Euskara eta politika

• Txapela erantsi beharra; eskolan euskararik ez

  Mahai-ingurua Antzuolan 1 () Antzuola

  Abade baten aurretik pasatzerakoan txapela erantsi eta "Ave María Purísima" esan behar izaten zen. Albaitariaren eta medikuaren aurrean ere erantsi behar izaten zen txapela. Eskolan zein maristetan euskaraz egiteagatik arazoak.

• Seme-alabekin ez zuen hitanoan egiten

  Pilar Guridi Aiastui (1935) Oñati

  Seme-alabei ez die hitanoan egin. Ez zen erabaki bat izan; gazteleraren menpean bizi ziren orduan. Pilarrekin gehiago egiten zuten gazteleraz, baina aitak ez zuen etxean gaztelerarik onartzen.

• Ordiziako euskara eta euskara Ordizian

  Patxi Maiza Urrestarazu (1933) Ordizia

  Ordizian jende gehiagok daki euskara, baina kalean erdaraz hitz egiten da hala ere. Lehen kalean eta etxean euskaraz baina jende artean erdaraz, eta eskolan ere erdaraz. Berak zuka egin izan du beti. Aitak berari hika. Ordiziako euskarak eta Ataungoak badute diferentzia txiki bat.

• Mojetan, dena erdaraz; beldurra eta ausardia

  Arantxa Gurmendi Olabiaga (1944) Donostia

  Teresiarretan uniforme berdea zuten: "vespak" deitzen zieten. Ezin euskaraz egin. Gerora jakin zuen ikaskide batzuek euskaldunak zirela (Arantxa Urretabizkaia). Ikastolako lagunek talde itxia osatzen zuten. Beldurra eta ausardia.

• 'Jarrai' antzerki-taldean nola hasi zen

  Arantxa Gurmendi Olabiaga (1944) Donostia

  Turismo bulegoan zebilela ezagutu zituen Jarrai antzerki-taldekoak; laguntza eske joan ziren. Santo Tomasetan emanaldia. Iñaki Beobide. Nola hasi zen taldean, Ramon Saizarbitoriarekin batera. Taldekideak.

• Antzezlanak itzultzeko, apaizen laguntza; 35 talde Gipuzkoan

  Arantxa Gurmendi Olabiaga (1944) Donostia

  1969an desegin zen Jarrai antzerki taldea. Obra asko antzeztu zituzten, aurretik apaizen laguntzarekin itzulita. Apaizak kultur eragile. Sotanarik ez zuten erabiltzen. Beste antzerki-talde batzuk bultzatu zituzten: 35 talde zeuden Gipuzkoan.

• Ipuinak saltzen frontoietako jaialdietan

  Arantxa Gurmendi Olabiaga (1944) Donostia

  Jarrai taldean ipuinak ere argitaratu zituzten, euskaraz. Ipuin ezagunak itzuli zituzten; katalanekin elkarlanean. Bertso jaialdietan eta pilota partidetan saltzen zituzten fotokopiak. Taldeko harakinak, Goñik, txuleta bakoitzarekin ipuin bat saltzen zuen. Militantzia.

• `Jarrai´ antzerki taldekoen bilerak eta ibilerak

  Arantxa Gurmendi Olabiaga (1944) Donostia

  Jarrai antzerki taldekoak non elkartzen ziren: Beobideren etxea, apaizek utzitako lokalak... Zentsurakoak joaten ziren emanaldietara. Mundua jateko ausardia zuten orduan, ikasketarik izan ez arren; denak ziren beharrezko.

• Donostia, erreferentzia antzerkigintzan

  Arantxa Gurmendi Olabiaga (1944) Donostia

  Donostia erreferentzia bihurtu zen antzerki arloan, Gipuzkoako taldeen akuilua. Garai hartako kultur mugimendu oparoa. Euskal kantagintza berria.

• Lehenengo antzezlana prestatu zuenekoa

  Arantxa Gurmendi Olabiaga (1944) Donostia

  Sekretaritza ikasten ari zela, akademian antzezlan bat prestatu zuen; 15 urterekin. Entseguak egin zituzten, baina ezin izan zuten estreinatu, mutiletako bat atxilotu egin zutelako ikurrina bat jartzeagatik.

