Gerran hildakoak eta zauritutakoak

• Zauritu zutenekoa

  Eusebio Lazkano Lizarralde (1917) Oñati

  Esku-bonbak botatzen zebilela zauritu zuteneko xehetasun gehiago kontatzen ditu.

• Gerran hildako araoztarra

  Eusebio Lazkano Lizarralde (1917) Oñati

  Gerran, araoztar bat hil zen: Sinforoso, Madinakoa. Balaz hil zutela uste du. Tristea zen egoera, noiz hilko ziren beldurrez egunero, hiru urtean.

• Gerratean nazionalak sartu zirenekoa

  Miren Lorea Billar Altzuaran (1931) Elgeta

  Nazionalak sartu zirenean, andre-gizonak fusilatu zituzten, eta alabari atzamarra kendu. Moroak etorri ziren. Gogorra izan zen; elgetar ugari hil zituzten. Herria ere nahiko txikituta geratu zen, erdialdeko etxe asko, eliza zati bat, plaza ingurua...

• Nazionalen erailketak Elgetan

  Ramon Zabala Arruabarrena (1929) Elgeta

  Nazionalekin batera, moroak sartu ziren Elgetara, eta sekulako triskantza egin zuten. Hiru lagun ere hil zituzten. Gerra baino txarragoa ondorena izan zen, ondorengo mendekuak eta ikusiezinak.

• Gerra denborako aisialdia; senarra gerran zaurituta

  Baxili Madina Anduaga (1914) Oñati

  Gerra denboran, mutilak etxetik kanpo eta festa egiteko lagunik ez. Bere gizona gerran nola zaurituta suertatu zen kontatzen du.

• Gerrako ezbeharrak eta beldurrak

  Rita Larrea Lopetegi (1930) Lezo

  Gerra hasieran, jende asko ezkutatu zen Jaizkibelen. Geroago, borrokak izan ziren Miura inguruan. Ama bat eta haren hiru semeak hil zituzten gerran. Bala-soinuak entzuten zituztenean, ezkutatu egiten ziren. Bonbak ere bota zituzten Lezon eta jendea hil zen orduan.

• Anaia galdu zuen gerran

  Kristina Arregi Egidazu (1928) Arrasate

  Aita gerra denboran etxea zaintzen geratu zen. Anaia bati Teruelgo batailan oinak izoztu zitzaizkion. Etxera bidali zuten, baina Elgoibarko ospitalera eraman, eta bertan hil zen.

• Martin "Querido", Amuategi batailoiko komandantea

  Javier Etxeberria Eguren (1927) Eibar

  Martin "Querido" aitaren anaia gazteena zen. Gerra garaian, Lemoan zegoela bala galdu batek hil zuen. Amuategi batailoiko komandantea zen hartan. Javierren ustez, ausardia handiko gizona zelako egin zuten komandante. Benetako izena Gabino zela kontatzen du.

• Arraten bonbak kargatzen

  Gonzalo Sarasua Gorrochategui (1913) Jose Sarasua Gorrochategui (1923) Eibar

  Gerra zibilean, Arraten egon zen hasieran Gonzalo bonbak kargatzen. Bolbora gorriarekin egin zituzten froga batzuen erruz zauritu eta ospitalean egon behar izan zuen. Anaiarentzat tabako paketea zeraman Josek ospitalera lehenengo bonbardaketa gertatu zen unean.

• Auzoan fusilatutakoak

  Ricardo Duñabeitia Gandarias (1929) Muxika

  Gerra garaian, auzoan bertan ere hil zuten jendea: "kamiñero" bat eta bere osabaren anaia bat aipatzen ditu;: horietako bat non fusilatu zuten ere azaltzen du.

• Gerran hildakoak

  Basilio San Anton Baraiazarra (1927) Muxika

  Gerra pasatu zenean, 10 urte zituen Basiliok. Makina bat hildako ikusi eta lurperatutakoa da; oraindik gogoan du non dauden lurperatuta. Potoko seme bat eta Errotazarreko beste bat kanpoan hil zituzten Gernika erre zuten egunean; bata ura edaten zegoela aho barrura tirokatuta hil zuten. Abioiak-eta pasatzen zirenean, kortako txahalen atzean ezkutatzen ziren atakeak irauten zuen bitartean.

• Gerrako kontuak: frontea, hildakoak...

  Maximo Undabeitia Zabala (1919) Muxika

  Frontea altuera denetan zegoela dio: Askarin eta Bizkargin, besteak beste. Ajurian, Solabarriko seme bat hil zuten, bere anaiarekin batera egun pasa joan zirenean: bideak ebaki zizkieten eta abioi bat ikusterakoan areka (kuneta) batera joan zen; ikusi egin zutenez, tiro bi eman zizkioten. Ganadua errekisatu zieten, 12 bat buru zituzten.

• Aita ganaduari jaten ematen zebilela zauritu zuten

  Josepa Askasibar Lazkano (1918) Elgeta

  Zaldibarren bost hilabete egin zituzten. Ganaduarekin zebilela bota zioten aitari bala, jana ematen zebilela.

• Gerran jende asko hil, baina bera soldadu joatetik libratu

  Antonio Guridi Aierbe (1921) Zegama

  Zegamako mutil gazte ugari hil ziren gerran, eta inguruetan beste hainbat fusilatu zituzten. Antonioren aurreko kinta eraman zuten gerrara, baina bera libratu egin zen, Bartzelona eta Madril Francoren esku geratu baitziren.

• Gerran Legazpi hustu egin zen

  Maria Pilar Galparsoro Andueza (1921) Legazpi

  Gerra garaian, Legazpin ez zen asko nabaritu gerraren eragina. Jende askok ihes egin zuen herritik. Pilarren lehengusu bat hil egin zuten gerran. Patrizioren fabrika langile gabe geratu zen; eta baserrietako mutil gazteei eman zien lana orduan.

• Segurako hainbat gazte eraman zituen gerrak

  Juana Gereñu Azarola (1923) Segura

  Anaia gerran hil zen, 21 urte zituela. Segurako 27 gazte hil ziren gerran. Elizaren atarian urte askoan egon zen haien oroimenean jarritako kartela. Juanaren bi anaia desagertu ziren gerran. Anaia bat nola hil zen azaltzen du.

• Neba gerran hil zen

  Juana Elorza Beitia (1924) Legutio

  Neba boluntario joan zen gerrara, miliziano joan zen. Laudion hil eta lurperatu zuten.

• Gerrako aireplano batetik paperak botatzen

  Julian Astola Argoitia (1926) Aramaio

  Gerran zauritutako hamabi soldadu Julianen etxean egon ziren. 1937ko apirilaren 4an Francoren aldekoek aireplanotik paperak bota zituzten. Haietako bat erakusten digu. Egun hartan baja asko eduki zuten nazionalek.

• Herrira buelta

  Karmen Iturriaga San Vicente (1930) Legutio

  Gerra denborako kontuak. Hainbat hilabete herritik kanpo pasa eta gero, herria eta euren etxea nola zeuden kontatzen du. Herriko mutil batek bonba bat aurki zuen, eta haren leherketaren ondorioz hil egin zen. Etxea berreraiki bitartean, erdipurdi zegoen beste etxe batean bizi izan ziren errentero.

• Amama erreta hil zen bonbardaketan

  Jesus Mari Agirre-Amalloa Ozamiz (1931) Gernika-Lumo

  Amama Belendizkoa (Arratzu) zuen. Aitaren aldeko aitita karlistadan parte hartutakoa zen, errementaria. Amama Gernikako bonbardaketan hil zen, etxean erreta, ezin izan baitzen handik irten.