Ekonomia gerraostean

  • Damiana Belaustegi Amak errazionamenduko ogia ez jateko esaten zien

    Damiana Belaustegi Jaio (1924) Mendata

    Gerraostean garia eta artoa herrian entregatu behar izaten zituzten. Hainbat elikagai errazionamenduan ematen zituzten gerraostean. Ogia nolako eskasa izaten zen. Amak ez jateko esaten zien.

  • Damiana Belaustegi Kafea eta tabakoa etxean erein eta jaso

    Damiana Belaustegi Jaio (1924) Mendata

    Gerraostean tabakoarekin eta kafearekin larri ibili ziren. Aitak harrapatzen zuena erretzen zuen: arto-bizarrak, mahats orriak... Bai tabakoa eta bai kafea etxean erein zituzten. Kafe-landarea nolakoa izaten den. Gero txigortu egin behar eta zartaginean ez zen ondo txigortzen. Tabako landarea. Hostoak lehortu egin behar. Gerora, Albizko tabernakoek ekartzen zituzten tabakoa eta beste hainbat gauza.

  • Luzia Inzunza Durangoko Imaz errotara jeneroa eroan behar

    Luzia Inzunza Arteaga (1925) Mañaria

    Baserrian hartzen zuten jeneroa (garia, artoa...) Durangora entregatu behar izaten zuten, bertako Imaz errotara (gaur egun Ibaizabal ikastola dagoen tokira).

  • Luzia Inzunza Estraperloa zelan sartu herrira

    Luzia Inzunza Arteaga (1925) Mañaria

    Estraperlo garaia oso gogorra zen. Izurtzatik Mañarira joateko, Izurtzako sarreran zegoen kontrola. Kontrol hori ez pasatzeko, nondik nora joaten ziren azaltzen du. Gabon batzuetan bazuten ardoa, baina ez ogirik; beste behin, ogia bai, baina ez ardorik. Durangon alondegia zuten eta handik ekartzen zuten ardoa. Andreek ez zuten ardorik edaten. Gabonetan ardo-zopak hartzen zituzten gizonezkoek.

  • Miren Aldekoa Beharrezko gauzetarako dirurik ez

    Miren Aldekoa Gorospe (1932) Mañaria

    Arropa berriak, olioa eta holakoak erosteko dirua lortzea ez zen erraza izaten. Urte guztirako lain gari ez zuten etxean hartzen, eta erosi egin behar izaten zuten.

  • Anastasio Beaskoetxea Katuak ilobak maino maiteago

    Anastasio Beaskoetxea Egiarte (1925) Mendata

    Diru apur bat eman zion baserriko ugazabak eta Errekaldera itzuli zen eta han egon zen soldadutzara joan arte. Hamabost urterekin, izapideak egin zituen itsasora joateko nabigatzera. Mundu Gerra zen, baina berak handik irten beharra zuen. Gose garaia zen, lana zuenean ere, ez zuen ostatua ordaintzeko adina irabazten. Izeko neskazaharrak maiteago zituen txakurra eta katuak ilobak baino. Beste bi neba-arreba ere morroi edo neskame joan ziren.

  • Anastasio Beaskoetxea Nabigatzeko gomendiozko agiria behar

    Anastasio Beaskoetxea Egiarte (1925) Mendata

    Hemezortzi urterekin deitu zioten Marinan soldadutza egiteko. Itzuli zenean, nabigatzera joan nahi zuen, baina, ez zuenez gomendiozko agiririk, ez zuen lortzen lanik. Obretan hasi zen lanean, baina ez zitzaion heltzen gosea kentzeko. Estraperloko janaria oso garestia zen: norberak erositakoa ere ostu egiten zuten.

  • Eulalia Ollokiegi Sarobe Amonak janaria ematen zien behar zutenei

    Eulalia Ollokiegi Sarobe (1937) Lasarte-Oria

    Baratzetik bizi ziren Larrekoetxe baserrian. Hiru baratze zituzten, eurentzat janaria ekoizteko eta baita tratua saltzeko ere. Eulaliak gogoan du jende asko joaten zela baserrira eskera, eta amonak janaria ematen ziela.

  • 1216 Oliorik ezean, txerriaren koipea

    Maria Angeles Gorriño Aranburu (1944) Mendata

    Baserrian ez zuen goserik ezagutu eta gurasoei ere horixe entzun izan zien beti. Beti egoten zen zerbait jateko. Olio falta egon zen. Txerriaren koipea erabiltzen zuten jatekoa frijitzeko. Ogi faltarik ez du ezagutu. Olio kontrabandoa. Mendatako emakume batek egiten zuen tranpa.

  • Ixabel Zuaznabar Hezur-muina jaten zuten

    Ixabel Zuaznabar Irulegi (1938) Lasarte-Oria

    Ogiaz lagunduta jaten zuten hezur-muina. Gaur egun txarra dela esaten badute ere, garai hartan, gerraostean, jatekorik ez zen soberan. Amonak arto-ogia egiten zuen.

