1931-1936: II. Errepublika

• Orejaren hil-autoa pasatzen ikusi

  Felix Ajuria Belar (1924) Arrasate

  Errepublika garaiko oroitzapena. Arrasaten hil zuten Oreja politikari eta enpresaria Bizkaiko herri batean ehortzi zuten. Haren hil-autoa Abadiñotik pasatu zenean, Felix eta lagunak bide bazterrera irten ziren hura pasatzen ikustera.

• Pospolinetako kantua: "Errotatxo maitea"

  None Rekalde ahizpak () Maria Luisa Rekalde Urdanpilleta (1928) Oiartzun

  Batzokia eta pospolinak. Abestu egiten zuten. Antzerkia egiten zuten batzuek. Dotrina ere bertan ikasten zuten. "Errotatxo maitea". Mutilek ikurrinarekin egiten zuten dantza.

• Errepublika aldarrikatu zenekoa

  Inaxio Zabala Goikoetxea (1921) Altzo

  Errepublika hasi zenean, 11 urte zituen Inaxiok: eskolatako gurutzeak kendu egin zituzten orduan. Tolosatik neska-mutilak kantari etorri ziren Errepublika eta askatasuna goraipatuz.

• "Culto y credo" ordaindu beharrekoa

  Maria Piedad Lopez Ferrera (1926) Berrobi

  "Culto y credo" ordaindu behar izaten zen, eta hori pagatu ez zuena elizakoak eman gabe hilobiratu izan dute. Errepublika garaian jarri zuten hori.

• Egunero mezara

  Karmen Iraola Idiakez (1922) Donostia

  Ez da gogoratzen larunbatetan eskolara joaten ziren, baina mezara bai, egunero. 10:00etan izaten zen igandeetan. Abestu egiten zen, Santa Marian. Jaunartzea Errepublika aldarrikatu zen egunean egin zuen. Don Agustin Enbil zen parrokoa.

• Jaunartzea, erdi ezkutuan

  Karmen Iraola Idiakez (1922) Donostia

  Jaunartzea ez zuten Santa Maria elizan egin, Santa Martan baizik. Ezkutuan. Bulebarrean, La Valencianeta izozki denda inguruan zeudela, ikusi zuten jendea banderekin, Errepublikaren alde oihuka. Laguna abesten hasi zen.

• Gerra aurretik eskolak euskaraz; euskal kanta

  Iñaki Arregi Moraza (1927) Andoain

  La Sallen gaztelaniaz ikasten zuten, baina ez zieten zigorrik jartzen euskaraz egitearren. 1933-1936 bitartean euskaraz ematen zituzten eskolak. Horren frogatzat orduan ikasitako euskarazko kanta bat abesten du: "Bai ederra dala aberri maitea..." Gerra etorri zenean aldatu ziren kontuak.

• Euskaldunen eta katalanen arteko bilera Zumarragan

  Migel Sasieta Irastorza (1922) Zumarraga

  Errepublika garaian, parlamentari euskaldunek eta katalanek independentzia nahi zuten. Bi taldeen arteko bilera egin zuten Zumarragan, eta harrera ona egin zieten herritarrek. Baina "guardia de asaltok" ez zien utzi bilera hura egiten.

• Errepublikan, Elizan egondako aldaketak

  Migel Sasieta Irastorza (1922) Zumarraga

  Errepublika garaian, eskolan ibili zen Migel: gurutzeak erretiratu behar izan zituzten, apaizek kale-jantzian joan behar izaten zuten... Behin milizianoak etorri ziren eskolara, zer liburu erabiltzen zituzten begiratzera.

• Errepublika eta mitinak

  Migel Sasieta Irastorza (1922) Zumarraga

  Errepublika garaian, alkate nor zen aipatzen du. Mitinak egiten ziren orduan. Behin anarkisten mitin baten ostean, iskanbila egon zenekoa gogoan du Migelek.

• Gerra aurreko ezinikusiak Usurbilen

  Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

  Gerra aurretik Usurbilen baziren ezinikusiak. 1933an Usurbilen uholdeak izan ziren eta beren baserriko pareta bota egin zuen urak. Orduan etxea bota eta berria egin zuten: 12 lagun etorri ziren laguntzera, 6 PNVkoak eta 6 errepublikanoak; ez zioten hitzik egiten elkarri.

• Etxea erosteko diru bila

  Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

  Uholdea izan ostean, etxea egin behar izan zuten berriro. Etxea ez zen Felixen familiarena, baina orduan saltzera atera zen. Hura erosteko dirua handik eta hemendik bilatu zuten eta azkenean gizon batek utzi zien.

• Gerra aurreko giroa Usurbilen

  Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

  Errepublikanoak lanera pistolarekin joaten ziren gerra hasi aurretik. Errepublikanoek PNVko gizon bat egurtu zuten gerra aurretik. Gerra aurreko egoera eta giro politikoaz hitz egiten du: tentsioa zegoen Usurbilen.

• Gerra hasi aurreko urteetako hondamendiak

  Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

  1933ko uholdeen ostean, obra egin zuten etxean. Handik urtebetera ekaitza izan zen, harria egin zuen eta obrako uralita zulatu zuen. Hurrengo urtean gerra hasi zen.

• Usurbilgo mitinetan entzundakoak

  Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

  Usurbilen mitinak izaten ziren. Behin Urraca Pastora karlista etorri zen mitina ematera eta hark esandakoa oraindik gogoan du Felixek.

• Hauteskundeetan botoa sekretua eta pertsonala?

  Teodoro Aranburu Otaegi (1928) Usurbil

  Gerra aurrean, hauteskundeak zirenean, ika-mikak egoten ziren. Garai hartan, nagusiak agintzen zion etxeko maizterrari nori eman behar zion botoa; bestela, etxetik kanpo bidaltzen zituen.

• Gerra aurreko egoera

  Manuel Maiz Labaka (1924) Usurbil

  Gerra hasi baino lehenago, dena aukeran zegoen, oparotasuna zegoen. Bere komunioko jantzia gogoan du. Gerra aurretik mitinak izaten ziren.

• Gerra aurreko giroa eta Dantzari Txikiak

  Manuel Maiz Labaka (1924) Usurbil

  Gerra aurretik lapurretak egon ziren, komentuak erre zituzten, Calvo Sotelo hil zuten... Dantzari Txikietan ibiltzen zen Manuel bera, baina gerrarekin dena bertan behera gelditu zen. Dantzari Txikietan euskal dantza dantzatzen zuten. Miserikordian elkartzen ziren dantzak ikasteko. Donostiatik etortzen ziren Alkortatarrak dantza erakustera.

• Gerra aurreko giro nahasia

  Benito Aranburu Gaztañaga (1923) Usurbil

  Gerra aurrean giroa nahasia zen: grebak zeuden, mitinak ematera etortzen ziren... Alderdien artean liskarrak zeuden orduan. Apaiza hil nahi zutenekoa kontatzen du.

• Errepublika garaian eskolan

  Juanita Zelaia Balenziaga (1918) Markina-Xemein

  Errepublika garaian ibili zen eskolan. Politikaz ez zekiten ezer ere. Errepublikako bandera jarri zuten eskolan ere. Gerra hasi zenean, CNTkoen eta komunisten beldur izaten ziren.