Euskara eta politika

  • Elbira Berriotxoa Munoa Mesedetako mojetan ikasia

    Elbira Berriotxoa Muñoa (1925) Arrasate

    Lau-bost urte zituela hasi zen "merzedarietako" eskolan, eta 15 urtera arte ibili zen bertan. Valladolideko moja batekin ikasi zuen gaztelaniaz hitz egiten. Asko kostatu zitzaion gaztelaniaz hitz egiten ikastea; euskaldunak gutxietsi egiten zituzten. Zigortu egiten zituzten.

  • Elbira Berriotxoa Munoa Eskolako oroitzapenak

    Elbira Berriotxoa Muñoa (1925) Arrasate

    Eskola garaiko oroitzapen onak ditu. Lagun onak egin zituen. Ikasgelan, 40 neska inguru ziren, eta moja "pixka bat gogorra" omen zen. Historia sakratua ikasten zuten. Eskolan, moja erdalduna jarri zien erdaraz irakasteko. Elbirak ez zekien gaztelaniaz hitz egiten; lezioa galdetutakoan euskaraz esanez gero, irakasleak iraindu egiten zituen.

  • Elbira Berriotxoa Munoa Amak erdararik ez; aitak, bai

    Elbira Berriotxoa Muñoa (1925) Arrasate

    Elbiraren amak ez zekien gaztelaniaz hitz egiten. Behinola, amak militar bati euskaraz egin zionekoa kontatzen du. Aitak, berriz, bazekien gaztelaniaz. Aita osaba etxegile batekin lanean ibili zen kanpoan, eta horrela ikasi omen zuen.

  • Edurne Galartza Falangea eta ikuskatzaileak eskolan

    Edurne Galartza (1914) Antzuola

    Behin falangekoak Antzuolako eskolara bisita egiten zioten umeek dagokiena ikasi zuten ziurtatzeko. Gerora inspekziokoak pasatzen ziren.

  • Edurne Galartza Antzuolako lehenengo euskara-irakaslea

    Edurne Galartza (1914) Antzuola

    Antzuolan jende askorentzat Edurne izan da lehenengo euskara-irakaslea. Edurnek bere kontura ikasi zuen euskaraz idazten eta irakurtzen, Donostian bizi zela.

  • Asunzion Kortabarria Gabilondo Eskolan euskaraz egiten zuenari kordoia

    Asunzion Kortabarria Gabilondo (1932) Antzuola

    Maistrak dena egiten zien erdaraz, galarazita zegoen euskaraz egitea. Kordoi bat jartzen zien lepotik zintzilik eta aste bukaeran hori zuenak zertxobait ordaindu behar ziaten zuen. Kaletarrak eurak baino azkarragoak ei ziren, eta euskaraz eginarazten zien nahita.

  • Mari Erezuma Euskal izenak galarazita

    Mari Erezuma Elorriaga (1921) Bermeo

    Mariren gizona Andoni Seber deitzen zen. Gerra garaian, Donostian zaurituta zegoela, haren amak telefonoz deitu zion eta "Andoni" esaterakoan deia moztu egin zioten. Euskal izenak galarazi egin zituzten eta denei aldatu zieten izena.

  • Julen Madariaga Xabier Peñarekin eta Alfontso Irigoienekin ikasi zuen euskaraz

    Julen Madariaga Agirre (1932) Bilbo

    Xabier Peñarekin eta Alfontso Irigoienekin ikasi zuen euskaraz Bilbora itzulitakoan. Asko estimatzen zuen Julenek Alfontso (hau ere Ekin-en sortzaileetarikoa, bertsolaritzaren sustatzailea izateaz gain). Txilera joatean ahaztu zitzaion zekien euskara apurra.

  • Julen Madariaga Uda Nabarnizen mintza-praktika egiteko

    Julen Madariaga Agirre (1932) Bilbo

    Ez du oroitzen zein maiztasunekin ziren euskarazko klaseak. Nabarnizen eman zuen uda oso bat euskara praktikatzen. Herri-euskara, jakina, bizkaiera.

  • inaxio-mendiluze Euskararekiko kontzientzia adinaren eta sexuaren arabera

    Iñaxio Mendiluze Elizondo (1937) Andoain

    Gaztetan, kuadrillan ez zuten euskaraz hitz egiten, baina orain bai. Gerra baino lehenago jaiotakoek euskaraz egiten zuten, baina ondorengoek ez. Neskek ez zuten euskaraz egin nahi izaten, hori makurkeria zela uste baitzuten.

