Errepresioa

• Niceta Ariznabarreta Saturrarango kartzelan

  Niceta Zabala Zamakona (1937) Berriz

  Nicetak kontatzen zion Saturrarango kartzelan oso gaizki pasatu zuela. Gorrotoarengatik salatu zutela kontatzen zuela dio. Gerora, kalte-ordainak jasotzeko aukera izan zutenean, hilabeterengatik ezin izan zutela ezer kobratu kontatzen du. Kartzelan zorri asko izan zituztela kontatzen omen zuen Nicetak.

• Gerrako fusilatuak

  Jesus Furundarena Goenaga (1924) Mutriku

  Gerra denborako kontuak. Zazpi soldaduk, gauez, auzoko gizon bat eraman zutela gogoratzen du. Mutrikuko kanposantu atzeko paretaren kontra jarri eta fusilatu omen zuten gizona. Gizona nor zen aipatzen du. Soldaduak azpeitiarrak omen ziren, eta mehatxupean, behartuta, fusilatu omen zuten gizona. Herriko giroa gerra denboran nolakoa zen aipatzen du.

• Fusilamendua gogoan

  Inazio San Migel Sorazu (1927) Mutriku

  Gerra denborako kontuak. Komandantea, medikua eta hiru soldadu Elurtegi baserrian zeudela atxilotu bat eraman zuten baserrira. Apaizarekin konfesatu ostean fusilatu omen zuten presoa. Inazio umea zen, eta beldurra pasatu zuen.

• Ulertzen ez zituzten mehatxuak jasotzen zituztenumetan

  Mertxe Bilbao Bilbao (1929) Erandio

  Errazionamenduan zeuden olioa, azukrea eta tabakoa. Gerra garaian, dendara joaten zirenean, umeak izan arren mehatxatu egiten zituzten euskaldunak izateagatik. Ez ziren politikan sartzen gurasoak.

• Aginagako lehengusuak gerra garaian desagertu

  Patxi Etxeberria Zubiria (1930) Orio

  Gerra garaian, Aginagako aitaren aldeko lehengusu bat eraman egin zuten eta ez zen berriz agertu. Beste lehengusu batekin ere berdin gertatu zen.

• Aita kartzelan eta furgoneta errekisatuta

  Niceta Zabala Zamakona (1937) Berriz

  Aitak gerra hasi zenerako, furgoneta bat zeukan eta errekisatu egin zioten. Aita kartzelan Bilbon egon zen eta negar asko egiten zutela han kontatzen zien aitak, baita norekin egon zen han ere.

• Aitak kartzelatik irten eta Frantziara alde egin behar izan zuenekoa

  Niceta Zabala Zamakona (1937) Berriz

  Aita kartzelatik irten zenean, istripua izan zuen; mutikoren bat harrapatu eta hil egin zela kontatzen du. Horren ondorioz, mehatxua jaso zuen aitak eta alde egin behar izan zuen Frantziara. Gurs-eko kontzentrazio eremuan egon zen. Bost urte zituela ezagutu zuen aita. Bitartean, amak adreiluak eta harea saltzen ibili behar izan zuen.

• Errepresioarengatik, isilik egon beharra

  Niceta Zabala Zamakona (1937) Berriz

  Etxearen azpiko aldea kortatzat hartuta zeukaten tropek. Etxean ez zuten gerrako kontuei buruz berba egiten. Jendearen galderak asmo txarrarekin egindakoak izaten zirela uste izaten zuen bere amak. Radio Paris entzuten egoten ziren etxean, isilean.

• Aita gudari preso harrapatu arte

  Jesus Ugartemendia Learreta (1929) Mundaka

  Gerratean aita euskaldunekin joan zen eta Jesus amarekin eta arreba zaharrenarekin gelditu zen. Faxistak sartu zirenean, beraien aita Santoñan harrapatu eta preso sartu zuten. Deustuko unibertsitatean eta eskolapioetan ere egon zen preso.

