Gerraren hasiera

  • 891 Gerra Zibila hasi zenekoa

    Antoni Arantzabal (1929) Elgeta

    17 urte zituela izan zen gerra eta orduko gertaera batzuk kontatzen ditu.

  • extefana irastorza Gerra Zibila lehertu zenean, jendea Hondarribitik Hendaiara ihesi

    Extefana Irastorza (1925) Hendaia

    Hamaika urte zituen Extefanak Espainiako Gerra Zibila lehertu zenean. Kanetako portura joan zen Extefana, eskolara joan aitzin ohitura zuen gisan, eta hara non ikusi zuen Hondarribia sutan. Barku txikiak zebiltzan joan-etorrian, Hondarribitik Hendaiara jendea ekarriz. Negarra begian egon omen zen begira. Denbora airean joan zitzaion ordea, eta etxeratzean ahizpa haserre zuen zain, eskolara joateko garaia aspaldi pasa zela eta.

  • Margari Garbizu Gerra Zibilean gaizki pasa zuten, baina goserik ez

    Margari Garbizu Aranburu (1927) Lezo

    Jendea marmitarekin eltzekoaren bila joaten zela gogoratzen du eta baratzean zegoela aza-hostoak nola eskatzen zizkioten ere bai. 13 urterekin sagardotegira neskame joan behar izan zuen San Pedrora.

  • Begoña Zaldibar Uztailak 18, Santa Marina

    Begoña Zaldibar Oianguren (1926) Eibar

    Otxandioko jaiak ziren eta amandrearen etxean zeuden gerra hasi zenean. Bilboko lagun bat ere beraiekin zegoen. Santa Marina egunean ama eta Bilboko laguna plazara joan ziren; Begoña, anaia txikia eta amandrea, berriz, etxean. Bonbardaketa hasi zenean, altzoan anaia hartu eta baratzeak zeharkatuz beste baserri bateko kortan babestu ziren. Bitartean ama plazan, eta amandrea falta.

  • 643 Gerra denbora Ataunen

    Joxe Mari Mintegi Aiestaran (1929) Ordizia

    Gerra garaian nafarrak Atauna sartu zirenekoa kontatzen du. Joxe Mariren aitona karlista zen eta aita nazionalista. Talde politiko ezberdinen artean ika-mika handiak zeuden. Gerra denboran Urbasako amildegitik behera bota zituztenen eta bizirik ateratakoen aipamena egiten du.

  • Angelita Osoro Aita Australian lanean eta Panaman kontsul

    Angelita Osoro Urresti (1953) Mutriku

    Aita gaztetan Australiara joan zen lanera. Diru asko egin zuen baina bizimodu gogorra izan zuen. Gerra hastean, soldadu izateko deitu zuten, baina ez zenez itzuli, iheslaritzat jo zuten. Panamara joan zen eta kontsul izendatu zuten.

  • Gerra Zibilaren hasiera

    Vicente Miranda Mundiñano (1927) Etxarri Aranatz

    Gerra Zibila hasi zenean Vicentek 10-11 urte zituen. Egun horretan, bazihoan aitarekin belarra biltzera, eta bidetik jende mordoa gogoratzen du makil eta sardeekin. Erriberatik etorri zen jendea, eta Etxarrin bi edo hiru zutabe atera ziren Gipuzkoa aldera. Zubia nola lehertu nahi zuten gogoratzen du. Baita “toque de queda” delakoa nola jotzen zuten. Behin, halako batean, lanetik zetorren bati bost tiro bota omen zizkioten, ez zioten eman.

  • 695 Soldaduak etxean hartu beharra

    Bittor Arrieta Etxaniz (1926) Jose Antonio Arrieta Etxaniz (1924) Jose Zuatzubizkar Goenaga (1922) Elgoibar

    Tropak herrian sartu zirenean, Díez de Rivera teniente koronelaren bandoa jo zuten. Arrietatarrenean lau errekete egon ziren lo egitera.

  • Enrique Bernedo Gerra Zibilaren hasiera; mugen itxiera

    Enrike Bernedo Elkoro-Iribe (1926) Eibar

    Hamar urte zituen gerra hasi zenean. Gerraren hasiera nola eman zen kontatzen du. Nafarroan nazionalen bandoan jarri ziren eta Irunera joan ziren muga ixtera. Gipuzkoa guztia hartu zuten erreketeek eta Eibarrera iristean erresistentzia handia aurkitu zuten.

