Ihes egin beharra

  • Itziar Andonegi Gerratik ihesi, elikagaiak Mutrikun utzi zituztenak

    Itziar Andonegi Sustaeta (1920) Mutriku

    Gerratik ihesi, Mutrikun Donostiako epai bat eta bere familia agertu ziren, maletaz eta janariz beteta. Elikagaiak utzi behar izan zituzten Erdiko kalean eta han zeudela milizianoak agertu zen.

  • Itziar Andonegi Aita Barandiaran, Mutrikutik Donibane Lohitzunera

    Itziar Andonegi Sustaeta (1920) Mutriku

    Arrantzan ateratzea debekatua egoteaz gain, itsasontzi guztiak alde eginda zeuden. Aita Barandiaranek Mutrikutik egin zuen ihes 1936an, nazionalak sartu aurretik.

  • Itziar Andonegi Salbokonduktoak, herritik ateratzeko

    Itziar Andonegi Sustaeta (1920) Mutriku

    Erreketeek herriko mugak kontrolatzen zituzten, lurrez zein itsasoz. Salbokonduktoek Gipuzkoan ibiltzeko bakarrik balio zuten. Mallabira joateko, salbokonduktoa Eibarrera ematen zioten eta handik oinez jarraitzen zuen, mendiz.

  • Itziar Andonegi Santanderren preso zegoen anaia bisitatzen I

    Itziar Andonegi Sustaeta (1920) Mutriku

    Santanderren preso zegoen anaia bisitatzeko salbokonduktoa nola lortu zuen. Trenbidetik oinez nola joan ziren. Zentinelen kontrolak harrapatu baino lehen ikusi zuen anaia.

  • Itziar Andonegi Santanderren preso zegoen anaia bisitatzen II

    Itziar Andonegi Sustaeta (1920) Mutriku

    Bilbotik Santanderrera trenean, anaia bisitatzeko. Derrigorrez soldadu izan behar zirenen jarrera eta erreketeena oso ezberdina zen.

  • Pepita Larrañaga Gerrako iheslariak Mutrikun

    Pepita Larrañaga Mendizabal (1923) Mutriku

    Mutrikura, gerratik ihesi zebilen jendea heltzen zen. Donostia osaba-izeba eta lehengusinak izan zituzten Mutrikun. Lehengusinak Bilbora ihes egin zuten baina gero Donostiara itzuli.

  • Pepita Larrañaga Mutrikutik Ingalaterrara ihesi

    Pepita Larrañaga Mendizabal (1923) Mutriku

    Ingalaterrara gerratik ihesi joandako herritarrak.

  • Joxe Migel Barandiaran Biarritzen, Hernio mendiari begira

    Joxe Migel Barandiaran Aierbe (1889) Ataun

    Biarritzen bizi izan zen hiru urtez, erbesteratuta. Hango farora joan eta ondoko banku batean eserita egoten zen. Bertatik Hernio mendia ikusten zuen parez pare eta bazekien tontor hartatik bere jaiotetxea ikusten zela. Hara ezin joanaren penaz egoten zen.

  • Carmen Retenaga Gerran jaioa Geronan

    Carmen Retenaga Eraña (1938) Eibar

    Geronan jaio zen, bere aita erresistentziako talde antiaereoaren kapitaina zelako bertan. Carmen jaio egun egun gitxira aita hil eta Bartzelonan bizitzen egon ziren Toribio Etxeberriak Frantziara ihes egiteko baimen bat lortu zien arte. Bost urterekin Eibarrera bueltatu ziren.

  • Gerran, Orian oso familia gutxi geratu ziren

    Patxi Sorarrain Kortadi () Lasarte-Oria

    Orian oso familia gutxi geratu ziren gerra garaian. Umetan, ihes egindako familiek utzi zituzten txalupetan jolasean eta arrantzan ibiltzen ziren. Zer harrapatzen zuten.

  • Maria Luisa Muguruza Osabak Gursen koro euskalduna sortu zuen

    Maria Luisa Muguruza Tellaetxe (1947) Lasarte-Oria

    Osaba bat Gursen egon zen eta bertan koro euskaldun bat sortu zuen. Ihesi ibili ostean, Txilen bukatu zuen. Beste osaba bat falangista zen eta gerran hil zen.

  • Agustin Legorburu Gerra sasoiko bizipenak

    Agustin Legorburu Uriarte (1928) Amorebieta-Etxano

    Bere lehenengo lanbidea "beranietan joatea" izan zela dio, eskola etxetik urrun zuten eta. Amak 12 ume izan zituen. Gerra sasoian senideak banatuta egon ziren: anaiak frontean, arreba Frantzian... Beraiek Deriora joan ziren ebakuatuta eta gero handik Sopuertara. Derioko seminarioan milizianoen kuartela egon zen. Mutikoak hara joaten ziren platerarekin eta "rantxoa" ematen zieten. Sopuertatik etxera itzuli zirenean, miseria.

