Gerraren hasiera

• Otxandio bonbardeatu zutenekoa

  Julio Aspe Beitia (1928) Aramaio

  Gerra denborako oroitzapenak. Gerra hasi zenean, Juliok zortzi urte zituen. 1936ko Santamaña jaietan, Legutioko soinujole eta jazbana ziren herrian; gerra zetorrela eta, soinua auzoko etxe batean lagata joan omen zen soinujolea Legutiora. Handik egun batzuetara, Otxandio bonbardatu zuten. Baserritik abioiak ikusten zituzten.

• Baliarrainen frontea sartu zenekoa

  Bittori Zubeldia Garmendia (1926) Baliarrain

  Baliarrainen frontea sartu zenean Ordiziara egin zuten ihes. Aita geratu zen Baliarrainen eta gorriek gurutzea bota zutela kontatzen ziela dauka gogoan.

• Ama alarguna sareak egiten

  Pili Jaio Saez (1921) Pasaia

  Anai bat gudari eta besteak txikiak ziren gerra etorri zenean. Ama gazte alargundu zen. Ama eta Piliren bi ahizpa saragile ibiltzen ziren, PYSBErako.

• Osaba Teruelen hil zen frontean

  Maria Iztueta Altuna (1931) Baliarrain

  Gerra hasi zenean, bost urte zeuzkan. Hegazkinak ikusi zituztela dio. Osaba Teruelen hil zen frontean eta gogoan du kaxa zuri batean ekarri zutela eta udaletxera joan zela amonarekin hura ikustera.

• Gerra zibilean gaizki pasa zuten, baina goserik ez

  Margari Garbizu Aranburu (1927) Lezo

  Jendea marmitarekin eltzekoaren bila joaten zela gogoratzen du eta baratzean zegoela aza ostoak nola eskatzen zizkioten ere bai. 13 urterekin sagardotegira neskame joan behar izan zuen San Pedrora.

• Gerra hasi aurreko eta gerrako lehenengo egunak

  Pepe Barandiaran Zaldibar (1924) Eskoriatza

  Gerra hasi zenean, mendian zebiltzan eta kalera etorritakoan jakin zuten Otxandio bonbardatu zutela. Gerra hasi aurretik, karlista batzuk preso eraman zituzten. Gerra hasitakoan, nazionalistak sartu zituzten preso. Soldaduak, falangistak, erreketeak eta legionarioak egon zirela kontatzen du, eta bakoitzak egoitza non ezarri zuen ere bai. Elizpean arrantxoa egiten zuten baba gorriekin edo.

• Apotzagako bidea erakusteko eskatu zioten soldaduek aitari

  Milagros Ugalde Lezeta (1920) Eskoriatza

  Gerra hasi zeneko oroitzapenak. Soldaduak joan zitzaizkien etxera. Berak negar egiten zuen, beldurtuta. Aitari Apotzagarako bidea erakusteko eskatu zioten eta beraiekin eraman zuten. Bera kezkatuta egon zen, aitari zerbait egingo ote zioten. Ez zuten izan arazorik soldaduekin. Batzuetan bala galduak iristen ziren euren etxera.

• Erreketeak Anoetan gerra hasieran

  Antonio Sarasola Imaz (1929) Anoeta

  Gerra hasi zen egunean, Anoetako mezara joan zen aita eta amarekin. Bueltatzerakoan, tiroka zabiltzala jakin zuten. Anoetako plazan erreketeak ibili ziren ardoa edaten eta sardinak jaten.

• Bederatzi urte zituela gerra hasi

  Jose Agustin Amonarriz Otaegi (1927) Anoeta

  Bederatzi urte zituela hasi zen Gerra Zibila. Agustinen aita politika kontuetan ibiltzen zen. Orduko oroitzapenei buruz hitz egiten du. Nafarroako borrokaldia, Uzturretik behera soldaduak eta iheslariak sartu zirela... aipatzen du. Tiruak entzuten zituztenean, lurrean etzateko agindua zuten etxean.

