1931-1936: II. Errepublika

  • Elu Gaztañaga Martinez Abertzaleen gorabeherak eta sozialistak boterean

    Elu Gaztañaga Martinez (1916) Ordizia

    Errepublikanoak jende jatorra ei ziren. Libertate apur bat izan zuten errepublika garaian. Eurak PNVkoak ziren. Gero ETA etorri zenean harekin egin zuten bat. Gero gaizki hasi ziren, eta hori izan omen da penagarria. Dena dela, oso gogorra izan da berarentzat sozialistak Jaurlaritzaren jabe egitea.

  • 1036 UGTren greban pikete gisa aritzearren lau hilabete atxilotua

    Akelino Elosua Zubimendi (1913) Zumaia

    Errepublika garaian UGT-en sartu zen. Beste inor ez zegoen eta berak egiten zituen sindikatuko lan asko. 1934an eskuinak irabazi zuen eta UGT-k greba orokorra deitu zuen. Pikete gisa lantegiz lantegi ibili ziren. Aste osoan egon ziren lantegiak itxita. Horren ostean, lanean hasi eta segituan "Goardia de asalto"-ak joan zitzaizkion lanera bila eta atxilotu egin zuten. Donostiako Gobernu zibileko sotoan eduki zituzten lehenbizi, gero Guadalupeko fuertean eta azkenik Azpetiako kartzelan. Lau hilabeteren ostean libre utzi zituzten. Herrian ondo hartu zuten bera itzuli zenean.

  • 1036 Mitinak; errepublikak langileen inguruko legeak sortu zituen

    Akelino Elosua Zubimendi (1913) Zumaia

    Errepublika garaian, mitinak ematen ziren eta bera ere hitz eginda dago udaletxeko balkoitik 18 urte zituela. Artean ez zegoen langileen legerik, eta errepublikarekin lege asko sortu ziren: zortzi orduko lan-jarduna, oporrak, "ley de términos municipales", "ley de accidentes de trabajo"…... Metaleko hitzarmena egin zenean, bera ere ibili zen tarteko. Berak euskaraz ematen zituen mitinak. Noizbehinka ekartzen zuten kanpokoren bat mitina ematera. Herriko jende "ilustrea" (medikua, irakasleak...) ziklo batera gonbidatu zituzten, baina ez zuten denek onartu.

  • 1321 Errepublika etorri zenean

    Benita Gallastegi Galartza (1923) Soraluze

    Errepublika garaia. Zortzi urte zituen errepublika etorri zenean. Limak pikatzeko tailerra zegoen etxe azpian. Puntua egiten ari zen, ikasten, eta errepublikazale batek eskatu zion bandera egiteko. Balkoian jarri zuen.

  • 1321 Errepublikazaleen dantzaldiak

    Benita Gallastegi Galartza (1923) Soraluze

    Errepublikazaleak ziren ingurukoak, liberalak, eta dantzaldira eramaten zuten bera ere, Plazentzian. El Liberal. Bandera jartzen zuten eta musika egoten zen.

  • 1714 Aita Sarasketanean kaxagin

    Isidoro Mugerza San Martin (1927) Mendaro

    Isidororen aitak hamar urte egin zituen Eibarko Bittor Sarasketa lantegian eskopetentzako kaxak egiten. Aitak berarekin lan egiten zuen Mendaroko karlista batekin zuen harremana ona kontatzen du.

  • Kontxita Zaldua Elizarekin sartzea, Errepublikaren hankasartzea

    Kontxita Zaldua Zabala (1924) Urnieta

    Oblatoen komentua erretzen ikusi zuten baserritik. Komentu handia zen. Elizak erre, apaizak hil eta horrelakoak egin zituen errepublikak. Bera txikia zen errepublika denboran eta ez da ezertaz oroitzen baina entzuna du errepublika ez balitz elizarekin sartu oraindik jarraituko zuela.

  • 1218 Familiako giroa

    Kontxa Intxausti Peña (1919) Ormaiztegi

    Etxean ez zitzaien gustatu Kontxak eskola utzi izana. Geroago, josten ikasi zuen Beasainen, eta ondo etorri izan zaio etxeko gauzak eramateko. Ikasten zuenean, Errepublika zegoen. Aita errepublikanoa zuen, eta hainbat aldizkari eta egunkari irakurtzen zituen. Baserritarra, baina jantzia zen.

