Ihes egin beharra

  • Maria Luisa Ruiz Ezkertiarra izan da beti; justizia soziala

    Maria Luisa Ruiz Arana (1934) Eibar

    Gerra garaian aita kartzelan zegoen eta ihesi zebiltzala ama hil zen. Aita anarkista zen. Nahiz eta ezkertiarra izan, Maria Luisa beti izan da ezkertiarra. Justizia sozialari buruz.

  • Jaione Ormaetxea Troxaola Gerran Frantziara ihesi

    Jaione Ormaetxea Trojaola (1924) Aramaio

    Gerra hasi zenean, Jaione, ama eta hiru ahizpa ikatz-ontzi ingeles baten Frantziako "La Rochette"ra eraman zituzten. Anaia batek Iparraldera ihes egin zuen eta beste zazpi anaiek, denak gudariak, preso edo “Batallón de Trabajadores”en bukatu zuten.

  • Jaione Ormaetxea Troxaola Anaiak gerran egindako lanak

    Jaione Ormaetxea Trojaola (1924) Aramaio

    Iparraldera ihes egin zuen anaia batek; eta bertako ospitalean sendatzen ziren gudariei agiriak egiten zizkien, atzerrira joan nahi bazuten. Anaia horrek, ihes agin aurretik, Bilbon zegoela, makina bat aramaioar kartzelatik ateratzen lagundu zuen.

  • Mauri Lasaga Belategi "Kurandera"ri isuna jarri zioten

    Mauri Lasaga Belategi (1922) Jaione Ormaetxea Trojaola (1924) Aramaio

    Amari isuna jarri zioten medikua izan gabe "kurandera" (petrikilo) lanetan jarduteagatik. Amak ez zien bezeroei asko kobratzen, eta haiek sarritan opariak ekartzen zizkioten. Frantziara ihes egin zuen anaia Ingalaterrara joan zen gero, eta bertatik nylonezko galtzerdiak bidaltzen zituen etxera.

  • Mauri Lasaga Belategi Familiak sakabanatuta

    Mauri Lasaga Belategi (1922) Jaione Ormaetxea Trojaola (1924) Aramaio

    Jaioneren anaia, familia Aramaion utzita, Ingalaterrara joan zen. Anaia gazteena New Yorkera joanda zegoen, eta beste anaia bat Kanadara. Anaia zaharrenak 25 urteko aldea zuen Jaionerekiko, eta Mauri koinatak ezagutu ere ez zuen egin, Kanadan hil baitzen. Amak 73 urte hartu zituen; hil zen aurreko egunera arte artatu zituen gaixoak.

  • Mauri Lasaga Belategi Iparraldean errefuxiatuta

    Mauri Lasaga Belategi (1922) Jaione Ormaetxea Trojaola (1924) Aramaio

    Gerra hasi zenean, Jaione Bilbora joan zen. Gero Frantziako La Rochette-era. Handik Baiona ingurura joan ziren, eta denera lau urte pasatu zituen Frantzian. Baiona inguruko baserritar guztiak euskaldunak ei ziren. Hango euskal esaerak gogoratzen ditu. Mauriren senarra izango zena, Imanol, morroi egon zen Iparraldeko baserri batean.

  • Mauri Lasaga Belategi Iparraldeko euskaldunak

    Mauri Lasaga Belategi (1922) Jaione Ormaetxea Trojaola (1924) Aramaio

    Imanol "gorri"tzat hartu omen zuten Iparraldean egon zenean. Horrek sortutako egoera barregarriak azaltzen ditu Maurik. Harrezkero, bisitan joaten ziren senar-emazteak Imanol egon zen baserrira.

  • Felix Eskisabel Zurutuza Gerratik ihesi, eta gerra aurrera

    Felix Eskisabel Zurutuza (1929) Ataun

    Frontera joan behar zuten bi lagunek ihes egin zuten; kobazulo batean egoten ziren, eta haiei ilea moztera joateagatik, arrisku handia hartzen zuen Felixen lagun batek. Elgetan eta Arraten egon zen fronte gogorra; gerora, Gernika eta Durango aldera mugitu zen frontea. Gerra amaitutakoan, aita hil zitzaien.

  • Garbiñe aperribai Senarraren aita fusilatua eta gerratik bueltan etxerik ez

    Garbiñe Aperribai Larrañaga (1932) Arrasate

    Garbiñek, senarrari buruz hitz egiten du: Gerra garaian bere aita fusilatu zuten, etxea hustu zieten eta izeba baten baserrian bizitzen egon ziren. Ikasketak egin zituen eta kooperatibista egin zen Union Cerrajeran.

  • Sabino Auzmendi Arratibel Ibiltzeko baimenaren inguruko komeriak

    Sabino Auzmendi Arratibel (1926) Ataun

    Garai hartan, baimena behar zen batetik bestera ibiltzeko, eta behin izandako komeriak kontatzen ditu.

