Borroka

• Gerra sasoian hiltzea "samur"

  Tomas Beitia Arejolaleiba (1933) Eskoriatza

  Gerra sasoian hiltzea "samur" zegoela dio. Soldadu frankistek harrapatutako bi miliziano euren etxean egon eta biharamunean hil zituztela kontatzen du. Inguruetako jendea gurdiekin munizioa eramatera behartzen zuten.

• Osaba gaixoa eta gaixoentzat erresidentzia

  Milagros Ugalde Lezeta (1920) Eskoriatza

  Gogoan du aitaren anaia bat ez zegoela burutik ondo eta gerra sasoian Eskoriatzan zegoen erresidentzian sartu zutela. Gerratean bonba bat erori zela eta hura ikustera joan zenean, bertan ito zen. Mesedetako mojena zen erresidentzia. Periko izeneko batek ganaduaren burua eta hankak eramaten zituen hara, salda egiteko.

• Apotzagako bidea erakusteko eskatu zioten soldaduek aitari

  Milagros Ugalde Lezeta (1920) Eskoriatza

  Gerra hasi zeneko oroitzapenak. Soldaduak joan zitzaizkien etxera. Berak negar egiten zuen, beldurtuta. Aitari Apotzagarako bidea erakusteko eskatu zioten eta beraiekin eraman zuten. Bera kezkatuta egon zen, aitari zerbait egingo ote zioten. Ez zuten izan arazorik soldaduekin. Batzuetan bala galduak iristen ziren euren etxera.

• Senarra gerra sasoian zaurituta

  Milagros Ugalde Lezeta (1920) Eskoriatza

  Senarra soldadu eraman zuten gerra sasoian eta belaunean zauritu zuten. Ezgaitasuna eman zioten, baina, medikua aldatu zenean, paperak galdu egin ziren. Bera egon zen lekuan zeuden mojei esker berreskuratu zituen paperak. Hanka bat motzagoa geratu zitzaion. Pentsioa jasotzeko Madrilera joan behar zen, baina ez zuen joan nahi izan, mareatu egiten zela eta.

• Eibarko bonbardaketa

  Asun Anguera Illarramendi (1928) Jose Sarasua Gorrochategui (1923) Eibar

  Gerra hasi zenean Asun oraindik Eibarren zegoen. Eibarko lehenengo bonbardaketako kanpaiak entzun zituztenean, ama eta anai-arrebak O’Donnell kaleko babeslekuan gorde ziren. Bonba gertu bota zuten eta beraiekin zeuden ama-alaba batzuk hil ziren. Getxora ihes egin zuten eta gero Matienara aldatu ziren. Soldaduekin bizi izandako anekdotak kontatzen ditu Asunek.

• Gudako aztarnak

  Ana Mari Balanzategi Unzueta () Fermina Balanzategi Unzueta (1936) Aramaio

  Aramaion frontea egon zeneko kontuak. Gudako aztarnak Asentzion eta Ganborralden. Frontean hildako asko egon ziren paraje horietan.

• Drogak gerran

  2018 Adineko Anoetarren testigantzak () Anoeta

  Gerra zibilean, frontean zazpi urtez egon zen bizilagun bati buruzko aipamena. frontera joaten ziren soldaduei drogaren bat ematen zietela aipatzen du Inaxio Garmendiak; droga haren eraginez, ezer inporta ez zitzaiela joaten omen ziren soldaduak borrokara.

• Gerra garaian soldadu, batetik bestera

  Antonio Uribarreniturrieta Bengoa (1917) Aramaio

  Gerra garaian, soldadu zegoela, nondik nora ibili zen: Santandertik Asturiasera, gero Levantera. Katalunian hiru hilabete pasa ostean, Toledora. Azkenik, Toledotik Alacantera. Ibilbide guztia oinez egin zuten.

• Gerra garaiko bizipenak

  Julian Unzueta Etxebarria (1929) Antonio Uribarreniturrieta Bengoa (1917) Aramaio

  Gerra iritsi zenean 19 urte zituen, eta orduantxe soldadu joateko zegoen. Nazionalekin ibili zen. Orduko bizipenak. Trenean sartu zituzten eta nora zihoazen ere ez zekiten. Italiarrekin harremana izan zuen.

