Errepresioa

• Anaia "Batallón de Trabajadores"en

  Angeles Garai Arregi (1924) Arrasate

  Santoñako kartzela oso egoera txarrean omen zegoen. Soldaduska egiteko atera zuten kartzelatik, eta Toledoko frontera eraman zuten. Beste anaia "Batallón de Trabajadores"en egon zen. Aitak idiekin militarrentzako garraioan jardun zuen Arrasaten.

• Aita egun pare batez preso Oñatin

  Angeles Garai Arregi (1924) Arrasate

  Zañartuko mojategiko eskolan ibili ziren Angeles eta anaia. Zelai bat ikustera joan ziren batean, guardia zibilek aita eta osaba Santi atxilotu zituzten.

• Aita Teruelgo bonbardaketan hila

  Miren Lorea Lasa Aranburu (1930) Eibar

  Lorearen aita Laredoko kartzelan egon zen egoera eskas batean. Bederatzi hilabetez, egunero, karteroari itxaroten zioten berririk ote zegoen ikusteko. Halako batean, eibartar bat hileta batera joatean bertan nazionalista bat lurperatu behar zutela esan zioten. Hau gorpua ikustera joan eta nor zen ikustean, familiari abisatu zion.

• Anaia Eibarrera oinez lanera gerra sasoian

  Matxo Larrañaga Iturbe (1919) Azkoitia

  Gerra sasoian anaia bat kartzelan egon zen. Bestea Eibarrera joaten zen lanera, oinez. Azkoitiar batzuen etxean pasatzen zuen astea, apopilo.

• Gerra garaian aita kartzelan

  Bittor Larruzea Aranbarri (1928) Mendata

  Gerra hasi zenean, Mungiara joan ziren familia guztia, behiak hartuta. Aitak ez zuen herrira itzultzerik nahi izan eta Iruñean harrapatu zuten. Handik pixka batera, epaiketa egin zioten eta sei urterako kartzela-zigorra ezarri zioten.

• Txahalak errekisatuta

  Bittor Larruzea Aranbarri (1928) Mendata

  Bilboko Larrinagan preso eduki zuten aita eta amak astero bisita egiten zion. Zorrak egin zituzten, txahalak errekisatu egiten zizkietelako, aita kartzelan zegoen bitartean.Aita-amen bizimodua gogorra izan zela dio.

• Anaia eta lehengusina bonbak jota hil

  Joxe Zulueta Uribe (1921) Arrasate

  Bonba batek etxea zulatu zien eta anaia eta lehengusina bonbardaketan hil ziren. 1937ko martxoan berriz ere etxera itzuli zen.

• Munitibarko hauteskundeak eta abertzaleak

  Rufina Abaitua Bilbao (1928) Mendata

  Munitibarren hauteskundeak egin zirenekoa gogoan du; EAJk irabazi zituen. Batzokia Errotan egin zuten. Ilea moztu zieten Batzokian batzen ziren neskei.

• Gerra garaian, taberna kendu eta alkatea kartzelara

  Rufina Abaitua Bilbao (1928) Mendata

  Mendatan, Eskolenekoei taberna kendu egin zieten gerra garaian. Batzokia taberna hartan zegoela entzun izan du. Alkatea kartzelatu egin zuten. Munitibarko alkateak ihes egin zuen.

• Hiru hildako Mendatan, gerragatik

  Rufina Abaitua Bilbao (1928) Mendata

  Gernikako bonbardaketagatik eta gerragatik hildako hiru aipatzen ditu, Mendatakoak. Bere senarrak zulo batean ezkutatuta eman zuen bonbardaketako eguna. Gernika erreta zegoela, bertan izan zenekoa kontatzen du.

• Bolibarren fusilatu bat

  Rufina Abaitua Bilbao (1928) Mendata

  Bolibarko bat fusilatu egin zuten, senideei kartzelatik libre laga zutela esan bazieten ere.

• Txomin `Kakaleku´ preso hartu zuteneko kontakizuna

  Andres Lejarraga (1917) Lezama

  Txomin `Kakaleku´ gerra garaian preso hartu zuten. Pasarte barregarria kontatzen du.

• Osaba hil egin zuten

  Kontxi Zorrozua Zabaleta (1926) Gernika-Lumo

  Beraien osabak diputazioan egiten zuen lan. Kontxiren neba batekin batera osabarenera joan ziren bonbardaketa ostean. Osaba preso hartu eta hil egin zuten.

• Aita frankistekin preso

  Maria Luisa Urrutxua Larrazabal (1922) Sopela

  Gerra garaian aita miliziano eraman zuten eta frankistak sartu zirenean, preso hartu zuten. Amarekin joaten zen bisitan. Alkateari laguntza eskatu zioten baina hark ukatu. Aita gaixotu egin zen.

• Francisco Losada kartzelakideari gertatutakoa

  Balendin Enbeita Goiria (1906) Muxika

  Aurretik argitaratu ezin izan zituenekin osatu du liburu berria, gerrako eta kartzelako bizipenak tarteko. Francisco Losada izeneko kartzelakide bati buruzkoak kontatzen ditu.

• Nazionalista izateagatik arazoak nobiotan

  Jose Mari Cruceta Alberdi (1930) Eibar

  Nobiotan Ermura joaten zen. Emaztearen aita karlista ezaguna zen eta arazoak eman zizkion Jose Marirekin nobiotan hasteak.

• Lagunak heriotza zigorretik libratzeko ahaleginak

  Miren Gezala Sagarzazu (1912) Lezo

  Donibane-Garaziko Zitadelan zegoela, bere anaiaren gutun bat jaso zuen kartzelatik, lagun batzuen egoera larriaren berri emanez. Haiek heriotza zigorretik libratzeko, Euskadiko Gobernuari laguntza eskatuz egin zituen ahaleginak kontatzen ditu.

• Errepresioa eta lapurretak herrian

  Miren Gezala Sagarzazu (1912) Lezo

  Gerra garaian, Lezon etxeko gizonak kalean erabiltzen zituzten instrukzioa ikasten. Mirenen etxea erabat hustu zuten, barrukoa lapurtuta, eta erbestetik itzuli zirenean, beste batzuk bizi ziren etxe hartan. Aita begiz jota zuten alde batekoek zein bestekoek.

• Abertzale baten kontrako atentatua

  Miren Gezala Sagarzazu (1912) Lezo

  Gurutze Santuari su ematen saiatu ziren. Martin Alberdi abertzalearen kontrako atentatua egiten saiatu ziren baina huts egin zuten.

• Gerra garaian, presoei laguntzeko taldeetan parte hartu zuen bere familiak

  Peli Fernandez de Romarategi Lanas (1922) Gasteiz

  Gerra garaian Peliren familiako zenbait kidek kartzela eta erbestea ezagutu zituzten. Gerraren amaiera aldera, preso zegoen jendeari laguntzeko taldeak antolatu ziren eta Peliren familiak parte hartu zuen: bazkariak prestatu, arropak garbitu... Tabakorik ez zegoen eta makina batekin egiten zituzten presoentzako zigarroak.