• Gerra garaiko bizipenak

  Julian Unzueta Etxebarria (1929) Antonio Uribarreniturrieta Bengoa (1917) Aramaio

  Gerra iritsi zenean 19 urte zituen, eta orduantxe soldadu joateko zegoen. Nazionalekin ibili zen. Orduko bizipenak. Trenean sartu zituzten eta nora zihoazen ere ez zekiten. Italiarrekin harremana izan zuen.

• Gerra hasieran arropa berriak eman zizkieten

  Antonio Uribarreniturrieta Bengoa (1917) Aramaio

  Gerra hasieran, Mirandara eraman zituztenean, arropak kenarazi eta arropa berriak eman zizkieten, gorbata eta guzti. Paseatzera joateko ere gorbata jantzi behar zuten. Italiarrekin batera egon ziren.

• Gerra hasieran arma bila

  Gaspar Alvarez Lucio (1918) Eibar

  1936ko altxamendua bizi izan zuen Gasparrek. Gerra hasierako egoeraren inguruan hitz egiten du. Gerra hasi zenean Eibarren zegoen eta kalean zegoela Guardia Zibilekin izandako anekdota bat kontatzen du. Kuartelean egoten ziren armak; gerra hasi zenean jendea bertara joan zen arma bila eta Guardia Zibilekin izandako eztabaida azaltzen du.

• Gerra hasi: bonbardaketak eta ebakuazioa

  Florencio Ugalde Agirre (1929) Amorebieta-Etxano

• Francoren itzulera kontatzen duen kanta

  Frantziska Egiguren Bereziartua (1924) Iurreta

  Franco Afrikako gerratik Madrilera etorri zenekoa kontatzen duen kanta gogoratzen du Frantziskak: "a las tres de la mañana, en Madrid se presentó..."

• Milizianoek etxetik atera eta ganaduak ostu

  Teresa Aresti Izagirre (1924) Amorebieta-Etxano

  Gerratik itzuli zirenean, etxea apurtuta eta hutsik topatu zuten. Milizianoak izan ziren etxetik atera zituztenak. Agertu ziren egunean, ahuntzak zaintzen egon zen Teresa eta ahuntzak hil zizkiotela gogoratzen du. Etxeko ganaduak ere kendu zizkieten.

• Gerraren hasieraren oroitzapenak

  Pilar Galarraga Urkizu (1931) Errezil

  6-7 urterekin tropak zetozela eta arto artean gorde zen amarekin. Gerra garaiko oroitzapenak.

• Neskame, gerra hasi zenean

  Elena Garmendia Pikabea (1922) Lezo

  Gerrako kontuak. Erreketeak sartu zireneko oroitzapenak. Elena neskame zegoen Donostian garai hartan. Neskame egon zen etxeko kontuak. Esne bila joan, eta tiroak entzun.

• Erreketeak Jaizkibel mendian behera

  Martxeli Etxeberria Urcelaieta (1928) Lezo

  8 urte zituen gerra hasi zenean. Ondo goratzen du gerra hasiera. Nahiz eta txikizio handirik ez zen izan, jende askok alde egin zuen Lezotik.

• Milizianoak egon ziren eurenean

  Juan Untzetabarrenetxea Askasibar (1929) Elgeta

  7 urte zituen gerra hasi zenean. Milizianoek baserriak hartzen zituzten kuartel moduan. Beraien etxean, bi anaia, gurasoak eta aitona-amonak bakarrik bizi zirenez, kuartela jarri zuten.

• Elgetatik Uberara eskolara; gerra hasiera

  Jose Luis Arantzeta Arregi (1925) Elgeta

  Elgetako baserrian bizi zela, Uberara joaten zen eskolara. Gerra Uberako eskolan zebilela deklaratu zen. Mutil gazteak batzuk boluntario joan omen ziren gerrara eta beste batzuk morroi.