• Behin frontean kanoikada jaso zuten

  Antonio Uribarreniturrieta Bengoa (1917) Aramaio

  Frontean bizi izandakoak. Behin bera, bi italiar eta Mirandako bat zeuden lekura kanoikada bat bota zieten. Italiarrei hankak moztu omen zitzaizkien. Berari eta Mirandakoari ez zitzaien ezer gertatu.

• Eskoriatzako mesedetako mojen eskola

  Karmen Zurbano Egaña (1923) Aramaio

  Hiru urte zituela hasi zen Eskoriatzako mesedetako mojen eskolan. 1937an, hegazkinek komentua apurtu egin zuten, eta mojak eskolak emateari utzi zioten.

• Gerra denboran, gorriak ikusitakoa

  Julio Aspe Beitia (1928) Aramaio

  Gerra denborako oroitzapenak. Frontea non egon zen azaltzen du. Aretxabaletatik gora "abanzada" egon zen. Auzoko bizilagun batzuei buruz hitz egiten du: ganaduak ezkutatzen ibili ziren, soldaduek eurekin eman nahi zuten beste bat....

• Aramaioko gainean gizonak "jausten" ikusi

  Julio Aspe Beitia (1928) Aramaio

  Gerra denborako oroitzapenak. Metrailadorera non zegoen. Aramaioko gainean, gizon asko "jausi" zen ; Azkoitia-Azpeitia aldeko soldadu asko hil omen ziren. Toki horretan, erreketeen aldeko soldadu ugari hil zen.

• Gurasoak zangan gorde

  Martina Altuna Eguren (1931) Julio Aspe Beitia (1928) Aramaio

  Gerra denborako oroitzapenak. Barajunera joateko bidegurutzean "retaguardia" (atzeguardia) egoten zen. Martinaren gurasoak goldaketan ari zirela zangan gordeta salbatu omen ziren. Bitartean, Martina eta anai-arrebak "iputixen" (korta ondoko gela) egon ziren gordeta. Abioiak eta tiro hotsak entzuten zituzten.

• "Abuelo" hegazkina

  Julio Aspe Beitia (1928) Aramaio

  Gerra denborako oroitzapenak. "Abuelo" milizianoen abioiari buruz hitz egiten du. Udalatx parean su hartu omen zuen hegazkin horrek, eta Elorrio aldera beherantz jaitsi zen ke arrastoa utziz. Krutzetan abioiak bota zituzten.

• Ehiza-hegazkinak

  Julio Aspe Beitia (1928) Aramaio

  Gerra denborako oroitzapenak. Ehiza-hegazkinei buruz hitz egiten du. Ortu barreneko horman gordeta, ehiza-hegazkinak behe-behetik pasatzen ikusi zituen. Auzoko bat zauritu zutela dio.

• Bi urte soldadu italiarrekin gerran

  Antonio Uribarreniturrieta Bengoa (1917) Aramaio

  Gerran soldadu nondik nora ibili zen aipatzen du: Faltzesen, San Martzialen... Urte bi eman zituen gerran, Francoren lurreko armadako italiar konpainia batean. Soldadu italiar gazteenak 31 urte zituen; gainerako guztiak zaharragoak ziren. Ezin ulertuak hizkuntzagatik. Soldadu italiarrekin ikasi zuen makarroiak jaten. Antonio artileriako konpainiako soldadua zen.

• Gerra bukatuta, etxera buelta

  Antonio Uribarreniturrieta Bengoa (1917) Aramaio

  Gerran, beti Euskal Herritik kanpora ibili zen Antonio. Bi urte egin zituen gerran. Gerra bukatu eta etxera bueltatu zen. Bere lagun gehienek 15 hilabete gehiago egin zituzten soldadu.

• Gernikako bonbardaketa

  Juan Zuazolazigorraga (1921) Zumarraga

  Gerra etorritakoan, Gernika aldean ibili zen zazpi hilabetez. Bonbardaketa izan zenean, Busturian zegoen eta mendiz Gernikara joatea pentsatu zuten, bestetan trenez joaten baziren ere. Menditik ikusi zuten dena. Babeslekuetan jende asko hil zen.

• Gerra garaian Gernika aldera ihesi

  Juan Zuazolazigorraga (1921) Zumarraga

  Bonbardaketa ikusita, berriz ere mendira joan ziren eta handik Busturiara, Altamira auzora. Errotari bat zuten lagun eta arto-irina ematen zien jatorduetarako. Etxeberritxo tabernakoekin batera egon ziren.