Borroka

• Senarra Irrintzi batailoiko sarjentu

  Brigida Uriguen Perea () Amorebieta-Etxano

  Bere senarra sarjentua izan zen, Angel Barrena. Irrintzi batailoian ibili zen gerra garaian.

• Bonbardaketetarako babeslekuak

  Miren Uriarte (1935) Amorebieta-Etxano

  Gerra hasi zenean, abereekin aitak eta auzo batek alde egin zuten. Bonbardaketetarako babeslekua zeukaten Epaltzan; hara joaten ziren hasieran baina gero Etxanosolo baserrian babesten ziren.

• Frontetik ihes egindakoak

  Agustin Legorburu Uriarte (1928) Antonia Uriarte Iriondo (1934) Amorebieta-Etxano

  Agustinen anaietako bat ihesi etorri zen, frontetik ihesi. Zapata zaharrak zola gabe ekarri zituela gogoan dauka. Bere moduan gipuzkoarrek ere ihes egin zutela kontatzen du. Antoniaren etxera ere heldu zen ihesi zihoan soldadu nafar bat.

• Frontearen erdian egotetik, Durangora

  Fede Intxausti Alzaa (1926) Amorebieta-Etxano

  Gerra garaian, etxean geratu ziren, fronteen erdian. Larreako komentua erre egin zen. Durangora joan ziren ihesi. Aita Burdinazko gerrikoa egiten aritu zen.

• Zornotza bonbardatuta

  Fede Intxausti Alzaa (1926) Amorebieta-Etxano

  Zornotza guztia erreta zegoen itzuli zirenean; aurretik ikusi zuten erretzen. Hegazkinek bonbardatu zuten herria. Etxea ondo topatu zuten.

• Larrean egon ziren batailoiak

  Fede Intxausti Alzaa (1926) Amorebieta-Etxano

  Komentuan Eusko Indarra batailoia egon zen, gipuzkoarrak, eta elizan Gudaroste bizkaitarrak. Azkenean, asturiarrak egon ziren.

• Bonbardaketak eta babeslekuak Etxanon

  Fede Intxausti Alzaa (1926) Amorebieta-Etxano

  Gerra garaian, gogoan dauka bonbardaketak izan zirenean, aita etxean zegoela. Etxe inguruan jausi ziren bonba batzuk. Babeslekua egin zieten eta hantxe sartzen ziren Larreakoak.

• Morteroekin jolasean

  Fede Intxausti Alzaa (1926) Amorebieta-Etxano

  Eusko Indarra morteroarekin ibiltzen zen. Lagunak joaten ziren haiek botatakoaren bila, helizea izaten zuelako, gustatzen zitzaiena. Anekdota bat kontatzen du.

• Eskuko bonbekin jolasean

  Fede Intxausti Alzaa (1926) Amorebieta-Etxano

  Bala-zorroak topatzearren, dirua ematen zieten. Eskuko bonbak erabiltzen ikasi zuten. Errekara botatzen zituzten, jolasean. Lagun bat itsutu egin zen, beste bat herren geratu eta beste ezbehar batzuk ere bai.

• Gerra garaiko kontuak: frontea bertan izan zuten 6 hilabetez I

  Felipe Altuna Egidazu (1929) Bergara

  Ume garaia gogorra izan zen. Gerra Zibila hasi zenean, 3 anai-arreba (bera tartean zela) beste baserri batera eraman zituzten, hobe-beharrez. Orduko kontuak. Frontea bertan gelditu zen 6 hilabetean.

• Gerra garaiko kontuak: frontea bertan izan zuten 6 hilabetez II

  Felipe Altuna Egidazu (1929) Bergara

  Gerra hasi zenean, Zigarrerokua baserrira eraman zituzten etxeko umeak. 3 egunetan egon ziren bertan. Leihoetan koltxoiak; tiroak gau batean, deskarga handia egon zen. Deskarga aldetik bonbak bota zituzten.

