Ihes egin beharra

  • Patxi Mendizabal Gerra hasiera Herrera inguruan

    Patxi Mendizabal Yarzabal (1927) Donostia

    Espainiako Gerra Zibilean, nafarrak Oiartzun aldetik, Altzibartik, hasi ziren tiroka. Hiru hilabetean bertan egon zen frontea. Herrerako jende askok alde gin zuen beraien jatorritako tokietara, batez ere Goierri aldera.

  • karmele esnal Gerran Orioko zubia bota

    Karmele Esnal Zulaika (1932) Orio

    Zubia lehertu zuten gerra hasi zenean, eta eztandatik ateratako kristalak zauria egin zion hankean Karmeleri. Aginagara joan ziren oinez gauean eta bertan gelditu ziren nazionalak herrian sartu ziren arte. Orduan Oriora itzuli ziren.

  • Teodoro Mujika Gerra hasi zen eguna

    Teodoro Mujika Salaberria (1924) Zizurkil

    Teodorok hamaika urte zituela hasi zen gerra. Opor garaia zen, eta arrantzatik bueltan zirela herriko apaizak gerra hasi zelaren berria eman zien.

  • Teodoro Mujika Nafarrak Zizkurkilen sartu zirenekoa

    Teodoro Mujika Salaberria (1924) Zizurkil

    Abuztuan Tolosan sartu ziren nafarrak eta ondoren Zizkurkilen eta Asteasun.

  • Teodoro Mujika Erreketeak inguruko herrietan

    Teodoro Mujika Salaberria (1924) Zizurkil

    Inguruko herrietan gerraren hasiera eta erreketeen sartzea nolakoa izan zen azaltzen du Teodorok.

  • Teodoro Mujika Nazionalistek herritik ihes

    Teodoro Mujika Salaberria (1924) Zizurkil

    Gerraren ondorioz bi nazionalista hil zituzten Zizurkilek, gainontzekoek ihes egin zuten eta hiltzetik salbu gelditu ziren. Apaizak garbitu zien aurpegia.

  • Luzio Oruesagasti Txurruka Gerra hasitakoan, etxe batetik bestera bonbatatik ihesi

    Luzio Oruesagasti Txurruka (1931) Mateo Oruesagasti Txurruka (1929) Soraluze

    Gerra hasi zenean, frontea etxetik oso gertu zegoen eta alde egi behar izan zuten kaleko etxe batera. Han bonbak erortzen zirenez, beste etxe batera mugitu ziren. Azkenean, Gernika bonbardatu zuten egunean, Elosura joan ziren izeba baten etxera. Gerra bukatutakoan itzuli ziren beren etxera. Elosun ez zen gerra nabaritzen. Umeak zirenez, ez ziren konturatzen gerra zer zen.

  • Ixabelita Mutrikura ihes

    Ixabelita Almandoz Almandoz (1930) Astigarraga

    Amona mutrikuarra zuen, eta familiak bertara egin zuen ihes gerra garaian. Hegazkin batzuek babarrun txuriak botatzen zituzten, eta hauen bila joaten ziren ume guztiak.

  • Arantxa Gurmendi Frantzian pasatako urteak

    Arantxa Gurmendi Olabiaga (1944) Donostia

    Frantzian eman zituen azken urteetan Parisen egon zen, atzerritarrei frantsesa irakasten.

  • Inaxio Aramendi Emakumeak politikatik at

    Inaxio Aramendi Telletxea (1928) Astigarraga

    Batez ere gizonak izaten ziren politikan sartuta zeudenak. Herritik ihes egindakoak ere izan ziren batzuk Astigarragan.

  • 1021 Desertoreak

    Joakin Iza Artola (1911) Oiartzun

    Gerrara ez joateagatik, Frantziara egiten zuten ihes askok, desertore. Senide gehiago ere joan ziren gerrara. Etxe bakoitzetik bi izaten ziren gehienez; hirugarrena libre izaten zen. Gerra bukatu ondoren, soldadutza, eta, ondoren, zaharrenez aurrera, etxera. "Hamakiña saltsa bai urtia haitan!"

