Euskara eta politika

  • Angela eta Joxe Mari Gerra aurretik, erdaldun gutxi

    Angela Galparsoro Larrea (1922) Legazpi

    Gerra ondorenean, Telleriartera jende erdaldun asko joan zen bizitzera. Brinkolako tren tren-geltokian bi "guardaguja" (errailtzain) egoten ziren: erdaldunak ziren, eta haien umeak Telleriarteko eskolara joaten ziren.

  • Xalbadora Roldan Euskara debekatuta, gerra ondoren

    Xalbadora Roldan Iturrioz (1922) Andoain

    Euskararen kontrako neurriak, gerra ondoren. Gurasoekin euskaraz zebilelako poliziak kargu hartu zionekoa, tabernan. Erdaraz ere ondo zekien. Filarmonika jotzen zuten disko saltzaileak. Kalean kontuz ibili behar zen. Batzuek euskara galdu zuten. Amak Goierriko euskara zuen, eta berak ere halakoxea duela uste du. Hitz bereziak bazituen amak.

  • Migel Irazusta "Euskotarrak gera" abestia ikasteko gorabeherak

    Migel Irazusta Larrea (1930) Andoain

    Txistua jotzen zuten. Txistuko irakaslea karlista ote zen susmoa du, ez zien erakutsi nahi izan "Euskotarrak gera" abestia. Azkenean, baina, beren kabuz lortu zuten abesti hura ikastea. "Euskotarrak gera" abestia kantatzen du.

  • Migel Irazusta Euskaraz hitz egitea debekatuta

    Migel Irazusta Larrea (1930) Andoain

    Abesti batzuk debekatuta zeuden Francoren garaian. Behin etxe inguruan jolasten zebilela, soldadu batek euskaraz hitz egitea debekatuta zegoela esan zion Migeli. La Sallen irakasle gehienek euskaraz jakin arren, baziren batzuek inoiz egingo ez zutenak.

  • Kristina Iturrioz Euskaraz egitea debekatuta eskolan

    Kristina Iturrioz Burgoa (1934) Esther Moriones Aurre (1936) Gernika-Lumo

    Eskolan ez zieten uzten euskaraz egiten. Izen euskalduna zutenei aldatu egin zieten. Behin eskolakide batek salatu egin zuen Kristina euskaraz berba egiteagatik, eta maistrak zigortu egin zuen. Gernikarrak ziren bi maistrak. Izenak ematen ditu. Doña Florenciari buruz diote jo ez zuela egiten baina "txitximurke" bai, orratzak bailiran.

  • Jesus Mari Otamendi Euskararekiko maitasuna eta beldurra denboran zehar

    Jesus Mari Otamendi Berasain (1944) Andoain

    Euskararekiko sentimenduaz hitz egiten du. Pena du, gaztea zela, ez euskara gehiago ikasi izanagatik. Gizonek oraindik euskara mantentzen dute; baina beldurra egon izan da euskaraz hitz egiteko.

  • Edurne Bengo Izen euskaldunak erdaldundu beharra

    Edurne Bengoa Clemencot (1931) Gernika-Lumo

    Beraien etxeko umeek izen euskaldunak izan zituzten: Miren Karmele, Gotzon, Agurtzane, Edurne... Galarazita zeuden eta Edurne uste askoan "Nieves" izan zen. Errepublika garaian jaio zenez, berak jaiotzatik du izen euskalduna, garai hartan ez baitzegoen arazorik.

  • Edurne Bengo Mojetan Edurne barik Nieves zen

    Edurne Bengoa Clemencot (1931) Gernika-Lumo

    Karmeldarren ikastetxean Nieves zen eta ez Edurne. Bere ahizpa Agurtzane Rosario zen. Moja bat oso gaiztoa zen eta askotan jotzen zuen. Etxekoek ezin zuten egoera salatu aita kartzelan egondakoa baitzen eta beldurra zen nagusi. Jaunartzea egin barik utzi zuen eskola.

  • Edurne Bengo Euskara galarazita

    Edurne Bengoa Clemencot (1931) Gernika-Lumo

    Kalean euskaraz egitea guztiz galarazita zegoen. Orduko bizipenak kontatzen ditu.

  • Miren Zarraga Gerraosteko euskararen egoera

    Miren Zarraga Pagola (1932) Andoain

    Papeletan Maria jarri behar zuen, bestela ez zuen kobratzen. Etxean gaztelaniaz hitz egiten zuten. Aitak euskaraz jakin arren, gaztelaniaz hitz egiten zuen. Amak euskara gehiago egiten zuen. Gerra denbora eta gerraostean senideak sakabanatuta egon ziren: Bilbon egon zirenek gaztelaniaz egiten zuten bizimodua.