• Meliton Manzanasen aurrean

  Arantxa Gurmendi Olabiaga (1944) Donostia

  60eko hamarkadako giro nahasia (manifestazioak...). Lehen Aberri Eguna, Bergaran. Bidai agentzia batean zebilen lanean, eta autobusak hartu zituen hara joateko. Polizia joan zen galdezka, eta Meliton Manzanasengana eraman zuten. Galdeketa.

• Gerra osteko lehen euskarazko irratsaioa, Paristik

  Arantxa Gurmendi Olabiaga (1944) Donostia

  Parisen euskarako irakasle hasi zen senarra, unibertsitatean, Txillardegik utzi zuenean. Antzerki-talde batean hasi zen bera, Azañaren ilobarekin, eta Buenas noches, España irratsaioan parte hartzea proposatu zion, euskaraz. Pirenaica irratsaioa.

• Euskara, libre

  Rufino Arbelaitz Sarasola (1924) Oiartzun

  Rufino 13 urtera arte ibili zen eskolan, gerra hasi aurretik, eta gogoan du garai hartan euskara libre zela eskolan.

• Gerraosteko errepresioa eta euskal izenak

  Miren Agurtzane Irigoras Gaintza () Durango

• Mojekin euskara debekatuta

  Maritxu Barrutia Totorikaguena (1920) Markina-Xemein

  Markinako Mesedetako mojen ikastetxean dena zen erdaraz. Askotan egiten zien agiraka. Mojekin euskara asko galdu zutela dio.

• Erdaraz egiten zuten Ondarroako arraindunak

  Maritxu Barrutia Totorikaguena (1920) Markina-Xemein

  Ondarroatik arraina saltzera etortzen ziren hiru arraindun. Buru gainean ekartzen zuten arraina eta haiek dena egiten zuten erdaraz, baina arraina saltzerakoan dena egiten zuten euskaraz.

• Eskolan, Edurne izatetik Nieves izatera

  Mutriku

  Barakaldon, Edurne izatetik Nieves izatera pasatu zen. Maistrak deitzen zionean ez zuen kasurik egiten eta zigortu egiten zuten. Aintzanek, bere ahizpak, zigorren bidez azkar ikasi zuen gaztelaniaz eta euskara ahaztu zitzaion.

• Euskal Jaiak antolatzeko beldurra

  Adolfo Soto Fernandez (1934) Mutriku

  Haurrentzako Euskal Jaiak antolatu ondoren, helduenak antolatzen hasi ziren Deban, Eibarren... Beldurra zeukaten euskal kulturarekin lotutako ekintzak antolatzeko. Deban gainera, udan Madriletik etorritako politiko eta militar ugari zeuden uda pasatzen eta beldurra handiagoa zen.

• Euskal Jaiko panfletoak kotxearekin banatzen

  Adolfo Soto Fernandez (1934) Mutriku

  Itziar Aizpuru eta Begoña Andonegirekin errentako kotxe batekin Zumarragaraino joan ziren Euskal Jaietako panfletoak banatzen.

• Bartzelonaraino ezin euskaraz egin

  Pilartxu Etxabe Zubizarreta (1932) Gautegiz-Arteaga

  Pilartxuren ama behin Kortezubiko Kaltzada baserriko andrearekin joan zen Bartzelonaraino. Ez zekienez gaztelaniaz, euskaraz egiten zuen berba ondoko lagunagaz. Bidaian zehar mutiko batek horrela ez hitz egiteko esan eta berbarik esan barik joan zen Bartzenolaraino. Aita itsasgizona zenez, amak asko bidaiatzen zuen. Pilartxu ere Bartzelonara joan zen eztei-bidaian. Gaztelaniaz ez jakin arren, ama ondo moldatzen zen toki guztietan batetik bestera ibiltzeko. Kataluniarrak beraien hizkuntza euskaldunek baino hobe defendatzen dutela uste dute.