Euskara eta politika

  • Iñaki Arriaran Jaiotzean Ignacio izena jarri zioten arren, beti Iñaki

    Iñaki Arriaran Muruamendiaraz (1946) Bergara

    Bera jaio zenean ez zuten uzten euskarazko izenik jartzen eta Ignacio jarri zioten. Baina etxean beti Iñaki izan da eta soldadutzan bakarrik deitzen zioten Ignacio. Behin epaitegira joan zen batean izena euskaratzera joan zen lagun batekin topo egin zuen eta berak ere aldatu egin zuen.

  • Iñaki Arriaran Euskarazko hitzak grabatzeko, baimena behar

    Iñaki Arriaran Muruamendiaraz (1946) Bergara

    Abestien hitzak, grabatzeko baldin baziren, "Información y Turismo"ra bidali behar izaten ziren, baimena lortzeko. Bakarka atera zuen diskorako zazpi letra bidali zituen; bost onartu zizkioten eta bi kanpoan utzi.

  • Arantzazu Narbaiza Aranzadi Ikastola: irakasleak 1973an

    Arantzazu Narbaiza Erdabide (1950) Bergara

    Bergarako Ikastolan lanean hasi zenean berarekin batera zeuden beste irakasleak ekartzen ditu gogora: Izaskun, Pili, Karmentxu, Kontxita, Maria Victoria, Lide, Don Jose, Jazinto... Dominikoen errektore Fernando Etxeberria, ikastolako zuzendari izendatua izan zen. Mari Karmen Amasorrain eta Florita aipatzen ditu irakasleen artean baina, elkarrizketaren ostean argitu digunez, bi horiek hurrengo urtean hasi ziren ikastolan lanean. 

  • Maria Luisa Ruiz Eibarko ikastolako idazkari lanpostua lortzeko, ideologia politikoa izkutuan

    Maria Luisa Ruiz Arana (1934) Eibar

    Erbestetik bueltan Eibarren hasten zegoen ikastolako idazkari bezala nola hasi zen lanean. Ikastolan lanean hasi zenean, batzordeko inork ez zekien EMK-ko militantea zela eta jakin zenean, batzordekide batek esan zion lehenago jakin izan balu ez zela sartu izango idazkari bezala lan egitera.

  • Maria Luisa Ruiz Ostiraletan jai, bikotea bisitatzeko

    Maria Luisa Ruiz Arana (1934) Eibar

    Ikastolan lanean oso gustura aritu da. Bere bikote Jon Etxabe orduan abadea zen eta kartzelako azkenengo urtea Kataluniako abade-etxean egin zuen eta ostiralero joaten zen bera bisitatzera. Ikastolako bulegoa Markeskuan zegoen.

  • Dominika Madinabeitia Haurreskola gisa hasi zen euskarazko eskolak ematen

    Dominika Madinabeitia Elorza (1938) Eskoriatza

    Josu Oregi eta Jose Amilibia joan zitzaizkion Bergaratik bila, euskarazko eskolak emateko. Amilibiaren emazteak, Lide Mujikak (Oregi diote, baina Mujika da), eta Maria Victoria Arizmendik akademia zeukaten. Berea, euskarazkoa, haurreskola gisa hasi zen.

  • Luis Mari Intxaurrandieta Agustina Lizarazu maistra zuen amona

    Luis Mari Intxaurrandieta Aizpurua (1946) Lezo

    Baliabiderik ez zuten familietako haurrei eskolak ematen zizkien etxean bertan. Bi zatitan banatuta zegoen etxabe hura: zati batean aitaren aroztegia zegoen eta, bestean, Kale Nagusira ematen zuen "Auxilio social" zeritzon amonaren lokala.

  • Luis Mari Intxaurrandieta Lehenengo euskarazko eskola Manuela Larrearena

    Luis Mari Intxaurrandieta Aizpurua (1946) Lezo

    Manuela Larreak jarri zuen Lezon lehenengo euskarazko eskola. Euskara hutsean ematen zituen eskolak. Zer erakusten zuen kontatzen du.

