Errepresioa

• Aita kartzelan eta langile batailoietan

  Jabier Lazpiur Ibarra (1934) Bergara

  Ez da akordatzen aita kartzelan zegoeneko kontuez, oso umea zelako. Amak aitari bere argazkia bidali zion Langile Batailoira. Hiru urte inguru egin zituen preso aitak.

• Gerran hil zuten bergararra

  Jabier Lazpiur Ibarra (1934) Bergara

  Berari ganadua saltzen zion mutilaren (izenik ez du esaten) aitona gerra garaian hil zuten, gorrien ematen zuten tabakoa hartu zuelako. Kanalera salto eginda ihes egin zuen bergarar baten pasadizoa ere kontatzen du (Osintxukoa ote?).

• "Gora Euzkadi" kantatzeko beldurrez; aita, kartzelan egona

  Mahai-ingurua Bergaran 1 () Bergara

  Turroia, konpota... jaten zuten Gabonetan. "Gora Euzkadi" kantatzen zuten izeba zetorrenean, baina lehenengo leihotik begiratzen zuten, ea guardia zibilik ote zebilen inguruan. Aitak beldur handia zuen, kartzelan gaizki pasatu zuelako; txakurra ere ez zuen lotuta izaten. Fusilamenduak nola izaten ziren.

• "Culebra" nola hil zuten, gerra sasoian

  Mahai-ingurua Bergaran 1 () Bergara

  "Culebra"ren kontuak. Nola hil zuten, eta gero bere emaztea, Franziska, ere hil zuten. Eusebio osabaren laguna zen "Culebra", baina hark bestaldera alde egin zuen.

• Gerrako salatarien erantzukizuna

  Erramun Ansa Zinkunegi (1928) Andoain

  Gerran salatariek zeresan handia izan zuten nor hil aukeratzean: karlistek salatzen omen zituzten abertzaleak. Andoainen 17 gizon hil zituzten. Hernanin apaizak ere hil zituzten.

• Gerra emakumeen ikuspuntutik

  Erramun Ansa Zinkunegi (1928) Andoain

  Normalean gizonak bakarrik fusilatzen zituzten. Emakumeei beste era batzuetako zigorrak jartzen zizkieten. Herriko emakume batzuk nola defendatu zituzten azaltzen du.

• Botoa "sekretua eta librea"...

  Erramun Ansa Zinkunegi (1928) Andoain

  Denboraldi bat soldadu nazionalentzako janaria ematen pasa ostean, 2.000 pezetako isuna jarri zieten beraiei eta inguruko baserriei; baserritar karlistei ez, ordea. Garai hartan, botoa ez zen librea: beraiek maizter ziren baserrian, eta nagusiak esaten zien nori bozkatu. Beldur handia zegoen lehen, jende xumeak ez zuen babesik jauntxoen aurrean.

• Bizartegiaren garrantzia familiako ekonomian

  Joxeba Amutxastegi Aranzabal (1927) Andoain

  Familian bizartegia zeukaten: aita bizargina zen; eta amak, ezkondu zenean, ile-apaintzaile izateko ikasi zuen. Gerran, aita kartzelan sartu zuten eta heriotza-zigorra izan zuen; garai hartan amaren ile-apaindegiko lanari esker atera zen familia aurrera. Aitak Donostian ikasi zuen lanbidea, eta hara joateko bizikleta hartzen zuen.

• Gerra garaian emakumeei jarritako zigorrak

  Joxeba Amutxastegi Aranzabal (1927) Andoain

  Ama ia fusilatu egin zuten. Emakumeei ilea mozten zieten umiliatzeko. Emakume haien erruak zein ziren aipatzen du. Amari ez zioten ilea moztu, baina nahi izan zuten.

• Bigarren epaiketan jakin zuen zergatik epaitzen zuten

  Joxeba Amutxastegi Aranzabal (1927) Andoain

  Aita kartzelan sartu zuten, eta bigarren epaiketa egin ziotenean jakin zuten zergatik eta nork salatu zuen.