  • Benardo Irastorza Gerrara joateko beldurra

    Beñardo Irastortza Amiano (1928) Irun

    Aita beldurrez egon zen gerrara deituko ote zuten, baina azkenean libratu egin zen; osaba bat joan zen gerrara eta beste bi osabek Frantziara egin zuten ihes. Osaba haietako bat mugan zauritu egin zuten.

  • Andoni Sagarna Gurasoen Gerra Zibileko bizipenak

    Andoni Sagarna Izagirre (1947) Donostia

    Gurasoek garai gogorra bizi izan zuten, gerraren erruz. Amaren gerrateko bizipenak; Donostiako jatetxe batean zebilen lanean. Familia banatuta geratu zen: batzuek Bizkaia aldera ihes egin zuten; aita gaixorik Lazkaon. Ama lehenbizi Abadiñora, gero Artzentalesera eta gero Santanderrera joan zen eta handik barkuan Bordelera. Donostiara itzuli ahal izateko, Lazkaoko idazkariak agiri bat egin behar izan zion. Aitak, berriz, Zornotzako Izar lantegian jardun zuen lanean militarizatuta.

  • Pili Jaio Bilbora ihesi, gerra garaian; gero Ingalaterrara

    Pili Jaio Saez (1921) Pasaia

    San Markos aldetik barku batek bonbak botatzen zituen. Irailean Bilbora joan ziren ihesi. Zallan egon zen gero, izeba batekin. Ingalaterrara joan zen, anaia txikiarekin. Liverpoolera bidali zuten bera, ikastetxe batera.

  • Pili Jaio Ingalaterrara Habana itsasontzian

    Pili Jaio Saez (1921) Pasaia

    Habana itsasontzian joan ziren Santurtzitik Ingalaterrara. Zorabiatu egin zen bidean. Ingelesek oso ondo tratatu zituzten errefuxiatuak. Donibanetik Santurtzira PYSBEko itsasontzian joan ziren.

  • 331 Aretxabaletatik ihesi

    Barbara Bengoa Argarate (1926) Eskoriatza

    Aretxabaletatik Gatzagara eta gerora Nanclaresera joan ziren ihesi gerra garaian. Itzuli zirenean, berriz hutsetik hasi behar. Tropak; "gorriak". Harrapaketak.

  • Kontxita Fernandez de Arroiabe Gerra hasi zenean, Marulandatik Gatzagara

    Kontxita Fernandez de Arroiabe Pagoaga (1921) Eskoriatza

    Gerra hasi zenean, Marulandan egon ziren. Beraien aita Gasteizera joan zen dirua zigilatzen, eta etxera etorri ezinik gelditu zen. Hala ere, gauetan aitak ogia pasatzea lortzen zuen. Gatzagan, lehenengo falangistak, gero erreketeak, eta azkenik soldaduak egon ziren. Aitak esan zien handik irten behar zutela, eta beraien bila etorri zen. Marulandatik Gatzagara basoz eta gauez joan ziren. Milizianoak etxe gainean zeuden; eta, beti tiroka zeudenez, beraiek etxetik irten ezinik.

  • Jabier Agirre Familia, Jose Antonio Agirre lehendakaria tartean, gerrarengatik erbestera

    Jabier Agirre Lasarte (1952) Donostia

    Izen-abizenak. Jaioteguna. Familiaren jatorria: gipuzkoarrak ziren aitona-amona guztiak. Gurasoen familiek gerran alde egin zuten eta Donibane Lohizunen ezagutu zuten elkar; ezkondu eta Donostian jarri ziren bizitzen. Aitaren anaia Jose Antonio Agirre lehendakaria zen; gainontzeko anaiak gudari aritu ziren.

  • Mateo Malaxetxebarria Frontearen erdian babesturik

    Mateo Malaxetxebarria Lauzirika (1926) Gernika-Lumo

    Bolbora lantegi zaharrean hartu zuten aterpe. Handik etxerako bidea hartu nahi izan zutenean, frentearen erdian egon behar izan zuten. Behiak ere geldi-geldi egon ziren.

  • Serafin Ruiz Gernikatik ihesi eta osaba Ibarrurin fusilatua

    Serafin Ruiz Sagasti (1923) Gernika-Lumo

    Nazionalak Ibarrurira sartu zirenean, hantxe zegoen Serafin. Bonbardaketa izan zenean, Bilbora joan zen beste batzuekin batera eta han senideengatik galdetu ziotenean, Arboledara eraman zuten. Meatzeetan lanean zebilen osaba batekin egon zen. Handik Bilbora joanda, izeko batek Ibarrurira eraman zuten eta izeko Bilbora itzuli zen, oraindik nazionalak sartu gabe zeuden eta. Ibarrurin zegoela, osaba nazionalek eraman zuten eta Oizen fusilatu egin zuten. Eliza lehen non zegoen kontatzen du.

  • 134 Gerra Antzuolara iritsi, eta jende asko ihesi

    Maria Aranguren Alberdi (1922) Antzuola

    Gerra zibila. Soldaduek herria nola hartu zuten. Frontea zazpi hilabetetan geratu zen Intxorta eta Elgeta inguruan. Bergaratik jende asko ihesi Antzuolako baserrietara. Anaia arteko gerra.