Errepresioa

• Anai bat Teruelen desagertua

  Hipolito Arregi Iraola (1916) Hernani

  Anaia zaharragoak zituen eta haien gerrako kontuak esaten ditu. Anai bat Teruelen desagertu zen.

• Jendea etxeetatik eraman egiten zuten

  Regina Gorrotxategi Miranda (1921) Hernani

  Gerra garaian, anai bat Madrilen zuten ikasten eta ez zekiten hartaz ezer. Beldur handia bizi izan zuten, etxeetan sartu eta jendea eraman egiten baitzuten.

• Ezinikusia eta beldurra

  Regina Gorrotxategi Miranda (1921) Hernani

  Ezinikusia bazen. Anaiaren bila etorri ziren behin eta alde egin zuen leihotik. Ez zekien nora joaten zen, hobe baitzen ezer ez jakitzea. Orduan beti beldurrez izaten ziren. Senide batzuek Ameriketara ere alde egin zuten.

• Ahizpa eta anaia kartzelan

  Regina Gorrotxategi Miranda (1921) Hernani

  Fusilamenduen beldur izaten ziren. Etxetik eramanez gero, bazekiten zer gertatuko zen. Ahizpa ere kartzelan izan zuten eta horri buruzko azalpenak ematen ditu. Anaia frontean zauritua, bestea Madrilen kartzelan, aita hila... gogorra izan zen.

• Ahizparen kartzelaldia

  Regina Gorrotxategi Miranda (1921) Hernani

  Ama eta biak geratu ziren etxean. Ahizpak kartzelan egun batzuk pasatu zituen. Jende asko eramaten zuten kartzelara hutsarengatik. Bisitan joan zen bera, negar eta negar. Jatekoa ezagun batek eramaten zion.

• Soldaduak etxean

  Regina Gorrotxategi Miranda (1921) Hernani

  Etxean lau soldadu izan zituzten lotarako, derrigorrean. Ez daki inor ausartuko zen soldaduak etxean hartzera ukatzen.

• Kulparik ez duenak pagatzen du askotan

  Mari Karmen Olazagirre Amilibia (1931) Hernani

  Gerran izandako heriotzez eta erail zuten jende guztiaz ari da Mari Karmen. Hernaniko kanposantura Pasaian eta Donostian hildako gorpuak ekartzen zituztela dio Mari Karmenek.

• Pentsamolde kontua

  Mari Karmen Olazagirre Amilibia (1931) Hernani

  Mari Karmenek dio nazionalek segituan "harrapatzen" zutela eurek defendatzen zituzten idealetatik hurruntzen zen edozein.

• Bandera espainola balkoian

  Mari Karmen Olazagirre Amilibia (1931) Hernani

  Hernanin denetik izan dela dio Mari Karmenek, baita falangista asko ere. Euskaraz etxean besterik ez zuten hitz egiten. Zalantzak ditu Mari Karmenek kalean euskaraz egitea debekatuta zegoela esaterakoan, baina beldurra medio, ez zuten euskaraz egiten. Gainera, Franco etortzen zenetan, bandera jarri beharra zagoen balkoian, nahi edo ez nahi.

• Inguruko tornuak zerrajerarako errekisatuta

  Joxe Zulueta Uribe (1921) Arrasate

  "Unión Cerrajera"k inguruko tornu denak errekisatu zituen eta ordu luzez lan egiten zuten.

• Oreja eta Edurra fusilatuak

  Joxe Zulueta Uribe (1921) Arrasate

  Oreja eta Edurra izeneko bat (lanera bizikletan zihoan gizon bat) fusilatu zituztenekoa kontatzen du. Rikardo Azkoagak ihes egitea lortu zuen errekara salto eginda.

• Arrasateko preso eta fusilatuak

  Joxe Zulueta Uribe (1921) Arrasate

  Aita eta osaba bat kartzelan egon ziren. Aita zerrajeran postu garrantzitsua zuelako askatu zuten. Beste asko fusilatu zituzten. Osaba tuberkulosiarekin etorri zen kartzelatik eta hil egin zen. Haurdun zegoen emakumea ere fusilatu zuten. Oiartzun eta Errenteria aldean hil zituzten.

• Ama eta umea tiroz hil

  Roxarito Goikoetxea Ormazabal (1929) Hernani

  Gerra garaian nazionalek ama eta ume jaio berria hil zituzten.

• Bi osaba gerran ibili

  Jerardo Mondragon Garai (1927) Arrasate

  Amaren aldeko bi osaba gerran ibili ziren nazionalistekin ("gorriekin"). Osaba bat preso hartu zuten, ordea, eta Langileen Batailoietan ibili zen. Gero, nazionalekin eraman zuten gerrara. Urkiolan, Intxortan, Teruelen eta Belchiten ibili ziren gerran.

• Erreketeen koronela etxez etxe

  Pilar Bastida Irastorza (1924) Arrasate

  Gerra garaian, erreketeen koronela etxez etxe ibiltzen zen. Beraien etxean izan zenekoa kontatzen du.

• Kontzentrazio esparrutik zorriz beteta

  Juli Gallastegi Ezkurra (1921) Arrasate

  Anai bat kontzentrazio eremuan eduki zuten Gasteizen. Etxeratutakoan zorriak ekarri zituela gogoan du. Lixiba zela egiten zuten kontatzen du.

• 22 karlista fusilatu zituen gizona

  Felix Ajuria Belar (1924) Arrasate

  Abadiñoko elizan zeudela gizon batek pistolarekin mehatxatu eta hurrengo egunean Durango bonbardatu zuten. Gero, gizon horrek eta beste miliziano batzuek 22 karlista fusilatu zituztela kontatzen du. Gizon hori Burgosko penalean fusilatu zuten.

• Abadiñoko Mendiolan lau elorriotar fusilatu

  Felix Ajuria Belar (1924) Arrasate

  Gerra denborako kontuak. Egun batean, Elorrioko abade bat joan zen Abadiñoko abadetxera. Abade hark esan zien Elorrioko lau gizon fusilatu zituztela Abadiñoko Mendiola auzoan. Baserritar batek aurkitu zituen lurperatutako gorpuak. Gorputzak gurdian hartu eta Abadoñoko kanposantura eraman zituzten. Fusilatuetako bat Abadiñoko don Angel organistaren aita zen. Elorriko abadea, Abadiñokoa eta Felix kanposantura joan ziren. Lau gorpuak lurrean, gerritik gora biluzik zeuden. Bakoitzak lau tiro zituen. Don Angelen aitak eskaluparioa zuen. Felixi eskapularioa kentzeko esan zioten.

• Abadea preso, Karmelon

  Felix Ajuria Belar (1924) Arrasate

  Mañariako baserrian miseria besterik ez zuten. Abadeak gutun bat idatzi zion Felixi Karmelon preso zegoela eta mantan bat eramateko eskatuz. Abadea bisitatzera joan zenean, Aramaioko bere jaiotxera joateko esan zion abadeak.

• Gerran harrapatu ostean 12 urteko kartzela-zigorra

  Juan Ezenarro Barrenetxea (1911) Zarautz

  Murgian, jendea aukeratu eta sakabanatu egin zituzten. Bera Gasteizera bidali zuten. Geroago, Bilbon egon zen. Epaiketak hasi ziren. Gizon bati heriotza-zigorra eman zioten euskalduna zela esatearren. Berak espainiarra zela esan behar izan zuen; eta, hala ere, 12 urte eta egun bat eman zizkioten.