Gerratik itzulera

• Gerra osteko arropak, oinetakoak

  Lide Oregi Arregi (1935) Bergara

  Umetako arropak; oinetakoak. Arropak egiteko telak erostea oso zaila zen gerra ostean.

• Gerratik itzulita, taberna irekitzeko lanak

  Anttoni Egaña (1918) Hernani

  Ahizparekin eta haren haurrekin Fuenmayorrera joana zegoen, haur baten osasun kontuengatik. Gerra hasitakoan ez zeukaten etxekoen berririk. Urrian etxeratu zen, gerra betean, eta ez zuen inor aurkitu etxean. Taberna nola zabaldu zuten kontatzen du, auzokoen elkartasunarekin.

• 1938an hil zitzaion aita 40 urterekin

  Juan Untzetabarrenetxea Askasibar (1929) Elgeta

  Aita 1938an hil zitzaion. Aitak gerra denboran intendentziatik jeneroa eramaten zien soldaduei idiekin. Eurak Egoarbitza baserrian egon ziren bien bitartean. Gerra amaitu eta etxera itzuli ostean, hagineko minez Bergarara joan zen aita. Han hagina puskatu zitzaien ateratzerakoan. Etxera itzuli eta arbitarako sahatsa ateratzen ari zela, haren gasarekin hortza gangrenatuta, zortzi egunen buruan hil zen. Ilberrian sahatsa ondu egiten omen da; ilargiaren gorabeheren inguruko azalpenak. Ama alargun geratzean, aitona-amonek Frantzian bizi zen semeari etxera bueltatzeko eskatu zioten eta ama senarraren anaia harekin ezkondu zen.

• Gernikatik itzulera; etxea hutsik eta lanean hasi beharra

  Maria Argialde Azalza (1917) Bergara

  Gernikatik etxera itzuli zen. Etxea hutsik aurkitu zuen. Bizimodua aurrera ateratzeko egindako lanak. Igandetan, lagunekin zinera joateko dirurik ez, eta arropa garbitzen jardun zuen hainbat etxetan. Gerora, zapata-lantegi batean hasi zen lanean. Telleriarenean, armadarentzako kartutxo-gerrikoak egiten zituzten, besteak beste. Berak egiten zuen lana azaltzen du.

• Gerra ostean etxean hutsik

  Patxi Zabarte Beitia (1922) Arrasate

  Gerra aurretik bost-sei idi zituzten etxean. Idiak mantendu zituzten gerra sasoian Elorriora eraman zituztelako, baina behorra ez, behorra galdu egin zuten. Gauza guztiak ostu zizkioten etxetik.

• Eskola berria eraiki zutenekoa

  Patxi Zabarte Beitia (1922) Arrasate

  Eskola apurtu eta berria eraikitzeko gorabehera asko egon ziren. Orduan gertatutakoa kontatzen du, sasoi hartan alkatetzan egon ziren batzuk eta bestela partu hartu zuten batzuk aipatuz.

• Etxera itzuli zirenean

  Justa Madinabeitia Urrutia (1924) Arrasate

  Etxea hondatuta zegoen, oiloak eta beste lapurtuta, baina hil eta gero lurpean sartuta utzi zuten txerria ondo kontserbatu zen. Hamaika komeria eta gero, eraman zizkieten hiru behiak berreskuratu zituen amak.

• Garai bateko txanponak

  Manuela Oteiza Azpitarte (1938) Azkoitia

  Txanpon ezberdinak aipatzen ditu: xemeikoa, hiru-kuartokoa, pezetak, etab. Emakumeak ez ziren tabernara sartzen.

• Koilarategitik Ulgor-era

  Eusebio Okina Bengoa (1929) Arrasate

  Gerraostean lana denentzako zegoen, baina oso baldintza txarretan. Diru gutxi langileentzako eta ugazabak, ordea, aberastu. Koilarategitik Brasilera ere bidaltzen zituzten koilarak. 1944an hasi zen koilarategian, eskolatik irten zenean. 14 urte han egin eta gero Ulgor-en hasi zen lanean, bazkide gisa. 85 pezeta irabazten zuen egunean, eta larunbatean ere lan egiten zuen.