  • Luis Mari Intxaurrandieta Euskaraz aritzeko beldurrez

    Luis Mari Intxaurrandieta Aizpurua (1946) Lezo

    Garai hartako beldurra du hizpide. Aita atxilotua izan zirela kontatzen du; osaba ere ihesean ibili zen. Nahiz eta lagun artean euskaraz egin, debekatuta zegoenez, beldurrez ibiltzen zirela dauka gogoan. Euskaraz bizi ziren etxean.

  • Maria Dolores Manso Etxean euskaraz, baina lagunartean bietara

    Maria Dolores Manso Berasarte (1944) Lezo

    Ama abertzalea zen. Jose Antonio Agirreren kontuak kontatzen zizkien. Amak kontatzen zien behin ia kartzelara eraman zituztela euskaraz hitz egitearren. Beraiei ere askotan esaten zieten "habla en cristiano". Etxean euskaraz egin arren, lagunartean bietara egiten zuten.

  • Juan Mari Beltran Eskoletan eraztun zigortzailearen erabilera noiz kendu zuten

    Juan Mari Beltran Argiñena (1947) Donostia

    Bere anai zaharrenak eraztunaren legea ezagutu zuen (eskolan euskara erabiltzearren zigorra ezartzen zuena); 1955ean Gipuzkoa, Araba, Bizkaia eta Nafarroako gotzainek eskatuta kendu zuen legea Francok.

  • Iñaki Madinabeitia Mendiolako eskolan euskara galarazita

    Iñaki Madinabeitia Elorza (1946) Eskoriatza

    Adin desberdinetako 15-20 ume egotera iritsi ziren Mendiolako eskolan. Apaiza zuten maisu. Garai horretan gazteleraz hitz egitera derrigortuta zeuden eta izugarrizko trauma izan zen beraientzat. Euskaraz hitz egiteagatik zigorrak izaten ziren. Goizean goiz, eskolara joan aurretik, meza-mutil eginkizunetan ibiltzen zen egunero.

  • Joxe Ramon Okarantza Erdaraz ez jakiteagatik maisuak jo

    Joxe Ramon Okaranza Otadui (1946) Eskoriatza

    Eskolako maisua gogorra zen. Erdaraz ez jakiteagatik jo egiten zituen.

  • Mikel Zalbide Gizarte-klase altu samarreko euskaltzaleen garrantzia

    Mikel Zalbide Elustondo (1951) Donostia

    Donostiak tradizio handia izan du kultura kontuetan XIX. mendeko azken herenetik. Gerraostean ere baziren erdi-goi mailako euskaldunak (mediku, ingeniari...): Carlos Santamaria, Zumalabe... Garrantzitsua zen euskaltzale horien lana, askotan beraiek zeudelako kultura-mugimenduen atzean, esaterako, ikastolen sorreran. Maria Dolores Agirrek antzerkia egiten zuen eta euskara klaseak eman ere bai. Bilbotik jendea etortzen omen zitzaion euskara ikastera. Mitxelena, Nemesio Etxaniz... lan handia egin zuten euskara klaseak ematen.

  • Mikel Zalbide Espeleologia taldekoei euskara irakasten zien San Telmon

    Mikel Zalbide Elustondo (1951) Donostia

    Ikaskide batek animatuta Aranzadiko kide egin zen eta espeleologian ibiltzen zen. Taldekideei euskara klaseak ematen aritu zen, San Telmo museoan materiala gordetzeko zuten lokalean. San Telmoko sarreran atezaina egoten zen, pistola eta guzti. Barandiaran eta Jesus Altuna ezagutu zituen garai hartan. Aranzadin, euskaltzaleak eta natura zaleak.

