Ondasunen galera

• Errepublika garaian antzerkiak Bergarako Batzokian

  Jerardo Elortza Egaña (1944) Oñati

  Errepublika garaian Batzokietan eta Karlisten Zirkuluetan antzerkiak egiten ziren, batzuk euskaraz eta beste batzuk gaztelaniaz. Bergarako Batzokian ere bazegoen antzeztokia eta egiten ziren euskarazko antzerkiak. Gerraostean sortu zen Ernai taldeko batzuk gaztetan hor ibiliak ziren: Txomin Amasorrain, Juste Amenabar. Gogoan du 1950eko hamarkadan eskolatik joan zirenean ikusi zuela agertoki hura. Gerora jakin zuten Batzokia izana zela eta konfiskatuta egon zela. Nazionalisten edo errepublikanoen etxe eta lokalak konfiskatu egiten ziren.

• Gerratik bueltan, etxerik ez

  Alberto González Acha (1935) Eibar

  Gerra amaitu zenean Eibarko etxera itzuli zirenean, beste pertsona batzuk zeuden bertan bizitzen. Ermuan pisu zahar bat erostea lortu zuen amak eta Gasteiztik ekarri zituen altzairu zahar batzuj. Frantzian erbesteratuta zeuden osaba-izebak ere bueltatu ziren orduan.

• Gerran errekisatutako altzariak, mojen ospitalean

  Alberto González Acha (1935) Eibar

  Eibarko ospitalean bazegoen Sor Guadalupe izeneko moja on bat. Ospitalean altzairu onez betetako gela bat zegoen eta behin, Alberto hoietako batean eserita zegoela Sor Guadalupe sartu zen. Azkar zutitu bazen ere, mojak esan zion lasai esertzeko, beraien etxeko altzariak zirelako. Albertok etxean kontatu zuenean, amak esan zion errekisatutako etxeko altzariak ospitalean zeudela.

• Ruiz de la Prada, Bergarako lehenengo gerrako alkatea

  Jaione Isazelaia Igartua (1959) Bergara

  Gerra hastean, Ruiz de la Pradak errepresioari ekingo dio. Garbiketa bat egin zuen, nazionalei fidelak izan zirenak sarituz eta besteak traitore bezala identifikatu zituen eta ondorioz, zigortu. Gerra hasieran herritik joan eta gutxira bueltatu nahi zutenek, idatzi bat aurkeztu behar zuten. 1940ko dokumentu batean, Ruiz de la Prada alkatea aldunditik botatzeko proposamena egiten dute, Bergaran egin zituen ekimemengatik. Ondorioz, Bergaratik ere desterratua izan zen.

• Gerran etxeetan lapurretak

  Maritxu Arbelaitz Arruabarrena (1926) Irun

  Lapurreta asko egon ziren gerra garaian, Irunen hutsik geratutako etxeetan.

• Irun hartu zutenean, ikustera joan ziren

  Enkarna Altzaga Iturriza (1920) Irun

  Erreketerik ez zuten izan baserrian. Ondoko etxean bai, militarrak. Baron de Oña Colon pasealekuan egon zen ezkutatuta. Nazionalak sartu zirenean, hura ateratzera joan ziren. Alai Txokora joan ziren Oñaren neskameak. Beorlegi koronela. Sakeoa.

• Ezkutalekuak baserrietan

  Benita Lauzirika Lauzirika (1931) Amoroto

  Gerra sasoian baserri guztietan zeuden ezkutalekuak. Euren baserrian ere bai. Txahala ere han gordetzen zuten, bestela kendu egiten zuten eta.

• Erreketeak etxez etxe abertzaleen bila eta ondasunak errekisatzen

  Terese Lertxundi Kaltzakorta (1930) Ondarroa

  Behin bere aita kartzelara eramatekotan etorri ziren beraien etxera. Aita ohe azpian ezkutatu zen. Ohikoa zen etxeak erregistratzea eta bertako ondasunak errekisatzea. Emakumezko erreketeak aritzen ziren lan horretan. Abertzale asko kartzelaratu zituzten; horietako asko eta asko emakumezkoak, ama zirenak. Bilboko Larrinagako kartzelara joaten ziren.

• Erregistroak gerra garaian

  Mikel Salaberria Kortaberria (1932) Lezo

  Gerran, erregistroak egiten zituztenean eskolara joaten zela gogoratzen du. Aita eta osaba abertzaleak ziren.

• Gerra garaian ihesi

  Julita Arregi Etxeberria (1924) Eibar

  Arragueta kalean jaio zen Julita. Gerra garaian, Santanderrera eta handik Bartzelonara joan ziren. Ama lanean egon zen han, eta ahizpa bi neskame; eskolara joaten zen bera, eta katalanez ere ikasi zuen. Zazpi hilabete egin zituzten han. Bueltan, etxea errekisatuta zeukaten.

