Borroka

• Eibar bonbardatu zuten

  Agustin Arana Barinaga (1913) Bartolo Arriola Garate (1912) Eibar

  Eibar ere bonbardatu zuten. GAC lantegiak armak egiten zituen eta hura bonbardatzera joan ziren hegazkinak. Ondoko etxeko bateko alabak besoa galdu zuen. Untzaga ingurua beranduago bonbardatu zuten, ia gerra bukatzear zegoela. Ehunka eibartar hil zituzten. Kerizpe elkartea dagoen etxea egiten ari ziren, Untzaga plazan. Udaletxea ere bonbardatu zuten.

• Gerrako babeslekuak Eibarren

  Agustin Arana Barinaga (1913) Bartolo Arriola Garate (1912) Eibar

  Eibarko Udalak babesleku asko eraiki zituen herrian: Urkuzuko iturri atzekoa etxe azpian, Ibarkurutzen...

• Babeslekuak Eibarren

  Gaspar Alvarez Lucio (1918) Eibar

  Eibarren hainbat babesleku egin zituzten gerra hasi zenean. Gogoan dauka Gasparrek Debara joan era zakuak arearekin beteta ekartzen zituztela. Udaletxe azpian ezkutatzen ziren gehienak eta abisatzeko kanpaiez gain kotxe bat sirenarekin ere ibiltzen zen. Eibarren izandako kainoi bat nolakoa zen eta non zegoen azaltzen du.

• Gerran faxistekin bat egin behar

  Daniel Legorburu Uriarte (1914) Amorebieta-Etxano

  Soldadutza egitera Lizarrara joan zen, errepublikako soldadu bezala. Baina gerra hasi zenean, faxisten aldera joan behar izan zen. Gorrien aldeko asko ere hartu eta Francoren aldekoengana eroan zituzten.

• Gerrako lagun batzuk Zornotzan

  Daniel Legorburu Uriarte (1914) Amorebieta-Etxano

  Gerran Francoren aldeko tropekin borrokatu behar izan zuen. Beraien konpainiako batzuk Zornotzako txalet batean egon ziren egun batzuetan.

• Soldadutzan sukar paludikoak jota

  Daniel Legorburu Uriarte (1914) Amorebieta-Etxano

  Gerran Segoviako La Granja de San Ildefonson egon zen. Sukar paludikoak jota egon zen. Orduan bizitakoak kontatzen ditu.

• Gerran hiltzeko beldurrez

  Daniel Legorburu Uriarte (1914) Amorebieta-Etxano

  Gerran Segoviako La Granja de San Ildefonson gaixorik egon zen eta gero handik beste leku batera joan zen. Han txarto pasatu zuten, hiltzeko beldurra ere izan zuten.

• Arratoi piloa gerran

  Daniel Legorburu Uriarte (1914) Amorebieta-Etxano

  Gerran zikinkeria asko zegoen. arratoi asko zeuden eta behin arratoi batek ia belarrian egin zion haginka. Patata-zakuak ere osorik jaten zituzten arratoiek.

• Gerran postari

  Daniel Legorburu Uriarte (1914) Amorebieta-Etxano

  Gerran postari lanetan ibili zen. Etxebarritik Debara joan behar izaten zen. Denda batera ere joaten zen eta orduan bisitakoak gogoratzen ditu.

• Galdakaon eta Zaratamon ebakuatuta

  Teresa Aresti Izagirre (1924) Amorebieta-Etxano

  Gerra sasoian, etxetik irten eta Galdakaon egin zituzten hiru-lau gau, sabai batean. Handik Zaratamora joan ziren, baina neba zaharrak gordeta egon behar izaten zuen milizianoek harrapatu eta gerrara ez eramatteko. Bonbak botatzen zituztenean, lurrean egindako zulo batean sartzen ziren.