  • Mari Karmen Garmendia Arami elkartea eta andereñoen erresidentziaren sortzaileak

    Mari Karmen Garmendia Lasa (1947) Ormaiztegi

    Gurasoen familiak abertzaleak eta euskaltzaleak ziren, batez ere amaren aldekoa. Gerraosteko isiltasunean beraien etxean jakiten zituzten euskararekin edo abertzaletasunarekin lotutako kontuak. Maritxu Barriolarekin, Delia Laurobarekin, Esnaolatarrekin... harremana zuten. Magisteritza ikastekotan zegoela, andereñoen erresidentziaren berri eman zien Lazkaon apaiz zegoen Jaxinto Fernandez Setienek. 1964an sortu zen erresidentzia eta haren kudeaketa Agirretxe frantziskotarrek sortutako Arami emakume elkartearen esku geratu zen. Pakita Arregi zen burua. Bultzatzaile eta laguntzaileak nortzuk izan ziren: Karlos Santamaria, Koldo Mitxelena, Joxe Murua, Inazio Garmendia (bere aita), Juanito Goia eta Iñaki Gurutziaga, Groseko Zilbeti botikaria... Emakumeen artean, Aramiz gain, Maritxu Barriola.

  • Mari Karmen Garmendia Maritxu Barriolaren garrantzia

    Mari Karmen Garmendia Lasa (1947) Ormaiztegi

    Maritxu Barriola nor zen azaltzen du. Abelino Barriola antzerkigilearen alaba eta Iñaki Barriola medikuaren arreba. EAJko kidea, oso konprometitua. Bizi osoan lanean. Anaiak eta biek zapata-denda zuten Garibai kalean. Bertan gordeta edukitzen zituen Iparraldean (batez ere Azkainen) argitaratzen ziren lanak (Orixerenak, adibidez). Gero merke saltzen ziren, jendeak eros zitzan. Mari Karmenen ama zen Goierriko banatzailea. Maritxu Barriolari esker Iparraldetik ekarritako hainbat lan aipatzen ditu: Orixeren meza-liburua, Anizeto Zugastirena, `Xabiertxo´ren berrargitalpena...

  • Mari Karmen Garmendia Magisteritza eta andereñoen erresidentzia

    Mari Karmen Garmendia Lasa (1947) Ormaiztegi

    Andereñoen erresidentzia Manterola kaleko etxebizitza batean egon zen hasieran eta gero Zabaleta kalera pasa ziren, Zilbeti botikariak utzitako pisura. 1964an sortu zen eta ez zuen luze iraun, baina kualitatiboki oso garrantzitsua izan zen. Ategorrietara joaten ziren Magisteritza ikastera. Ez zuten jakiten ikaskideak euskaldunak ziren ala ez. Eskolak bukatu eta gero Milagros Bidegainek euskara eskolak ematen zituen, Aldundiak bideratuta. Berak euskara landuta zuen jada eta ez zen eskola horietara joaten.

  • Mari Karmen Garmendia Formazio osagarria jasotzen zuten andereñoen erresidentzian

    Mari Karmen Garmendia Lasa (1947) Ormaiztegi

    Magisteritza ikasten ari zirenek formazio osagarria jasotzen zuten andereñoen erresidentzian. Esaterako, euskara gehiago landu zuten; irakaslea Mañoli Aleman leitzarra. Euskara lantzeko ezer gutxi zegoen. Beraien etxean Apalategi kaputxinoaren metodoa zegoen, aitonak gerra aurretik erosita, eta hura eraman zuen. Juan Mari Lekuona, Ibon Sarasola eta beste hainbat irakasle ere izan zituzten.

  • Mari Karmen Garmendia Udalekuen hasiera: Barriako udalekua

    Mari Karmen Garmendia Lasa (1947) Ormaiztegi

    Andereñoen erresidentzian egin zuten lehenengo ekintza Barriako Udalekuak sortzea izan zen, 1965eko uztailean. Lazkaoko Jose Sarasolaren autobusean joan ziren. Udaleku klandestinoak ziren. Nekane Auzmendi idiazabaldarrak han senide bat zuelako aukeratu zuten Barria. Komun bakarra zegoen eta dutxarik ez, umeak nola garbitzen zituzten. Beraiez gain, jende gehiago egon zen begirale lanetan: Arantxa Idiazabal, Antton Mendizabal... Eraikinaren kudeaketa edo hobekuntzetan Inazio Garmendia (bere aita), Juanito Goia, Iñaki Gurutziaga eta Andoni Egia ibili ziren. Aldi bakoitzean 30 ume eta 15 eguneko txandak. Ekintzak eta ibilaldiak prestatu beharra.