  • Ixabel Zuaznabar Estraperloa trenean

    Ixabel Zuaznabar Irulegi (1938) Lasarte-Oria

    Trena baserri ondotik pasatzen zen, eta Ixabelek nola jakin ez arren, morroia eta aita agertzen ziren handik ogi-irinarekin.

  • Maria Jesus Urkiola Hamabi urterekin Galarditarren dendara lanera

    Maria Jesus Urkiola Soraluze (1930) Lasarte-Oria

    Hamabi urterekin Galarditarren janari-dendan hasi zen lanean. Beraiek dendaren gainean bizi ziren, bigarren solairuan, eta Galarditarrak aurreko etxean. Dendako lanetan eta etxekoetan jardun behar izaten zuen, goizetik gauera. Errazionamendu garaian jende asko joaten zen eta neka-neka eginda bukatzen zuen. Etxean pozik, diru pixka bat irabazten zuelako.

  • Maria Jesus Urkiola Gosete sasoian arrautza frijitua amaitzeko penaz

    Maria Jesus Urkiola Soraluze (1930) Lasarte-Oria

    Gerraostean gosea pasa zuten. Arrautza frijitua jaten bazuen noizbait, bukatzeko penaz egoten zen, ez zekielako noiz izango zuen berriz halako aukerarik. Ogi beltza. Baserrietako jendea hobeto egon zen. Amaren jaiotetxetik (Azpeititik) bidaltzen zizkieten zenbait barazki. Bolada baten "auxilio social"en jaten zuen. Ez zegoen dirurik. Gose sasoian edozer gauza zen ona.

  • Martina Iturrioz Gerraostean babarruna ezkutatzen, ez entregatzearren

    Martina Iturrioz Lazkano (1933) Lasarte-Oria

    Gerraostean baserritarrek jasotako elikagaietatik zati bat entregatu egin behar izaten zuten. Guardia zibilak joaten ziren baserrietara. Aitak babarruna zulo batean ezkutatzen zuen. Hala ere, ezarritako kupoa eman egin behar izaten zen.

  • Martina Iturrioz Senarrak eta biek janari-denda jarri zuten

    Martina Iturrioz Lazkano (1933) Lasarte-Oria

    Garai bateko Michelin lantegiko soldatarekin ez ziren iristen 1000 pezetara (hilean). Hilabetea pasatzeko lanak izan arren, sekula ez duela zorrik egin dio. Senarrak eta biek janari-denda jarri zuten. Dena zakuetan etortzen zen orduan eta jendeak justukoa erosten zuen. Gustatu egiten zitzaion jendearekin tratua.

  • Sabino Etxabeguren artola Txekorrak estraperloan erosi eta saltzen

    Sabino Etxabeguren Artola (1927) Anoeta

    Hamasei bat urte zituela estraperloan hasi ziren. Aitak dirua ematen zion baserrietan txekorrak erosteko. Ondoren etxean hiltzen zituzten Tolosan edo Donostian saltzeko. Txekorrak Alkiza, Hernialde, Ibarra eta inguruetatik ekartzen zituzten. Estraperloan ibiltzen ziren beste emakume batzuk ere aipatzen ditu.

  • Sabino Etxabeguren artola Errotako harriak Bergaratik ekarri zituzten

    Sabino Etxabeguren Artola (1927) Anoeta

    Donostian soldadu egon zen, San Markosen. Estraperloan haragia eta irina ibiltzen zituzten. Aitak Bergaratik errotako harriak ekarri zituen eta baserritarrek garia isilka ekartzen zien. Gauez egiten zuten lana, ezkututan.

  • Sabino Etxabeguren artola Gerra ondoren gosea eta estraperloa

    Sabino Etxabeguren Artola (1927) Anoeta

    Gerra ondoren gosea eta arrazoinamendua iritsi ziren. Opil txar batzuk ematen zizkien. Etxean asko ziren eta aitak estraperloan hastea pentsatu zuen Tolosako sozio batekin. Sabino mutil zaharrena zenez laguntzen ibili zen. Txekorrak erosten hasi ziren. Gauean isilka eta beldurrez hiltzen zituzten txekorrak. Behin guardiak nola inguratu zitzaizkien eta errota gelditu behar izan zuten gogoan du.

  • Sabino Etxabeguren artola Estraperlo kontuengatik aita denuntziatua

    Sabino Etxabeguren Artola (1927) Anoeta

    Behin soldadu zegoela etxetik abisu bat jaso zuen hara bueltatzeko. Tenientearen zaldian joan zen. Goizeko bostetan etxera iritsi zenean ama negarrez hasi zitzaion. Aita denuntziatu omen zuten estraperlo kontuengatik. Ama arrosarioa errezatzen gelditu zen bitartean Sabino Tolosako epaitegira joan zen.

  • Mertxe Altuna Ama jan gabe gelditzen zen semeek jan zezaten

    Mertxe Altuna Iruretagoiena (1945) Lasarte-Oria

    Mertxek ez du goserik pasa, baina haren bi anaiek bai. Ama jan gabe gelditzen zen anaiari emateko. Babarrunak jaten zituzten egunero, baina igandetan garbantzuak.