Politika eta Franco

• Igogailu fabrikan

  Patxi Mugerza (1936) Donostia

  Aitak igogailuen fabrikan egiten zuen lan. Francoren fabrika militarizatzeko eskariari uko egin izana gogotik ordaindu zuten. Piezak lortzeko, benetako estraperlistengana jo behar izaten zuten.

• Francok Eibarrera egindako bidaiak

  Arnaldo Bolumburu Inza (1933) Eibar

  Franco birritan etorri zen Eibarrera. Lehenengoz 1942 inguruan. Gero bera GAC-ean lanean zegoela, Armeria Eskolara joan zen. Arnaldo, GAC-ko stand-a ipintzen egon zen. Franco aldamenean izan zuen (1964-1965 inguruan). Lehenengoz etorri zenean, Carlos Larrañagaren etxeak inauguratzera etorri zen. Jendea etxeetan egon zen ezkutatuta, baina beraiek ez zuten beldurrik eta kalean pasatu ziren, grisak tiroka aritu arren.

• Bandera espainolarekin egindako soinekoa

  Maria Luisa Jaka Legorburu (1935) Donostia

  Balkoian bandera espainola jartzera derrigortu zituzten; kendu zutenean, harekin soineko gorria egin zion amak. Horia traputarako erabili zuten.

• Amonak apain-mahaia Kasinoan

  Marian Durá Aldasoro (1945) Donostia

  Amonak tokadore bat zuen Donostiako Kasinoan (gaur egun udaletxea, ikus mapan), eta propina mordoa ematen zizkioten produktuen truke. Primo de Riveraren debekuen ondorioz itxi egin zuten Kasinoa.

• Joxe Joakin, anaia, atxilotu eta erbestera

  Miren Jone Azurza Aristegieta (1929) Donostia

  Bere anaia Jose Joakin elektrikaria zen; ekintza batengatik, ihes egin zuen Lapurdira: irratian Aberri Eguna zela eta "Gora Euzkadi askatuta!" oihukatu zuen. Askorentzat pozgarria izan bazen ere, etxekoentzat gogorra izan zen. Polizia etorri zitzaion bila eta kartzelara eraman zuten.

• Polizia Joxe Joakinen bila etorri zenekoa

  Miren Jone Azurza Aristegieta (1929) Donostia

  Bere anaia Joxe Joakinek irratia zeukan etxean, beste herrialde batzuetako irratizaleekin hitz egiteko. Polizia anaiaren bila etorri zenean, hari abisua eman zion Miren Jonek eta ihes egitea lortu zuen Jose Joakinek. Ordukoa kontatzen du.

• Joxe Joakin Lapurditik Parisera

  Miren Jone Azurza Aristegieta (1929) Donostia

  Txalupetan diru-truke iheslariei laguntzen zienik bazegoen. Lapurdira iritsi zen bere anai Joxe Joakin. Hendaian bisita egin zioten. Parisera joan zen eta ingeniari ikasketak egin zituen.

• Anaia Joxe Joakin aitaren hiletan

  Miren Jone Azurza Aristegieta (1929) Donostia

  Bere anaia Joxe Joakin Paristik etxeratu egin zen, aitaren hiletarako. Gero ez zuten gehiago ikusi.

• Loren Arrillaga, iheslarien laguntzaile

  Miren Jone Azurza Aristegieta (1929) Donostia

  Loren Arrillaga aktibista zela kontatzen du; iheslariei laguntzen zien. Erresistentziakoa zen. Bere anaiak ere antzera ibiltzen ziren. Sistiagatarren familia kartzelaren ondoan bizi zen eta laguntza eskaintzen zieten presoen senideei.

• Imanol abeslariak Arestik Arantxari emandako poesia kantatu

  Arantxa Urretabizkaia Bejarano (1947) Donostia

  Arestik Arantxari poesia batzuk eman zizkion, irakur zitzan, eta honek Imanoli eman zizkion, zeinak hauetako bi musikatu zituen. Kontzertu batean poesiaren egilea agertu zen.

• Lehenengo manifestazioan, atxilotuta

  Joan Mari Irigoien Aranberri (1948) Donostia

  Hamabost urterekin Pasaiara joan zen manifestazio batera ikaskide batekin, eta Guardia Zibilak harrapatu zituen. Ordukoa kontatzen du.

• Literaturaren erabateko etena gerrarengatik

  Juan Martin Elexpuru Arregi (1950) Bergara

  Gerrak etena ekarri zuen literaturan. Argitaratu zen apurra, atzerrian argitaratu zen gehienik.

• Erabateko zentsuraren ostean, antzerki-taldeak han-hemenka

  Juan Martin Elexpuru Arregi (1950) Bergara

  Gerra ostean, zentsura erabatekoa izan zen 1940tik 1950era, antzerkia debekatuta zegoen. Handik urte batzuetara, herri askotan sortu ziren antzerki taldeak. Lan asko apurtzaileak izan ziren. Seminarioan zegoela, antzerki batean parte hartu zuen, gazteleraz.

• 60. hamarkadan eztanda kultural eta politikoa

  Juan Martin Elexpuru Arregi (1950) Bergara

  Hamabost-hamasei urte zituenean jakin zuen euskal literatura bazela, baita Euskadi bazela ere. Seminarioan ikusi zituen euskarazko liburuak. Urte gutxian eztanda modukoa gertatu zen: ETAren lehen mugimenduak, Iparraldetik ekarritako liburuak, seminarioetatik jendea irteten hasi zen...

• Joseba Sarrionandia atxilotu zutenekoa

  Juan Martin Elexpuru Arregi (1950) Bergara

  Joseba Sarrionandiak UNEDen lan egiten zuen. Zapatu batean ez zen etorri. Juan Martin koordinatzailea zen orduan. Pare bat egunera jakin zuten atxilotu egin zutela, bahiketa batean parte hartzearren. Kartzelara joaten ziren bisitan. Obraren bat argitaratu zuten, kartzelatik.

• Eklosio politikoa eta eklosio euskaltzalea

  Juan Martin Elexpuru Arregi (1950) Bergara

  1977tik 1982ra bitartean, gauza asko sortu zen euskaraz. 1967tik aurrera, alderdi politiko guztiak sortu ziren, ETAren heriotzak, atxiloketak... Franco hil eta ondorenean, bigarren leherketa sortu zen.

• Frankistekin eskolan, kantuak eta instrukzioa

  Enrike Etxeberria Aldazabal (1936) Fernando Etxeberria Aldazabal (1932) Berriz

  Eskolan frankistekin kantarazi eta instrukzioa eragiten zieten. Txapel gorria jantzita joaten ziren karlisten familietako mutikoak.

• Errazionamendua eta herriko kartzela

  Joxe Mitxeo Baleztena (1944) Saldias

  Zortzi senide izan arren, goserik ez zutela pasa esaten du. Errazionamendua ezagutu zuen. Kartzela non zegoen azaltzen du. Azukre beltza banatzen zuten.

• Uribeko auzo-eskolan instrukzioa

  Placida Azpitarte Egia (1915) Berriz

  Placidaren ahizpa, frankistak sartu ostean, Uriben ibili zen eskolan eta hango bizipenak kontatzen ditu. Instrukzioa eginarazten zieten.

• Zarauzko Euskal Jaia betidanik ezagutzen du

  Mertxe Arruti Abendibar (1931) Zarautz

  Francok ez zuen Euskal Jaia kendu. Betidanik ezagutu du irailaren 9ko Euskal Jaia. Denak jantzita joaten ziren, baina ikurrina debekatuta zegoen. Lehenbizikoz Iparraldean ikusi zuen ikurrina.