• Aita hiru urtez preso

  Jesus Ugartemendia Learreta (1929) Mundaka

  Gerra garaian aita preso izan zuen eta bera bisitatzera falangista arropekin joan zen behin. "Auxilio social"en jan ahal izateko, falangera joan behar izaten zuen-eta. Bere aita Santoñan atxilotu zuten eta handik Bilbora eraman zuten. Gero Espainiako Caceresera eta Burgosera eraman zuten langile-batailoira, etxera bueltatu arte.

• Aitaren bila etorri zirenekoa

  Gregorio Milikua Isundegi (1926) Berriz

  Gogoan dauka Luisko joan zela aitaren bila, udaletxera joateko. Osaba batek idiak ekarri zituen Mungiatik eta entregatu egin zituzten, eta handik gutxira izan zen.

• Ibiltzeko eta aita askatzeko baimen eske behin eta berriro udaletxera

  Gregorio Milikua Isundegi (1926) Berriz

  Ibiltzeko baimenaren bila joaten zen Gregorio idazkariarengana. Gehienetan lortzen zuen baina inoiz eman ere ez. Ez zuen inoiz aita eramango zuten susmorik izan. Paper kontuekin udaletxera eta parrokoarengana bueltaka ibili behar izan zuen, aita kartzelan zegoenean.

• Aitarengana kartzelara

  Gregorio Milikua Isundegi (1926) Berriz

  Aita preso zeukaten andre batzuek (zeintzuk ziren azaltzen du) Gregoriori lagundu egiten zioten Bilbora aitarengana kartzelara joaten zenean. Aitari esnea mandatariarekin eramaten zioten.

• Aita kartzelara, lanpostuagatik

  Gregorio Milikua Isundegi (1926) Berriz

  Aita kartzelara zergatik eraman zuten azaltzen du; Zaldibarko lanpostuarengatik uste dute. Berak aukera izan zuen aitaren lekuan joateko baina ez zuen nahi izan.

• Handikoak, gerran hilak bi alaba eta langile batailoian semea

  Rosario Barrainkua (1925) Berriz

  Maritxu eta Felisa gerran hil ziren, Handikoak. Jose langile batailoian ibili zen; tabakoa erosi eta zigarroak egin eta gero saldu egiten zituela kontatzen du.

• Nazionalek jarritako isuna

  Rosario Barrainkua (1925) Berriz

  Nazionalak sartu eta isunak eta atxiloketak hasi ziren. Mila pezetako isuna jarri zieten Ametzukoei eta Handikoei. Garia eta artoa entregatu egin behar izaten zituzten.

• Isunak eta atxiloketak

  Rosario Barrainkua (1925) Berriz

  Isunak herriko batzuei ipini zizkieten. Pedro Juan zaharra elkarrizketatzaileetako baten familiakoen etxera joan zen esatera zigorra jasoko zutela. Etxekoek isuna espero zuten, baina etxeko ama eraman zuten atxilotuta. Isuna ere jaso zuten eta ez zuten ordaindu. Zein emakume atxilotu zituzten aipatzen du.

• Berriztarrak Saturrarango kartzelan

  Rosario Barrainkua (1925) Berriz

  Berrizko emakumeak Saturrarango kartzelan egon ziren. Bere izebak ez zekien gaztelerarik. Anekdota bat kontatzen du, amama plazan saltzen ibiltzen zenekoa.

• Fusilamenduek terrorea eragin zuten

  Rosario Barrainkua (1925) Berriz

  Fusilamenduak gertatu zirenean, jakin egin zuten. Terrorea sentitu zutela dio, beldur itzela.

• Zergatik eraman zituzten preso emakumeak

  Rosario Barrainkua (1925) Berriz

  Emakumeak preso zergatik hartu zituzten jakitea erraza ez dela dio. Berak uste du inoiz pentsatu zutena esateagatik izango zela, nazionalak egiten ari zirenarekiko kritikaren bat edo.