Gerraren eragina

• Eusko Nekazarien Bazkuneko banderarekin gertatu zena

  Joxepa Goikoetxea Genua (1920) Hondarribia

  Gerra ondoan, euskara galarazi zuten. Batzokiarekin ez da gogoratzen. Aita Eusko Nekazarien Bazkunekoa zen; bandera batekin joaten zen ospakizunetara. Bandera harekin bi soineko egin zituzten. Etxean baziren josten zekitenak, jostunak.

• Langileen batailoia, Gurutzen

  Joxepa Larrasa Urtizberea (1931) Irun

  Langileen Batailoiak, "trabajadoriak", Gurutzen. Etxeko logela bat utzi zieten; gero soldaduak jarri zituzten han. Barrakoiak. Zortzi senide ziren. Garbitegian zorriak hiltzen egoten ziren soldaduak. Garbitasun faltaren ondorioz hil ziren batzuk. Ura analizatu zuten.

• Langileen Batailoia, Gurutzen II

  Joxepa Larrasa Urtizberea (1931) Irun

  Soldaduek hiru urte egin zituzten beraien etxean. Langileen Batailoiko presoen lanak. Pikoketan errepidea egiten ibili ziren, oso egoera txarrean. Goseak zeuden.

• Koltxoiak leihoetan; Azkoitira ihesi

  Luixita Zabala Beristain (1932) Errenteria

  Bost urte inguru izango zituen Luixitak gerra piztu zenean, eta orduko oroitzapen konkretu batzuk soilik ditu gogoan: soldaduak auzora heldu zirenekoa eta Azkoitira joan zirela ihesi, amonarenera.

• Gerra garaian, soldaduak dendara

  Jesus Mari Kaperotxipi Arakistain (1928) Zarautz

  Gerra garaian, jostundegia irekita izan zuten, baina bi alderdietakoek gaiak kentzen zizkieten dendatik. Mutikoak ziren artean eta ez ziren gerraz jabetzen.

• Gerra-garaiko aldaketa irakasle kanpotarrak etortzean

  Jose Agustin Etxabe Olaskoaga (1924) Zarautz

  Gerra garaian kanpoko irakasleak etorri ziren. Kalean ilaran eramaten zituzten eta "Arriba España" esanarazi. Batzokia, "Juventud antoniana" eta beste hainbat itxita zeuden eta Zirkulora joaten ziren gaztetan.

• Gerra garaia nahiko ondo pasa zuten

  Mertxe Arruti Abendibar (1931) Zarautz

  Nola gogoratzen dituen gerrako egun haiek. Janari nahikoa zuten. Gerran baino okerrago pasatu zuen frankismo denboran. Osaba bat hil zieten. Aitak ez zuenez erretzen, amak tabako-orrien truke janaria lortzen zuen. Ez du oroitzapen txarrik.

• Hamahiru urteko ahizpak zaindu zituen gazteagoak

  Ikerne Artetxe Zubikarai (1932) Ondarroa

  Hamahiru urteko ahizparen ardurapean geratu ziren neba-arreba gazteago guztiak. Egunez, senideen etxeetan bazkaltzen zuten, eta gauez elkartzen ziren etxean.

• Bodegetan ezkutatzen ziren

  Ikerne Artetxe Zubikarai (1932) Ondarroa

  Bodegetan ezkutatzen ziren bonbardaketa mehatxua zegoenean.

• Gerra garaian gose handia pasa zuten

  Jose Ezenarro Roteta (1921) Zarautz

  15 urte zituen gerra hasi zenean. Gerra garaia nola bizi izan zuen. Justu-justu libratu zen gerrara joatetik. Gose handia pasatu zuten. Ahal zena egiten zuten eta inoiz baserritarrei ogia lapurtu ere bai.

• Gerra garaiko bizipenak

  Juana Lizarralde Buenetxea (1914) Zarautz

  Soldaduak Pagoeta aldetik pasatu zirela esaten zuten. Amonak astoa ezkutatu egin omen zuen, kendu egingo ziotelakoan. Gerra denboran ez ziren janari eskean joaten baserrira, geroago bai.