  • Miren Garmendia Etxenike Eresoinka, euskal errefuxiatuen kultur enbaxada

    Miren Garmendia Etxenike (1947) Donostia

    Eresoinka zer zen azaltzen du, Euskal Herriko kultur enbaxada, errefuxiatutako musikariz eta dantzariz osatua. Gehienak gipuzkoarrak eta bizkaitarrak. Taldea desegin zenean, batzuek Mexikora eta Venezuelara joan ziren.

  • Miren Garmendia Etxenike Eresoinka II

    Miren Garmendia Etxenike (1947) Donostia

    Eresoinkakoak Saran egon ziren 1937an, eta Baionatik Parisera joan ziren gero. Abestiak eta dantzak eskaintzen zituzten. Beste herrialde batzuetara ere joan ziren.

  • 75 Martin anaiaren larritasunak

    Eustakia Agiriano Zuazua (1924) Aramaio

    Gorriek bigantxa bat kendu eta Elorriora eraman zuten, hil eta jateko. Eustakiren anaia Martin gorrien gidari ibili zen Murumendin. Ia gorriek eurek hil zuten. Aretxabaletara lehenengo, eta Gasteizera gero, ihes egin zuen Martinek.

  • 1613 Sarako etxean, bisitari ugari

    Ramon Labaien Sansinenea (1928) Donostia

    Azkoitiko gudari bat izan zuten etxean, Saran, Prefet-enean. Errefuxiatuak Landetara joaten ziren, arbolak moztera. Orixe eta Elbira Zipitria, beti eztabaidan. Madrilgo familia bat ondoko etxean. Sarako eskolara joan zen, eta beti "punituak" egoten ziren euskaraz egiteagatik. Donibanen ikasi zuen frantsesa gero.

  • Rafa Armendariz Gernikako babeslekuak

    Rafa Armendariz Gainza (1926) Gernika-Lumo

    Bonbardaketa aurretik Forura joan ziren bera eta anaia, beldurrez. Bere ama eta arreba, ostera, Gernikan egon ziren; anbulatorio ondoko babeslekuan ezkutatu ziren. Beste babesleku batzuk ere bazeuden Artekalen eta Andra Mari kalean; azken horretan, jende asko hil zen.

  • Karmen Riesgo Gerra garaian, hiru urte etxetik kanpo

    Karmen Riesgo Oñederra (1924) Koro Riesgo Oñederra (1919) Deba

    Gerra garaian, aita ihesean joan zen anaiarekin eta eurak amarekin geratu ziren. Baina gero eurek ere ihesean joan behar izan zuten, eta hiru urtean egon ziren etxetik kanpo. Eusko Jaurlaritzak ordaintzen omen zien jatekoa. Karmen Katalunian egon zen urte eta erdiz bertako familia batekin, "gerrako ume" moduan. Gerra garaiko ibilerak: lehenbizi Plentziara, handik Laredora, Llanesera, Ribadesellara... eta handik barkuan Frantziara. Ia lekurik gabe joan ziren 3.000 lagun inguru itsasontzi ingeles batean. Gerra ez zuten zuzenean bizi izan; izan ere, anaia txofer ibiltzen zen, eta bonbak hasten zirenean, hark aurrera eramaten zituen, ihesean.

  • Karmen Riesgo Gerra hasi zenean, Mungiara alde egin behar

    Karmen Riesgo Oñederra (1924) Koro Riesgo Oñederra (1919) Deba

    Reiner lantegia erre zenean, Koro neskame egon zen Debako etxe batean. Gerora, gerra hasi zen. Eurak amarekin zeuden etxean, baina soldadu batzuek esan zieten alde egin behar zutela eta halaxe egin zuten. Anaia etorri zitzaien bila eta Mungiara eraman zituen. Gerra garaian jende asko etorri zen Donostia ingurutik Debara, gero Debatik Bizkaia aldera ihes egiteko.

  • Karmen Riesgo Gerra denboran, Plentzian, Laredon eta Asturiasen

    Karmen Riesgo Oñederra (1924) Koro Riesgo Oñederra (1919) Deba

    Gerra garaian, Plentzian egon ziren. Deban bizi zen gizon batek txaleta zeukan han eta etxea zaintzearen truk bertan egon ziren bizitzen. Gernika bonbardatu zutenean, Plentzian zeuden eta zarata entzuten zuten. Gero Laredora joan ziren. Han tunelera joaten ziren gauetan babestera. Laredon pasa zituzten unerik gogorrenak. Gero Asturias aldera joan ziren; eta han, berriz, hobeto.