• Ondasunak errekisatu

  Elena Garmendia Pikabea (1922) Lezo

  Gerra denborako kontuak. Etxeetatik ondasunak errekisatu egiten zituzten.

• Konfiskatutako ganadua, Loiolara

  Joxe Mari Esnaola Garmendia (1930) Azpeitia

  Soldaduek, txahalak konfiskatu zizkieten. Konfiskatutako ganadu guztia Loiolara eramaten zuten. Loiolan, basilikaren bi aldetan, egurrezko estalpetan gordetzen zuten ganadua.

• Organeroaren etxea errekisatu

  Julian Arruti Ezenarro (1926) Azpeitia

  Zezen plaza aurrean zegoen organeria. Organeroaren familiari buruzko kontuak: gizona katalana zen eta emaztea donostiarra (Azpeitiko abertzaleen presidenta). Etxea errekisatu zien, eta haien etxeko abertzaleen "kolgaduriak" (oihal zintzilikariak) plazan erretzen ikusi zituen Julianek.

• Irratia, txakurra eta ondasunak errekisatzea ohikoa zen

  Luisito Zelaia Balenziaga (1925) Markina-Xemein

  Gerra garaian ez zuten ez irrati ez egunkaririk. beraien osaba batek bazuen irratia, baina gerora Markinako alkatea izan zenak errekisatu zion. Erbi txakurra ere bazuen eta hura ere errekisatu zion. Etxe, denda eta ondasun asko konfiskatzea ohikoa zen. Bere ama besoetakoak batzokia zuen Markinan eta hura ere kendu zioten; gero zinema-aretoa jarri zuten.

• Gerra hasiera; baserriko jeneroa konfiskatzea

  Pedro Iriondo Azpiri (1925) Markina-Xemein

  Gerra Espainia hegoaldean hasi zen eta handik heldu zen gurera. Irailean, San Migel inguruan, heldu zen Markina-Xemein aldera. Gogoan du hiru txerri hil eta ezin izan zituztela etxean erre, ezkutuan egin behar zen. Urdaia ere harrapatuz gero, konfiskatu egiten zizuten.

• Gerran etxea miatu eta gauzak konfiskatu

  Maria Garate Zabala (1910) Markina-Xemein

  Gerran ez zuten etxetik alde egin. Behin, ea etxean neska askoko etxea zen galdetuz etxea miatu behar zietela esanez sartu zitzaien etxera. Etxean soldaduek bidera botatako hainbat gauza eta errazionamenduan jasotako ardoa topatu zien. Arratsalde berean kamioi batekin etorri ziren goizean topatutako horiek hartzeko. Karmengo Amaren koroa ere beraien etxean izaten zuten gordeta eta hori ikusterakoan eta haren jabea non zegoen galdetu zien. Abadea kartzelan zegoela esaterakoan, errekara jaurtitzeko esan zien. Baina horren jabetza ez zen abadearena komentuarena baizik.

• Aitak eskopeta berreskuratu zuenekoa

  Jose Zufiaurre Goia (1934) Beasain

  Joxek etxean duen eskopetaren inguruko azalpenak. Gerra garaian, eskopetak konfiskatu egin zituzten eta aitak bere eskopeta nola berreskuratu zuen kontatzen du.

• Aita kartzelan eta etxea prezintatu nahi

  Tomas Jainaga Iza (1925) Berriz

  Bere aita Karrantzan harrapatu zuten, trintxerak egiten ari zela eta kartzelaratu egin zuten. Amama eta amamaren neba baserrian topatu zituzten, gizonezko bat etxea prezintatzera joan zenean. Isunak ipini zizkieten.

• Gerra ostean, familia batzuk etxetik bota

  Tomas Jainaga Iza (1925) Berriz

  Gerra ostean, etxetik bota zituzten familia batzuek etxe jabeek. Beraiek ere berriz ordaindu behar izan zuten etxea.

• Gerra sasoiko bizipenak: aita eraman, etxeak hustu, hildakoak...

  Frantziska Egiguren Bereziartua (1924) Iurreta

  Gerratean aita pistola paparrean ipinita eraman zuen etxetik miliziano batek. Txerria eta bi ohe utzi zituen etxean, ezin zituelako berarekin eraman, baina beste traste guztiak eraman zituen. Soinean zituzten arropekin geratu ziren. Etxe inguruko arboladi batean mutil bat hilda aurkitu zuten bere osabek. Bera hura ikustearren atera zen eta etxe guztietako ateak zabalik zeudela ikusi zuen: jendeak alde egin zuen, dena bertan lagata. Gauean etxeetako traste guztiak eraman zituzten; beraiei txerria ere horrelaxe ostu zieten. Milizianoak izango zirela uste du. Francoren tropak Durango alderago zeuden. Milizianoek tankea zutela kontatzen du.