Gerraren hasiera

  • 695 Soldaduak etxean hartu beharra

    Bittor Arrieta Etxaniz (1926) Jose Antonio Arrieta Etxaniz (1924) Jose Zuatzubizkar Goenaga (1922) Elgoibar

    Tropak herrian sartu zirenean, Díez de Rivera teniente koronelaren bandoa jo zuten. Arrietatarrenean lau errekete egon ziren lo egitera.

  • Enrique Bernedo Gerra Zibilaren hasiera; mugen itxiera

    Enrike Bernedo Elkoro-Iribe (1926) Eibar

    Hamar urte zituen gerra hasi zenean. Gerraren hasiera nola eman zen kontatzen du. Nafarroan nazionalen bandoan jarri ziren eta Irunera joan ziren muga ixtera. Gipuzkoa guztia hartu zuten erreketeek eta Eibarrera iristean erresistentzia handia aurkitu zuten.

  • Maria Ines Etxebarria Felipe Urtiaga: Berrizko alkate

    Maria Ines Etxebarria Urtiaga () Berriz

  • 491 Gerran, Eibartik ihesi

    Alberto González Acha (1935) Eibar

    Jaio eta urtebetera gerra hasi zen. Amak, Eibarko armen probaderoan lan egiten zuen. Anai-arrebak Frantziara bidali zituzten baina bera amarekin eta amonarekin gelditu zen, 9 hilabete zituelako. Probaderoa Eibartik atera eta Bilbora eraman zuten lehenengo, eta gero Santanderrera, Gijonera eta azkenik Bartzelonara. Ama, babeslekuetatik ateratzen zen janari bila.

  • Andres Beloki Urreta Gerra hasierako oroimenak

    Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

    Gerra hasi zenean, 9 urte zituen Andresek. Igandea zenez, etxekoak mezara joan ziren goizean. Aita ukuiluan zebilen eta handik etorri zen gertatutakoaren berri emanez.

  • Jaione Isazelaia2 Bergarako karlistak, euskaltzaleak

    Jaione Isazelaia Igartua (1959) Bergara

    Karlistak hain euskaldunak ez zirela pentsatu da beti, gerra hastean altxatuen alde jarri zirelako. Bergarako udaleko agirietan, ordea, karlistek hezkuntza euskaldunerako lan egin zuten.

  • Jaione Isazelaia2 Ruiz de la Prada alkatea; euskaltzale izatetik, herritarrak salatzera

    Jaione Isazelaia Igartua (1959) Bergara

    Ruiz de la Prada, Bergaran zinegotzi monarkikoa izan zen II. Errepublikan. Gerra gastean, alkatea izendatzen dute eta euskara, euskal kultura eta euskal estatutuaren alde hitz egin zuen. Hala ere, tropak sartzean bere diskurtsoa guztiz aldatzen da eta kolpistei laguntzea da bere helburua, gehienbat salaketak burutuz. Gerra aurretik, udal-kideen helburua beti da Bergara herri bezala garatzea. Gerra ostean, Espainia garatzea.

  • Jaione Isazelaia2 Bergaran tropak sartu zirenean gertatutakoa

    Jaione Isazelaia Igartua (1959) Bergara

    Bergaran altxatuen tropak sartu zirenean, udaletxean sartu eta bertatik frontea eta herrian errepresioa antolatzen hasi ziren. Inguruko herri guztiak okupatu zituzten, Eibar eta Elgeta izan ezik. Ikastolara joan ziren eta bertako material guztia erre zuten.

  • Felix Arruabarrena Gerra hasieran, Irundik alde egin behar

    Felix Arruabarrena Susperregi (1923) Irun

    11 urte zituela, gerra hasi zen. Gogoan du hasieran menditik etorri zirela nafarrak, tiroak egon zirela... Jendeak ihes egin zuen Frantzia aldera, horien artean bere familiak.

  • Maritxu Arbelaitz Gerran Irunen gelditu ziren

    Maritxu Arbelaitz Arruabarrena (1926) Irun

    Gerra hasi zenean, 10 urte zituen Maritxuk. Pixkanaka joan ziren inguratzen tropak Irun aldera, eta beraiek Irunen gelditu ziren, gerrak iraun zuen bitarte guztian. Orduko oroitzapenak kontatzen ditu.

  • Enkarna Alzaga Gerra hasi zeneko kontuak

    Enkarna Altzaga Iturriza (1920) Irun

    Gerra hasi zela jakin zutenean, hustu egin ziren Elitxuko feriako barrakak. Ama negarrez joan zen behin etxera, gerra hasi zela esanez. Kezkatuta zegoen, semeak eramango zituztelako. Inazio osaba eraman zuten, italiarrekin.