• Guarda zibilekin harremanak

  Pedro Agiriano Urrutia (1932) Arrasate

  Ez zituzten inoiz guardia zibilak harrapatu estraperloan. Guarda zibilekin izandako pasadizoak kontatzen digu Pedrok.

• Babarrun asko ereiten zuten

  Paskual Uribe Jaio (1926) Durango

  Eguzkitzakoak ez dira inoiz gari-lurrak izan. Kupoa entregatzearren ereiten zuten garia. Arto-baba ordea, asko ereiten zuten. Gogoan du 30 anega babarrun jasotako urtea. Gerraostean, babarruna ira metan ezkutatzen zuten. Amak gauez astoarekin joanda, jesuitei saltzen zizkien babarrunak.

• Kartzelako urte gogorrak

  Encarna Ormaetxea Munitxa (1921) Durango

  Aita jesuiten erretorearekin Burgosko "Conde de Rodezno" militar ospetsuarekin hitz egitera joan zen, eta semea ez zutela hilko agindu zien konde horrek. Kartzelan gauero fusilatzen zituzten preso batzuk. Semea hil zutela pentsatuz, gurasoak Duesora joan ziren.

• Aita txapel gorria janztera behartuta

  Encarna Ormaetxea Munitxa (1921) Durango

  Aita Garaikoa eta ama Santa Anakoa zituen. Aita igeltseroa zen. Bonbardaketa ostean, aita txapel gorria janztera derrigortu zuten.

• Aita garbiketa lanetan derrigortuta

  Encarna Ormaetxea Munitxa (1921) Durango

  Enkarnaren aita garbiketa eta berreraikitze lanetan derrigortuta erabili zuten.

• Frankistek Bilbo hartu, eta Ondarroara bueltatu zen

  Domeka Markuerkiaga () Ondarroa

  Frankistek Bilbo hartu eta handik 5 egunera, osaba Pedroren emaztearekin etorri zen Bilbotik Ondarroara. Lehenengo Atxurin trena hartu zuten, gero autostopean, Amorebietatik Durangora oinez, eta Durangon berriz trena hartu zuten Debaraino.

• Kantina besapean hartuta, etxeetara esnea saltzera

  Laura Arrizabalaga Zarraonaindia (1929) Ibarrangelu

  Negu bat Bibon egin zuen, Telleria familian neskame. Astoan hiru kantinplora edo kantina sartzen ziren esnea eramateko. Elantxoben, astotik kantina atera, besapean jarri eta etxeetara igotzen ziren esnea banatzera. Hiruretako bati semea gaixo etorri zitzaion gerratik eta bera ere kutsatu egin zuen; orduan utzi egin zion esnea banatzeari. Inguruko baserri askotatik joaten ziren esnea saltzera herrira.

• Azkoitiko zinemak

  Julian Iruretagoiena Olalde (1924) Azkoitia

  Azkoitiko zinemak aipatzen ditu; Baztartxo, Olinpia. Mutilak tabernan eta neskak pasiatzen ibiltzen ziren kalean; elkarrengandik apartean ibiltzen ziren. Neskek debekatua zuten tabernan sartzea.

• Errazionamenduko ogia eta olioa

  Julian Iruretagoiena Olalde (1924) Azkoitia

  Gerra-garaian errazionamenduko ogia ezagutu zuen, eta ez zen jateko modukoa izaten. Olioa oso garestia izaten zen errazionamenduan.

• Razionamentuko "ogi beltza"

  Jose Osinalde Arrizabalaga (1923) Azkoitia

  Razionamentuan, ogi beltza deiturikoa ematen zitzaien herritarrei, baina Joseren etxean gutxitan izaten zen. Txarra izaten omen zen.

• Gerraosteko egoera; kalean gosea

  Isabel Jauregi Mendizabal (1926) Antzuola

  Familia kontuak. Senide asko etxe bakoitzean; bai baserri inguruan eta baita kalean ere. Gerraostean kaleko jendea baserrira joaten zen lanera "tripa-truke".