1931-1936: II. Errepublika
-
Zentro errepublikazalea
Xeberiano Sistiaga Legorburu (1921) Pasaia
Zentro errepublikazalea non zegoen azaltzen du. Batzokian baino jende gutxiago izaten zen han. Arraunlari taldeetan bakarra zen errepublikazalea. Karlistak gutxi ziren, eta komunista bakarra zegoen.
-
Eskolan Primo de Riverarekin eta errepublikarekin
Julian Akarregi Aboitiz (1923) Lekeitio
Errepublika denboran zein aurretik, Primo de Riverarekin, ibili zen eskolan. Gurutzea kenarazi zuten errepublika etorri zenean. Lekeitiarrak ikurrina maite ei zuten, ez bandera errepublikanoa.
-
34ko Iraultza Lekeition
Julian Akarregi Aboitiz (1923) Lekeitio
34ko Iraultza gertatu zenean grebak izan ziren Lekeition. Brouard familiarena zen autobus konpainia; garraioa geldituta egon zen.
-
Gerra aurretik inguruko bandarik onena Lekeition
Julian Akarregi Aboitiz (1923) Lekeitio
Baltseoan egiten zen plazan, gramolaren edo dultzainaren soinura. Gerra aurretik banda ederra zegoen Lekeition. Neskarik gustukoengana joaten ziren dantza eske.
-
Soraluzen diru asko mugitzen zen
Manuel Galarraga Aldai (1924) Soraluze
Errepublikako pezeta zen legezko dirua, baina Eusko Jaurlaritza eratu zenean, bere diruarekin ordaintzen zituen funtzionario eta soldaduen soldatak. Soraluzen jarduera industrialak diru asko mugitzen zuen. Sapa (Sociedad Anónima de Placencia de las Armas), Sacia, Alberdi, Madina, Amutxastegi... tailer asko zeuden. Hilean hamar ogerleko irabazten zuen Manuelek.
-
Batzokian ezpata dantza ikasten
Patxi Larrea Olasagasti (1920) Donostia
Gerra aurreko batzokiak. Antiguako batzokia. Ezpata dantza ikasi zuen han. Hilabete egin zuen gaixo. San Inazio egunean Atotxan egiten zuten dantza.
-
Antiguako ezpata dantzariak
Patxi Larrea Olasagasti (1920) Donostia
Antiguako ezpata dantzariak. Zortzi laguneko bizpahiru talde. Maisuetako bat Esteban Collantes txistularia zen.
-
Parrokiako eskola; batzokia; pospolinak
Karmele Sistiaga Artola (1927) Donostia
Umetako kontuak. Parrokiako eskolara joaten zen. Mari Paz ahizpa zen maistra, eta gerra aurretik mitinak ematen zituen; jeltzalea zen. Bera pospolina izan zen. Matia kalean zegoen batzokia. Loren Arrillagak erakusten zien dantzan. Mutilek antzerkia ere egiten zuten.
-
Gerra aurretik ikastolara
Miren Josune Tolaretxipi Lizarralde (1926) Donostia
Gerra aurretik ikastolara joaten zen, Etxaide kalera. Subijana zen maistretako bat, eta Arzelus bestea. Moja joan ziren biak. Iñaki Deunaren ikastetxea. Gerrarekin bukatu zen.
-
Kursaalean, poxpolinak
Miren Josune Tolaretxipi Lizarralde (1926) Donostia
Kursaalean poxpolinak. Bera ere joaten zen. Abestiak ere han ikasi zituen; "Etxe pospola" kanta. Kantu abertzaleak. Don Ramon Laborda.
-
16 urte zituela gerra hasi eta anaiaren etxera Donostiara
Visitacion Larrinaga Arrese-Igor (1920) Irura
16 urte zituela gerra hasi zen, eta lau anaiak gerrara joan zitzaizkion. Herria hutsik geratu zen. Visitacion eta etxekoak anaiaren etxera Donostiara joan ziren. Gerra hasi zen egunean taberna atarian zeudela gertatutako pasadizoa kontatzen du.