  • Maria Ines Etxebarria Felipe Urtiaga: Berrizko alkate

    Maria Ines Etxebarria Urtiaga () Berriz

  • 491 Gerran, Eibartik ihesi

    Alberto González Acha (1935) Eibar

    Jaio eta urtebetera gerra hasi zen. Amak, Eibarko armen probaderoan lan egiten zuen. Anai-arrebak Frantziara bidali zituzten baina bera amarekin eta amonarekin gelditu zen, 9 hilabete zituelako. Probaderoa Eibartik atera eta Bilbora eraman zuten lehenengo, eta gero Santanderrera, Gijonera eta azkenik Bartzelonara. Ama, babeslekuetatik ateratzen zen janari bila.

  • Andres Beloki Urreta Gerra hasierako oroimenak

    Andres Beloki Urreta (1927) Bidania-Goiatz

    Gerra hasi zenean, 9 urte zituen Andresek. Igandea zenez, etxekoak mezara joan ziren goizean. Aita ukuiluan zebilen eta handik etorri zen gertatutakoaren berri emanez.

  • Jaione Isazelaia2 Bergarako karlistak, euskaltzaleak

    Jaione Isazelaia Igartua (1959) Bergara

    Karlistak hain euskaldunak ez zirela pentsatu da beti, gerra hastean altxatuen alde jarri zirelako. Bergarako udaleko agirietan, ordea, karlistek hezkuntza euskaldunerako lan egin zuten.

  • Jaione Isazelaia2 Ruiz de la Prada alkatea; euskaltzale izatetik, herritarrak salatzera

    Jaione Isazelaia Igartua (1959) Bergara

    Ruiz de la Prada, Bergaran zinegotzi monarkikoa izan zen II. Errepublikan. Gerra gastean, alkatea izendatzen dute eta euskara, euskal kultura eta euskal estatutuaren alde hitz egin zuen. Hala ere, tropak sartzean bere diskurtsoa guztiz aldatzen da eta kolpistei laguntzea da bere helburua, gehienbat salaketak burutuz. Gerra aurretik, udal-kideen helburua beti da Bergara herri bezala garatzea. Gerra ostean, Espainia garatzea.

  • Jaione Isazelaia2 Bergaran tropak sartu zirenean gertatutakoa

    Jaione Isazelaia Igartua (1959) Bergara

    Bergaran altxatuen tropak sartu zirenean, udaletxean sartu eta bertatik frontea eta herrian errepresioa antolatzen hasi ziren. Inguruko herri guztiak okupatu zituzten, Eibar eta Elgeta izan ezik. Ikastolara joan ziren eta bertako material guztia erre zuten.

  • Felix Arruabarrena Gerra hasieran, Irundik alde egin behar

    Felix Arruabarrena Susperregi (1923) Irun

    11 urte zituela, gerra hasi zen. Gogoan du hasieran menditik etorri zirela nafarrak, tiroak egon zirela... Jendeak ihes egin zuen Frantzia aldera, horien artean bere familiak.

  • Maritxu Arbelaitz Gerran Irunen gelditu ziren

    Maritxu Arbelaitz Arruabarrena (1926) Irun

    Gerra hasi zenean, 10 urte zituen Maritxuk. Pixkanaka joan ziren inguratzen tropak Irun aldera, eta beraiek Irunen gelditu ziren, gerrak iraun zuen bitarte guztian. Orduko oroitzapenak kontatzen ditu.

  • Enkarna Alzaga Gerra hasi zeneko kontuak

    Enkarna Altzaga Iturriza (1920) Irun

    Gerra hasi zela jakin zutenean, hustu egin ziren Elitxuko feriako barrakak. Ama negarrez joan zen behin etxera, gerra hasi zela esanez. Kezkatuta zegoen, semeak eramango zituztelako. Inazio osaba eraman zuten, italiarrekin.

  • Benita Lauzirika Eskolara ezin joan, Gerra Zibila hasi zelako

    Benita Lauzirika Lauzirika (1931) Amoroto

    Eskolara ezin izan zen joan, Gerra Zibila hasi zelako. Gernika bonbardatu zutenean 6 urte egin berri zituen eta artean eskolara joateke zegoen inoiz. Bonbardaketaren aurretik ere mugimendu politiko eta sozial handia egon zen.

  • Susana Anitua Ama onik etorri zen Gernikatik bonbardaketa egunean

    Susana Anitua Zenarruzabeitia (1925) Aulesti

    Gerraren hasiera. Tropak San Migel aldetik sartu ziren. Gernika bonbardatu zuteneko oroitzapenak. Neba eta biak belarra ebakitzen zeuden. Euren baserria altu dagoenez, hegazkinak gertutik ikusten zituzten. Jendeari erasotzen zietenez, arbolapean gorde ziren. Ama Gernikan zegoen, baina onik itzuli zen.