• Galdakao bonbardatu zutenekoa

  Teresa Aresti Izagirre (1924) Amorebieta-Etxano

  Errazionamendua Zaratamon eta Galdakaon hartzen zuten. Behin, Teresa eta aita Galdakaora zihoazela, bonbardaketak harrapatu zituen basoan. Galdakaon babesleku bat apurtu zen bonbek eta jende piloa hil zen.

• Neba bi gerran

  Teresa Aresti Izagirre (1924) Amorebieta-Etxano

  Neba bi eduki zituen gerran, zaharrenak zazpi urte egin zituen kanpoan. Eskutitz bidez edukitzen zuten hartu-emana, baina gerraostean inoiz etxera ere etorri ziren.

• Durangoko eta Gernikako bonbardaketak hurrean sentitu

  Agustin Legorburu Uriarte (1928) Amorebieta-Etxano

  Durangoko bonbardaketa hurretik bizi izan zuen; San Migel auzoko gizon bat behiekin zegoela hil zuten. Gernikakoa izan zenean, dotrinara zihoan, eta zaratak bertatik entzun zituen.

• Fronteko gutunak

  Agustin Legorburu Uriarte (1928) Amorebieta-Etxano

  Gerran, neba-arrebak non zeuden ere ez zuten jakin. Noizean behin karta batzuk heltzen ziren frontetik. Bere gurasoek ez zekiten irakurtzen, aitak sinatzen baino ez; hori dela-eta, beste norbaitek irakurri eta idatzi behar izaten zituen gutunak.

• Bonbardaketak aireplanoak etxe gainetik

  Jesus Zearreta Etxabe (1926) Amorebieta-Etxano

  Eskolara joateko astirik ere ez zuten. Eskolara hasi orduko gerra eta inguruetako bonbardaketak hasi ziren. Aireplanoak etxe ondotik pasatzen ziren. Auzoko batzuk Durangoko bonbardaketan desagertu ziren. Etxanon ez zuten bonbarik bota.

• Kanoikadaka etxea apurtu

  Jesus Zearreta Etxabe (1926) Amorebieta-Etxano

  Gerra Zibilean, etxea behartuta utzi behar izan zuten. Etxeak hiru kanoikada izan zituen, Etxanon apurtu zuten etxe bakarra izan zen.

• Abioien erasoak Austoan

  Anastasio Zamalloa Zubero (1928) Amorebieta-Etxano

  Gerraostean, behin lehengusinaren etxera zihoala, abioiak metrailatzen hasi ziren eta zanga batean ezkutatu ziren. Etxeko hormak ere balaz zulotu zituzten.

• Gerrako oroitzapenak

  Erramun Salaberria Lopetegi (1927) Lezo

  Gerra denborako oroitzapenak. Naparrak sartu zireneko azalpenak. Leihoetan koltxoiak jarrita egon ziren baserri barruan. Soldadu joateko adina zuten gazteak Jaizkibel aldera joaten ziren ihesean. Erramunen anaiak zortzi egunean gordeta egon ziren Jaizkibelen. Gero, ordea, soldadu joan ziren.

• Gerra denboran, Lezotik atera

  Miren Gezala Sagarzazu (1912) Lezo

  Gerra denborako kontuak. Erreketeak Lezora iritsi baino lehen, etxea itxi eta Donostiara alde egin zuen Gezala familiak, denbora gutxirako izango zelakoak. Donostiatik Soraluzera, eta Soraluzetik Santurtzira joan ziren gerratik ihesi. Santurtzin zeudela, bonbarketak izan ziren.

• Frantziara, itsasontzi errusiar batean

  Miren Gezala Sagarzazu (1912) Lezo

  Gerra denborako kontuak. Durangoko eta Gernikako bonbardaketak ditu hizpide. Txikizio hura ikusita, euskal gobernuak umeak eta andereñoak atzerrira bidaltzea erabaki zuen. Mirenek Xabin izeneko mutiko bat (senidea) eraman zuen berarekin. Errusiar jatorriko itsasontzi batean eraman zituzten Frantziara, kanpamendu edo kolonia batzuetara.