  • Mateo Malaxetxebarria Txahalarentzat belarra batzen

    Mateo Malaxetxebarria Lauzirika (1926) Gernika-Lumo

    Iluntzean txahalentzako belarra batzera joaten ziren. Soldaduekin nola moldatzen ziren kontatzen du.

  • Anttoni Lujanbio Eskola partikularretara ordubetez

    Anttoni Lujanbio Alberro (1925) Astigarraga

    Eskola partikularretara joaten zen Anttoni, aiton-amonak zaindu behar izaten zituelako. Salbokonduktua lortu behar izaten zuen amarentzat eskolara joan aurretik. Dena erdaraz egin behar izaten zuten.

  • Inaxi Urruzola Sirenadun hotela

    Iñaxi Urruzola Aranburu (1925) Astigarraga

    Iñaxiren amak Astigarragako hotel batera ekarri zituen Iñaxi eta bere anai-arrebak. Hotel honek sirena bat zuen, arriskua zenean martxan jartzen zena. Sirenak jotzen zuenean, korrika joaten ziren biltegian ezkutatzera. Geletako leihoak koltxoiz tapatuta egoten ziren.

  • 808 Altzibarko fusilamenduak

    Joxepa Zabalegi Lazkanotegi (1916) Oiartzun

    Gerran Zaiara joan ziren ihesi eta aita bakarrik gelditu zen Martinmotzenen. Joxepa joaten zitzaion laguntzera. Zaiako gainean, soldaduek aitaren berri galdetu zioten behin. Altzibarko fusilamenduak gogoratzen ditu eta baita izugarrikeria hura ikustera propio joandakoak bazirela ere.

  • 621 Gerratik ihesi

    Kaxilda Zubialde Olaskoaga (1911) Oiartzun

    Gerra garaian, senideak Irunera joan ziren, eta Kaxilda Larrezabalera, senarraren familiakoekin. Atxiloketak gertatu ziren.

  • Axun Oiartzabal Pertsona esanguratsuak kulturan

    Axun Oiartzabal Sagarzazu (1946) Lezo

    Jostun batzuk aipatzen ditu: Pikabea, Luke Gezala... Gezala familiari buruzko kontuak: Koldobike Gezala raketista. Polentxi Gezala txistularia... Tomas Garbizu musikaria eta Elias Salaberria margolaria aipatzen ditu. Herriko mutilek solfeoa ikasteko aukera zuten (neskek ez, berandu arte). Lezo, herri musikazalea.

  • Kontxa Bikandi Frantziatik etxera bueltan

    Kontxa Bikandi Basterretxea (1927) Gernika-Lumo

    Frantziara iritsi zirenean, ume txikiena elgorriak jota zegoen eta ospitalera eraman zuten amarekin batera. Handik Espainiara itzuli zirenean, Francok egin zien harrera. Etxerik ez eta Lumora joan ziren amaren gurasoen etxera.

  • Kontxa Bikandi Tristea da gerra

    Kontxa Bikandi Basterretxea (1927) Gernika-Lumo

    Goizaldean pasatu zuten Gernika eta dena sutan zegoen. Milizianoen kamioi bat geratu eta Deustura joan ziren. Gerra tristea dela dio, ezin dela azaldu dio. Jendea zoratu egiten dela aipatzen du. Gerraren ondorioz etxerik gabe geratzea oso gogorra izan zen, beti enbarazu egiten zutelako.

  • Fernantxo Aitaren kartzelaldiko kontuak

    Fernantxo Intxaurrandieta Aizpurua (1947) Lezo

    Aita nazionalista zen, eta Sarara joan zen ihesi. Ondoren Cadizen egon zen kartzelan, eta han kaiola bat egin zuen beste preso batekin. Ezkondu aurretik izan zen hori. Patxi anaia aipatzen du, musika irakaslea.