Errepresioa

  • Edurne Ormazabal Politikaz hitzik ez etxean

    Edurne Ormazabal Izagirre (1934) Maite Ormazabal Izagirre (1937) Zumarraga

    Sekula ez zen politikaz hitzik egin etxean. Osabak heriotza-zigorra izan zuen kartzelan, baina gerora jakin zituzten kontu haiek.

  • Rosario Illarramendi Gerran, Zarautzen egondako fusilamenduak

    Rosario Illarramendi Larrañaga (1929) Zarautz

    Zarautzen, gerran, gizon ugari fusilatu zituzten. Gerora, Zarautzen elkarbizitza bere onera etorri zenean, fusilatu zutenetako baten alabak aita hil zuen gizonarekin elkarrizketa laburra baina gogorra izan zuen.

  • Jexux Mari Errekondo Zubietara, gerra iristean; baserriko bizimodua

    Jexuxmari Errekondo Aizpurua (1929) Usurbil

    Gerra hasi zeneko askorik ez du gogoratzen. Ijitoak bezala joan ziren Zubietara. Aita udaletxeko idazkaria zen, eta horregatik joan ziren baserrira. Francoren aldekoak miaketak egiten baserrian. Osabak alde egin zuen. Neskameak, morroiak. Jai eta aste lanean.

  • Felix Olasagasti Gerrako beldurra, ihesa eta fusilatuak

    Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

    Felixek Koxme izan zuen maisu Zubietan; gerra garaian hil egin zuten hura. Usurbilen 7 fusilatu zituzten. Gerra hasi zenean, jendeak beldurtuta ihes egin zuen edo ezkutatu egin zen.

  • Felix Olasagasti Zubietako apaizak jende asko salbatu

    Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

    Zubietako apaizak jende asko salbatu zuen; bera ere salbatu egin zuten.

  • Felix Olasagasti Ihes egiteko arrazoiak eta Usurbilen fusilatu zituzten gizonak

    Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

    Ameriketara itsasontziz joaten ziren. Itsasontzi haiek Frantziatik irteten ziren gehienbat. Felixen anaia ihesi joan zen Frantziara gerran, Oriotik barkua hartuta. Jendeak zergatik egiten zuen ihesi azaltzen du. Usurbilen 7 gizon fusilatu zituzten eta haien izenak aipatzen ditu.

  • Felix Olasagasti Fusilamenduak bere begiz ikusitakoa

    Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

    Behin, gerra garaian Hernanitik Usurbila zetorrela bizikletaz, soldadu batzuek ez zioten utzi pasatzen. Beste bide bat hartu behar izan zuen eta han ikusi zuen nola fusilatzen zituzten hainbat gizon.

  • Felix Olasagasti Gerra garaiko irratia

    Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

    Gerra garaian, irratia zeukaten. Debekatuta zegoen irratia entzutea. Zer programa entzuten zuten aipatzen du.

  • Miren Jone Rekondo Urte latzak eta aita desterratuta

    Miren Jone Rekondo Aizpurua (1926) Usurbil

    Aita desterratu egin zuten eta 1940-41ean Madrilen bizi behar izan zuen. Urte latzak izan ziren orduan, gosete handia egon zen. Beraiek baserrian ez zuten goserik pasa. Gerra ostean, tentsioa zegoen.

  • Martzial Goenaga Usurbilen fusilatu zuten mutila

    Martzial Goenaga Gorriti (1925) Usurbil

    Martzialen aitaren lagun bat fusilatu egin zuten, aurreko egunean aitaren hiletan egon eta gero.

  • Juan Arrieta Londresko BBC entzuten zuten gerra sasoian

    Juan Arrieta Martinez (1924) Markina-Xemein

    Gerrako urteetan umeek ez zuten eskolarik eduki. Sasoi horretan, irratitik jasotzen zituzten gerrako berriak. Hala ere, debekatuta egon zen Londresko BBC, esaterako, entzutea. Markinar batek ematen zituen berriak bertatik.

  • Juan Arrieta Egunkariak eta Euskadiko dirua

    Juan Arrieta Martinez (1924) Markina-Xemein

    Gerra sasoian Euzkadi aldizkaria, El Hierro eta La Gaceta del Norte moduko aldizkariak irakurtzen zituzten. Hala ere, gero, Euzkadi aldizkaria debekatu egin zuen Francok. Juanek Euskadiko dirua ere ezagutu zuen sasoi hartan.