• Aita salatu zuena oso gertukoa zen

  Joxeba Amutxastegi Aranzabal (1927) Andoain

  Aita bilera klandestinoak egiteagatik eraman zuten kartzelara. Salataria aitaren aitajaunaren semea izan zen. Lehen herritarren artean lagunagoak ziren.

• Fusilatu zituztenen istorio tristeak

  Joxeba Amutxastegi Aranzabal (1927) Andoain

  Soldaduak hilabetez eduki zituzten etxean, baina bitarte horretan ez zuten alde egiterik pentsatu. Andoainen fusilatu zituzten gizon batzuei buruz hitz egiten du: ez zuten errurik eta horregatik beldurrik ere ez; baina horrek ez zien bizia salbatu.

• Bederatzi urte zituela kartzelara eraman zutenekoa

  Joxeba Amutxastegi Aranzabal (1927) Andoain

  Bederatzi urte zituela, ordu eta erdi kartzelan eman zuen Joxebak. Delitua? UHP idatzi izana. Kartzelan sartu zuteneko inpresioak gogoan ditu oraindik: kirats izugarria zegoen, beste bi lagunekin batera egon zen, inoiz baino gehiago errezatu zuen orduan... Kartzelan zeudela jakin zuenean amak, alkatearengana joan zen. Azkenean, libre utzi zituzten.

• Urnietan fusilatutako mutilak

  Juanita Garmendia Arrieta (1922) Urnieta

  Urnietan izandako apaizei buruz hitz egiten du. Gerran herrian mutil batzuk fusilatu zituzten eta apaiz batek haietako bost konfesatu zituen.

• Politikaz hitzik ez etxean

  Edurne Ormazabal Izagirre (1934) Maite Ormazabal Izagirre (1937) Zumarraga

  Sekula ez zen politikaz hitzik egin etxean. Osabak heriotza-zigorra izan zuen kartzelan, baina gerora jakin zituzten kontu haiek.

• Gerran, Zarautzen egondako fusilamenduak

  Rosario Illarramendi Larrañaga (1929) Zarautz

  Zarautzen, gerran, gizon ugari fusilatu zituzten. Gerora, Zarautzen elkarbizitza bere onera etorri zenean, fusilatu zutenetako baten alabak aita hil zuen gizonarekin elkarrizketa laburra baina gogorra izan zuen.

• Zubietara, gerra iristean; baserriko bizimodua

  Jexuxmari Errekondo Aizpurua (1929) Usurbil

  Gerra hasi zeneko askorik ez du gogoratzen. Ijitoak bezala joan ziren Zubietara. Aita udaletxeko idazkaria zen, eta horregatik joan ziren baserrira. Francoren aldekoak miaketak egiten baserrian. Osabak alde egin zuen. Neskameak, morroiak. Jai eta aste lanean.

• Gerrako beldurra, ihesa eta fusilatuak

  Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

  Felixek Koxme izan zuen maisu Zubietan; gerra garaian hil egin zuten hura. Usurbilen 7 fusilatu zituzten. Gerra hasi zenean, jendeak beldurtuta ihes egin zuen edo ezkutatu egin zen.

• Zubietako apaizak jende asko salbatu

  Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

  Zubietako apaizak jende asko salbatu zuen; bera ere salbatu egin zuten.

• Ihes egiteko arrazoiak eta Usurbilen fusilatu zituzten gizonak

  Felix Olasagasti Mujika (1923) Usurbil

  Ameriketara itsasontziz joaten ziren. Itsasontzi haiek Frantziatik irteten ziren gehienbat. Felixen anaia ihesi joan zen Frantziara gerran, Oriotik barkua hartuta. Jendeak zergatik egiten zuen ihesi azaltzen du. Usurbilen 7 gizon fusilatu zituzten eta haien izenak aipatzen ditu.