Ihes egin beharra

  • Joxe Mari Agirregomezkorta Mutrikun jaioa, gerra sasoian; gurasoak mutrikuarrak

    Joxe Mari Agirregomezkorta Zelaiaran (1936) Pasaia

    Mutrikun jaioa, 1936an, gerraren ondorioz. Gurasoak mutrikuarrak ziren, kontuengatik Pasaiara joanak. Andonaegi ontziolan egiten zuen lana eta amak sareak konpontzen zituen. Zortzi senide ziren. Gerra hasi zenean, Mutrikura joan ziren ihesi.

  • Joxe Mari Agirregomezkorta Gerra garaiko kontuak

    Joxe Mari Agirregomezkorta Zelaiaran (1936) Pasaia

    Gerra garaiko kontuak. Atxilotuak eta hildakoak. Ihesi joan ziren familia asko. Kanpoan jaiotakoak aipatzen ditu. Abertzale amorratuak ei ziren familian, arreba batez ere.

  • Iñaki Gorritxategi Milizianoak eta errefuxiatu eibartarrak etxean

    Iñaki Gorritxategi Alberdi (1931) Berriz

    Milizianoak etxean izaten zituzten. Amak janaria ematen zien. Errefuxiatuak izan zituzten etxean, Eibartik etorritakoak. Amak Candida Alberdi zuen izena. Eibartik gramofonoa eta irratia ekarri zituzten errefuxiatuek.

  • Iñaki Gorritxategi Gerra garaian ibiltzeko baimena baina markatuta

    Iñaki Gorritxategi Alberdi (1931) Berriz

    Ama ortulari ona zela kontatzen du; aita kartzelan egon zenean, ama egin zen familia osoaren kargu. Amak ibiltzeko baimena lortu zuenekoa kontatzen du.

  • Itziar Andonegi Ingelesen itsasontzietan ihesi

    Itziar Andonegi Sustaeta (1920) Mutriku

    Ingelesen itsasontziekin ihes egitea zegoen bakarrik. Bertako itsasontzi edo txalupekin ihes egitean, denak preso hartzen zituzten. Cervera itsasontzia.

  • Benedikta Olazabal Mutrikuko moilatik gerratik ihesi

    Benedikta Olazabal Bastida (1921) Mutriku

    Mutrikuko moilatik emakumeek eta haurrek ihes egiten zuten Donibane Lohitzuneruntz. Gerra garaian Belgikara joan eta flandiar hitz egiten bueltatu zirenak.

  • Begona Gabilondo Barkuan Frantziara

    Begoña Gabilondo Etxaniz (1921) Azkoitia

    Barkuan Frantziara joan ziren, Pilton barku ingelesean. Larritasuna pasatu zuten, Francoren barku bat gerturatu zitzaienean. Kargaontzi handia zen. Iritsi zirenean, ongietorria egin zieten. "Rouan"era eraman zituzten, eta kartzela izandako toki batean egon ziren lau familia. Oso ondo egon ziren. Amak-eta egiten zuten sukaldean. Zerbait erostera joan, eta ez zieten kobratzen. Herrian festa egin zuten errefuxiatuen alde.

  • 954 Gerra hasiera

    Lucia Areitioaurtena Isasi-Isasmendi (1925) Ermua

    11 urte zituelarik, geltokian jolasean zebilela entzun zuen gerra irten zela. Usansolora joan ziren hasieran anai-arrebak senide batzuen etxera. Ermura itzuli. Arrosarioaren istorioa. Bonbardaketak erori bezperan. Ermutik Ibarrangelura.

  • Maria Antonia Goikoetxea Amaginarrebaren gerrako oroitzapenak

    Maria Antonia Goikoetxea Elustondo (1946) Zumaia

    Senarraren ama, hiru umerekin eta haurdun, Zumaiatik bidali egin zuten, beste emakume batzuekin batera. Durangon zeudela bonbardaketa tokatu zitzaien. Jauregi batean babestu ziren. Zumaiara bueltatu zirenean ez zeukaten ezer.

  • Iñaki Goikoetxea Gerra garaian Portugaletera

    Iñaki Goikoetxea Sorondo (1933) Pasaia

    Gerraontzi bihurtu ziren arrantzaontzi batzuk. Portugaletera joan ziren ihesi, gerra garaian. Errazionamientua: ogirik ez; Hendaiatik ekartzen zuten, estraperloko ogia.

