornotzan

  Daniel Legorburu Uriarte (1914) Amorebieta-Etxano

  Gerran Francoren aldeko tropekin borrokatu behar izan zuen. Beraien konpainiako batzuk Zornotzako txalet batean egon ziren egun batzuetan.

• Soldadutzan sukar paludikoak jota

  Daniel Legorburu Uriarte (1914) Amorebieta-Etxano

  Gerran Segoviako La Granja de San Ildefonson egon zen. Sukar paludikoak jota egon zen. Orduan bizitakoak kontatzen ditu.

• Gerran hiltzeko beldurrez

  Daniel Legorburu Uriarte (1914) Amorebieta-Etxano

  Gerran Segoviako La Granja de San Ildefonson gaixorik egon zen eta gero handik beste leku batera joan zen. Han txarto pasatu zuten, hiltzeko beldurra ere izan zuten.

• Arratoi piloa gerran

  Daniel Legorburu Uriarte (1914) Amorebieta-Etxano

  Gerran zikinkeria asko zegoen. arratoi asko zeuden eta behin arratoi batek ia belarrian egin zion haginka. Patata-zakuak ere osorik jaten zituzten arratoiek.

• Gerran postari

  Daniel Legorburu Uriarte (1914) Amorebieta-Etxano

  Gerran postari lanetan ibili zen. Etxebarritik Debara joan behar izaten zen. Denda batera ere joaten zen eta orduan bisitakoak gogoratzen ditu.

• Galdakaon eta Zaratamon ebakuatuta

  Teresa Aresti Izagirre (1924) Amorebieta-Etxano

  Gerra sasoian, etxetik irten eta Galdakaon egin zituzten hiru-lau gau, sabai batean. Handik Zaratamora joan ziren, baina neba zaharrak gordeta egon behar izaten zuen milizianoek harrapatu eta gerrara ez eramatteko. Bonbak botatzen zituztenean, lurrean egindako zulo batean sartzen ziren.

• Galdakao bonbardatu zutenekoa

  Teresa Aresti Izagirre (1924) Amorebieta-Etxano

  Errazionamendua Zaratamon eta Galdakaon hartzen zuten. Behin, Teresa eta aita Galdakaora zihoazela, bonbardaketak harrapatu zituen basoan. Galdakaon babesleku bat apurtu zen bonbek eta jende piloa hil zen.

• Neba bi gerran

  Teresa Aresti Izagirre (1924) Amorebieta-Etxano

  Neba bi eduki zituen gerran, zaharrenak zazpi urte egin zituen kanpoan. Eskutitz bidez edukitzen zuten hartu-emana, baina gerraostean inoiz etxera ere etorri ziren.

• Durangoko eta Gernikako bonbardaketak hurrean sentitu

  Agustin Legorburu Uriarte (1928) Amorebieta-Etxano

  Durangoko bonbardaketa hurretik bizi izan zuen; San Migel auzoko gizon bat behiekin zegoela hil zuten. Gernikakoa izan zenean, dotrinara zihoan, eta zaratak bertatik entzun zituen.

• Fronteko gutunak

  Agustin Legorburu Uriarte (1928) Amorebieta-Etxano

  Gerran, neba-arrebak non zeuden ere ez zuten jakin. Noizean behin karta batzuk heltzen ziren frontetik. Bere gurasoek ez zekiten irakurtzen, aitak sinatzen baino ez; hori dela-eta, beste norbaitek irakurri eta idatzi behar izaten zituen gutunak.