  • MirenEgana Elbira Zipitriaren andereñoentzako udako eskolak

    Miren Egaña Goya (1946) Donostia

    Felitxu Eraso andereñoak euskarazko eskolak emateko lokal bat izatea lortu zuen. Mirenek 1960. urtean entzun zuen lehen aldiz euskal gramatika eta euskal aditza lokal hartan Elbira Zipitriaren ahotik. Lokal hartan, Elbirak abuztuko arratsaldetan eskolak ematen zituen andereño zirenentzat edo izango zirenentzat, eta Miren bere amarekin batera joan zen 14 urte baino ez zituela. Gazteluan jolasean aritu ostean, arratsaldeko seietan lokal hartan kuadrilla handia batzen zen. Maria Dolores Agirre, Karmele Esnal, Karmele Mitxelena, Mari Karmen Lasarte eta Izaskun Bustos ere han ziren, besteak beste. Hiru gizonezko baino ez zeuden, kutxako langileak zirenak. Abuztu osoan zehar aritu ziren bertan. Alfabetatuak izan arren, bertaratutakoek ez zekiten gramatikarik.

  • Kandido Urreizti "Geure hizkuntzari heldu egin behar zaio"

    Kandido Urreizti Osa (1926) Mutriku

    Gerra denborako kontuak. Euskaraz hitz egiten zutenean, "hablar en cristiano" esaten zien. Kandido umea zen, eta ez zekien gaztelaniarik.

  • Antoni Zallo "Doniene"ri "San Juan" jarri behar

    Antoni Zallo Bengoetxea (1930) Bermeo

    Bere aitaren aldeko familiakoak armadoreak izan ziren eta baita bere aita ere. Ikazdun motorrak "Doniene" zuen izana, baina hurrengoari ezin izan zioten jarri euskarazko izena, "Diaz San Juan" izan zen.

  • Jesus Astiazaran Hermanoen ikastetxean zorrotzak ziren

    Jesus Astiazaran Bilbao (1924) Bermeo

    Anaia menesianoen ikastetxera joan zen. Asko gustatzen zitzaion eskola. Hermano Bitor gogoratzen du behin Seber Ormazarekin izan duen tirabira bat tarteko. Dena zen erdaraz. Gurasoei eskerrak mantendu da euskara.

  • Luis Iturregi Euskarari zigorra

    Luis Iturregi Uribarri (1934) Bermeo

    Beraien gurasoek garrantzia ematen zioten eskolari, beste guraso askok, ostera, ez. Luisek gurago zuen etxean gelditu beharrean. Gerraostean, zigortu egiten zituzten eskolan euskaraz eginez gero; hori dela-eta, erdaraz egin behar izaten zuten nahiz eta ez izan erraztasunik.

  • Pilar eta Begoña Arana Euskaraz berba egitearren entzun beharrekoak

    Pilar Arana Bengoetxea (1911) Bermeo

    Ahizpa biak euskaraz berbetan zihoazen behin eta gizon batek dialekto hori ez berbetako esan zien. Pilarrek orduan ere izan zuen zer erantzun.

  • Pilar eta Begoña Arana Erdaraz jakin barik aita kartzelara

    Begoña Arana Bengoetxea (1922) Pilar Arana Bengoetxea (1911) Bermeo

    Eskolan dena e egin behar izaten zuten erdaraz. Aitak ez zekien erdaraz eta 23 hilabetez izan zuten kartzela espia zelakoan. Heriotza-zigorrera kondenatu zuten.

  • 528 Hezkuntza gerraostean

    Miren Zuazabeitia Herrasti (1930) Aretxabaleta

    Eskolan, arratsaldeko hiruretan egiten zuten otoitza. Goizean, Francoren aldeko hainbat kantu abesten zituzten.

  • Miren Gaztelu Urreta Izena berreskuratu berri

    Miren Gaztelu Urreta Zubia (1932) Aretxabaleta

    Batxilergoa hasteko jaiotza agiriaren bila joan zenean, bere jaiotza izena ezabatuta ikusi zuen erregistro zibilean. Nahasgarria suertatzen zitzaion bi izenekin bizitzea eta azkenean lortu zuen bere jatorrizko izena bazter guztietan baliatzea.

  • Miren Gaztelu Urreta Bere izen "exotikoa"

    Miren Gaztelu Urreta Zubia (1932) Aretxabaleta

    Erregistroan 1939ko otsailaren bederatziko datarekin, "tachado el nombre exótico" jartzen zuela ikusi zuen. "María del Castillo" deitzen ziotenean, sutu egiten zen. Miren Gaztelu izena duen emakume bakarra bera dela uste du.