Borroka

• Aita gerraren eta errepresioaren ondorioz hil zen

  Migel Alkaraz Luzuriaga (1942) Pasaia

  Aita kartzelan egon eta gero hil zen; bi bala zituen gorputzean atera gabe. Miseria handia pasatu zutela dio; ez beraiek bakarrik, ia denek. Aitak frontean bi bala jaso zituen; Bilbon harrapatu zuten eta kartzelara eraman. Aske utzi zutenerako oso gaizki zegoen. Amak ez du gerrari buruz ezer hitz egin nahi izaten. Aita errepublikanoa zen, osaba EAJkoa eta beste osaba ANVkoa.

• Ahaztu ezineko gerrako oroitzapen

  Barbara Bengoa Argarate (1926) Eskoriatza

  Gerra Zibila. Barbarak 10 urte inguru zituen. Gauza asko ez ditu ondo gogoratzen, baina bonbardaketak ezin izan ditu ahaztu. Gordelekuak.

• Aretxabaletatik ihesi

  Barbara Bengoa Argarate (1926) Eskoriatza

  Barbararen aitak Nanclaresen 3 anaia zituen. Aretxabaletan ez zen gerrarik sumatzen; eskolara ere joaten ziren. "Abuelo" hegazkina. Bonbardaketak Aretxabaletan.

• Gerra hasi zenean, Marulandatik Gatzagara

  Kontxita Fernandez de Arroiabe Pagoaga (1921) Eskoriatza

  Gerra hasi zenean, Marulandan egon ziren. Beraien aita Gasteizera joan zen dirua zigilatzen, eta etxera etorri ezinik gelditu zen. Hala ere, gauetan aitak ogia pasatzea lortzen zuen. Gatzagan, lehenengo falangistak, gero erreketeak, eta azkenik soldaduak egon ziren. Aitak esan zien handik irten behar zutela, eta beraien bila etorri zen. Marulandatik Gatzagara basoz eta gauez joan ziren. Milizianoak etxe gainean zeuden; eta, beti tiroka zeudenez, beraiek etxetik irten ezinik.

• Gatzagatik Nanclares de Ganboara

  Kontxita Fernandez de Arroiabe Pagoaga (1921) Eskoriatza

  Gatzagan ez zuten ia ezer apurtu. Beraiek soto batera joaten ziren ezkutatzera abioiak agertzen zirenean. Bonba asko botatzen hasi zirenez, Arabara joan ziren Langara Ganboara (Nanclares de Ganboa).

• Gerra garaiko zenbait azalpen

  Andres Agiriano Zubia (1906) Eskoriatza

  Gerra Zibilaren inguruko zenbait gogoeta. Nondik nora ibili zen; zein izan zen bere eginkizun nagusia...

• Gerra Zibila Eskoriatzan

  Cipriano Zubizarreta Zubia (1918) Eskoriatza

  Gerra garaiko hainbat azalpen: tropak nondik sartu ziren, soldaduak non geratu ziren, Amaiur batailoia. Intxortako sarraskia.

• Gerrako kontuak; Amaiur batailoia

  Cipriano Zubizarreta Zubia (1918) Eskoriatza

  Amaiur batailoia. Cipriano Teruelgo frontean egon zen gerra garaian.

• Teruelgo ofentsiba

  Cipriano Zubizarreta Zubia (1918) Eskoriatza

  Gerrako kontuak; Guadalajaran egon zeneko zenbait pasadizo aipatzen ditu. Teruelgo frontean bizi izandakoak kontatzen ditu.

• Eskoriatzarako itzulera gerra ostean

  Cipriano Zubizarreta Zubia (1918) Eskoriatza

  Gerra zibila amaitu zenean, nondik nora ibili zen soldadu. Melillan 16 hilabete egin zituen. Eskoriatzara itzulera; herria nola aurkitu zuen.

• Otoio eta Kalbarioko banderak ikusterakoan ezkutatu

  Jesusa Akarregi Aboitiz (1920) Lekeitio

  Lekeitioko herriari eraso egin zioten hegazkinak itsaso aldetik sartu ziren. Otoion eta Kalbarion banderak altxatzen zirenean, jendea ezkutatzen hasten zen. Lekeitiora heldu zirenean, bertako askok txarto hartu zituzten.