  • Juan Balenziaga Ondarroan euskaraz

    Juan Balenziaga Osa (1931) Ondarroa

    Beste inon ez bezala, Ondarroara heltzen diren guztiek berehala ikasten dute euskaraz. Beti egin izan dute euskaraz. Francoren garaian, eskola nazionalean zigortu egiten zituzten euskaraz egiteagatik.

  • Miren Mendarte Gerra aurretik, euskara nagusi; orain, berriz...

    Miren Mendarte Kasares (1929) Errenteria

    Gerra aurrean euskara zen herriko hizkuntza nagusia baserrian nahiz kalean. Salamancako neskameak ere ikasi zuen. Gero ezin zen: kanpotik jende asko etorri zen eta euskara debekatua zegoen, gainera. Apaizgaiek ere ez zuten euskara ikasten. Orain, ikastolak egon arren, zaila da balantza orekatzea. Erdarara jotzeko joeraren zergatiak.

  • 403 Hezkuntza diktadura garaian

    Antonio Beloki Altuna (1936) Eskoriatza

    Eskola kontuak Frankismo garaian; Cara al Sol abestu behar izaten zuten garai batean.

  • Miren Mendarte Dantza eta mutil kontuak

    Miren Mendarte Kasares (1929) Errenteria

    Alamedara korrika, dantzara. Joakinek jotzen zuen musika. Dantza bidez ligatzen zen. Euskara debekatua zegoen. Ez daki euskaraz idazten. Senarra nola ezagutu zuen, Etxebeste drogeriakoa.

  • Arantza Agirre Elizan zein eskolan dena erdaraz

    Arantza Agirre Uribe (1932) Gernika-Lumo

    Eskolan euskaraz egitea galarazita zegoen. Kredoa eta errezatzen ere ezkondu ostean ikasi zituen euskaraz. Lumon dotrina euskaraz ikasteko aukera zuten, baina ez zuten ezer ere ulertzen.

  • Jesus Mari Agirre-Amalloa Euskaraz entzungo ote zieten beldur

    Jesus Mari Agirre-Amalloa Ozamiz (1931) Gernika-Lumo

    Errepresioa dela-eta, gerraostean kalean ez zen euskararik egiten. Ondorioz, jende askok erraztasuna galdu zuen. Bera Frantzian egon ostean, gurasoekin berreskuratu zuen euskara. Saraspen gerra aurretik euskara zen nagusi.

  • Jesus Mari Agirre-Amalloa Gizarte etxeko ikastola zarratzeko agindua

    Jesus Mari Agirre-Amalloa Ozamiz (1931) Gernika-Lumo

    Venezuelatik bueltatu eta ikastolara joan ziren bere alabak. Gernika-Lumoko lehen ikastola Andra Maria eliza ondoko etxe batean egon zen. Jesukristoren gurutzea kendu zutela-eta, ikastola zarratzeko agindua jaso zuten. Bere emaztea joan zen alkatearengana berbetan eta arazoa konpondu ahal izan zuen.

  • Pili eta Maria Antonia Ikazuriaga Doña Pia maistra

    Maria Antonia Ikazuriaga Ugalde (1930) Gernika-Lumo

    Pasealekuko eskolako maistra doña Pia Obieta izan zen. Euskaraz egitea galarazita zegoen, ezin zuten ezta lagunen artean ere egin. Josten ere ikasi zuten. Maistra gogorra izan arren, ederto erakusten zuen. Eskola-liburu bakarra zuten eta beste batzuekin elkarbanatuta gainera.

  • 1558 Loiolan, militarrez inguratuta

    Jon Ezeiza Areitioaurtena (1936) Donostia

    Oraingo Arrasate kalean jaio zen. Iberduero zegoen, Kutxa... Bi urterekin joan zen Loiolara. Militarrez inguratuta bizi ziren Loiolan. Amarentzat Jaungoikoa, abertzaletasuna eta familia ziren gauzarik inportanteenak. Etxean, beti euskaraz. Kalean debekatua zegoen. Pasadizoa.

  • 1558 Antzerkia, euskara lantzeko bidea

    Jon Ezeiza Areitioaurtena (1936) Donostia

    Irakasleak kanpotarrak ziren. San Antonio ikastetxean bazegoen maisu bat oso gaiztoa. Zigorrik ez, euskaraz egiteagatik. Euskara lantzen antzerkiak lagundu zion. Kursaalean noizen behin jaia antolatzen zuten emakumeek, guraso abertzaleen haurrentzat.