Ekonomia gerraostean

• Etxerako irina Forondatik

  Tomas Lopez de Letona Arruabarrena (1923) Otxandio

  Mekoleta auzokoko Txintxor baserrian jaio zen. Artalde handia eta 8-10 behi izaten zituzten. Tomasek etxerako irina Arabako Foronda herritik ekartzen zuen estraperloan.

• 100 kiloko irin-zakuak, garo azpian

  Migel Ansa Goenaga (1937) Andoain

  Etxean 100 kiloko irin-zakuak gordeta edukitzen zituzten. Hernanin bazen "harinera" bat, eta hango laberako harria Nafarroatik eramaten zuten. Harri tartean, 100 kiloko irin-zakuak ekartzen zituzten. Txoferrak abisua jasotzen bazuen kontrolen bat zegoela, irin-zakuak Upategin gordetzen zituzten garo azpian.

• Koinataren enpresan hamahiru urtez

  Xabier Oiarbide Oliden (1937) Pasaia

  Hamalau urte ondoren, Luzuriaga utzi eta koinataren enpresan aritu zen josteko makinak saltzen, hamahiru urtez. Ondoren, langabezian gelditu zen.

• Egunero baserritarrak azokan

  Xabier Oiarbide Oliden (1937) Pasaia

  Baserritarrak ere etortzen ziren Pasai Antxora, Altzatik, Molinaotik etab. Hasiera batean astoan, ondoren autoan. Azokan saltzen zuten: haragia, arraina, barazkiak... Egunero zegoen azoka.

• Gari klaseak; lexikoa

  Asentzio Laskurain Zabaleta (1923) Antzuola

  Gerraostean, "goizgaria" etorri zen; lehenago heltzen zen. "Xikirixua", beste gari klase bat; ez zen jateko erabiltzen. "Xikirixo-lastua".

• Taloa eta babarrunak

  Patxi Madina Bengoa (1915) Aramaio

  Goserik ez zen baserrian, gerra ostean ere. Artoa eho eta taloa egiten zen. Esnearekin. Morokila. Urte guztian babarrunak.

• Tailerreko langileak presoen emazteak

  Juli Bedia Iriarte (1919) Arrasate

  Hasieran lan guztia eskuz egiten zuten, eta makina automatikoak ekarri zituztenean, langileak kaleratzeari ekin zioten. Langile guztiak emakumezkoak ziren; gehienak senarrak preso zituztenak.

• Tailerrerako materiala kupoaren bidez

  Juli Bedia Iriarte (1919) Arrasate

  Gerraren frontea Arrasatetik joan zenean, aitak jarri zuen ilerako urkila tailerra. Kupoaren bidez lortzen zuten tailerrean lantzeko materiala. Bilbotik trenez bidaltzen zieten. Kupoarekin lortutakoa nahikoa ez bazen, estraperloan lortzen zuten gehiago.

• Paketatzea mojen lana

  Juli Bedia Iriarte (1919) Arrasate

  Urkilentzako trokelak Arrasateko lantegietan egiten ziren. Urkilak altzairuzko alanbrearekin egiten zituzten. Tailerreko lan banaketa azaltzen du. Paketatzea Kontxesioko mojek egiten zuten.

• Lana soman (destajuan) egiten zen

  Juli Bedia Iriarte (1919) Arrasate

  Hasieran, Irungo Palmera lantegiak hartzen zien ekoizpen guztia. Geroago, merkataritza-agenteen bidez saltzen zituzten urkilak. Kontabilitatea Juliren ardura zen. Lana somara (destajuan) egiten zen, eta egunean seitik hamabi pezetara irabazi ahal izaten zuten langileek.

• Sindikatuaren kexa

  Juli Bedia Iriarte (1919) Arrasate

  Sindikatuak kexa bat jarri zuen tailerraren kontra eta inspektorea etorri zen aztertzera. Tailerra zegoen eraikuntza Artazubiagako kondeari erosi zioten. Tabernari eta industriari familiakoa da Juli. Ezkondu zen arte jardun zuen etxeko tailerrean.

• Errazionamendua frankismo garaian

  Iñaki Pascual Erkizia (1941) Pasaia

  Frankismo garaian ez da goseaz gogoratzen. Errazionamendua zegoen, ogi integrala zen denentzat, ogi zuria eta haragia dirudunentzat. Kontrabandoan erosten zen ogi zuria.

• Tabakoa kontrabandoan

  Iñaki Pascual Erkizia (1941) Pasaia

  Pasaiako portuan ere kontrabandoa egiten zen, batez ere tabakoarekin. Pasai Antxoko zenbait tabernetan ere bai.

• Arraina soberan etxean

  Iñaki Pascual Erkizia (1941) Pasaia

  Arraina soberan zegoela dio. Aitak arraina ekartzen zuen etxera, eta bizilagunen artean banatzen zuen etxean soberan zegoelako.

• Ikatza lapurtu eta herritarrei saldu

  Iñaki Pascual Erkizia (1941) Pasaia

  Ikatza lapurtzen zuten geldi zeuden bagoietatik, ondoren herritarrei saltzeko. Lapurrak harrapatzeko, ikatza karez igurzten zuten.

• Gerraostean goserik ez

  Xabier Oiarbide Oliden (1937) Pasaia

  Gerraosteko urteetan ez du gosea pasatzea oroitzen, trukea egiten baitzuten eta anaiak kanpoan baitzeuden. Kontrabando handia zegoen Pasaian: tabakoa, droga, janaria...

• Kontrabandoa gerraostean

  Xabier Oiarbide Oliden (1937) Pasaia

  Kontrabandoan itsasontziz ekartzen zuten dena. Eskupekoa eman eta tabakoa itsasontzitik ateratzea lortzen zuten.

• Biriatun kontrabandoa beti

  Joaquin Arizaga (1929) Biriatu

  Biriatun beti izan da kontrabandoa: kafea, txokolatea, txahalak... Beraiek ere aritu izan dira kontrabandoan ardoarekin, arroparekin...

• Portugesak pasatzeko kontrabandoa

  Joaquin Arizaga (1929) Biriatu

  Jende-kontrabandoa bazen lehen, portuges asko pasatzen ziren. Kontrabando mota hori antolatuta zegoen, baina ez zuen ospe ona. Kontrabandotik ez dira aberastu izan. Muga guztietan egon izan da portugesen kontrabandoa.

• Estraperloan asko ibilitakoa

  Antonio Jauregi Maiza (1931) Tolosa

  Estraperloan asko ibilitakoa da Antonio. Zer bidetatik ibiltzen zen aipatzen du. Nafarroan garia ehotzea libre zen, baina Gipuzkoan ez.