  • Libe Garbizu Irazu Ama gerratik ihesi zebilela jaio zen Libe

    Libe Garbizu Irazu (1936) Pasaia

    Gerratean jaio zen, Bilbon. Amak herritik ihes egin behar izan zuen, beste askok bezala, eta Portugaleten bizitzen zegoela, jaio zen Libe.

  • Libe Garbizu Irazu Gerrarengatik ihesi joan Portugaletera eta Kataluniara

    Libe Garbizu Irazu (1936) Pasaia

    Libe jaio eta bonbardaketak hasi ziren; oinez joan zen ama Libe besoetan hartuta Portugaletera. Han hilabete batzuk eginda, Kataluniara joan ziren eta hiru urte egin zituzten han. Bitarte hartan, aita hil egin zela esan zioten. Amak Euskal Herrira itzultzea erabaki zuen. Itzuleran, aitarekin elkartu ziren, bizirik baitzegoen.

  • Libe Garbizu Irazu Aita Bermeon, familia Frantzian eta beraiek Katalunian

    Libe Garbizu Irazu (1936) Pasaia

    Aitak Bermeon eman zuen gerrate garaia; arrantzan ibili zen gudarientzat. Abertzaleak izan dira familian. Aitaren familiakoak Frantziara joan ziren. Amak Kataluniara joatea erabaki zuen. Han Liberen anaiek baserrietan lan egiten zuten eta arratsean marmitetan esnea ekartzen zuten. Eibartarrekin egon ziren; ilaran egoten zen ama jateko zerbait jasotzeko.

  • Rosa Sistiaga Gerrarengatik, Frantziara ihesi

    Rosa Sistiaga Iparragirre (1950) Pasaia

    Gerra garaian, amaren aldeko amonari abisua eman zioten soldadu zeuden bi semeek haurrak hartu eta herritik alde egin zezan. Bilbon ondo hartu zituztela kontatzen omen zuen amonak. Handik Santanderrera joan ziren. Aita Ingalaterrara bidali zuten anai batekin. Amonak seme-alabak hartu eta Frantziara alde egin zuen. Herri txiki batean jarri ziren bizitzen eta oso ondo egon zirela kontatzen du; mutikoak basoan ibili ziren lanean, eta amona eta Rosaren ama mojen eskola batean. Lagun on bat egin zuten.

  • Rosario Arrizabalaga Mutrikun babes bila, gerra hasi zenean

    Rosario Arrizabalaga Esnaola (1924) Mutriku

    Gerra hasi zenean, nahiz eta haurrak izan, bazekiten zer gertatzen zen. Mutrikura jende ugari joan zen haien herrietatik ihesi.

  • Rosario Arrizabalaga Salaketak eta fusilamenduak

    Rosario Arrizabalaga Esnaola (1924) Mutriku

    Etxean herriko giro politikoaz hitz egiten zen. San Juan Txikiren hilketari buruz asko hitz egin zen herrian. Salaketa baten ondorioz hil zuten. Herriko emakume bat ere Donostian neskame zegoela fusilatu zuten, salaketa bat eta gero.

  • Itziar Andonegi Osaba apaizak ihes egin zuen

    Itziar Andonegi Sustaeta (1920) Mutriku

    Etxea errekisatzean, osabaren etxera joan ziren bizitzera. Apaiza zen osaba batek ihes egin behar izan zuen, abertzalea zelako. Gero, Ameriketara joan zen.

  • Itziar Andonegi Gerratik ihesi, elikagaiak Mutrikun utzi zituztenak

    Itziar Andonegi Sustaeta (1920) Mutriku

    Gerratik ihesi, Mutrikun Donostiako epai bat eta bere familia agertu ziren, maletaz eta janariz beteta. Elikagaiak utzi behar izan zituzten Erdiko kalean eta han zeudela milizianoak agertu zen.

  • Itziar Andonegi Aita Barandiaran, Mutrikutik Donibane Lohitzunera

    Itziar Andonegi Sustaeta (1920) Mutriku

    Arrantzan ateratzea debekatua egoteaz gain, itsasontzi guztiak alde eginda zeuden. Aita Barandiaranek Mutrikutik egin zuen ihes 1936an, nazionalak sartu aurretik.

  • Itziar Andonegi Salbokonduktoak, herritik ateratzeko

    Itziar Andonegi Sustaeta (1920) Mutriku

    Erreketeek herriko mugak kontrolatzen zituzten, lurrez zein itsasoz. Salbokonduktoek Gipuzkoan ibiltzeko bakarrik balio zuten. Mallabira joateko, salbokonduktoa Eibarrera ematen zioten eta handik oinez jarraitzen zuen, mendiz.