• Durango suntsituta aurkitu zuten

  Martina Gallastegi Mendia (1921) Durango

  Durangoko etxe asko, Andra Mariko eliza eta Santa Susanako komentua apurtuta zeuden. Komentuan, bonbek moja asko hil zituzten, eta motorrez ihesi zihoan jendea abioietatik metrailatu zuten. Bideak beltzak ziren, kamioiak ibiltzeko modukoak.

• Frontearen erdian babesturik

  Mateo Malaxetxebarria Lauzirika (1926) Gernika-Lumo

  Bolbora lantegi zaharrean hartu zuten aterpe. Handik etxerako bidea hartu nahi izan zutenean, frentearen erdian egon behar izan zuten. Behiak ere geldi-geldi egon ziren.

• Gerratean putzu zikinetako ura edaten

  Demetrio Garmendia Sarasola (1919) Baliarrain

  Gerra garaia txarra izan zen. Frontean ez zuten edateko urik izaten eta putzu zikinetatik hartzen zuten ura. Gero beherakoarekin ibili zen eta ondorioak ere izan zituen.

• Gerra sasoian Espainia osoan zehar

  Demetrio Garmendia Sarasola (1919) Baliarrain

  Soldadutzan Gasteizera eraman zituzten lehenbizi eta hilabete baino lehenago Castelló-ko frontera. Espainian zehar ibili eta gero 4 hilabete pasa zituen Otsagin. Geroago Kanarietara bidali zuten eta bi urte pasa zituen han. Itsasontziz egin zuten bidaia. Urte batzuk geroago Kanarietara itzuli zen eta oso aldatuta ikusi zuen.

• Gerrateko bizipenak; meatze-zuloan gordeta

  Jose Gorospe Abasolo (1934) Dima

  Kastrejanako meatze-zulo batean egon ziren gordeta gerratean Jose eta familia. Aita jateko bila ateratzen zen. Josek, artean umea, kobazulotik ihes egin zuen. Tiroek lurra harrotzen zuten eta berak pentsatzen zuen satorrak zirela. Aitak eraman zuen kobazulora bueltan.

• Gerra Antzuolara iritsi, eta jende asko ihesi

  Maria Aranguren Alberdi (1922) Antzuola

  Gerra zibila. Soldaduek herria nola hartu zuten. Frontea zazpi hilabetetan geratu zen Intxorta eta Elgeta inguruan. Bergaratik jende asko ihesi Antzuolako baserrietara. Anaia arteko gerra.

• Italiarrak eta alemaniarrak Antzuolan

  Andoni Azkarate Larrañaga (1932) Antzuola

  Italiar eta alemaniar soldaduak zeuden Antzuolan. Aita eta senide batzuk Bilbo aldera joan ziren gerrara. Italiar soldaduek laguntzen zieten satsa ateratzen, meriendaren truke. Hildako italiar soldaduak kamioietan eramaten zituzten gauez, ezkutuan.

• Intxortako frontea; 18 urtetik gorakoak gerrara

  Sebastiana Atorrasagasti Arana (1921) Elgeta

  Frontea Intxorta inguruan zegoen eta frankistak zeuden bertan. Milizianoak Elgeta partean zeuden eta jateko bila ibiltzen ziren etxerik etxe. Frankistek Elgeta hartu zutenean 18 urtetik gorako guztiak gerrara eraman zituzten, baita bere senarra ere. Senarrak lau urte egin zituen gerran, eta haren anaiak zazpi.

• Soldadu italiarrak Mutrikun

  Jesus Furundarena Goenaga (1924) Mutriku

  Gerra Zibila piztu zenean Jesusek 12 urte zituen. Erreketeak Mutrikun sartu zireneko oroitzapenak. Frontea Ondarroa gainean zegoen. Italiar asko hil omen zen gain hartan. Mutrikun 800 eta 1000 soldadu italiar artean egon omen ziren, frontean zeudenei erreleboa egiteko zain. Beheko Plazan, estalpean, egiten zuten lo. Frontera jatekoa Mutrikutik bidaltzen zen: Beheko Plazan brontzezko galdara handi batzuetan prestatzen zuten jatekoa. Mandoetan kargatuta bidaltzen zuten jatekoa frontera.