  • Kontxita Zaldua Gurutzea kendu eskolatik errepublika denboran

    Kontxita Zaldua Zabala (1924) Urnieta

    Oso gogoan du Errepublika denboran gizon batzuk etorri zirela eskolara gurutzea kentzera. Maistra negarrez hasi zen eta eurek ez zekiten zergatik. Beste ezertan ez zen nabaritu errepublikaren eragina. "El temor de Dios es el principio de la sabiduría" letreroa egoten zen eskolan.

  • Mercedes Telleria 1931ko Errepublikako kanta ezaguna

    Mercedes Telleria Izaguirre (1913) Eibar

    1931ko Errepublikako “Floriente primavera” kanta abesten du eta bertan esaten denaren inguruan hitz egiten du.

  • Mercedes Telleria 1934ko urriko iraultza; diru-batzeak presoentzat

    Mercedes Telleria Izaguirre (1913) Eibar

    1934ko urriko iraultza. Gazte asko kartzelara eraman zituzten. Diru-batzeak egin izan omen ziren herrian presoentzat.

  • Mercedes Telleria 1934ko urriko iraultza; "Toque de queda"

    Mercedes Telleria Izaguirre (1913) Eibar

    1934ko urriko iraultza. Toribio Etxebarria bandera zuriarekin pasa zenean kalera irteten zirela kontatzen du Mercedesek. Asaltoko tropak. Hilabetetan zehar "Toque de queda" egon zen.

  • Gaspar Alvarez Lucio Lan-baldintzak Errepublika garaian

    Gaspar Alvarez Lucio (1918) Eibar

    16 urterekin UGT sindikatuko kide zen. Lan-baldintzak asko hobetu ziren Errepublika garaian: 7 opor egun, asteko 44 lanordu, etab. Andrazkoen botoa emateko eskubidea ere Errepublika garaian lortu zen.

  • 388 Herritarren arteko giroa: jendea elkartuago zegoen

    Rafael Iturzaeta Martija (1928) Zarautz

    Errepublika garaiko aldaketa eskolan. Karabineroek eta denek euskaraz ikasi behar izaten zuten orduan. Ez zen arazorik jendearen artean, giro ona izaten zuten elkarrekin. Gerraostean ere orain baino elkartuago zeuden, eta nahiz eta dirurik ez izan, tabernetan kantari ibiltzen ziren.

  • 98 II. Errepublikaren aldarrikapena

    Bernabe Errasti Ibarzabal (1910) Eskoriatza

    II. Errepublikaren aldarrikapena. Berak 20 urte zituen, eta eguna nola gogoratzen duen kontatzen du.

  • 503 Eskolako bizipenak 34ko erreboluzioan

    Esperanza Uribarren Liziaga (1922) Eskoriatza

    Jolas-orduan ere neskak eta mutilak banatuta ibiltzen ziren, ordu desberdinetan irteten ziren eta. Eskola bukatutakoan elkartzen ziren soilik. 1934ko erreboluzioa irten zenean bera zigortuta zegoen; orduko bizipenak.

  • 396 Erlijioa errepublika garaian

    Kontxita Anduaga Lamariano (1923) Luis Anduaga Lamariano (1922) Cecilia Kortabarria Araiztegi (1928) Antzuola

    Dotrina kontuak. Errepublika garaian eskolan ez zen dotrinarik ematen.

  • 396 Hezkuntza errepublika garaian

    Kontxita Anduaga Lamariano (1923) Luis Anduaga Lamariano (1922) Cecilia Kortabarria Araiztegi (1928) Antzuola

    Hezkuntza errepublika garaian. Erlijio arrasto guztiak kendu ziren eskoletatik. Niceto Alcalá Zamora Antzuolatik pasatu zen.

  • Begona Gabilondo Doña Rufina

    Begoña Gabilondo Etxaniz (1921) Azkoitia

    Eskolako maistrak, doña Rufinak, egundoko pazientzia zuen; jo ere egiten zituen, baina asko ikasi zuten. Herrian botazioa egin zen behin, eta Mateo Mujika joan zen. "Estatuto sí o no" zen bozkatu beharrekoa. "Mateo Mujika es un cabrón" agertu zen boto-paperen artean, eta doña Rufinak desagerrarazi egin zuen papera, karlistak gaizki uzten zituelako horrek. Aizarnakoa zen doña Rufina, eta karlista zen. Gogorra zen, zorrotza, baina irakasle ona.

  • Maria Josefa Atxega Anaia, errepublika garaiko eskolan ibilia

    Joxepa Atxega Olasagasti (1932) Lizartza

    Anaia zaharrenarekin sei urteko aldea du Joxepak. Anaia errepublika garaiko eskolan ibili zen, eta euskaraz ikasi zuen.