-
Errepublika garaiko kontuak
Asuntxi Uribesalgo Bengoa (1928) Bergara
Batzokira joango zen, baina ez da gogoratzen. Inauterietan irteten zirela du gogoan. Ez zen pospolinetan ibili. Antzerkia Enseñanzan egiten zuten batzuetan, baina bera oso lotsatia zen. Batzokian ibiltzen zirenak: Amanabar ahizpak, Maria Txantxote, Lazpiur ahizpak...
-
Errepublika garaian ez zen euskara indartu
Irune Karrera Etxeberria (1929) Xatur Karrera Etxeberria (1930) Hernani
Errepublika garaian joan ziren Hernanira bizitzera, Errepublika garaian, eta orduan jada euskara gutxi entzuten omen zen kalean.
-
Errepublikako sorreraren bertsoak
Maria Ormaetxea Iñarra (1916) Elgoibar
1931an Errepublikaren sorrerak sortutako poza adierazten duten bertsoak.
-
Eskola publikotik mojetara
Maritxu Goitia Zuloaga (1923) Errenteria
Umetan fede kristauan hezitakoa da Maritxu eta sinismen berei eusten die gaur egun ere. Txikitan eskola publikoan ibili zen arren, errepublika garaian eskola kristaura aldatu zuen amak, ez zuelako nahi alaba hezterik gurutzea ukatzen zuen eskola batean. Mojen eskolan josten, brodatzen, kantuan eta errezoan trebatzen zituzten haurrak. Neskak eta mutilak bereizi egiten zituzten, garai batean gizonak eta emakumeak elizan bezalaxe.
-
Errepublika garaiko alkateari gerra ostean emandako babesa
Joseba Goñi Galarraga (1935) Errenteria
Errenterian errepublikak iraun zuen bost urteetan Paulino Garcia errepublikanoa izan zen alkate. Denbora batez kanpoan egon bazen ere, laster itzuli zen herrira eta bere jostundegiarekin jarraitu zuen normal-normal. Garciak babes handia izan zuen herrian gerra ostean.
-
Karlisten eta abertzaleen arteko liskarra hauteskundeetan
Lucia Etxabe Zubizarreta (1927) Soraluze
Errepublika garaian, umea zen. Zubi Nagusian liskarra izan zen hauteskundeetan karlisten eta abertzaleen artean. Bere aita mikeleteen kaboa zen; liskarra gelditzera joan eta tiroa bota zuen airera.
-
Errepublika garaiko bizipenak eta aldaketak
Jaio Ezenarro Alberdi (1919) Iñaki Iñurrieta Goikoetxea (1918) Soraluze
Errepublika garaiko bizipenak. Plaza zaharrari "Alfonso XIII" izena jarri zioten eta errepublika hasi zenean, 12 urterekin, hari harrika ibili ziren. Erlijioak indarra galdu zuen errepublika garaian eta eskola erlijiosoen eta publikoen artean konpetentzia sortu zen.
-
Errepublikak ekarritako aldaketak eta gainbeheraren arrazoia
Jaio Ezenarro Alberdi (1919) Iñaki Iñurrieta Goikoetxea (1918) Soraluze
Errepublika garaian aldatu ziren kontuak: eliza eta estatua banatu, akademia militarrak itxi, 44 lan-orduko astea... Aldaketak azkarregi egin ziren eta boterea zutenak kontra jartzean huts egin zuen errepublikak.
-
Sozialista batzuek ikurrina erre zuten Eibarko batzokian
Jaio Ezenarro Alberdi (1919) Iñaki Iñurrieta Goikoetxea (1918) Soraluze
Eibarren denak sozialistak ziren. Sozialista batzuek batzokian ikurrina erre eta mutiko bat jo egin zuten. Handik urte batzuetara, gerra denboran, berriz elkartu ziren ustekabean.