  • Margarita Plazaola Murua Urretxun bederatzi pertsona hil matxinatuek

    Margarita Plazaola Murua (1927) Urretxu

    Salbakonduktoa behar zuten herrira joan izateko. "Nazionalek" bederatzi lagun hil zituzten herrira sartu zirenean. Izendatu egiten ditu. Nazionalistak izateagatik hil zituzten. Senarrak bi gizon ikusi zituen Legazpi aldean bide bazterrean hilda.

  • Bixi Garmendia Gerrako historiaren orrialde beltzak

    Bixi Garmendia San Sebastian (1916) Urnieta

    Gerra garaian, Urnietako hiru lagun Andoainen fusilatu zituzten, PNVkoak izateagatik. Herrikoak ziren salatariak: itxuraz, harakina eta bere semea. Gerrako kartzela Ondarretan zegoen; Bixi han izan zen behin bisitan, eta han ikusi zuen oso gaizki tratatzen zituztela presoak. Gerra garaian, zenbait etxe sakeatu eta erre egin zituzten. Orduan lapurtutako altzariak gogoan ditu.

  • Bixi Garmendia Ezkutalekutik atera izanaren prezioa

    Bixi Garmendia San Sebastian (1916) Urnieta

    Gerra garaian, kalte handiak egon ziren. Herriko mutil bat ezkutatuta zegoen; baserriko lanetarako bere beharra zuten, ordea, eta azkenean etortzeko konbentzitu zuten. Etorri bezain laster, fusilatzera eraman zuten.

  • Bixi Garmendia Emakume abertzaleei egindako beheramenduak

    Bixi Garmendia San Sebastian (1916) Urnieta

    Ahizpa ezkutuan joan zen Iparraldera Telesforo Monzonekin. Herrian geldituz gero, PNVkoak zirenak zigortu egiten zituzten. Emakumeei egindako beheramenduak aipatzen ditu. Emakume haietako batzuk gogoan ditu. Bere ahizpak ihes egitea lortu zuen; Frantzian lan handia egin zuen, eta handik asko lagundu zion Bixiri.

  • Bixi Garmendia Emakumeen jarrera beheramenduen aurrean

    Bixi Garmendia San Sebastian (1916) Urnieta

    Gerra garaian, emakumeei ilea mozten zieten zigor gisa. Udaletxera joan, eta han mozten zieten ilea. Negar eta negar aritzen ziren emakumeak orduan; baina, gero, umorearekin hartzen zuten kontua. Emakume haiek euskarazko antzerkian ibiliak ziren, eta horregatik zigortu zituzten.

  • Jose Andres Azpiri Itxasalde batailoian gudari preso hartu arte

    Jose Andres Azpiri Malaxetxebarria (1911) Markina-Xemein

    Itxasalde batailoiko gudaria izan zen, 1937ko ekainaren 18an preso hartu eta langile-batailoietara eroan zuten arte. Asturiasen alemaniarrentzako abiazio-zelaiak atontzen ibili zen, besteak beste. 1939. urteko ekainaren 13an eman zioten etxera etortzeko baimena eta askatasuna.

  • Jose Andres Azpiri Bilbon beraien buruz entregatu zuten

    Jose Andres Azpiri Malaxetxebarria (1911) Markina-Xemein

    Gerra garaian, 40 bat lagun aldendu ziren Itxasalde batailoitik hainbat gorabehera tarteko. Bilboko San Antonen eta San Frantziskon egon ostean, hainbat zubi apurtu zituzten eta Carlton hotelean entregatu zuten beraien burua.

  • Jose Andres Azpiri PNVkoen Zabalburuko txaleta

    Jose Andres Azpiri Malaxetxebarria (1911) Markina-Xemein

    Gerran, Bilboko Carlton hotelean entregatu zuten beraien burua. PNVkoak Zabalburuko txalet batean batzen ziren. Beraien batailoiko 10 bat kide bertara eroan zituzten eta 10 egunetara aske utzi zien. Beraien batailoikoengana bueltatu ziren Begoñara.