• Etxea tiroetatik babestuta

  Pepe Barandiaran Zaldibar (1924) Eskoriatza

  Etxaurrean soroak zeuden eta hango hormaren ostean, milizianoak tiroka aritzen zirela gogoratzen du. Pasarte bat kontatzen du. Sukaldeko leihoa txapa batekin estaltzen zuten eta logeletako leihoetan artilezko koltxoiak ipintzen zituzten. Bala askok jotzen zuten han.

• Gerra garaian, emakume bati tiro

  Pepe Barandiaran Zaldibar (1924) Eskoriatza

  Gerrarengatik hildakorik egon zen ez dauka gogoan, baina tiroak botatzen zituztela bai. Emakume bat Gatzagara abiatu zen eta tiroz zauritu zuten.

• Gerra garaiko bonbak, sirena eta babeslekuak

  Luziano Arenaza Aginagalde (1930) Eskoriatza

  Aldameneko baserrira Untzillatik bonbak bota zituzten gorriek. Gerra garaian, aitari lanpostua eman zioten, gorriak zetozenean sirena jo zezan. Babeslekuak non zeuden kontatzen du.

• Soldaduak eta preso hartutakoak

  Luziano Arenaza Aginagalde (1930) Eskoriatza

  Aitzorrotzen nazionalak zeuden eta Aretxabaleta aldetik gorriak. Ez du borroka gogorrik gogoan. Apotzagatik hiru mutil gazte lotuta ekarri zituztela gogoan dauka, eta Degurixara bidali zituztela.

• Gerra denboran, "beti tiropean"

  Esteban Etxabe Arregi (1927) Arrasate

  Estebanek bederatzi urte zituen gerra etorri zenean. Fronteak aurrera egin bitartean, senide batzuen etxera joan zen Esteban. Egunero jaisten zen kalera astoarekin: etxe ostetik irtenez gero ez zuten arriskurik izaten; etxe aurrea, ostera, fronteko tiroen jo mugan zegoen. Iluntzetan, tiro-hotsa izaten omen zen. Azerikua baserrian, Estebanen amaren jaiotetxean, granada bat sartu zen kortan, eta ganadua gobernatzen zebilen Estebanen lehengusua bertan hil zen.

• Nazionalek Arrasate hartu

  Esteban Etxabe Arregi (1927) Arrasate

  Nazionalak Arrasatera nondik sartu ziren azaltzen du. Baziren soldaduak herria hartzerako ihes egindakoak. "Gerra denboran, masakrea egin zuten hemen: 45 pertsona hil zituzten" dio Estebanek. Hildakoen artean, hiru abade hil zituztela kontatzen du.

• Gerra sasoia etxean; zauritutako laguna

  Klaudio Belategi Pagaldai (1922) Eskoriatza

  Gerra hasi zenean, eskola kendu egin zuten. Frontea etxetik gertu zuten eta beldurrez etxe barruan pasatzen zuten denbora gehiena. Gogoan du bere aldamenean zegoen lagun bat nola zauritu zuten. Soldaduak hiribururen bat hartu zutela ospatzen ari omen ziren. Gurasoak adinean aurrera zihoazen eta bi anaia nagusienak etxean geratu behar. Gero anaia soldadu joan zen. Lan asko eta dirurik ez.

• Milizianoak inguruetan azarotik apirilera

  Fermin Munduate Beitialarringoitia (1929) Eskoriatza

  Zortzi urterekin hasi zen eskolan, jada gerra hasita. Milizianoak azarotik apirilera bitartean egon ziren inguruetan. Tolosako bat egoten zen kanpandorrean, zaindari. Egunero joaten zen euren etxera gosaltzera. Atxorrotz inguruan nazionalak egoten ziren eta behetik kanoikadak botatzen zituzten harantz. Bera mutikoa zen artean eta pozik egoten zen balak, kanoikadak edo gerraren ingurukoak ikusten.

• Bala bat etxera sartu zitzaienekoa

  Fermin Munduate Beitialarringoitia (1929) Eskoriatza

  Gauen argirik ez pizteko agindua zuten gerra sasoian. Gogoan du behin komuneko argia piztu eta bala bat nola sartu zitzaien etxera. Inguru guztia trintxeraz beteta zegoen.