• Niessenen jarrera gerra ostean

  Joseba Goñi Galarraga (1935) Errenteria

  Frankismoaren garaian, Errenteriako fabriketako nagusiek izandako jokaerari buruz hitz egiten du: Niessen zen Errenteriako fabrika handienetarikoa; jabea alemana zen, I. Mundu Gerran Alemaniatik ihes egindakoa. Wilhelm Niessenek abertzale ugari babestu zituen Errenterian. Asteburu batzuetan soldadu alemaniarrak Hendaiatik Donostiara joaten ziren arratsalde pasa, eta zigarroak banatzen ibiltzen ziren: behin Errenteriako Bar Versallesko kartela puskatu omen zuten soldaduek, I. Mundu Gerra galdu zuteneko oroitzapena ekartzen baitzien.

• Gerrara bi hilabeteko kontua izango zelakoan

  Joxe Mari Zuloaga Etxebeste (1932) Errenteria

  Gerra garaian, Errenterian geratu zen Joxe Mariren familia. Aita gerrara joan zen, eta haren uniformea gogoan du oraindik. Aita amarengandik agurtu zenean, bi hilabeteko kontua izango zela uste zuten.

• Gerra garaiko zorrak ordaintzen

  Joxe Mari Zuloaga Etxebeste (1932) Errenteria

  Gerra garaian, ama Hondarribira joan zen baserri batera; han zor handia egin zuten, eta ondorengo urteetan aitak ordaindu zuen zor hura.

• Haizeak lapikora ekarritako oparia

  Joxe Mari Zuloaga Etxebeste (1932) Errenteria

  Anekdota barregarria kontatzen du: gerra garaian, aita Iruñean zegoela, gosea zegoen; haize bolada batek, ordea, "oparia" ekarri zuen janariz betetako lapikora.

• Gerra, uste baino luzeagoa

  Joxe Mari Zuloaga Etxebeste (1932) Errenteria

  Aita Euskadi defendatzera joan zen gerrara, baina ez zuten espero hain luzea izango zenik.

• Metrailadoraren zuloak garbitokian

  Joxe Mari Zuloaga Etxebeste (1932) Errenteria

  Gizon batek metrailadore bat konpondu zien nazionalei; arma harekin probak egiteko, garbitokiaren kontra bota zituzten tiroak. Tiro haiek eragindako zuloak ez zituzten behin ere itxi.

• Aita hil zenekoa

  Antonio Etxebeste Artola (1926) Errenteria

  Behin, gerraostean, Antoniok eta aitak sagarra jotzeko egokia izan zitekeen burdin puska bat topatu zuten, Zamalbidetik meza entzutetik zetozela. Egurrezko pisoiak baino eraginkorragoa izan zitekeela iruditu, nonbait. Bonba bat zen, ordea. Antonio hari txertatzeko kirtenaren bila joan zenean, aita mailuarekin burdin-puskari kolpeka hasi zen, hura askatu nahian. Orduantxe bonba lehertu eta aitak bizia galdu zuen.

• Errekete eta falangistak

  Juan Arizaga Larreategi (1927) Jose Luis Unamuno Gorrotxategi (1928) Soraluze

  Jende askok egin zuen ihes gerra denboran herritik. Soldaduei jaten eta edaten ematen zieten eta pasadizo bat kontatzen du. Errekete eta falangisten arteko ezberdintasunak aipatzen dituzte.

• Gerra aurretik euskaraz; gero, debeku bihurtu zen

  Juan Arizaga Larreategi (1927) Jose Luis Unamuno Gorrotxategi (1928) Soraluze

  Gerra aurreko eta ondorengo eskolako politika ezberdina izan zen: maristekin ikasi arren, gerra aurretik eta gerra ondoren zer ezberdintasun izan ziren aipatzen dute. Gerra aurretik euskaraz egin arren, gero debekatu egin zieten eta zigorra jasotzen zuten euskaraz eginez gero.