Euskara eta politika

  • Txoltxan Herriaren independentzia, euskararen biziraupena

    Joxe Emilio Txoperena Zugarramurdi (1953) Lesaka

    Txoltxanen ustez, arrunt zaila da herriaren independentziarik gabe euskarak irautea. Independentzia lortuta ere, lan handia egin beharko da euskarak bizirauteko.

  • Justina Elexpuru 70eko hamarkadan udalekuetan

    Justina Elexpuru Arregi (1948) Bergara

    1972. urtean, Bergarako ikastolan jendea behar zutenez, bertan hasi zen lanean. Lehenago, udalekuetako begirale bezala ibili zen.

  • Justina Elexpuru Filosofia ikasketak Erroman eta Valentzian

    Justina Elexpuru Arregi (1948) Bergara

    Erroman hasi zituen Filosofia ikasketak, eta gero Valentzian jarraitu zuen. Bueltatzean, Elgoibarko eta Eibarko ikastoletan lan egin zuen, eta, azkenik, Bergarako Aranzadi ikastolan.

  • Kontxi Erro Irungo eta Lesakako giroa

    Kontxi Erro Jauregi (1951) Lesaka

    Burgoseko prozesuaren harira Irunen egindako protestez oroitzen da. Gelako kide bat atxilotu zuten, eta horrek kontzientzia ernarazi zion. Lesakan, giroa erdalduna zen bai kalean bai lagunartean. Euskara etxeko kontua zen, baserritarren hizkuntza. Bera baserritarra zen, eta haiek egoerari buelta ematen saiatzen ziren gaztelaniaz solastatuz ahalik eta hobekien.

  • Kontxi Erro Ikastolako batzordeetako bilerak

    Kontxi Erro Jauregi (1951) Lesaka

    Batzordean kezkak eta zalantzak izan zituzten lehenbizi: nola segi aitzinerat, dirua nondik lortu, ildo pedagogikoa… Bileretan 6 guraso, 2 irakasle eta 2 laguntzaile izaten ziren, eta atean itsulapiko bat; bilera noiz zen jakiten zuten eta hura zaintzera joaten ziren.

  • Kontxi Erro Ikastolaren egunerokoa

    Kontxi Erro Jauregi (1951) Lesaka

    Ilusio handia zuten ikastolako proiektuan, gurasoek konfiantza osoa zuten, lan handia egiten zuten materialarekin.

  • Kontxi Erro 1985ean Nafarroako zonifikazioaren kontra protesta

    Kontxi Erro Jauregi (1951) Lesaka

    Antton Erkizia, Kontxi eta bertze batzuk diputazioan sartu ziren, Malon hezkuntza kontseilariaren bulegoan, zonifikazioaren kontra, Nafarroa osoan euskara ofiziala izatea nahi zuten. Balkoian kateatu ziren, eta txapel gorriak joan ziren handik bidaltzeko asmoz. Gero, epaituak izan ziren, eta euskaraz deklaratu zuten.

  • Kontxi Erro Euskal Herrian Euskarazen sorrera

    Kontxi Erro Jauregi (1951) Lesaka

    Garai hartan, udaro Iruñera joaten ziren UEUra, eta han kezka berak zituzten jendearekin elkartzen ziren. Hala, talde ekintzaile bat sortzea erabaki zuten, Euskal Herrian Euskaraz. Euskararen estatus legala aldarrikatzen zuten, baita kaleko erabilera ere.

  • Kontxi Erro EHEn lehenbiziko batzarra

    Kontxi Erro Jauregi (1951) Lesaka

    EHEren lehenbiziko batzarra Lesakan izan zen, eta Euskal Herriko 100 bat lagun elkartu ziren. Bertan mugimenduaren oinarriak finkatu ziren eta urte hartako Durangoko Azokan lehenbiziko prentsaurrekoa egin zuten.

  • Kontxi Erro EHEn egiten zituzten ekintzak

    Kontxi Erro Jauregi (1951) Lesaka

    Luis Mari Mujikak proposatu zuen mugimenduaren izena eta Antton Erkiziak ikurra. Helburua ere zehaztu zuten: nonahi zaudela, lehenbiziko hitza euskaraz. Euskaraz egin ezin zuten egoeretan nola jokatu ere pentsatu zuten. Hainbat ekintza egin zituzten euskara aldarrikatzeko. Batzar aunitz Donostian egiten zituzten; nortzuk joaten ziren aipatzen du. Geroago jende gazteagoa sartzen hasi zen, eta haiek segitu zuten elkartearen bidearekin.

  • Joxemari Iratzoki Berako Oihua eta Segapoto irratia

    Joxemari Iratzoki Elgorriaga () Lesaka

    Berako Alondigan Segapoto irratia hasi zen. Gainera, udalean, Berako Oihua izeneko aldizkaria atera zuten, Berako kontuak biltzeko asmoz. Aldizkaria euskaraz eta gaztelaniaz idatzia zegoen, ele bitan. Segapoton debatea izan zuten, ea gaztelaniaz edo euskaraz izan behar zen irratia, jende aunitzek ez baitzekien euskaraz.