  • Benita Lauzirika Eskolara ezin joan, Gerra Zibila hasi zelako

    Benita Lauzirika Lauzirika (1931) Amoroto

    Eskolara ezin izan zen joan, Gerra Zibila hasi zelako. Gernika bonbardatu zutenean 6 urte egin berri zituen eta artean eskolara joateke zegoen inoiz. Bonbardaketaren aurretik ere mugimendu politiko eta sozial handia egon zen.

  • Susana Anitua Ama onik etorri zen Gernikatik bonbardaketa egunean

    Susana Anitua Zenarruzabeitia (1925) Aulesti

    Gerraren hasiera. Tropak San Migel aldetik sartu ziren. Gernika bonbardatu zuteneko oroitzapenak. Neba eta biak belarra ebakitzen zeuden. Euren baserria altu dagoenez, hegazkinak gertutik ikusten zituzten. Jendeari erasotzen zietenez, arbolapean gorde ziren. Ama Gernikan zegoen, baina onik itzuli zen.

  • Jaione Isazelaia2 Abertzale eta errepublikanoen desadostasun handiena erlijioa zen

    Jaione Isazelaia Igartua (1959) Bergara

    1931ko apirilaren 12ko udal-hauteskundeen ondorioz, azkar batean sortu behar izan ziren gobernuak. Euskal estatutua sortzea zaila izan zen, tirabira eta desadostasunak zeudelako alderdi politikoen artean. Estatutua sortzea eta sinatzea lortu zen, EAJk errepublikanoen aldera jo zuenean. Gerra hasi zenean, inork ez zuen uste asko iraungo zuenik, Azkar itzaliko zen altxamendu baten aurrean zeudela uste zuten. Abertzaleak eta errepublikanoen ideologiaren desadostasun handiena, erlijioan zegoen.

  • Pedro Iriondo Gerra hasiera; baserriko jeneroa konfiskatzea

    Pedro Iriondo Azpiri (1925) Markina-Xemein

    Gerra Espainia hegoaldean hasi zen eta handik heldu zen gurera. Irailean, San Migel inguruan, heldu zen Markina-Xemein aldera. Gogoan du hiru txerri hil eta ezin izan zituztela etxean erre, ezkutuan egin behar zen. Urdaia ere harrapatuz gero, konfiskatu egiten zizuten.

  • Gerra garaian Espainiatik ibili zen borrokan

    Pedro Etxebarri (1919) Amorebieta-Etxano

    Gerran nondik ibili zen. Ebron hasi zen borrokan, gero Gandesan eta Tarragonatik Figuerasera heldu arte. Toledoko aurrerapena, Ciudad Realen... 1942an liznetziatu zen eta 1944a arte ibili zen soldadu bezala. Ondoren, baserrira bueltatu zen.

  • Ramon Irastorza Erreketeak baserrira sartzea

    Ramon Irastorza Artola (1927) Irun

    Erreketeak Ramonen baserrira sartu zirenean, berak 9 urte zituen eta momentua ondo gogoratzen du. Izenak galdetu zizkieten eta anai batzuk mendira joanak ziren. Irunera erreketeak nola sartu ziren kontatzen du, gitarra jotzen.

  • 885 Aitaren ibilerak gerra garaian

    Kontxa Laspiur Zabala (1924) Eibar

    Gerra hasi zenean, Torrelavegara joan ziren eta aita Eibarko Udalarekin Santanderrera joan zen. Gerra bukatu aurretik bueltatu ziren, familiakoak baserrira eta aita Eibarrera. Udaletxera ez zen bueltatu eta kartzelaz libratu zen, mediku falangista batek egin zion ziurtagiri bati esker. Aita Bergarara bueltatu zen amaren etxera eta karlista batzuen lantegian lan egin zuen Soraluzen. Orbea fabrikan jubilatu zen.

  • Felisa Arietaleanizbeaskoa "Nazionalak" Elorrio hartu bi lekutatik

    Felisa Arietaleanizbeaskoa Altzerreka (1927) Frantziska Arietaleanizbeaskoa Altzerreka (1929) Elorrio

    Elorriora eta Elgetara bateratsu sartu ziren francozaleak. Gazetara heldu ziren moroak argalak eta arinak ziren. Hurrengo egunean, arrosarioan zeudela itzuli zituzten gizonak.

  • Agustin Alkorta Aita frontera eramatera joan zirenean

    Agustin Alkorta Alzibar (1946) Mutriku

    Aita frontera joateko bila joan zirenean, bere aitarekin zebilen goldaketan idiekin. Aitona saiatu zen soldaduak gelditzen baina ezin izan zuen. Mutil koxkorrak eramaten zituzten.