Euskara eta politika

Maria Dolores Agirre: maistra ikasketetan aintzindari
Lurdes Auzmendi Aierbe (1955) Ataun

Errezildarra zen Maria Dolores Agirre, baserri batean jaio zen. 13 bat urtera arte elebakarra izan zen. Herri eskolan aritu zen 7-8 urte bete zituen arte. Ondoren, lanean hasi zen gurasoen dendan. Donostiara gaztelaniarik jakin gabe joan zen bizitzera, baina Kixote irakurrita. Maistra ikasketak egin zituen eta euskara irakasten hasi zen.
Maria Dolores Agirre, jende ezagunaren irakasle
Lurdes Auzmendi Aierbe (1955) Ataun

Euskara eskolak emateko iragarkia jarri eta egun berean lortu zituen ikasleak. Donostiako jende garrantzitsua izan zuen ikasletzat. Maistra lanetan ere aritu bazen ere, kuttunena antzerkia zuen. Donostian antzerki eskola zuzendu zuen: Euskal hizkera eta iztunde eskola (Euskal Iztundea).
Maria Dolores Agirre eta Elbira Zipitria
Lurdes Auzmendi Aierbe (1955) Ataun

Maria Dolores Agirre eta Elbira Zipitria oso desberdinak omen ziren izaera aldetik. Elbira Ataunera joan ohi zen eta horrela ezagutu zuen Lurdesek.
Irratigintza pasio
Lurdes Auzmendi Aierbe (1955) Ataun

Maria Dolores Agirreren antzezlanetan erabilitako euskara kritikatua izan zen zenbaitetan. Irratigintza ere pasio zuen Maria Doloresek, euskara ahalik eta eremu gehienetan zabaldu nahi zuen. Horrela, La Voz de Guipuzkoan aritu zen irratsaio batean lanean.
Irakasleen formatzaile
Lurdes Auzmendi Aierbe (1955) Ataun

Antiguon hasi zen Maria Dolores Agirreren maistra bizitza. Euskara eskolak etxean emateaz gain, beste hamaika tokitan ere eman zituen eskolak, irakasle formakuntzan, adibidez.
Antzezten eta deklamatzen, biak irakatsi
Lurdes Auzmendi Aierbe (1955) Ataun

Euskal iztundea antzerki eskolako zuzendaria izan zen Maria Dolores Agirre, baina antzerki eskolez gain, euskaraz deklamatzen ere erakusten zuen bertan.
Antzerkigintzan gerra aurretik eta ondoren
Lurdes Auzmendi Aierbe (1955) Ataun

Maria Dolores Agirrek antzerki eskolako zuzendari izateko oposaketak 1933an atera bazituen ere, gerrak dena eten zuen. Gerra aurretik Toribio Altzagarekin aritu zen. Gerra ondoren bere aldetik ekin zion bideari.
Joxe Mari Etxebeste, Agirreren laguntzaile
Lurdes Auzmendi Aierbe (1955) Ataun

Joxe Mari Etxebeste izan zen Maria Dolores Agirreren laguntzailea. Antzerki eskola zaharra itxi zenean hark ireki zuen berria.
Munduko obrak euskarara ekarri
Lurdes Auzmendi Aierbe (1955) Ataun

Maria Dolores Agirrek Euskal Herrira, eta batez ere, euskarara ekarri nahi izan zituen antzerki lan asko. Horretarako, bere kabuz itzulpenak egiten aritu zen.
Antzerkigintzan ere belaunaldien talka
Lurdes Auzmendi Aierbe (1955) Ataun

Mari Dolores Agirreren antzerkigintzak Jarrai antzerki taldearekin talka izan zuen. Eztabaida sortu zen, Maria Dolores Agirre, berritzailea izan bazen ere, tradizionalista ere bazen. Jarrai antzerki taldeak, ordea, antzezlan modernoagoen alde egin zuen apustu.
Frankismoan, hizkuntzaren alde
Lurdes Auzmendi Aierbe (1955) Ataun

Maria Dolores Agirrek ez zuen politikaz hitz egiten. Hala ere, Frankismoaren garai gogorrak pasa zituen, eta euskararen alde egite hutsa iraultzailea eta ekintza kontzientea zen orduan.
Euskerazaintzako kide
Lurdes Auzmendi Aierbe (1955) Ataun

Maria Dolores Agirre Euskerazaintzako kide zen, gero Euskaltzaindiarekin talka izango zuena. Beti herriko euskara defendatu zuen berak eta euskara batuaren ideiak hamaika eztabaida ekarri zituen euskal gizartera.
Eskolan Espainiako historia eta erdara
Manolo Goiti Belakortu (1931) Mañaria

Eskolan denetarik ikasten zuten: matematika, gramatika, Espainiako historia, historia sakratua... Espainiako historia ere historia sakratua zela dio. Liburuak eskolan izaten zituzten. Maisuak askotan jipoitzen zituen umeak. Euskaraz eginez gero ere jipoitzen zituzten.
Sondikako Escuela Vascan ikasi zuen
Pantxike Elordui Uriarte (1925) Loiu

Gazte-gaztetan utzi zuen eskola, plazara hasteko. Zortzi urterekin hasi zen eskolara, eta hamaika egin barik atera zuen amak, azokara joateko berarekin. Sondikara, Escuela Vascara joaten ziren; Politxene Trabudua zen irakaslea eta euskaraz ikasten zuten. Nebak salaketak izan zituen; baina ahizpa esne-saltzaileek ezagutzen zituzten Bilboko militarrak, eta horien bitartez salbatu zuten neba.
Euskara ikasi behar zuela oso garbi zuen
Juan Jose Ibarretxe Markuartu (1957) Laudio

Ezin zuen onartu euskararik hitz egiten ez zuen Erkidegoko lehendakaririk. Egunero bi orduz eskolak hartzen hasi zen eta ondoren ikastaro trinkoak egiten. Gogor jardun ondoren, barruko sentimenduak euskaraz adieraztea lortu zuen.
Ikastolen hasiera latza
Juan Jose Ibarretxe Markuartu (1957) Laudio

Beraien haurrak lehendabiziko ikastoletara bidali zituzten gurasoak oso ausartak izan ziren. Titulu ofizialik ez, jarraipen sagurtasunik ez... Hori bai izan zela berritzaile izatea!!
Eskolan erdaraz, elizan euskaraz
Pedro Agustin Agirre Orue (1917) Forua

Maisuak eraztuna zuen euskaraz eginez gero, zigortzeko. Garizuman, elizan, euskaraz egiten zuten. Larunbata ere eskola eguna zen. Zerrenda pasatzen zuen maisuak. Umeen artean euskaraz egiten zuten. Neskak aparteko eskolan egoten ziren.
Anaiaren gaizki-ulertua eskolan
Pepita Amiano Larrañaga (1921) Pasaia

Anaiari San Pedroko eskolan gertatu zitzaiona, erdaraz ondo ez zekielako.
Antxo asko euskaldundu da
Jabier Esnaola Akarreta (1939) Pasaia

Lan handia egin da euskal mugimenduaren alde, ondorioz Antxo asko euskaldundu dela dio.
Zigorrak eskolan
Kontxita Anduaga Lamariano (1923) Cecilia Kortabarria Araiztegi (1928) Antzuola

Zigorrak eskolan. Euskararen inguruko debekuak. Cara al Sol.