  • Joxemari Iratzoki Ikastolaren alde eta kontrakoak

    Joxemari Iratzoki Elgorriaga () Lesaka

    Ikastolaren sorrera batzuek ez zuten begi onez hartu; uste zuten euskaraz ikasita ez zutela gaztelania ongi ikasiko. Gainera, metodologia hagitz ezberdina zen: jostatu, kantatu... eta batzuek ez zuten ongi ikusten. Bertze batzuek, aldiz, begi onez ikusten zuten, eta konfiantza ematen zien Joxe Marik alaba ikastolara eramaten zuela jakiteak.

  • Joxemari Iratzoki 83ko Nafarroa Oinezerako laguntzak eta laguntza ezak

    Joxemari Iratzoki Elgorriaga () Lesaka

    1983ko Nafarroa Oinezen antolaketa zaila izan zen. Adibidez, pilota enpresak ez zuen Nafarroa Oinezen aldeko pilota partidurik antolatu nahi. Baque Kaferi ere laguntza eskatu zioten, eta ez zieten eman. Laguntza ere izan zuten: Gipuzkoako Diputazioko Ardantzarekin egon ziren, eta berak sustengua eman zien, baita diru-laguntza ere.

  • Joxemari Iratzoki Ikastolako lehenbiziko promozioak

    Joxemari Iratzoki Elgorriaga () Lesaka

    Berako ikastola legalizatu baino lehen, bertze ikastola batzuen bidez lortzen zituzten ikasleen kartillak. 1985Ean, ikastolako lehenbiziko promozioak akabatu zuen. Xabier Mauleon Hezkuntza Departamentuan zegoelarik, berarekin hitzartu zuten Bera eta Lesakako ikastoletako ikasleak Hondarribiko ikastolarat joanen zirela. Baina eguna ailegatu zelarik, ez zieten ikasleak matrikulatzen utzi eta Mauleon ordurako ez zegoen karguan. Lakuara joan ziren irtenbide bat eskatzera, eta Donostiako Zurriola institutuan matrikulatzeko erran zieten lehenbizi, eta, azkenean, Irungo Pio Barojara joaten utzi zieten. Bigarren promozioa, aldiz, Oronozera joan ziren.

  • Bittori Telletxea Ikastola legalizatzeko diputaziorat

    Bittori Telletxea Maia (1957) Lesaka

    Nafarroako Aldundian sartu ziren behin ikastolaren legalizazioa eskatzeko. Del Burgoren bulegora joan ziren. Euskara salbatzeko ahal zuena eginen zuela erran zien hark. Ikastolako guraso batzuk ere tartean ziren.

  • Bittori Telletxea Lurraren Eguna eta euskara

    Bittori Telletxea Maia (1957) Lesaka

    Lurraren Egunean euskara presente zegoen, baina ez zen erraza izan. Berako Udalean baziren jarduerak gaztelaniaz antolatu nahi zituzten kultur zinegotzi batzuk.

  • Bittori Telletxea Akelarre jaialdia

    Bittori Telletxea Maia (1957) Lesaka

    Akelarre, euskaltegiaren bueltan antolatu zen besta handi bat izan zen; Alkaiagan egin zen. Lehenbizikoak AEKlarre izena zuen, euskaltegia AEK-koa baitzen. Gero, IKA izatera pasatu, eta Akelarre izena hartu zuen jaialdiak.

  • Bittori Telletxea Lortutakoagatik borrokan

    Bittori Telletxea Maia (1957) Lesaka

    Euskararen aldeko mugimenduan hasi zelarik, ez zuen imajinatzen lortutako guzia lortuko zutela; ederki borrokatu behar izan zuten.

  • Antoon Erkizia Lesakako kultur astea

    Antton Erkizia Almandoz (1951) Lesaka

    Kultur astea antolatu zuten Lesakan, "euskal jakintzaren lehen astea" deitu zioten. Frankismoaren azken urteak ziren, German Goienetxek ordurako mugitua zuen giro politikoa, kantu politikoak ere aditzen hasiak ziren, eta hala suertatu zen euskal jakintzaren astea antolatzearen ideia. Urrian izen zen, hiru egunetan. Lehenbiziko egunean Intxixu taldea etorri zen euskarazko antzerki bat egitera, arrakasta izan zuen. Bigarren egunean, Kasinoan artelan modernoen erakusketa egin zuten, Joxean Artzek hitzaldi bat eman zuen. "Telenorte"-k, Espainiako telebistaren delegazioak, irudi batzuk hartu zituen eta berrietan eman zituen. Horrek motibazioa areagotu zien lesakar euskaltzaleei, mugimendu euskaltzalea indartu eta ikastolaren ideia lantzen hasi ziren.

  • Antoon Erkizia Ez Dok Amairu eta Pantxoa eta Peioren pasadizoa

    Antton Erkizia Almandoz (1951) Lesaka

    Jaialdi aunitz egin ziren Lesakan Ez Dok Amairurekin. Batzuek esperientzia ona izan zuten, bertze batzuek txarra. Adibidez, Pantxoa eta Peio behin jaialdi batera Lesakarat joan behar zirelarik, kontrol batean gelditu eta hagitz berandu ailegatu ziren. Kontzertua akabatuta, frontoitik atera zirelarik atxilotu egin zituzten. Biharamunean, mugan askatu zituzten. Jaialdi haiek lan handia ematen zuten baina sortzen zuten giroak merezi zuen.